Siyosat
Isroil-Iroq to’qnashuvlari Markaziy Osiyoning geosiyosiy manzarasini shakllantiradi
Isroilning Eronga hujumi xalqaro huquqqa yana bir zarba. Xalqaro huquqiy normalarning eroziyasi to’g’ridan-to’g’ri hisoblab chiquvchilarning Markaziy Osiyo manfaatlariga mos keladi. Huquqiy jihatlardan tashqari, Isroil-Iroq mojarolariga qaratilgan mintaqaviy munosabat ham geosiyosiy, tarixiy, etnik va diniy omillar bilan shakllantiriladi.
Bugungi kunda dunyo va Eron o’rtasidagi urushni jalb etadigan asosiy masala. Ushbu mojaro allaqachon keng ko’lamli urushga aylandi. Isroil Eron hududiga kutilmagan hujumni boshladi, nafaqat tinch fuqarolarni, balki hukumat amaldorlari va harbiy xizmatchilarini o’ldirdi. Bunga javoban Eron Isroilga qarshi kuchli raketa hujumini amalga oshirdi. Natijada yuqori darajada aniqlangan “temir va eshik” mudofaa tizimi idealdan kamroq ekanligini isbotladi. Eron raketalari buni buzishga qodir edi va katta zarar keltirdi.
Xo’sh, Isroil va Markaziy Osiyo nuqtai nazaridan Isroil-Eron urushining geosiyosiy va strategik jihatlari nimada? Ushbu mintaqadagi davlatlar strategik milliy manfaatlar nuqtai nazaridan diplomatik betaraflikni saqlashga harakat qilmoqdalar, ammo ular tomon egilgan tomonlar bormi? Qaysi natijalarga eng ko’p foyda keltiradi?
Rossiya-Ukraina urushlari
Rossiya Ukrainaga bostirib kirganidan beri uch yildan oshdi va buzilgan urush davom etmoqda. Eron ushbu mojaroda yaqqol aloqa o’rnatmoqda va Moskvaga dronlar etkazib beradi. Bu muhim savol tug’diradi: Eronning maqsadi nima?
Ko’rinib turibdiki, ikkita asosiy motivlar paydo bo’ladi. Dunyo bo’ylab ko’p mamlakatlar G’arbiy va Rossiya o’rtasidagi proksi urushlari, Ukraina g’arb uchun proksi sifatida ishtirok etayotgan Ukraina bilan hamkorlik qiladi. Ammo Sovet Ittifoqi parchalanib ketgan yangi mustaqil davlatlar, shu jumladan O’zbekiston va Markaziy Osiyo mamlakatlari, urushni boshqacha nuqtai nazardan ko’rib chiqadilar. Ularning afzalligidan, Rossiya imperatorlarning ambitsiyalarini tiklashga urinmoqda. Agar Ukraina yo’qotgan bo’lsa, Rossiya to’xtamaydi – uning imperiyasining ishtahasi faqat o’sadi va Markaziy Osiyoda bosim kuchayadi.
Xo’sh, nega Eron Rossiyani ushbu urushda qo’llab-quvvatlaydi? Eron Markaziy Osiyo mamlakatlarining siyosiy va geosiyosiy mustaqilligidan norozi? Buni Moskva zabt etganini ko’rmoqchimisiz? Arzimaydi. Eronning motivatsiyasi NATOga qarshi chiqish va AQSh va G’arbiy blokni g’alaba qozonishiga yo’l qo’ymaslikdir. Biroq, Eron Ukrainaning mag’lubiyati Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun ham salbiy oqibatlarga olib kelishini tushuna olmaydi. Aslida, Eron mintaqada O’zbekiston, Tojikiston va boshqa suveren davlatlarning mustaqilligi emas.
Türkinening global hamkorligi va Eron
20-asrda turk dunyosi uchun fojiali vaqt edi. Türkie bundan mustasno, barcha turk mamlakatlari mustaqillikka erishgach, siyosiy suverenitetni yo’qotdilar. Sovet Ittifoqi qulaganidan keyin asr oxiriga kelib, beshta Turkiya mustaqillikka erishdi. Bugungi kunda oltita Turkiya strategik hamkorlik, hamjihatlik va birdamlik o’rnatmoqda.
Eron ushbu turk integratsiyasiga mutlaqo qulay bo’lmagan davlatlardan biri hisoblanadi. Buning sababi Eron demogyektasida yotadi. Aholining uchdan bir qismi – taxminan 30 million – bu Turk xalqi, Asosan Ozarbayjon etnik etnik etikasi. Natijada, Eronning ayrim siyosiy doiralar turk yigirilishini aniq yoki aniq tahdid sifatida ko’rishi mumkin.
Tarixan, ammo turklar va forslar juda keskin o’zgarib, asrlar davomida uyg’unlikda yashashgan. Eronda ozarbayjonlar ikkinchi yirik etnik guruhni tashkil etadi. Shunga o’xshab, tojiklar O’zbekiston aholisining katta qismini tashkil etadi va o’zbekistonlik Tojikistonning asosiy omilidir. Siyosat ko’pincha maqsadlarga erishish usuli sifatida tasvirlangan. Strategik nuqtai nazardan, Eronda Turkiyaning hamkorligi haqida hushyor turish uchun haqiqiy asos yo’q. Aksincha, Eron Turkiya, Kavkaz va Markaziy Osiyo bilan ishonchli sheriklik aloqalarini o’rnatish orqali o’z mavqeini mustahkamlashga muvaffaq bo’ldi. Eron, na turk dunyosida dushman ham, raqib ham emas. Buning aksi ham to’g’ri. Turk dunyo Eronga tahdid ham, muammo emas.
Eron – Isroil urushi
Bugungi kunda Eron islom dunyosidagi eng vokal mamlakatlardan biridir. Islom inqilobi 1979 yilda Eron hukumati musulmon ummatiga befarq qolmadi va iloji boricha o’zlarining iltimoslariga javob berishga harakat qildi. Agar Eron Isroil bilan urushga tushsa, bu nafaqat mintaqadagi musulmon mamlakatlariga, balki butun musulmon dunyosiga ham zarar bo’ladi.
Isroilning ambitsiyalari Eron bilan cheklanmaydi. Uning asosiy maqsadi musulmon dunyosining asosiy markazlarini zabt etadigan va to’qnashadigan musulmon xalqlarini buzish yoki demontaj qilishdir.
Isroilning uzoq muddatli loyihasi – “Buyuk Isroil” ni yaratishdir. Shu maqsadda va AQSh va G’arb mamlakatlarining ko’magi bilan Isroil qo’shnilaridan erni qo’shib olishga harakat qilmoqda. Mamlakat ushbu maqsadni davom ettirishda yanada tajovuzkor bosqichga chiqdi. Shuning uchun Eronning pasayishi nafaqat Eron, shuningdek, Turkiya, Pokiston, Saudiya Arabistoni va boshqa musulmon kuchlariga jiddiy qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Isroil barcha kuchli musulmon xalqlarni tenglamadan olib tashlash harakatlarini davom ettiradi. Qisqasi, Eron mag’lubiyati musulmon dunyosini zaiflashtiradi.
O’zbekiston – Eron: Umumiy tarix
O’tgan ming yillikda O’zbekiston va Eron aholisi ikki asr davomida siyosiy jihatdan ajralib chiqdi. Tarixan, ular doimo bir xil madaniy olamga tegishli va ko’pincha bir xil siyosiy tizimda bo’lishgan. Masalan, Eron, Amir Temur imperiyasining bir qismi edi. Mirzo Urchbek bugungi Eron hududida tug’ilgan. Ba’zida bugungi O’zbekistonning qismlari Eron nazorati ostida bo’lgan va aksincha. Madaniy tafakkur va meros nuqtai nazaridan Eron va O’zbekiston xalqlari eng yaqin.
Eron bosgarchi emas edi. Aksincha, Isroil uzoq vaqtdan beri o’z qo’shnilariga qarshi tajovuz qilishmoqda. Bir yarim yil davomida G’azo misli ko’rilmagan genotsid sifatida tasvirlangan G’azo keltirgan. Muammo Eron emas, Isroilda yashaydi. Isroil o’z chegaralarida tinchlik bilan birga yashashga intilmaydi. Bu qo’shni hududni egallashga va ularning aholiga nisbatan vahshiylik bilan ularni kengaytirishga qaratilgan.
Eron Isroil tomonidan nishonga olingan birinchi ettinchi va birinchi ettinchi emas. Shunday qilib, haqiqiy muammo Eronda emas, balki Isroilda yotmaydi. Agar Isroil xalqaro huquq doirasida yashashni tanlasa, qo’shnilari bilan mojarolar hal qilinishi mumkin.
Kamoliddin ravvi
Siyosatchilar
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev poytaxtimizda to‘xtab o‘tgan Malayziya Bosh vaziri Anvar Ibrohim bilan uchrashuv o‘tkazdi.
Samimiy muloqotda ikki tomonlama munosabatlarni rivojlantirish, ularni amaliy mazmun bilan boyitish masalalari atroflicha muhokama qilindi.
Oliy darajadagi o‘zaro tashriflar natijasida mamlakatlarimiz hamkorligi mutlaqo yangi bosqichga ko‘tarildi. Xususan, yil boshidan buyon tovar ayirboshlash hajmi 15 foizga o‘sdi, qo‘shma korxonalar soni esa 50 taga yetdi. Turli darajalarda faol muloqotlar davom etmoqda.
Davlatimiz rahbari ayni kunlarda O‘zbekistonda bo‘lib turgan Malayziyaning “Petronas” korporatsiyasi delegatsiyasi bilan muzokaralarning ahamiyatiga to‘xtalib, iqtisodiyotning turli tarmoqlarida strategik loyihalarni amalga oshirishni jadallashtirish zarurligini qayd etdi.
Jumladan, neft-kimyo, yuqori texnologiyalar, qishloq xo‘jaligi, mashinasozlik, farmatsevtika va boshqa ustuvor sohalardagi loyihalarni ilgari surishga e’tibor qaratildi.
Muloqot davomida islom moliyasi, hududlararo aloqalar, ziyorat turizmi, to‘g‘ridan-to‘g‘ri aviaqatnovlar sonini oshirish hamda madaniyat almashinuvlari yo‘nalishlaridagi hamkorlik istiqbollariga ham to‘xtalib o‘tildi.
Xalqaro va mintaqaviy kun tartibi yuzasidan ham fikr almashildi.
Uchrashuv yakunida O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Malayziya Bosh vaziri Anvar Ibrohimni O‘zbekistonga alohida tashrif bilan kelishga taklif qildi
Toshkent xalqaro investitsiya forumi nafaqat global iqtisodiy muloqotlar maydoni, balki istiqbolli shartnomalar pishib yetiladigan yirik amaliy platformaga aylandi. Anjumanning markaziy va eng kutiladigan voqealaridan biri sifatida, «CAEx» ko‘rgazma majmuasida O‘zbekiston Respublikasining investitsiyaviy, sanoat va eksport salohiyatini namoyish etishga qaratilgan keng ko‘lamli xalqaro ko‘rgazma o‘z ish faoliyatini boshladi.
Qarib 6 ming kvadrat metrlik ulkan maydonni qamrab olgan ko‘rgazmada mamlakatimiz iqtisodiyotining yetakchi tarmoqlari, davlat idoralari va yirik ishlab chiqarish birlashmalari o‘zlarining eng zamonaviy texnologiyalari va tayyor loyiha paketlari bilan ishtirok etmoqda.
Ko‘rgazma pavilonlaridan joy olgan neft-gaz-kimyo, mashinasozlik, metallurgiya, elektrotexnika, qurilish materiallari, farmatsevtika hamda oziq-ovqat sanoati korxonalari O‘zbekistonda ishlab chiqarish modellari to‘liq transformatsiya bo‘lganini namoyish etmoqda.
Bugungi kunda asosiy urg‘u xomashyo eksportiga emas, balki yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlarni mahalliylashtirish, yangi texnik ish o‘rinlarini yaratish va global bozorlarga raqobatbardosh tovarlar bilan chiqishga qaratilgani xalqaro ekspertlar tomonidan alohida e’tirof etilmoqda.
Bu yilgi ko‘rgazma shunchaki mahsulotlar namoyishidan iborat bo‘lmay, balki biznes vakillari, xalqaro moliyaviy institutlar hamda davlat organlari o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqalarni o‘rnatuvchi jonli «B2B» va «G2B» muloqot maydoniga aylandi.
Forum doirasida rejalashtirilgan panel muhokamalari, tarmoq va hududiy taqdimotlar hamda pitch-sessiyalar xorijlik hamkorlarga O‘zbekistonning investitsiya muhitini ichkaridan turib, aniq raqamlar va amaliy natijalar misolida baholash imkonini bermoqda.
Dunyoning 100 dan ortiq mamlakatidan 9 mingdan ziyod yuqori martabali delegat, xalqaro tashkilotlar rahbarlari va global investorlar jam bo‘lgan TXIF-2026 doirasidagi ushbu ko‘rgazma, shubhasiz, O‘zbekistonning Markaziy Osiyodagi bosh iqtisodiy va texnologik xab maqomini uzil-kesil mustahkamlaydi.
Ko‘rgazma davomida bo‘lib o‘tadigan qizg‘in muzokaralar yakunida mamlakatimiz sanoatini yangi bosqichga olib chiquvchi ko‘p milliardlik yirik qo‘shma loyihalar va strategik shartnomalar imzolanishi kutilmoqda.
O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Xitoy Xalq Respublikasi Raisi Si Szinpinga tavallud kuni munosabati bilan tabrik maktubi yo‘lladi.
Davlat rahbari o‘z maktubida Si Szinpinni Xitoy va Xitoy Kommunistik partiyasining yirik siyosiy arbobi sifatida e’tirof etib, uning rahbarligi ostida mamlakat modernizatsiyasi izchil davom etayotganini ta’kidladi.
«Sizning oqilona rahbarligingiz ostida Xitoy modernizatsiyasi izchil davom etmoqda, millatning buyuk tiklanishi va yuksalishiga qaratilgan siyosatingiz mamlakatingiz tarixiga yorqin sahifa sifatida yozilmoqda», – deyiladi tabrikda.
Maktubda O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi munosabatlar so‘nggi yillarda yangi bosqichga ko‘tarilgani, do‘stlik, o‘zaro ishonch va har tomonlama strategik sheriklik izchil mustahkamlanayotgani qayd etilgan.
Prezident Mirziyoyev, shuningdek, Yangi O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlarda Xitoyning doimiy qo‘llab-quvvatlovi muhim ahamiyat kasb etayotganini ta’kidladi.
Tabrik yakunida davlat rahbari Si Szinpinga mustahkam sog‘liq, baxt-saodat va davlatchilik faoliyatida yangi muvaffaqiyatlar, Xitoy xalqiga esa tinchlik va farovonlik tiladi.
«Uzbekistan Airways» aksiyadorlik jamiyatini transformatsiya qilish va xalqaro IPO‘ga tayyorlash ishlarini jadallashtirish masalasi Prezident Shavkat Mirziyoyevga taqdim etildi. Bu haqda Prezident matbuot xizmati xabar berdi.
Qayd etilishicha, bu jarayonda Milliy investitsiya jamg‘armasi tashkil etilgani va uning boshqaruviga «Franklin Templeton» kompaniyasi jalb qilingani muhim qadam sifatida qayd etildi. O‘tgan oyda jamg‘arma ilk bor xalqaro bozorda 690 million dollarlik aktivlarni joylashtirdi. Bu jarayonda investorlardan qariyb 3 milliard dollarlik buyurtmalar kelib tushgani O‘zbekiston aktivlariga qiziqish yuqori ekanini ko‘rsatdi.
Endi jamg‘arma portfelidagi 13 ta yirik korxonani IPO‘ga tayyorlash vazifasi turibdi. Ular qatorida «Uzbekistan Airways», «O‘zsanoatqurilishbank», «O‘zbekgidroenergo», «O‘zbekiston milliy elektr tarmoqlari» va «O‘zbektelekom» ham bor.
«Franklin Templeton» mutaxassislari milliy aviakompaniya faoliyatini tahlil qilib, 115 ta chora-tadbirdan iborat transformatsiya dasturini ishlab chiqqan. Hisob-kitoblarga ko‘ra, mazkur dastur to‘liq amalga oshirilsa, kompaniyaning operatsion daromadlari bir yilda 120 million dollarga oshishi mumkin.
Dasturda marshrutlarni optimallashtirish, to‘g‘ridan to‘g‘ri sotuvlarni kengaytirish, mijozlar bilan ishlash tizimini yaxshilash, parvozlar samaradorligini oshirish va xizmat ko‘rsatuvchi tarmoq korxonalar faoliyatini rivojlantirish kabi yo‘nalishlar nazarda tutilgan.
Shuningdek, aviakompaniyaning bozor qiymatini hozirgi 1,6 milliard dollardan 2,3 milliard dollargacha oshirish imkoniyati mavjudligi qayd etildi. Biroq taqdimotda dastur ijrosi hozircha kutilgan sur’atda kechmayotgani ham tanqid qilindi.
Prezident kompaniyani xalqaro kapital bozoriga olib chiqish uchun boshqaruv sifatini oshirish, moliyaviy intizomni kuchaytirish, xalqaro standartlar asosida hisobot yuritish va kredit reytingini yaxshilash zarurligini ta’kidladi.
Yil yakuniga qadar «Uzbekistan Airways» aksiyalarining 15–20 foizini xalqaro IPO orqali sotish rejalashtirilgan. Buning uchun kompaniyaning investitsion jozibadorligini oshirish, aktivlarni qayta ko‘rib chiqish va davlat buyurtmalari bo‘yicha xarajatlarni qoplash mexanizmlarini joriy etish belgilandi.
Shu bilan birga, mamlakatga kelayotgan turistlar soni tez sur’atlarda ortib borayotgani qayd etildi. Yil boshidan buyon O‘zbekistonga tashrif buyurgan sayyohlar soni 27,5 foizga o‘sib, qariyb 5,5 million nafarga yetgan. Shu munosabat bilan samolyotlar parkini kengaytirish va Toshkentni Markaziy Osiyoning yirik aviahabiga aylantirish bo‘yicha qo‘shimcha vazifalar belgilandi.
Siyosat
O‘zbekiston va Albaniya yashil energiya, savdo va turizm bo‘yicha qo‘shma dasturlarni belgilab beradi
Poytaxtimizdagi Ko‘ksaroy saroyida Prezident Shavkat Mirziyoyev va Prezident Bayram Begay boshchiligidagi rasmiy delegatsiyaning keng ko‘lamli muzokaralari bo‘lib o‘tdi. Oliy darajadagi uchrashuvda iqtisodiy, savdo va logistika sohasidagi hamkorlikni kengaytirishning amaliy asoslarini yaratish masalalari muhokama qilindi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Prezident Mirziyoyev tarixda ilk bor o‘tkazilayotgan mazkur ikki tomonlama sammit O‘zbekiston bilan Albaniya o‘rtasidagi aloqalarni samarali yangi bosqichga ko‘tarishda muhim bosqich ekanini ta’kidladi. Ikki davlat yetakchilari siyosiy muloqot va ko‘p darajali aloqalarning mustahkamlanishini olqishladilar hamda Birlashgan Millatlar Tashkiloti va boshqa yirik xalqaro tashkilotlar doirasidagi o‘zaro yordamni ta’kidladilar.
Tovar ayirboshlash hajmini sezilarli darajada oshirish hamda keng va uzoq muddatli hamkorlik dasturini ishlab chiqish muzokaralarning asosiy mavzulari bo’ldi. Birgalikda rivojlantirish rejalashtirilgan asosiy yo‘nalishlar qatoriga qishloq xo‘jaligi majmualari, yashil energiya, geologiya-qidiruv, axborot texnologiyalari, raqamlashtirish va turizm kiradi.
Logistika va transport yo’nalishlari ham muhim masalalar sifatida maydonga chiqdi. Delegatsiyalar Albaniyaning Durres portidan transport va logistika markazi sifatida foydalanishning strategik maqsadga muvofiqligini tahlil qilishga kelishib oldilar. Bu yoʻnalish Oʻzbekistonning ishlab chiqarish va qishloq xoʻjaligi mahsulotlari eksportini Oʻrtayer dengizi va janubiy Yevropaning keng bozorlariga toʻgʻridan-toʻgʻri chiqish imkonini beradi.
Ikki davlat rahbarlari savdo aloqalarini kengaytirish kuchli institutsional poydevor talab qilishini tan olib, sarmoya va savdo uchun huquqiy asoslarni mustahkamlash muhimligini ta’kidladilar. Ushbu sa’y-harakatlarni ilgari surish uchun har ikki tomon yangi hukumatlararo komissiya tuzishga kelishib oldi. Komissiyaning birinchi yig‘ilishi joriy yil oxirigacha Toshkentda o‘tkazilishi rejalashtirilgan.
Madaniy-gumanitar sohada yetakchilar oʻzaro madaniy almashinuv orqali xalqni kengroq jalb etish tarafdori boʻldi. Taklif etilayotgan tashabbuslar qatoriga muqobil madaniyat kunlari, milliy filmlar namoyishi, badiiy ko‘rgazmalar va teatr gastrollari o‘tkazish kiradi. Ikki davlat prezidentlari bugungi kundagi mintaqaviy va xalqaro siyosiy manzarani shakllantirayotgan dolzarb masalalar yuzasidan fikr almashish orqali sessiyani yakunladilar.
O‘qish maqsadida chet elga chiqqanlar soni kamaydi
2025 yilda OTM bitiruvchilarining o‘rtacha oylik ish haqi 5,1 mln so‘mni tashkil etdi
Andijonda 160 ming dollarlik yer savdosi bilan bog‘liq firibgarlik fosh etildi
-
Siyosat2 days ago
«Ushbu masalani shaxsan nazoratimga oldim» — Saida Mirziyoyeva giyohvandlikka qarshi kurash haqida
-
Mahalliy3 days ago
my.gov.uz — 35 yilda odamlarning vaqtini qaytarib berdi!
-
Jamiyat3 days agoFarg‘onada “Lasetti” qarama-qarshi yo‘nalishga chiqib ketishi oqibatida ikki kishi halok bo‘ldi
-
Sport4 days agoJCh-2026. Osiyoning ikki jamoasi Yevropa vakillariga qarshi maydonga tushadi
-
Mahalliy3 days ago
Quyoshda turgan suvning ta’mi emas, tarkibi o‘zgaradi… bu esa juda xavfli
-
Jamiyat3 days agoO‘zbekistonda qaysi fintex ilovalardan ko‘p foydalanilmoqda?
-
Iqtisodiyot3 days ago
O‘zbekiston qaysi davlatlarga gilam eksport qilmoqda?
-
Sport2 days agoEron Amerikaga bordi, Osiyo Yevropaning ta’zirini berayotir – JCh kundaligi