Iqtisodiyot
Migrantlarning pul o‘tkazmalarisiz O‘zbekistonda kambag‘allik 17 foizgacha oshishi mumkin – Jahon banki
O‘zbekistonlik muhojirlar orasida Rossiyani tanlayotganlar ulushi 57 foizgacha kamaygan. Xorijdan pul o‘tkazmalarining bo‘lmasligi mamlakatda kambag‘allik darajasini 9,6 foizdan 16,8 foizgacha oshirishi mumkin, deyiladi Jahon bankining migratsiyaga oid tadqiqoti xulosalarida.
Jahon banki “Oldinga yo‘l: Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqasida muvaffaqiyatli migratsiyani qo‘llab-quvvatlash” nomli hisobotini taqdim etdi.
Unda Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqasidagi migratsiya tendensiyalari va ularning davlat siyosatiga ta’siri tahlil qilingan.
“O‘zbekistonlik muhojirlar oqimi ko‘proq diversifikatsiyalangan”
Dunyo bo‘ylab jami migrantlarning uchdan bir qismi – 100 million nafari Yevropa va Markaziy Osiyoda yashaydi. Migratsiya mintaqa taraqqiyotidagi muhim masala bo‘lib qolmoqda. Daromadlar o‘rtasidagi tafovut, demografik nomutanosiblik, iqlim o‘zgarishi va qurolli mojarolar butun dunyo bo‘ylab migratsiya oqimining o‘sishiga hissa qo‘shishda davom etmoqda.
2020 yilda Qozog‘istondan chiqib ketgan 4 million muhojirning deyarli uchdan ikki qismi Rossiyaga, chorak qismi esa Germaniyaga ishlashga borgan.
Qirg‘iziston va Tojikistondan bo‘lgan muhojirlarning Rossiya iqtisodiyotiga bog‘liqligi bundan ham yuqori. 2023 yil holatiga ko‘ra, tojikistonlik va qirg‘izistonlik mehnat muhojirlarining 80 foizdan ortig‘i Rossiyaga yo‘l olgan.
O‘zbekistonlik muhojirlar oqimi ko‘proq diversifikatsiyalangan: 57 foizi Rossiyada, 15 foizi Qozog‘istonda va 10 foizi Ukrainada ishlaydi.
“Pul o‘tkazmalari bo‘lmaganda O‘zbekistonda kambag‘allik darajasi 9,6 foizdan 16,8 foizga oshishi mumkin edi”
Hisobot taqdimoti 5 mart kuni Toshkentda bo‘lib o‘tdi. / Foto: Jahon banki
Markaziy Osiyo mamlakatlarida mehnat migratsiyasi millionlab fuqarolar uchun asosiy daromad manbalaridan biri bo‘lib qolmoqda.
2024 yil holatiga ko‘ra, mehnat muhojirlarining pul o‘tkazmalari Tojikiston yalpi ichki mahsulotining 45 foizini tashkil etdi – bu nisbiy ma’noda dunyodagi eng yuqori ko‘rsatkichdir. Qirg‘izistonda pul o‘tkazmalarining YaIMdagi ulushi 24 foiz, O‘zbekistonda esa 14 foizni tashkil etdi.
Bu mamlakatlardan kelgan muhojirlar chet elda ishlash orqali o‘z daromadlarini ikki yoki uch baravar oshirishlari mumkin, bu esa ularning oilalari turmush darajasini sezilarli yaxshilaydi. Xususan, Qirg‘izistonda pul o‘tkazmalari oladigan uy xo‘jaliklari orasida kambag‘allik darajasi 10 foizdan kam, ularsiz esa 50 foizdan oshgan bo‘lardi.
Hisob-kitoblarga ko‘ra, O‘zbekistonga pul o‘tkazmalari bo‘lmasa, mamlakatdagi kambag‘allik darajasi 9,6 foizdan 16,8 foizgacha oshishi mumkin.
Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi va uning migratsiyaga ta’siri
Rossiyaning Ukrainaga bosqini valutalar, energiya, xomashyo va oziq-ovqat narxlari, ta’minot zanjirlari hamda savdo aloqalariga jiddiy ta’sir ko‘rsatdi. Bu ayniqsa Rossiya va Ukrainaga iqtisodiy jihatdan bog‘liq bo‘lgan Markaziy Osiyo davlatlari uchun sezilarli bo‘ldi.
Markaziy Osiyo va Kavkaz mamlakatlari uchun Rossiya asosiy migratsiya yo‘nalishi bo‘lgani sababli, ushbu geosiyosiy silkinish migratsiya oqimlariga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi, xorijdagi bandlik imkoniyatlarini qisqartirishi va mintaqaga pul o‘tkazmalarining kamayishiga sabab bo‘lishi kutilgan.
Qirg‘iziston va O‘zbekiston kabi Rossiyaga emigratsiya yuqori bo‘lgan davlatlar bo‘yicha yuqori chastotali ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, urush boshlangan dastlabki 6 oy ichida muhojirlar soni barqaror saqlangan, lekin 2022 yil sentabridan boshlab keskin kamayishni boshlagan:
Aynan shu davrda Rossiyada harbiy safarbarlik e’lon qilinib, mamlakat iqtisodiyoti yomonlashgan edi. Atigi 1 oy ichida bu ikki mamlakatdan muhojirlar soni 15 foizga kamaygan, Qirg‘izistondan borayotgan muhojirlar esa 2022 yilning oxirgi uch oyida 36 foizga qisqargan.
Markaziy Osiyodagi vaqtinchalik migratsiya va gender bo‘yicha tafovutlar
Vaqtinchalik migratsiya shakllari, ayniqsa qisqa muddatli ishchi migratsiya, asosan erkaklar orasida keng tarqalgan. Rossiya aholini ro‘yxatga olish statistikalarida Markaziy Osiyo muhojirlari orasida jinsiy nisbati deyarli teng deb ko‘rsatilsa-da, aslida kelib chiqish mamlakatlaridagi so‘rovnomalar buni rad etadi.
Vaqtinchalik migratsiya bo‘yicha tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki:
Qirg‘iziston va Tojikistonda muhojirlarning 80 foizini erkaklar tashkil etadi;
O‘zbekistonda esa bu ko‘rsatkich 90 foizga yetadi.
Yuqori malakali emigratsiya va Markaziy Osiyodagi vaziyat
Yevropa va Markaziy Osiyoning ba’zi kichik va o‘rta daromadli davlatlarida yuqori malakali emigratsiya keng tarqalgan. Masalan, Bosniya va Hersegovinada ishga layoqatli aholining 45 foizi, Albaniyada esa 30 foizdan ortig‘i chet elda yashaydi.
Markaziy Osiyo davlatlarida esa bu ko‘rsatkich ancha past:
Tojikiston va O‘zbekistonda yuqori malakali aholi orasida emigratsiya darajasi 5 foizdan kam.
O‘zbekistonda muhojirlarning 95 foizdan ortig‘i past malakali ishchi kuchi hisoblanadi.
Bu esa Markaziy Osiyo mamlakatlarida ko‘proq kam malakali mehnat migratsiyasi yetakchilik qilayotganini anglatadi.
Past malakali migratsiya muhojirlar, ularning oilalari va kelib chiqqan mamlakatlar uchun katta foyda keltiradi. Eng bevosita ta’siri – ishchilarning daromadi sezilarli oshishi, natijada uy xo‘jaliklarining daromad va farovonligining o‘sishi bo‘lib, bu pul o‘tkazmalari orqali mamlakatlarga katta mablag‘ oqimini ta’minlaydi.
Migratsiyani samarali tartibga solishda Jahon banki bergan tavsiyalar
Tegishli davlat siyosati choralarini ishlab chiqish uchun migratsiyaning har xil turlarini belgilash
Ushbu chora-tadbirlar yuqori malakali va past malakali muhojirlar, shuningdek, iqtisodiy imkoniyatlarni izlayotganlar va qurolli mojarolar tufayli o‘z mamlakatini tark etishga majbur bo‘lganlar o‘rtasidagi farqlarni hisobga olishi kerak. Ushbu sohadagi siyosat ilmiy ma’lumotlarga asoslanishi, ham milliy, ham mintaqaviy darajada muvofiqlashtirilishi lozim.
Mehnat unumdorligini oshirish, inson kapitalini rivojlantirish, shuningdek, fuqarolar va iqtisodiyot farovonligini oshirish maqsadida mahalliy mehnat resurslari raqobatbardoshligini oshirish strategiyasida migratsiyaning turli jihatlarini integratsiyalash
Milliy darajada bu ichki mehnat bozorini rivojlantirish bo‘yicha mavjud dasturlar doirasida zarur ko‘nikma va bilimlarni egallash imkoniyatlarini ta’minlash, shuningdek, mehnat migrantlari oqimini istiqbolli tashqi bozorlar ehtiyojlariga muvofiq samarali taqsimlashga qaratilgan immigratsiya strategiyalarini ishlab chiqishni nazarda tutadi.
Xavfsiz va tashkillashtirilgan migratsiya mexanizmlarini rivojlantirish
Migrantlarning o‘z mamlakatlarida ro‘yxatga olish tizimlarini joriy etish va migrantlarni qabul qiluvchi davlatlar bilan chet elda ishlayotgan fuqarolarning huquqlarini himoya qilishga qaratilgan ikki tomonlama shartnomalar tuzish muhimdir. Aholini boshqa mamlakatlarda ishga joylashish imkoniyatlari to‘g‘risida ishonchli axborot bilan ta’minlash zarur.
Migrantlarning o‘z mamlakatlaridagi davlat organlari o‘z fuqarolarining ijtimoiy ta’minoti va sug‘urtasi bo‘yicha to‘lovlarning migrantlarni qabul qiluvchi davlatlarga “transfer” qilinishiga erishish tavsiya etiladi.
Iqtisodiyot
“Hech bir vazir, hokim, bankir “yettilik”ni bahona qilishga haqqi yo‘q” — Shavkat Mirziyoyev
O‘tgan bir yilda 366 ming oila kambag‘allikdan chiqqani, aholi bandligini ta’minlash va daromadlarini oshirish sohasida qilingan choralar sababli kambag‘allik darajasi 8,9 foizdan 5,8 foizga, ishsizlik esa 5,5 foizdan 4,8 foizga tushdi.
“Bularning barchasi – islohotlarimiz samarasi bo‘lib, davlat va xalq o‘rtasidagi ishonch tobora mustahkamlanib borayotganidan dalolat.
Lekin hali qiladigan ishlarimiz ko‘p. Biz 2026-yilni “Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish yili”, deb e’lon qilib, mahallalar infratuzilmasini yaxshilash bo‘yicha katta vazifalarni belgilab oldik.
Chunki mahalla bu – islohot qayerda ishlayotganini ham, qayerda to‘xtayotganini ham aniq ko‘rsatadigan joy. Mahallada ishsiz odam va kambag‘al oila saqlanib qolgan bo‘lsa, demak, islohot o‘sha yerga yetib bormagan. “Yettilik” va bankir odamlar muammosini hal qilmayotgan bo‘lsa, demak, shu yerda tizim ishlamayapti.
Hech bir vazir, viloyat, tuman hokimi, bankir “yettilik”ni bahona qilishga haqqi yo‘q. Imkoniyat va mablag‘ bor, qaror va dastur bor. Yetishmayotgan narsa – mas’uliyat, shaxsiy javobgarlik”, – dedi davlatimiz rahbari.
Prezidentimiz mavjud imkoniyatlarni ishga solish bo‘yicha hokimlar va “mahalla yettiligi”ga metodik bilim va tajriba yetishmayotgani, mas’ul vazirlik va idoralar esa ularga ko‘maklashmayotganini ko‘rsatib o‘tdi.
Arnasoyda chorvachilik, Sho‘rchida banan yetishtirish, Quvada anorchilik, Bo‘stonliqda asalarichilik bo‘yicha aholi va tadbirkorlar yaratgan tajribalar shunday ixtisoslashuvga ega boshqa tumanlar uchun yaxshi namuna bo‘la olishi, lekin bundan unumli foydalanilmayotgani qayd etildi.
“Bunday tajribalar hamma joyda bor. Lekin ularni o‘rgatib, qamrovini kengaytiradigan tizim yo‘q!”
– dedi davlatimiz rahbari.
Mutasaddilarga bir oyda ishsizlik va kambag‘allik yuqori mahallalardagi imkoniyatlarni o‘rganib, ularga eng yaxshi tajribalarni olib kirish bo‘yicha “metodik qo‘llanma” qilib berish topshirildi. Hokimlar esa joylarda buning ijrosini tashkil etib, odamlarni ishli qilish, daromadini ko‘paytirish, ularni qiynayotgan masalalarga yechim topishga mas’ul va javobgar bo‘ladi.
“Umuman, bu yil har bir vazirlik va hokimlikning faoliyati mahalla bilan bog‘lanadi, qabul qilinadigan qarorlarda ham mahallada nima o‘zgarishi nazarda tutiladi”, – dedi Prezidentimiz.
1 million aholini doimiy ish bilan ta’minlash, 181 ming oilani kambag‘allikdan chiqarish, kambag‘allikdan xoli mahallalar sonini 2,5 barobar oshirib, 3,5 mingga yetkazish, ishsizlik va kambag‘allikni 4,5 foizga tushirish joriy yil uchun vazifa etib belgilandi.
Milliy statistika qo‘mitasining dastlabki ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda tashqi savdo aylanmasi 20,7 foizga oshgan. Savdo sheriklari orasida Xitoy, Rossiya va Qozog‘iston yuqori ulushni saqlab qolgan.
Milliy statistika qo‘mitasining dastlabki ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 81,2 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilga nisbatan 13,9 mlrd dollarga yoki 20,7 foizga oshgan.
Yil yakunlariga ko‘ra, tashqi savdo aylanmasi tarkibida: eksport — 33,8 mlrd dollar (+24 foiz), import — 47,4 mlrd dollar (+18,5 foiz)ni tashkil etgan.
Qayd etilishicha, O‘zbekiston jahonning 210 ta mamlakati bilan savdo aloqalarini amalga oshirmoqda.
Tashqi savdoda eng yuqori ulush quyidagi mamlakatlar hissasiga to‘g‘ri kelgan:
Xitoy — 21,2 foiz;
Rossiya — 16,0 foiz;
Qozog‘iston — 6,1 foiz;
Turkiya — 3,7 foiz;
Koreya Respublikasi — 2,1 foiz.
2025 yilda mamlakatda sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 6,8 foizga o‘sgan. Aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan ko‘rsatkich esa 29,1 mln so‘mni tashkil etgan.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda O‘zbekistonda jami 1,1 kvadrillion so‘mlik sanoat mahsulotlari ishlab chiqarilgan. Bu ko‘rsatkich 2024 yilga nisbatan 6,8 foizga yuqori ekani qayd etilgan.
Statistikaga ko‘ra, aholi jon boshiga sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 29,1 mln so‘mni tashkil etgan. Bu esa hududlarda ishlab chiqarish salohiyatining bosqichma-bosqich o‘sib borayotganini ko‘rsatadi.
Shuningdek, 2026 yil 1 yanvar holatiga respublikada 59,8 mingta sanoat korxonasi faoliyat yuritayotgani ma’lum qilingan.
Sanoat korxonalari sonining ortishi ishlab chiqarish hajmini oshirish, yangi ish o‘rinlari yaratish va iqtisodiy faollikni kuchaytirishda muhim omil hisoblanadi.
Qozog‘istonning Tribune nashri O‘zbekiston prezidenti boshchiligida TIV va xorijdagi diplomatik vakolatxonalar faoliyati muhokama qilingan yig‘ilish haqida maqola e’lon qildi. Materialda 2025 yilda tashqi savdo aylanmasi ilk bor 80 mlrd dollardan oshgani, 2026 yil uchun esa eksportni 40 mlrd dollarga yetkazish maqsadi qo‘yilgani qayd etilgan.
Qozog‘istonning Tribune nashrida O‘zbekiston prezidenti boshchiligida Tashqi ishlar vazirligi hamda xorijdagi diplomatik vakolatxonalar faoliyati masalalariga bag‘ishlangan yig‘ilish haqida maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Materialda yozilishicha, 2025 yilda O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasi ilk bor 80 milliard dollardan oshgan. Yil yakunlariga ko‘ra, eksport hajmi 33,5 milliard dollarga yetgan, xorijiy investitsiyalar oqimi esa 43 milliard dollardan ortgan.
Qayd etilishicha, o‘tgan yilgi xalqaro tashriflar, muzokaralar va iqtisodiy forumlar davomida umumiy qiymati 160 milliard dollarlik kelishuvlar imzolangan. Shuningdek, eksport geografiyasi kengayib, O‘zbekiston mahsulotlarini 75 ta davlatga yetkazib berish qariyb 4,5 milliard dollarga oshgan.
Yig‘ilishda prezident Shavkat Mirziyoyev iqtisodiy diplomatiyaning yanada amaliy modeliga o‘tishini ma’lum qilgan. Elchilar faoliyati uchun asosiy samaradorlik ko‘rsatkichlari sifatida ular ish olib borayotgan mamlakatlardan eksportni oshirish, sayyohlar oqimini ko‘paytirish va fuqarolarni chet elda qonuniy ish o‘rinlariga joylashtirishga ko‘maklashish kabi yo‘nalishlar belgilanmoqda.
Ma’lum qilinishicha, yig‘ilishda yengil sanoatni rivojlantirish va to‘qimachilik mahsulotlarini eksport qilish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Yengil sanoatni rivojlantirish agentligining AQSh, Turkiya, BAA, Xitoy, Germaniya, Saudiya Arabistoni, Rossiya va Polshada vakolatxonalarini ochish rejalashtirilgan. Tribune yozishicha, mazkur mamlakatlarda to‘qimachilik mahsulotlari importining umumiy hajmi 90 milliard dollarga baholanmoqda.
Shu bilan birga, kamida 15 ta xorijiy kompaniya va xalqaro brendlarni O‘zbekistonga jalb qilish, sohadagi 100 ta korxonada Better Work, BCI va Organic standartlarini joriy etish vazifasi qo‘yilgan. Viloyat hokimlariga elchixonalar bilan hamkorlikda 500 ta yirik to‘qimachilik eksportyorlari mahsulotlari namunalarini xorijdagi diplomatik vakolatxonalarga joylashtirish topshirilgan.
Materialda 2026 yil uchun yangi maqsadli ko‘rsatkichlar ham keltirilgan: eksport hajmini 40 milliard dollarga yetkazish va 50 milliard dollar xorijiy investitsiyalarni o‘zlashtirish. Elchilarga hududlarning raqobat ustunliklarini tahlil qilish va asosiy e’tiborni investorlar, texnologiyalar hamda yangi bozorlarni jalb etishga qaratish vazifasi yuklatilgan.
Shuningdek, Tribune’ga ko‘ra, O‘zbekistonning AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya, Shveytsariya, Xitoy, Yaponiya va Singapurdagi elchixonalariga O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalari bilan hamkorlikni rivojlantirish uchun dunyoning eng yaxshi 100 talik reytingidagi universitetlarni jalb qilish choralarini ko‘rish topshirilgan.
Milliy statistika qo‘mitasining dastlabki ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 81,2 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi.
Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 13,9 mlrd AQSh dollariga yoki 20,7 foizga oshgan.
O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasi hajmida:
Eksport – 33,8 mlrd (+24 %)
Import – 47,4 mlrd (+18,5 %) AQSh dollarini tashkil etdi.
O‘zbekiston jahonning 210 mamlakati bilan savdo aloqalarini amalga oshirib kelmoqda.
O‘zbekiston tashqi savdo aylanmasining yuqori ulushi Xitoy (21,2 %), Rossiya (16,0 %), Qozog‘iston (6,1 %), Turkiya (3,7 %) va Koreya Respublikasi (2,1 %) hissasiga to‘g‘ri keldi.
“Hech bir vazir, hokim, bankir “yettilik”ni bahona qilishga haqqi yo‘q” — Shavkat Mirziyoyev
Ikkilamchi bozorda uylar narxi 8 foizga qimmatladi – iqtisodiy tahlil
Boks bo‘yicha O‘zbekiston chempionlari aniqlandi (ro‘yxat)
-
Dunyodan2 days agoPrezident Tramp Grenlandiya vaziriga: “Biz amerikalik boʻlishni xohlamaymiz” dedi va dunyo yetakchilari bilan uchrashishni rejalashtirmoqda
-
Turk dunyosi5 days agoTurkiya Suriyada oʻt ochishni toʻxtatishni olqishlaydi, birlik va hududiy yaxlitlikni qoʻllab-quvvatlaydi
-
Siyosat4 days agoPrezident Mirziyoyev “Davlat tili” haqidagi qonunni oʻzgartirish uchun parlamentga qaytarib yubordi
-
Iqtisodiyot3 days agoAyrim xomashyo import boji “nol” stavkada 2027 yilgacha uzaytirildi
-
Dunyodan4 days agoPrezident Tramp Tinchlik kengashiga aʼzolik uchun pul toʻlamoqchi.
-
Iqtisodiyot5 days agoMasdar kompaniyasi Qashqadaryoda quyosh stansiyasi va energiya saqlash tizimi quradi
-
Jamiyat3 days agoToshkent shahri hokimiga yangi o‘rinbosar tayinlandi
-
Mahalliy5 days agoSanoat korxonalarini poytaxtdan tashqariga ko‘chirish boshlandi