Jamiyat
Cho‘lpon tilga olgan qiziqchilar sardori kim edi?
«Ezilgan, jabr va zulm ostida ingragan xalqning ko‘ngil ochishga, xursand bo‘lishga, o‘ynab-kulishga bo‘lgan tabiiy va kuchli maylini katta ustozlar yetishtirgan», deya fikr bildirgan edi qiziqchilar haqida so‘z yuritgan Cho‘lpon «Guliston» jurnalining 1936-yil, oltinchi sonidagi maqolasida. Ulug‘ adib ta’kidlab o‘tgan ustoz qiziqchi esa Yusufjon Shakarjonov edi…
Yusufjon Shakarjonov 1869-yili marg‘ilonlik Shokirjon kulol oilasida dunyoga keldi. Bolaligidan sayllarda qiziqchilarning chiqishlarini tomosha qilib voyaga yetdi. Natijada ixlosdan boshlangan qiziqish sabab Yusufjon vodiylik bu san’at ustalariga shogird tushdi. Shu bilan birga, ota kasbi – kulolchilik bilan ham shug‘ullandi.
Natijada tabiiy qobiliyat, so‘zga chechanlik xislatlari ustun bo‘lgan Yusufjon, Zokir gov, Sa’di Maxsum kabi ustozlari singari mohir qiziqchi bo‘lib yetishdi. U nafaqat vodiyda, balki Buxoro amirligi, Xiva xonligi, Qashqarda ham bo‘lib, o‘z san’atini namoyish etdi. Ammo o‘sha paytda qiziqchilik qilish g‘oyat og‘ir edi. Xo‘sh, nima uchun shunday bo‘lgan?
Cho‘lpon «Guliston» jurnalida chop etilgan yuqoridagi maqolasida bu haqda shunday yozadi:
«Podshohlar, sultonlar, xonlar va beklarning qamchilaridan qon tomgan zamonlarda, ko‘pchilik aholi o‘z dardini bir yulg‘un bachkisiga ham ayta olmagan davrlarda xalqning og‘ir ahvolini, mamlakatning qora kunlarini, fuqaroning dard va hasratlarini bironta saroy yoki xalq qizig‘i chiqib, «hazil» yo‘li bilan «yedirib» yuboradi. Katta-katta izdihomlarda, yillik sayillarda necha kecha-kunduzlik to‘ylarda so‘z qilaturg‘on qiziqlar minglarcha xalqning juda zo‘r maroq bilan o‘zlariga tikilib turganini ko‘rganlaridan keyin jamiyatning fayzi bilan dadillanib, mamalakatning kattalarini, hokimlar, qozilar, raislar, muhrdor va, hatto, xonlarning o‘zlarini tanqid qilib tashlar edilar. Natijada ba’zilarning boshi ketib, ba’zi birlari badarg‘a qilinib, bir xillari esa boshqa mamlakatlarga qochib xonavayron bo‘lardilar».
Yusufjon qiziq ana shunday tahlikali zamonlarda san’at bilan shug‘ullangan edi. Cho‘lpon o‘z maqolasida mavzuga doir latifani ham keltiradi:
«Aytadilarki, burun zamonda bir xonning o‘ziga xos qizig‘i bo‘lar ekan. Bir kuni xonga salom bergali kirganida u qiziq bilan xon o‘rtasida mana bunday so‘zlashuv bo‘lgan:
Xon: – Xo‘sh, falonchi, qalaysan?
Qiziq: – Otdek, taqsir.
Xon: – (kulib) Otdekmi, itdekmi?
Qiziq: – Bo‘lmasa, soyai davlatlarida itdek..
Xon: – (jiddiy) Nimaga bo‘lmasa, ilgari «otdek» der eding?
Qiziq: – Unda, taqsir, soyai davlatingiz boshimizga yetmagan edi».
O‘tmishning ana shunday qora kunlarida Yusufjon qiziq o‘zbek san’atini boshqa xalqlar orasida ham namoyish etdi. 1888–1905 yillarda u Baranskiy, Jigalov, Dobrjanskiy singari rus qiziqchilarining guruhlarida yurib qiziqchilik qildi. Rossiyaga tashrif buyurgan italiyalik sehrgar Kalistro Bertoldini, chavandoz Bezanolar bilan tanishib, do‘stlashdi. Ayni paytda Qodir qiziq, Sobirqori, Ortiq qiziq, Mullaboy Mansur kabi o‘zbek san’atkorlari bilan hamkorlikni davom ettirdi. Ayniqsa, 1909 yilda Yusufjon Shakarjonovning Peterburgda bo‘lib, o‘z san’atini namoyish etishi u yerga mehmon bo‘lib kelgan yevropaliklar ham o‘zbek qiziqchisining iqtidoriga qoyil qolishgan.
Bundan tashqari, u ustozlaridan o‘rgangan, oldindan davom etib kelayotgan an’anaga yangicha talqin bag‘ishladi. Ya’ni, kulgu-hikoya, muqallidchilikni boshlab berdi. O‘z davrining illatlarini «Pul qistash», «Bola o‘qitish» kabi tragik komediyalarida fosh etib, kulgu ostiga oldi. Hatto, mashhur rus komik qiziqchisi Filipp Yupatov bilan hamkorlik qilib, unga ham o‘zbekona qiziqchilik san’atini o‘rgatdi, ayni paytda undan o‘rgandi.
Ma’lumki, 1918–1930 yillarda vodiyda «bosmachilik» deya xato nomlanib kelingan milliy ozodlik-istiqlolchilikdek sovetlarga qarshi qurolli harakat avj olgan edi. Yusufjon va boshqa qiziqchilarning vaziyat taqozosi bois qo‘rboshilar orasida ham san’atini namoyish etishiga to‘g‘ri kelgan.
Yusufjon qiziq vodiydan ketib, Toshkentda – davlat etnografik ansamblida xizmat qila boshlaydi. Muhiddin qori Yoqubov, Usta Olim Komilov, Tamaraxonimlar bilan hamkorlik o‘rnatdi. Cho‘lponning yozishiga ko‘ra, u xalq raqslarining mohir ijrochisi, doiradan tortib, naygacha chala oladigan, lapar, katta qo‘shiqlarni ham kuylaydigan keng qamrovli san’atkor bo‘lgan.
Tamaraxonimdek mohir raqqosa va laparchi, usta Olim Komilovdek mashhur doirakash ham Yusufjon qiziqning shogirdi bo‘lgan. Ular 1927–1930 yillarda Rossiya, Kavkaz va Ukrainaning 23 ta viloyatida o‘zbek san’atini namoyish etishgan.
San’at rivojiga qo‘shgan hissasi uchun xalq artisti, mehnat qahramoni unvonlariga ega bo‘lsa-da, 1937–1938-yillardagi qatag‘on bo‘hroni mashhur qiziqchining ham boshiga qora kunlarni soldi. Unga Cho‘lpon bilan do‘st bo‘lgani, xon va beklar, «bosmachilar» oldida chiqishlar qilganini ta’na qilganlar bo‘ldi.
Shukrki, bu kunlar o‘tib, Yusufjon qiziq 1959- yilgacha hayot kechirdi. U 90 yillik hayoti davomida o‘zida xalqona hazil-mutoyiba, hajvni mujasammlashtirgan «afandi» siymosidagi inson, qiziqchilar sardori sifatida nom qoldirdi.
Umid Bekmuhammad,
tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori, dotsent.
Jamiyat | 09:51
934
1 daqiqa o‘qiladi
Chiqindilarni boshqarish va sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish agentligi 15 yanvar holatiga ko‘ra, respublika bo‘yicha chiqindi xizmati bo‘yicha shakllangan 9,3 mlrd so‘m debitor qarzdorlik yuzasidan 118 646 ta abonentga “Hududiy elektr tarmoqlari” AJning 2100 qisqa raqamidan SMS orqali ogohlantirish yuborilganini ma’lum qildi. Hozirda jarayon davom etmoqda.
Foto: Kun.uz
Ma’lum qilinishicha, ogohlantirishdan so‘ng 5 kun ichida qarzdorlik bartaraf etilmasa, abonentning elektr energiyasi uchun to‘lov qilish imkoniyatiga vaqtincha cheklov o‘rnatiladi.
Ma’lumot uchun: mazkur tartib 2025 yil 1 iyuldan chiqindi xizmatlaridan shakllangan qarzdorliklar uchun amal qiladi. Ayni tizim esa 2025 yil 1 noyabrdan boshlab oyma-oy qo‘llab kelinmoqda.
Shuningdek, chiqindilarni boshqarish sohasi va xizmat sifati bo‘yicha taklif hamda shikoyatlarni agentlikning 1205 qisqa raqamiga 24/7 rejimida yo‘llash mumkinligi eslatildi.
Bugun kunduzi ba’zi joylarda yog‘ingarchilik (yomg‘ir, qor) bo‘ladi. Ba’zi joylarga tuman tushishi mumkin. Shamol 7–12 m/s tezlikda esadi, ba’zi joylarda 13–18 m/s gacha kuchayishi mumkin. Harorat 3–8° iliq bo‘ladi.
Poytaxtimizda vaqti-vaqti bilan yomg‘ir yog‘adi, kechqurun qorga aylanishi mumkin. Shamol 5–10 m/s tezlikda esadi. Harorat 6–8° iliq bo‘ladi.
Tog‘li hududlarda ba’zi joylarda yog‘ingarchilik (yomg‘ir, qor) bo‘ladi. Ba’zi joylarga tuman tushishi mumkin. Qor ko‘chishi xavfi bor. Shamol 7–12 m/s tezlikda esadi. Harorat 2–7° iliq bo‘ladi.
Yangihayot tumanida fuqaro R.T. tanishining ishonchiga kirib, 4 tonna pomidor yetkazib berish bahonasida 4 000 AQSh dollarini qo‘lga kiritgani, keyin esa mablag‘ni qaytarmaslik maqsadida qalbaki 4 000 dollar bergani aniqlandi. Holat yuzasidan Jinoyat kodeksining 168- va 176-moddalari bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Foto: Prokuratura departamenti
Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Yangihayot tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda fuqaro R.T. (muqaddam sudlangan) tanishi M.X.ning ishonchiga kirib, unga 4 tonna pomidor yetkazib berishi evaziga 4 000 AQSh dollarini qo‘lga kiritib, ushbu mablag‘ni o‘z ehtiyojlari uchun sarflab yuborgani aniqlangan.
Qayd etilishicha, R.T. keyinchalik pullarni qaytarmaslik maqsadida 100 AQSh dollarlik kupyuradagi qalbaki 4 000 AQSh dollarini M.X.ga bergan.
Mazkur holat yuzasidan Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) va 176-moddasi (qalbaki pul, aksiz markasi yoki qimmatli qog‘ozlar yasash, ularni o‘tkazish) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Navoiy shahridagi 22-umumta’lim maktabi o‘quvchisi Islombek Mansurov birinchi urinishdayoq ushbu natijani qayd etdi.
Navoiy shahridagi 22-umumta’lim maktabining 5-sinf o‘quvchisi Islombek Mansurov chet tilini bilish darajasi bo‘yicha B2 sertifikatni qo‘lga kiritdi. Bu yosh jihatdan Navoiy viloyatida eng yaxshi natijalardan biri bo‘ldi.
Ma’lum bo‘lishicha, Islombek Mansurov pedagoglar oilasining to‘ng‘ich farzandi. Uning otasi Dilshod Mansurov Navoiy davlat universiteti dotsenti bo‘lsa, onasi Shohista Turdiyeva maktabda matematika fani o‘qituvchisi.
“Ikki o‘g‘lim bor, Islombek to‘ng‘ich farzandimiz. Yoshligidan internetdagi turli o‘yinlar va bilim olishga ixtisoslashgan dasturlarni ingliz tilida ko‘rardi. Hozirda YouTube’da o‘zi kanal ochib, ingliz tilida yuritmoqda”, deydi Dilshod Mansurov.
Islombek ushbu natijani birinchi urinishdayoq qo‘lga kiritgan.
“Maktabimizda sertifikat olgan o‘quvchilar ko‘p. Ammo Islombek maktabimiz tarixida chet tilini bilish darajasi bo‘yicha B2 sertifikatini qo‘lga kiritgan eng yosh o‘quvchi bo‘ldi. Ingliz tili ustozi Alisher Xudoyorov ham yosh pedagog, ancha tirishqoq. Albatta, ushbu natija bilan to‘xtab qolmaymiz”, deydi Navoiy shahridagi 22-umumta’lim maktabi direktori Feruza Fayziyeva.
Navoiy viloyatida 11 yoshli o‘quvchi B2 sertifikatini qo‘lga kiritishi bundan 2 yil oldin ham kuzatilgandi. O‘shanda Xatirchi tumanidagi 22-umumta’lim maktabi o‘quvchisi Zarina Muxiddinova bu natijani qayd etgan.
Eslatib o‘tamiz, OTMga o‘qishga kirishda chet tilidan B2 sertifikati bor abituriyentga maksimal ball beriladi.
Qora va rangli metall parcha va chiqindilarini tayyorlash litsenziyalanadi.
Qonun (O‘RQ–1113-son, 15.01.2026 y.) bilan ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritildi.
Qonun bilan kiritilgan qo‘shimchalarga ko‘ra, quyidagi faoliyat turlarini amalga oshirish uchun litsenziyalash tartibi joriy etilishi belgilandi:
– qora metall parcha va chiqindilarini tayyorlash (xarid qilish), qayta ishlash hamda realizatsiya qilish;
– rangli metall parcha va chiqindilarini tayyorlash (xarid qilish), qayta ishlash hamda realizatsiya qilish;
– tabiiy gazning ulgurji va chakana savdosi.
Mazkur faoliyat turlari bo‘yicha litsenziya olishda quyidagi miqdorlarda davlat boji undirilishi belgilandi:
– qora va rangli metall parcha va chiqindilarini tayyorlash (xarid qilish), qayta ishlash, realizatsiya qilish faoliyati – BHMning 10 baravari miqdorida;
– tabiiy gazning ulgurji va chakana savdosi – BHMning 30 baravari miqdorida.
O‘zbekiston olmasi eksportida asosiy ulush ikki davlat hissasiga to‘g‘ri keldi
Chiqindi xizmati qarzdorligi: ommaviy SMS-ogohlantirish boshlandi
“Medalning egasi o’zgarishi mumkin, ammo laureat unvoni o’zgarmaydi” – Nobel qo’mitasi
-
Jamiyat4 days ago«Ўзгидромет» тезкор ахборот эълон қилди
-
Jamiyat5 days agoOlovda yonmagan ayol yuragi…
-
Dunyodan3 days agoPrezident Tramp Eron bilan biznes yurituvchi davlatlarga 25 foizlik bojlar joriy etishini eʼlon qildi
-
Jamiyat1 day agoMast holda mashina boshqargan ayol 15 sutkaga qamaldi
-
Jamiyat5 days agoEron AQShga jiddiy «signal» yubordi —Reuters
-
Jamiyat4 days agoFarg‘onada “prava”siz ayol uch odamni urib yubordi, bir kishi to‘shakka mixlandi: jabrlanuvchilar sud hukmidan norozi
-
Jamiyat3 days agoAksilkorrupsiya agentligi Ozodbek Nazarbekovga chora ko‘rishni so‘radi
-
Jamiyat2 days agoMirzo Ulug‘bek tumanida ko‘p qavatli uyda yong‘in sodir bo‘ldi