Connect with us

Published

on

Amir Temur (Eski turkcha: Amir Temur) (1336-yil 9-aprel, 1405-yil 18-fevral) – oʻrta asrlarning buyuk turkiy askari va qoʻmondoni, Temuriylar imperiyasi asoschisi, Oltin Oʻrda, Mamluk sultonligi, Dehli sultonligi, Usmonlilar davlati, Kavkaz va Erondagi davlatlarni yengishi ortidan musulmon olamining toʻla yetakchisi, yeri 4,4 mln km² ga yetishgan 14-asrning eng kuchli davlat quruvchisi, 35 yillik boshqaruvi va yurishlari chogʻida biror urushni yutqazmagan qoʻshinboshi, oʻtmishda koʻrilgan uchta buyuk harbiy-taktik urush va yurish qoʻmondonlaridan biri, Temuriylar uygʻonish davri asoschisi, ilm-fan, meʼmorchilik, sanʼat va adabiyot homiysi.

Oilasi, shaxsiyati va kelib chiqishi
Temurbek 1336-yil 8-aprelda Kesh shahri yaqinidagi Xo’ja Ilg‘or qishlogʻida tugʻilgan. Ayrim amerikalik tarixchilar, jumladan Beatrice Forbes Manz, Temurbekning tugʻilgan yili haqida turli farazlarni ilgari surgan bo‘lsa-da, tarixiy manbalarda u 1336-yilda tugʻilgan deb ko‘rsatiladi.

Otasi Amir Taragʻay barlos qabilasining beklaridan biri bo‘lib, Chigʻatoy ulusida tanilgan shaxs edi. U islom dinini qabul qilgan va diniy taʼlim olishga kattaa eʼtibor qaratgan. Onasi Takina xotun haqida esa maʼlumotlar kam. Baʼzi manbalarda uning oddiy oiladan chiqqani aytilgan bo‘lsa, boshqa maʼlumotlarda u Yasaur qabilasidan ekanligi qayd etilgan.

Temurbekning opasi Qutlugʻ Turkon ogʻo va singlisi Shirinbeka ogʻo bo‘lib, ular Samarqanddagi Shohi Zinda majmuasida dafn etilgan.

Sohibqiron unvoni
Sohibqiron atamasi arabcha va forscha soʻzlardan tarkib topgan bo‘lib, yulduzlarning joylashuvi bilan bog‘liq holda ulug‘ zotlarga nisbatan ishlatilgan. Temurbek 1362-yilda yaralangandan soʻng, raqiblari unga “Temurlang” – ya’ni “Oqsoq Temur” nomini berishgan. G‘arbiy Yevropada esa u Tamerlane, Tamburlaine, Tamerlan nomlari bilan tanilgan. 1370-yilda Chingizxon avlodidan bo‘lgan Saroy Mulk Xonimga uylangach, “Temur Ko‘ragon” unvonini olgan.

Kelib chiqishi
Temurbekning turk yoki mo‘g‘ul ekanligi haqidagi bahslar asosan g‘arbiy tarixchilar orasida mavjud. Uning nabirasi Ulug‘bek “Tarix-i arba ulus” kitobida Temurbekni turk qabilalaridan kelib chiqqanligini ta’kidlaydi. O‘zbek tarixchilari esa Temurbekning turk ekanligini aniq tasdiqlaydi.

Til bilimlari
Temurbek chigʻatoy (eski o‘zbek adabiy tili) va fors tillarida so‘zlashgan. Arab tilida so‘zlasha olmaganligi haqida turli farazlar mavjud. Temurbek yurishlari chog‘ida hujjatlar va buyruqlar turkiy va fors tillarida yozilgan.

1391-yilda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamishga qarshi yurish paytida Temurbek hozirgi Qozogʻiston hududida yodgorlik bitik yozdirgan. Ushbu bitik arabcha va eski o‘zbek adabiy tilida yozilgan bo‘lib, 1935-yilda topilgan va hozirda Sankt-Peterburgdagi Ermitaj muzeyida saqlanmoqda.

Iqtisodiyot

kimlar daromad solig‘ini kam to‘laydi?

Published

on


Amaldagi qonunchilikka ko‘ra, ayrim toifadagi fuqarolar uchun daromad solig‘i bo‘yicha imtiyozlar belgilangan. Jumladan, 2 va undan ortiq 16 yoshga to‘lmagan bolalari bor yolg‘iz onalar ish haqidan undiriladigan daromad solig‘ini kamroq to‘laydi.

Bunday yolg‘iz onalarning har oylik daromadining mehnatga haq to‘lash eng kam miqdorining 1,41 baravari miqdorigacha bo‘lgan qismi daromad solig‘idan ozod qilinadi.

Hozirgi hisob-kitobga ko‘ra, bu 1 792 110 so‘m miqdorni tashkil etadi. Ya’ni, ushbu summa doirasidagi daromaddan jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i undirilmaydi.

Mazkur soliq yengilligi avtomatik ravishda emas, balki hujjat asosida qo‘llanadi.

Buning uchun:


Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish (FHDYo) organlari tomonidan berilgan ma’lumotnoma taqdim etiladi;
ma’lumotnoma ish beruvchiga topshiriladi;
shundan so‘ng buxgalteriya tomonidan soliq hisob-kitobida imtiyoz qo‘llanadi.

Ushbu yengillik ko‘p farzandli yolg‘iz onalarning moliyaviy yukini kamaytirish, oilaviy budjetini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan. Soliqdan qisman ozodlik oylik daromadning ko‘proq qismi oila ehtiyojlari uchun qolishiga xizmat qiladi.

Qonunchilikda belgilangan bunday imkoniyatlardan xabardor bo‘lish va o‘z vaqtida foydalanish fuqarolar uchun muhim ahamiyatga ega.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

Kreativ iqtisodiyotning YaIMdagi ulushi 5 foizga yetkaziladi

Published

on


Prezident Shavkat Mirziyoyev kreativ iqtisodiyotni rivojlantirish, madaniyat muassasalari infratuzilmasini yaxshilash hamda yangi kreativ maydonlarni tashkil etish yuzasidan taqdimot bilan tanishdi.

Bugungi kunda kreativ iqtisodiyot ko‘plab davlatlarda iqtisodiy o‘sishning asosiy drayverlaridan biriga aylanmoqda. Jahon yalpi ichki mahsulotining 3-7 foizi ushbu soha hissasiga to‘g‘ri keladi. Mamlakatimizda 2024-yilda kreativ iqtisodiyotning YaIMdagi ulushi 3,7 foizni yoki 56,8 trillion so‘mni tashkil etgan, eksport hajmi esa 770,6 million dollarga yetgan, sohada 319 ming nafardan ortiq aholi band.

Aholining 60 foizdan ortig‘i yoshlar ekani, raqamli infratuzilmaning jadal rivojlanayotgani hamda madaniy merosimiz boyligi ushbu sohada “katta sakrash” qilish uchun mustahkam zamin yaratayotgani ta’kidlandi.

Shu maqsadda 2024 yilda kreativ iqtisodiyot to‘g‘risida alohida qonun qabul qilinib, sohaning huquqiy asosi yaratilgan edi. Kreativ industriya parki ta’sis etilib, uning rezidentlari uchun maxsus soliq rejimi joriy etildi. Jumladan, daromad solig‘i va ijtimoiy soliq stavkasi 12 foizdan 6 foizga tushirildi. Sohadagi tadbirkorlarga bir qator boshqa imtiyozlar ham berildi.

Mana shu chora-tadbirlar hisobiga 2030 yilga qadar kreativ iqtisodiyotning YaIMdagi ulushini 5 foizga yoki 145 trillion so‘mga yetkazish, eksportni 1 milliard dollarga olib chiqish, sohadagi band aholini 500 ming nafardan oshirish maqsad qilingan.

Taqdimotda Toshkent shahrida joylashadigan Kreativ industriya parkining konsepsiyasi ko‘rib chiqildi. Unda yashil bog‘, art-ob’yektlar, xalqaro dasturlash tarmog‘ining Toshkent maktabi, kitob kafesi, sport maydonlari, ijodiy pavilonlar, kovorking markazi va ofislar, kino va video ishlab chiqarish maydonlari, ovoz yozish studiyasi, kreativ industriya kampusi hamda yoshlar va ijodkorlar uchun mehmonxona barpo etiladi. Loyiha davlat-xususiy sheriklik asosida amalga oshiriladi.

Shuningdek, Yangi Toshkent hududi va Nukus shahrida kreativ parklar tashkil etilishi rejalashtirilgan.

Yangi Toshkentda kreativ park rezidentlari uchun ijara maydonlari, studiyalar, media va anjuman zallari, tijorat va xizmat ko‘rsatish ob’yektlari joylashtirilsa, Nukus shahrining Istiqlol bog‘idagi mavjud pavilon rekonstruksiya qilinib, ko‘p funksiyali jamoat-madaniyat markaziga aylantiriladi.

Nukusdagi kreativ park loyihasining e’tiborli jihati shundaki, unda O‘zbekistonning “EKSPO-2025”dagi milliy paviloni joylashtiriladi va yonida zamonaviy kutubxona barpo etiladi.

Yurtimizdagi madaniyat markazlari faoliyati tanqidiy tahlil qilindi.

Respublikadagi 800 dan ortiq madaniyat markazining yarmidan ko‘pi ta’mirtalab holatda ekani qayd etildi. Aksariyat madaniyat markazlari haligacha eskicha ishlayotgani, asosan bayram tadbirlarini o‘tkazish bilan cheklanib qolgani ko‘rsatib o‘tildi.

Shu bois, madaniyat markazlarini zamonaviy andoza asosida rivojlantirish bo‘yicha pilot loyiha ishlab chiqilgan. Loyiha Toshkent, Qo‘qon, Buxoro va Samarqanddagi 4 ta markazni qamrab olgan bo‘lib, birinchisi Toshkent shahridagi “Gulshan” madaniyat markazi negizida tashkil etilmoqda. Unda “madaniyat – ta’lim – hordiq – muloqot” zanjiri asosida turli yo‘nalishlaridagi klublar, ustaxonalar, studiyalar va to‘garaklar tashkil etiladi.

Taqdimotda Buyuk Britaniya Qirollik jamg‘armasi maktabi tajribasi asosida Toshkent shahrida An’anaviy san’at oliy maktabini tashkil etish rejalari ham ko‘rib chiqildi.

Ushbu oliy maktab kulolchilik va g‘isht terish, manzarali bezak, yog‘och o‘ymakorligi, arxitekturaviy xattotlik, geometrik va biomorf naqsh yo‘nalishlarida bakalavriat va magistratura dasturlarini amalga oshiradi. Ta’lim ingliz tilida olib boriladi, ikki yillik dastur asosida mutaxassislar tayyorlanadi. 2027-yilda 50 nafar mutaxassis tayyorlash, 2031-yilga kelib, yiliga 80 nafar kadr quvvatiga chiqish rejalashtirilgan.

Shuningdek, taqdimotda Milliy restavratsiya institutini tashkil qilish, Samarqand shahridagi Bibixonim masjidini restavratsiya qilish, “Turkiston” yozgi amfiteatrini ta’mirlash loyihalari ko‘rib chiqildi. Loyihalashtirish va restavratsiya ishlarini YuNESKO bilan to‘liq kelishilgan holda bajarish zarurligi qayd etildi.

Davlatimiz rahbari kreativ iqtisodiyotni rivojlantirish nafaqat madaniy, balki iqtisodiy jihatdan strategik muhim ekanini ta’kidlab, belgilangan loyihalarning ijrosini sifatli ta’minlashga ko‘rsatma berdi.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

Dollarning rasmiy kursi yana pastladi

Published

on


Markaziy bank 2025-yil 13-fevraldan valyutalarning yangi kursini belgiladi. 

AQSh dollari 11,73 so‘mga tushib, 12 275,58 so‘m etib belgilandi.

Yevro kursi 52,04 so‘mga tushdi va 14 591,98 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 754,70 so‘m (-73,76).

Rossiya rubli 159,09 so‘m etib belgilandi (+0,59).



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

AQSh–Eron o‘rtasidagi keskinlik sabab neft narxlari oshyapti

Published

on


AQSh va Eron o‘rtasida yadroviy kelishuv bo‘yicha muzokaralar atrofidagi keskinlik pasaymayotgani fonida jahon neft narxlari ko‘tarilmoqda, deb qayd etadi Reuters. Mutaxassislar, shuningdek, dunyodagi ikki yirik neft habida neft zaxiralari qisqarayotganini ham kuzatmoqda.

Foto: Abedin Taherkenareh/dpa

Reuters agentligi xabar berishicha, 11 fevral, chorshanba kuni neft narxlari AQSh va Eron o‘rtasidagi keskinlik avj olgan taqdirda ta’minotga xavf tug‘ilishi mumkinligi sabab taxminan 2 foizga oshdi. Shu bilan birga, ikki yirik jahon neft omborida zaxiralar kamaygan — bu talab o‘sib borayotganini ko‘rsatadi, deyiladi maqolada.

11 fevral kungi holatga ko‘ra, Brent markali xom neft fyucherslari 1,41 dollarga yoki 2,1 foizga qimmatlab, barreli 70,21 dollarga yetdi. West Texas Intermediate (WTI) nefti esa 1,36 dollarga yoki deyarli 2,1 foizga oshib, barreli 65,31 dollarni tashkil qildi.

“Yaqin Sharqdagi pasaymayotgan keskinlik hali ta’minotda uzilishlar kuzatilmayotgan bo‘lsa-da, narxlarni qo‘llab-quvvatlab turibdi”, — deb Reuters UBS kompaniyasi neft tahlilchisi Jovanni Staunovoning izohini keltiradi. Mutaxassisga ko‘ra, hozir ARA (Antverpen–Rotterdam–Amsterdam) mintaqasidagi omborlar va NQZda, shuningdek BAAdagi Fujayra portida neft omborida zaxiralar qisqarishi kuzatilmoqda — bu bozordagi vaziyat taranglashganidan dalolat beradi.

10 fevral kuni Eron TIV vakili Islom Respublikasining yadroviy dasturi bo‘yicha AQSh bilan muzokaralar “Tehronga Vashington niyatlarining jiddiyligini baholash imkonini berganini va diplomatik muzokaralarni davom ettirish uchun yetarli darajada konsensus borligini namoyon etganini” bildirdi.

O‘z navbatida, AQSh prezidenti Donald Tramp Axios nashriga bergan intervyusida (u 10 fevral kuni e’lon qilingan) Vashingtonning Eron bilan yadroviy dastur bo‘yicha muzokaralari barbod bo‘lsa, Yaqin Sharqqa jangovar harakatlarga kirishishga tayyor harbiy kemalarni jo‘natish ehtimolini istisno qilmasligini ta’kidladi.

Biroq shu suhbatda AQSh rahbari, Qo‘shma Shtatlar yaqin vaqt ichida Eron bilan kelishuvga erishishga intilayotganini, Tehron esa 2025 yil yozida AQSh, Isroil va Eron o‘rtasidagi 12 kunlik harbiy keskinlik arafasidagi davrga nisbatan “ko‘proq moslashuvchanlik” ko‘rsatayotganini qayd etdi.

6 fevral kuni Ummonda Eron va AQSh o‘rtasida bilvosita muzokaralar boshlandi. AQSh delegatsiyasiga prezidentning maxsus vakili Stiven Uitkoff rahbarlik qildi. Delegatsiya Tehrondan bir necha yo‘nalish bo‘yicha yon berishni talab qildi — jumladan, yadroviy dastur, mamlakatning raketa arsenali va Yaqin Sharqdagi proksi-kuchlarni qo‘llab-quvvatlash masalalari bo‘yicha.

Eron esa sanksiyalar olib tashlanishi evaziga yadroviy kelishuv muhokamalarini qayta tiklashga tayyor ekanini ta’kidlamoqda. Muzokaralarning birinchi bosqichidan so‘ng tomonlar ularni ijobiy baholadi, ammo ixtiloflar saqlanib qolayotganini ham qayd etdi.

Eron delegatsiyasiga boshchilik qilgan TIV rahbari Abbas Arag‘chi mamlakat uranni tinch maqsadlarda boyitishni davom ettirishini va “nol boyitish” siyosati qabul qilinmasligini bildirdi.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

eng qimmat davlatlar va O‘zbekiston

Published

on


2026 yilda turli mamlakatlarda yashash qiymati qanday o‘zgarmoqda? Bu savolga javob berish uchun vizualizatsiya Numbeo’ning Global hayot qiymati indeksiga tayanadi. Indeks kundalik xarajatlar (ijara to‘lovi ham qo‘shilgan holda) narxlarini Nyu-York (100 ball – bazaviy daraja) bilan taqqoslab ko‘rsatadi.

Foto: Kun.uz / Ulug‘bek Ergashev

Agar mamlakat indeksi 80 bo‘lsa, demak u yerda narxlar Nyu-Yorkka nisbatan 20 foiz arzon. 100 dan yuqori ko‘rsatkich esa hayot qiymati undan ham qimmat ekanini anglatadi.

Inflatsiya bosimi ayrim hududlarda susaygan bo‘lsa-da, yuqori hayot qiymati hali ham global muammolardan biri bo‘lib qolmoqda.

2020 yildan beri 28 mamlakatda uy-joy narxlari 50 foizdan ortiqqa oshgan. Meksika, Germaniya va Malayziya kabi davlatlarda oziq-ovqat narxlari keskin ko‘tarilib, butun dunyo bo‘ylab oilalar budjetlariga jiddiy bosim o‘tkazmoqda.

Dunyodagi eng yuqori hayot qiymati Bermud orollarida qayd etilgan. Bu Britaniyaga qarashli hudud elita ko‘chmas mulk, lyuks turizm va ofshor kapital bilan bog‘liq. 


Foto: Visual Capitalist

Eng qimmat hududlarning ko‘pchiligi — orol iqtisodiyotlar. Yuqori o‘rinlarni egallaganlar orasida: Virgin orollari (AQSh), Jyersi, Kayman orollari. Bu hududlarda kapital konsentratsiyasi yuqori va importga kuchli bog‘liqlik narxlarni oshiradi.

Shveytsariya umumiy reytingda uchinchi o‘rinda. Tsyurix 2026 yilda dunyodagi eng qimmat shahar deb topilgan. Yuqori maoshlar, kuchli shveysariya franki va yuqori turmush darajasi hayot qiymatini oshiradi.

Singapur Osiyoda eng qimmat shahar va jahonda beshinchi o‘rinda. Yer resurslarining cheklangani uy-joy narxlarini oshirgan. Mamlakat oziq-ovqatning taxminan 90 foizini import qiladi, bu esa narx bosimini kuchaytiradi.

Rossiya jahon reytingida 104-o‘rinni egallagan. Hayot qiymati indeksi — 25,7. Bu Nyu-York bilan taqqoslaganda ancha past darajani anglatadi, ammo ichki inflatsiya va real daromad dinamikasi alohida tahlilni talab qiladi.

O‘zbekiston 2026 yilda hayot qiymati bo‘yicha past indeksli davlatlar qatorida. Numbeo ma’lumotlariga ko‘ra, indeks taxminan 26–30 atrofida (shaharga qarab farq qiladi). 

Nyu-Yorkka nisbatan kundalik xarajatlar 70 foizdan ortiq arzon. Ijara va kommunal to‘lovlar Yevropa va Shimoliy Amerikaga nisbatan sezilarli past. Oziq-ovqat narxlari so‘nggi yillarda oshgan bo‘lsa-da, umumiy daraja global reytingda past hisoblanadi.



Source link

Continue Reading

Trending

Copyright © 2025 Xabarlar. powered by Xabarlar.