Siyosat

Isroil-Iroq to’qnashuvlari Markaziy Osiyoning geosiyosiy manzarasini shakllantiradi

Published

10 months ago

June 19, 2025

Isroilning Eronga hujumi xalqaro huquqqa yana bir zarba. Xalqaro huquqiy normalarning eroziyasi to’g’ridan-to’g’ri hisoblab chiquvchilarning Markaziy Osiyo manfaatlariga mos keladi. Huquqiy jihatlardan tashqari, Isroil-Iroq mojarolariga qaratilgan mintaqaviy munosabat ham geosiyosiy, tarixiy, etnik va diniy omillar bilan shakllantiriladi.

Bugungi kunda dunyo va Eron o’rtasidagi urushni jalb etadigan asosiy masala. Ushbu mojaro allaqachon keng ko’lamli urushga aylandi. Isroil Eron hududiga kutilmagan hujumni boshladi, nafaqat tinch fuqarolarni, balki hukumat amaldorlari va harbiy xizmatchilarini o’ldirdi. Bunga javoban Eron Isroilga qarshi kuchli raketa hujumini amalga oshirdi. Natijada yuqori darajada aniqlangan “temir va eshik” mudofaa tizimi idealdan kamroq ekanligini isbotladi. Eron raketalari buni buzishga qodir edi va katta zarar keltirdi.

Xo’sh, Isroil va Markaziy Osiyo nuqtai nazaridan Isroil-Eron urushining geosiyosiy va strategik jihatlari nimada? Ushbu mintaqadagi davlatlar strategik milliy manfaatlar nuqtai nazaridan diplomatik betaraflikni saqlashga harakat qilmoqdalar, ammo ular tomon egilgan tomonlar bormi? Qaysi natijalarga eng ko’p foyda keltiradi?

Rossiya-Ukraina urushlari

Rossiya Ukrainaga bostirib kirganidan beri uch yildan oshdi va buzilgan urush davom etmoqda. Eron ushbu mojaroda yaqqol aloqa o’rnatmoqda va Moskvaga dronlar etkazib beradi. Bu muhim savol tug’diradi: Eronning maqsadi nima?

Ko’rinib turibdiki, ikkita asosiy motivlar paydo bo’ladi. Dunyo bo’ylab ko’p mamlakatlar G’arbiy va Rossiya o’rtasidagi proksi urushlari, Ukraina g’arb uchun proksi sifatida ishtirok etayotgan Ukraina bilan hamkorlik qiladi. Ammo Sovet Ittifoqi parchalanib ketgan yangi mustaqil davlatlar, shu jumladan O’zbekiston va Markaziy Osiyo mamlakatlari, urushni boshqacha nuqtai nazardan ko’rib chiqadilar. Ularning afzalligidan, Rossiya imperatorlarning ambitsiyalarini tiklashga urinmoqda. Agar Ukraina yo’qotgan bo’lsa, Rossiya to’xtamaydi – uning imperiyasining ishtahasi faqat o’sadi va Markaziy Osiyoda bosim kuchayadi.

Xo’sh, nega Eron Rossiyani ushbu urushda qo’llab-quvvatlaydi? Eron Markaziy Osiyo mamlakatlarining siyosiy va geosiyosiy mustaqilligidan norozi? Buni Moskva zabt etganini ko’rmoqchimisiz? Arzimaydi. Eronning motivatsiyasi NATOga qarshi chiqish va AQSh va G’arbiy blokni g’alaba qozonishiga yo’l qo’ymaslikdir. Biroq, Eron Ukrainaning mag’lubiyati Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun ham salbiy oqibatlarga olib kelishini tushuna olmaydi. Aslida, Eron mintaqada O’zbekiston, Tojikiston va boshqa suveren davlatlarning mustaqilligi emas.

Türkinening global hamkorligi va Eron

20-asrda turk dunyosi uchun fojiali vaqt edi. Türkie bundan mustasno, barcha turk mamlakatlari mustaqillikka erishgach, siyosiy suverenitetni yo’qotdilar. Sovet Ittifoqi qulaganidan keyin asr oxiriga kelib, beshta Turkiya mustaqillikka erishdi. Bugungi kunda oltita Turkiya strategik hamkorlik, hamjihatlik va birdamlik o’rnatmoqda.

Eron ushbu turk integratsiyasiga mutlaqo qulay bo’lmagan davlatlardan biri hisoblanadi. Buning sababi Eron demogyektasida yotadi. Aholining uchdan bir qismi – taxminan 30 million – bu Turk xalqi, Asosan Ozarbayjon etnik etnik etikasi. Natijada, Eronning ayrim siyosiy doiralar turk yigirilishini aniq yoki aniq tahdid sifatida ko’rishi mumkin.

Tarixan, ammo turklar va forslar juda keskin o’zgarib, asrlar davomida uyg’unlikda yashashgan. Eronda ozarbayjonlar ikkinchi yirik etnik guruhni tashkil etadi. Shunga o’xshab, tojiklar O’zbekiston aholisining katta qismini tashkil etadi va o’zbekistonlik Tojikistonning asosiy omilidir. Siyosat ko’pincha maqsadlarga erishish usuli sifatida tasvirlangan. Strategik nuqtai nazardan, Eronda Turkiyaning hamkorligi haqida hushyor turish uchun haqiqiy asos yo’q. Aksincha, Eron Turkiya, Kavkaz va Markaziy Osiyo bilan ishonchli sheriklik aloqalarini o’rnatish orqali o’z mavqeini mustahkamlashga muvaffaq bo’ldi. Eron, na turk dunyosida dushman ham, raqib ham emas. Buning aksi ham to’g’ri. Turk dunyo Eronga tahdid ham, muammo emas.

Eron – Isroil urushi

Bugungi kunda Eron islom dunyosidagi eng vokal mamlakatlardan biridir. Islom inqilobi 1979 yilda Eron hukumati musulmon ummatiga befarq qolmadi va iloji boricha o’zlarining iltimoslariga javob berishga harakat qildi. Agar Eron Isroil bilan urushga tushsa, bu nafaqat mintaqadagi musulmon mamlakatlariga, balki butun musulmon dunyosiga ham zarar bo’ladi.

Isroilning ambitsiyalari Eron bilan cheklanmaydi. Uning asosiy maqsadi musulmon dunyosining asosiy markazlarini zabt etadigan va to’qnashadigan musulmon xalqlarini buzish yoki demontaj qilishdir.

Isroilning uzoq muddatli loyihasi – “Buyuk Isroil” ni yaratishdir. Shu maqsadda va AQSh va G’arb mamlakatlarining ko’magi bilan Isroil qo’shnilaridan erni qo’shib olishga harakat qilmoqda. Mamlakat ushbu maqsadni davom ettirishda yanada tajovuzkor bosqichga chiqdi. Shuning uchun Eronning pasayishi nafaqat Eron, shuningdek, Turkiya, Pokiston, Saudiya Arabistoni va boshqa musulmon kuchlariga jiddiy qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Isroil barcha kuchli musulmon xalqlarni tenglamadan olib tashlash harakatlarini davom ettiradi. Qisqasi, Eron mag’lubiyati musulmon dunyosini zaiflashtiradi.

O’zbekiston – Eron: Umumiy tarix

O’tgan ming yillikda O’zbekiston va Eron aholisi ikki asr davomida siyosiy jihatdan ajralib chiqdi. Tarixan, ular doimo bir xil madaniy olamga tegishli va ko’pincha bir xil siyosiy tizimda bo’lishgan. Masalan, Eron, Amir Temur imperiyasining bir qismi edi. Mirzo Urchbek bugungi Eron hududida tug’ilgan. Ba’zida bugungi O’zbekistonning qismlari Eron nazorati ostida bo’lgan va aksincha. Madaniy tafakkur va meros nuqtai nazaridan Eron va O’zbekiston xalqlari eng yaqin.

Eron bosgarchi emas edi. Aksincha, Isroil uzoq vaqtdan beri o’z qo’shnilariga qarshi tajovuz qilishmoqda. Bir yarim yil davomida G’azo misli ko’rilmagan genotsid sifatida tasvirlangan G’azo keltirgan. Muammo Eron emas, Isroilda yashaydi. Isroil o’z chegaralarida tinchlik bilan birga yashashga intilmaydi. Bu qo’shni hududni egallashga va ularning aholiga nisbatan vahshiylik bilan ularni kengaytirishga qaratilgan.

Eron Isroil tomonidan nishonga olingan birinchi ettinchi va birinchi ettinchi emas. Shunday qilib, haqiqiy muammo Eronda emas, balki Isroilda yotmaydi. Agar Isroil xalqaro huquq doirasida yashashni tanlasa, qo’shnilari bilan mojarolar hal qilinishi mumkin.

Kamoliddin ravvi

Siyosatchilar

Source link

Siyosat

Qonun chiqaruvchi yuan O‘zbekistonning BRIKSning yangi taraqqiyot bankiga a’zoligini ma’qulladi

Published

1 hour ago

April 24, 2026

xabarlar

21-aprel kuni Oliy Majlis Qonunchilik kengashi O‘zbekistonning Yangi taraqqiyot bankiga (YTB) a’zoligi to‘g‘risidagi bitimni ratifikatsiya qiluvchi qonun loyihasini qabul qildi.

Foto: BRIKS ekspertlar kengashi – Rossiya

Parlament yig‘ilishida deputatlar ushbu a’zolik respublika uchun tarixiy voqea ekanligini ta’kidladilar. Ular NDBda ishtirok etish O‘zbekistonning tashqi moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilishga qaratilgan ochiq va pragmatik investitsiya siyosatining mantiqiy davomi ekanligini ta’kidladilar.

NDB bilan hamkorlik orqali O‘zbekiston uzoq muddatli va imtiyozli moliyaviy resurslardan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘lishi kutilmoqda. Bu mablag‘lar iqtisodiyotning turli tarmoqlarini modernizatsiya qilish va zamonaviy infratuzilmani rivojlantirishga yo‘naltiriladi. Bank aʼzo davlatlar oʻrtasida oʻzaro manfaatli sheriklik tamoyili asosida faoliyat yuritadi va rivojlanayotgan mamlakatlarda infratuzilma va barqaror rivojlanish loyihalariga alohida eʼtibor qaratadi.

A’zolar a’zolik, ayniqsa, energiya, transport, suv xo’jaligi va umumiy infratuzilma kabi ustuvor loyihalar uchun muqobil investitsiya oqimlarini yaratishini ta’kidladilar. Bu 2024-yil oktabr oyida Qozon shahrida bo‘lib o‘tgan BRIKS+ sammitida Prezident Shavkat Mirziyoyev O‘zbekiston va uning moliyaviy mexanizmi bilan aloqalarni chuqurlashtirish niyatini bildirgan strategik maqsadlarga hamohangdir.

Ushbu qonun loyihasini tasdiqlash uchun asos 2025-yil iyun oyida Prezident Mirziyoyev va Milliy taraqqiyot banki prezidenti Dilma Russeff o‘rtasidagi uchrashuvda yanada mustahkamlandi. Toshkent xalqaro investitsiya forumi oldidan olib borilgan muhokamalar natijasida NTB boshqaruvi O‘zbekistonning a’zo bo‘lishiga “prinsipial rozi bo‘lgani” ma’lum bo‘ldi.

Kelgusi hamkorlik doirasida ustuvor qo‘shma loyihalarning dastur sxemasi allaqachon ishlab chiqilgan. Portfel butun mamlakat bo’ylab yirik sanoat va ijtimoiy infratuzilmani yangilashga qaratilgan va taxminan 5 milliard dollarga baholanmoqda.

Source link

Siyosat

Jahon Aviatsiya Tashkiloti IATA O‘zbekistonda o‘z vakolatxonasini ochganini va strategik yordam ko‘rsatishini e’lon qiladi

Published

2 hours ago

April 24, 2026

xabarlar

Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi (IATA) O‘zbekiston aviatsiya sohasini jahon transport tarmog‘iga integratsiya qilish yo‘lida muhim qadam qo‘yib, Toshkentda yangi vakolatxonasi ochilganini e’lon qildi. Tashkilotning jismoniy mavjudligi bilan bir qatorda, IATA yil oxirigacha havo sayohatlari savdosining samaradorligi va o’sishini oshirish uchun Hisob-kitob va hisob-kitob rejasini (BSP) ishga tushirishni rejalashtirmoqda.

Bu haqda transport vaziri Ilhom Maxamov va IATA Yevropa mintaqaviy vitse-prezidenti Rafael Shvartsman ishtirok etgan tadbirda ma’lum qilindi. Shvartsmanning taʼkidlashicha, Oʻzbekiston jadal rivojlanayotgan bozor boʻlib, ayni paytda Markaziy Osiyoda ham yoʻlovchi, ham yuk tashish boʻyicha yetakchi oʻrinni egallaydi. Uning ta’kidlashicha, IATA ofisini tashkil etish va BSPni joriy etish xavfsizlik standartlari va ekspluatatsiya samaradorligini oshirish orqali havo transporti rivojlanishiga strategik yordam beradi.

IATA ekspertlarining Toshkentda jismoniy mavjudligi mahalliy aviakompaniyalar va aeroportlarga bevosita yordam beradi. Ushbu hamkorlikning asosiy elementi aviakompaniyalar va sayyohlik agentliklari o‘rtasidagi tranzaksiyalarni soddalashtirish uchun mo‘ljallangan global tizim hisob-kitob va to‘lov rejalarini joriy etishdir. BSP ishga tushirilgach, O‘zbekiston aviakompaniyalariga vakolatli agentlarning yirik global tarmog‘iga kirish imkoniyatini beradi, bu esa tashqi bozorlarda chiptalar savdosini bevosita oshiradi.

Rafael Shvartsman yana bir bor taʼkidladiki, BSP Oʻzbekiston aviakompaniyalariga butun dunyo boʻylab moliyaviy operatsiyalarni yanada samaraliroq va arzonroq narxda amalga oshirish imkonini beradi, shu bilan birga xalqaro bozorlarga chiqish imkoniyatlarini kengaytiradi.

Tashkilot tomonidan 2025-yilning noyabr oyida e’lon qilingan yaqinda o‘tkazilgan tadqiqotda aviatsiya sohasi O‘zbekiston yalpi ichki mahsulotining taxminan 0,9 foizini tashkil etishi, bu sohaning milliy iqtisodiyotdagi muhim o‘rni ko‘rsatilgan. Sanoat 128 000 dan ortiq ish o’rinlarini, shu jumladan turizm va ta’minot zanjiri kabi tegishli tarmoqlarni qo’llab-quvvatlaydi. 2024 yildan 2050 yilgacha bo‘lgan uzoq muddatli prognozlarga ko‘ra, O‘zbekistonda yo‘lovchi kilometrlari yillik o‘sish sur’ati 3,3 foizga, ya’ni jahon bo‘yicha o‘rtacha 3,1 foizdan biroz yuqoriroq bo‘lishi kutilmoqda.

IATA global havo transporti sanoatining vakillik organi boʻlib, parvozlar xavfsizligi va texnik xizmat koʻrsatishdan tortib bojxona siyosati va xalqaro standartlarni ishlab chiqishgacha boʻlgan keng koʻlamli tarmoqlar manfaatlarini muvofiqlashtiradi.

Source link

Siyosat

O‘zbekiston Gvineya-Bisau bilan diplomatik aloqalar o‘rnatdi

Published

3 hours ago

April 24, 2026

xabarlar

O‘zbekiston Gvineya-Bisau bilan diplomatik aloqalar o‘rnatdi.

2026-yil 22-aprel kuni Nyu-York shahrida O‘zbekistonning BMTdagi doimiy vakili Ulug‘bek Lapasov va Gvineya-Bisauning BMTdagi missiyasi rahbari Samba Sane diplomatik aloqalar o‘rnatish to‘g‘risidagi Qo‘shma kommyunikeni imzoladi. Bu haqda «Dunyo» agentligi xabar berdi.

Tomonlar xalqaro tashkilotlar, jumladan, BMT va uning ixtisoslashgan muassasalari doirasida hamkorlikni mustahkamlashdan manfaatdor ekanini bildirdi, deyiladi xabarda.

Ikki tomonlama aloqalarning o‘zaro manfaatli yo‘nalishlarini topish bo‘yicha hamkorlikni faollashtirishga kelishib olindi.

G‘arbiy Afrika davlati bo‘lgan Gvineya-Bisau Respublikasi O‘zbekiston diplomatik aloqalar o‘rnatgan 168-mamlakatga aylandi.

Eslatib o‘tamiz, 2026-yil 19-aprel kuni Antaliya shahrida O‘zbekiston va Ruanda tashqi ishlar vazirlari Baxtiyor Saidov va Olive Nduxungirexe diplomatik aloqalar o‘rnatish to‘g‘risidagi Qo‘shma kommyunikeni imzolagan edi.

Source link

Siyosat

Shavkat Mirziyoyev Mirzo Ulug‘bek tumani hokimligiga tashrif buyurdi

Published

14 hours ago

April 23, 2026

xabarlar

Prezident Shavkat Mirziyoyev 23-aprel kuni Toshkent shahri Mirzo Ulug‘bek tumani hokimligiga tashrif buyurdi.

Davlatimiz rahbari dastlab hokimlik binosi yonidagi Salar kanali ustiga qurilgan ko‘prikni borib ko‘rdi, hududdagi ko‘kalamzorlashtirish ishlarini ko‘zdan kechirdi va shu yerda ko‘chat ekdi.

Shundan so‘ng tuman hokimligi binosida yaratilgan shart-sharoitlar bilan tanishdi.

Prezidentimiz 1992-1996-yillarda Mirzo Ulug‘bek tumani hokimi lavozimida faoliyat yuritib, hududni ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan rivojlantirishga katta hissa qo‘shdi. Hokimlik binosida davlatimiz rahbari hokim bo‘lib ishlagan davrdagi qiyofada qayta tiklangan xizmat kabineti va xizmat avtomobili ko‘rsatildi. Davlatimiz rahbari hokimligi paytida qabul qilgan eng muhim qarorlar ko‘rgazmaga qo‘yilgan. Tanishuv chog‘ida Prezidentimiz o‘sha vaqtdagi faoliyatidan xotiralari bilan bo‘lishdi.

Shu paytgacha Mirzo Ulug‘bek tumanida jamoat xavfsizligi, transport, ijtimoiy yordam, kommunal, moliya va bank kabi 30 ta tashkilot o‘z yo‘nalishi bo‘yicha alohida-alohida, tarqoq holda ishlayotgan edi. Yagona tizim yo‘qligi aholi murojaatini tezkorlik bilan hal qilishga katta to‘siq bo‘layotgan, ortiqcha vaqt va sarsongarchilikka sabab bo‘lardi.

Hozir hokimlikda vaziyatlar markazi tashkil etilib, sun’iy intellekt asosida tahlil qilish, muammolarni tezkor aniqlash va hal etish bo‘yicha “Aqlli tuman” platformasi yaratildi. Muhimi, tumandagi barcha mahalla vakillari bilan onlayn muloqot qilish, vaziyatdan doimo xabardor bo‘lish imkoniyati yaratilgan.

Bu yerda ijtimoiy va kommunal muammolar monitoring qilinadi, aholi murojaatlari ijrosi nazoratga olinadi, favqulodda holatlarda tegishli xizmatlar faoliyati tezkor boshqariladi va muvofiqlashtiriladi.

Platforma tarkibidagi “Xavfsiz tuman” tizimi huquqbuzarliklarni monitoring qilish va jamoat xavfsizligini ta’minlashga xizmat qiladi. Tadbirkorlik sub’yektlarining raqamli xaritasi sun’iy intellekt tahlili asosida soliq tushumlarini prognoz qilish va ularning yig‘iluvchanligini ta’minlashga qaratilgan. “AI Davomat” tizimi esa maktablarda sababsiz dars qoldirish holatlarini bartaraf etish, voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlikning oldini olishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Bunday platformalar Chilonzor, Shayxontohur va Olmazor tumanlarida ham ishga tushirildi.

Prezidentimiz vaziyatlar markazi faoliyati bilan tanishib, ushbu yangi tizimni poytaxtning qolgan tumanlarida ham joriy etishga topshiriq berdi. Barcha viloyat hokimlari, prokurorlari, ichki ishlar, xavfsizlik va soliq idoralari rahbarlari Mirzo Ulug‘bek tumaniga kelib, ushbu yangi tizimni o‘rganishi zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.

Source link

Siyosat

Shavkat Mirziyoyev Turkiya bilan harbiy hamkorlik bo‘yicha hisobotni eshitdi

Published

15 hours ago

April 23, 2026

xabarlar

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev mudofaa vaziri Shuhrat Xolmuhamedovning Turkiya bilan harbiy hamkorlikni mustahkamlash borasida amalga oshirilayotgan ishlar yuzasidan hisobotini tingladi.

Uchrashuvda Turkiya Respublikasi Qurolli Kuchlarining yuqori martabali vakili ham ishtirok etdi.

Oliy darajada erishilgan kelishuvlarni amalga oshirish doirasida ikki mamlakat mudofaa idoralari o‘rtasidagi hamkorlikni yanada mustahkamlashning dolzarb masalalari ko‘rib chiqildi.

Harbiy-texnik hamkorlik izchil rivojlanib, jumladan, idoralararo aloqalar kengayib borayotgani, qo‘shma tadbirlar tashkil etilib, harbiy mutaxassislar tayyorlanayotgani alohida ta’kidlandi.

Harbiy sohadagi sheriklikni yanada chuqurlashtirish borasidagi intilish qat’iy ekani ta’kidlandi.

Source link