Jamiyat
Cho‘lpon tilga olgan qiziqchilar sardori kim edi?
«Ezilgan, jabr va zulm ostida ingragan xalqning ko‘ngil ochishga, xursand bo‘lishga, o‘ynab-kulishga bo‘lgan tabiiy va kuchli maylini katta ustozlar yetishtirgan», deya fikr bildirgan edi qiziqchilar haqida so‘z yuritgan Cho‘lpon «Guliston» jurnalining 1936-yil, oltinchi sonidagi maqolasida. Ulug‘ adib ta’kidlab o‘tgan ustoz qiziqchi esa Yusufjon Shakarjonov edi…
Yusufjon Shakarjonov 1869-yili marg‘ilonlik Shokirjon kulol oilasida dunyoga keldi. Bolaligidan sayllarda qiziqchilarning chiqishlarini tomosha qilib voyaga yetdi. Natijada ixlosdan boshlangan qiziqish sabab Yusufjon vodiylik bu san’at ustalariga shogird tushdi. Shu bilan birga, ota kasbi – kulolchilik bilan ham shug‘ullandi.
Natijada tabiiy qobiliyat, so‘zga chechanlik xislatlari ustun bo‘lgan Yusufjon, Zokir gov, Sa’di Maxsum kabi ustozlari singari mohir qiziqchi bo‘lib yetishdi. U nafaqat vodiyda, balki Buxoro amirligi, Xiva xonligi, Qashqarda ham bo‘lib, o‘z san’atini namoyish etdi. Ammo o‘sha paytda qiziqchilik qilish g‘oyat og‘ir edi. Xo‘sh, nima uchun shunday bo‘lgan?
Cho‘lpon «Guliston» jurnalida chop etilgan yuqoridagi maqolasida bu haqda shunday yozadi:
«Podshohlar, sultonlar, xonlar va beklarning qamchilaridan qon tomgan zamonlarda, ko‘pchilik aholi o‘z dardini bir yulg‘un bachkisiga ham ayta olmagan davrlarda xalqning og‘ir ahvolini, mamlakatning qora kunlarini, fuqaroning dard va hasratlarini bironta saroy yoki xalq qizig‘i chiqib, «hazil» yo‘li bilan «yedirib» yuboradi. Katta-katta izdihomlarda, yillik sayillarda necha kecha-kunduzlik to‘ylarda so‘z qilaturg‘on qiziqlar minglarcha xalqning juda zo‘r maroq bilan o‘zlariga tikilib turganini ko‘rganlaridan keyin jamiyatning fayzi bilan dadillanib, mamalakatning kattalarini, hokimlar, qozilar, raislar, muhrdor va, hatto, xonlarning o‘zlarini tanqid qilib tashlar edilar. Natijada ba’zilarning boshi ketib, ba’zi birlari badarg‘a qilinib, bir xillari esa boshqa mamlakatlarga qochib xonavayron bo‘lardilar».
Yusufjon qiziq ana shunday tahlikali zamonlarda san’at bilan shug‘ullangan edi. Cho‘lpon o‘z maqolasida mavzuga doir latifani ham keltiradi:
«Aytadilarki, burun zamonda bir xonning o‘ziga xos qizig‘i bo‘lar ekan. Bir kuni xonga salom bergali kirganida u qiziq bilan xon o‘rtasida mana bunday so‘zlashuv bo‘lgan:
Xon: – Xo‘sh, falonchi, qalaysan?
Qiziq: – Otdek, taqsir.
Xon: – (kulib) Otdekmi, itdekmi?
Qiziq: – Bo‘lmasa, soyai davlatlarida itdek..
Xon: – (jiddiy) Nimaga bo‘lmasa, ilgari «otdek» der eding?
Qiziq: – Unda, taqsir, soyai davlatingiz boshimizga yetmagan edi».
O‘tmishning ana shunday qora kunlarida Yusufjon qiziq o‘zbek san’atini boshqa xalqlar orasida ham namoyish etdi. 1888–1905 yillarda u Baranskiy, Jigalov, Dobrjanskiy singari rus qiziqchilarining guruhlarida yurib qiziqchilik qildi. Rossiyaga tashrif buyurgan italiyalik sehrgar Kalistro Bertoldini, chavandoz Bezanolar bilan tanishib, do‘stlashdi. Ayni paytda Qodir qiziq, Sobirqori, Ortiq qiziq, Mullaboy Mansur kabi o‘zbek san’atkorlari bilan hamkorlikni davom ettirdi. Ayniqsa, 1909 yilda Yusufjon Shakarjonovning Peterburgda bo‘lib, o‘z san’atini namoyish etishi u yerga mehmon bo‘lib kelgan yevropaliklar ham o‘zbek qiziqchisining iqtidoriga qoyil qolishgan.
Bundan tashqari, u ustozlaridan o‘rgangan, oldindan davom etib kelayotgan an’anaga yangicha talqin bag‘ishladi. Ya’ni, kulgu-hikoya, muqallidchilikni boshlab berdi. O‘z davrining illatlarini «Pul qistash», «Bola o‘qitish» kabi tragik komediyalarida fosh etib, kulgu ostiga oldi. Hatto, mashhur rus komik qiziqchisi Filipp Yupatov bilan hamkorlik qilib, unga ham o‘zbekona qiziqchilik san’atini o‘rgatdi, ayni paytda undan o‘rgandi.
Ma’lumki, 1918–1930 yillarda vodiyda «bosmachilik» deya xato nomlanib kelingan milliy ozodlik-istiqlolchilikdek sovetlarga qarshi qurolli harakat avj olgan edi. Yusufjon va boshqa qiziqchilarning vaziyat taqozosi bois qo‘rboshilar orasida ham san’atini namoyish etishiga to‘g‘ri kelgan.
Yusufjon qiziq vodiydan ketib, Toshkentda – davlat etnografik ansamblida xizmat qila boshlaydi. Muhiddin qori Yoqubov, Usta Olim Komilov, Tamaraxonimlar bilan hamkorlik o‘rnatdi. Cho‘lponning yozishiga ko‘ra, u xalq raqslarining mohir ijrochisi, doiradan tortib, naygacha chala oladigan, lapar, katta qo‘shiqlarni ham kuylaydigan keng qamrovli san’atkor bo‘lgan.
Tamaraxonimdek mohir raqqosa va laparchi, usta Olim Komilovdek mashhur doirakash ham Yusufjon qiziqning shogirdi bo‘lgan. Ular 1927–1930 yillarda Rossiya, Kavkaz va Ukrainaning 23 ta viloyatida o‘zbek san’atini namoyish etishgan.
San’at rivojiga qo‘shgan hissasi uchun xalq artisti, mehnat qahramoni unvonlariga ega bo‘lsa-da, 1937–1938-yillardagi qatag‘on bo‘hroni mashhur qiziqchining ham boshiga qora kunlarni soldi. Unga Cho‘lpon bilan do‘st bo‘lgani, xon va beklar, «bosmachilar» oldida chiqishlar qilganini ta’na qilganlar bo‘ldi.
Shukrki, bu kunlar o‘tib, Yusufjon qiziq 1959- yilgacha hayot kechirdi. U 90 yillik hayoti davomida o‘zida xalqona hazil-mutoyiba, hajvni mujasammlashtirgan «afandi» siymosidagi inson, qiziqchilar sardori sifatida nom qoldirdi.
Umid Bekmuhammad,
tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori, dotsent.
Jamiyat
O‘zini bosh prokuratura xodimi deb tanishtirgan shaxs milliardlab so‘mlik firibgarlikda gumonlanmoqda
O‘zini bosh prokuratura xodimi sifatida tanishtirib kelgan shaxs 1,7 mlrd so‘m, 95 ming dollar va qimmatbaho mol-mulklarni firibgarlik hamda o‘g‘irlik yo‘li bilan qo‘lga kiritganlikda gumonlanmoqda. Tergov ma’lumotlariga ko‘ra, u fuqarolarga katta daromadli biznes, yer masalasini hal qilish va avtomobil almashtirib berishni va’da qilgan.
Bosh prokuratura shaxsiy xavfsizlik boshqarmasi tomonidan o‘tkazilgan tezkor tadbirda o‘zini prokuratura xodimi sifatida tanishtirib kelgan shaxs qo‘lga olindi. Bu haqda bosh prokuratura axborot xizmati xabar berdi.
Tergov ma’lumotlariga ko‘ra, A.A. ismli shaxs fuqarolar B.M. va S.Sh.ga arzon narxda bug‘doy sotib olib, uni qayta ishlash orqali yuqori daromad olish mumkinligini aytgan. Shu tariqa ularning ishonchiga kirgan gumonlanuvchi 1,7 mlrd so‘m mablag‘ni firibgarlik yo‘li bilan qo‘lga kiritgan.
Shuningdek, u tadbirkor M.T.ga tegishli kompaniyaga Toshkent shahrining Yakkasaroy tumanida joylashgan 50 sotix yer maydoni bo‘yicha bekor qilingan qarorni qayta tiklab berishni va’da qilib, 95 ming AQSh dollarini olgani aytilmoqda.
Bosh prokuratura ma’lumotiga ko‘ra, A.A. ijtimoiy tarmoqlar orqali ham fuqarolarning ishonchiga kirgan. Jumladan, u fuqaro I.N.ga prokuraturada ishlashini aytgan holda, 2014 yilda ishlab chiqarilgan Cobalt avtomashinasini yangi Gentra avtomobiliga almashtirib berishni va’da qilgan. Natijada avtomashinani egallab, uni boshqa shaxsga sotib yuborgan va tushgan mablag‘ni shaxsiy ehtiyojlari uchun sarflagan.
Tergovda aniqlanishicha, gumonlanuvchi yana bir fuqaro – A.K. bilan yaqin munosabat o‘rnatgan. Keyinchalik uning xonadon kaliti nusxasini qo‘lga kiritib, uy egasi sayohatda bo‘lgan vaqtda xonadonga kirgan va ko‘p miqdordagi tilla taqinchoqlarni o‘g‘irlab ketgan.
2026 yil 18 iyun kuni A.A.ga nisbatan Jinoyat kodeksining firibgarlik, o‘g‘irlik va boshqa moddalari bilan ayblov e’lon qilingan. Unga nisbatan qamoq ehtiyot chorasi qo‘llanilgan.
Bosh prokuratura mazkur shaxs boshqa fuqarolarga ham zarar yetkazgan bo‘lishi mumkinligini bildirib, jabrlanganlar yoki bu haqda ma’lumotga ega shaxslarni «1161» ishonch telefoni orqali murojaat qilishga chaqirgan.
Avvalroq Qashqadaryoda ham “soxta prokuror” qo‘lga olingandi.
Farg‘ona viloyati Yozyovon tumani Soybo‘yi mahallasidagi noturar binoda katta yong‘in chiqdi. Bu binoda kuz-qish mavsumida baliq pishirib sotilgan, shu kunlarda esa neft mahsulotlari noqonuniy ravishda saqlanayotgan bo‘lgan. Yong‘in solyarka portlashidan kelib chiqqan. Oqibatda 3 kishi vafot etdi, 2 kishi jonlantirish bo‘limida qolmoqda. Kun.uz muxbiri voqea joyida bo‘lib, guvohlar va mas’ullar bilan suhbatlashdi.
16 iyun kuni soat 22:16 larda Farg‘ona viloyati Yozyovon tumani Soybo‘yi mahallasida joylashgan choyxonada yong‘in sodir bo‘lgan. Guvohlarning so‘zlariga ko‘ra, yongan binoda kuz va qish mavsumida xo‘randalarga baliq pishirib sotilgan, qolgan paytda u yerda noqonuniy ravishda neft mahsulotlari saqlangan.
Yong‘in solyarka portlashidan kelib chiqqani aytilyapti. Oqibatda binoning 60 kv m maydoni va 3 ta avtomobil – Labo, Hyundai va Mercedes-Benz zararlangan.
Yozyovon tumani tibbiyot birlashmasi bosh shifokori o‘rinbosari Abdulaziz G‘oyipovning ma’lum qilishicha, 1976 yilda tug‘ilgan A.H. hamda 1999 yilda tug‘ilgan Z.O. II-III darajali termik kuyish bilan, 2012 yilda tug‘ilgan O.O. tananing 100 foiz kuyishi, nafas yo‘llari kuyishi, kuyish karaxtligi og‘ir darajasi tashxisi bilan shifoxonaga olib kelingan.
Ko‘rsatilgan tibbiy yordamlarga qaramay 14 yoshli bemor vafot etgan. Ikki bemor esa og‘ir ahvolda qolmoqda.
Abdulaziz G‘oyipov
Farg‘ona viloyati favqulodda vaziyatlar boshqarmasi favqulodda vaziyatlar profilaktikasi bo‘limi boshlig‘i Ahliddin Alijonovga ko‘ra, yong‘in qutqaruv ekipajlari voqea joyiga yetib borgan paytda ikki nafar fuqaro yong‘in oqibatida hayotdan ko‘z yumgan holatda topilgan. Qolgan uch nafari shoshilinch tez tibbiy yordamga yuborilgan.
Ahliddin Alijonov
“Neft mahsulotlarini quyish-to‘kish jarayonida texnika xavfsizligi qoidalariga rioya etilmasligi oqibatida yong‘in yuzaga kelgan. Noturar binoda fuqarolar tomonidan o‘zboshimchalik bilan neft mahsulotlari saqlab kelingan bo‘lgan. Hozirda yetkazilgan zarar miqdori aniqlanmoqda”, deydi Ahliddin Alijonov.
O‘zbekistonning bir qator hududlarida fuqarolarni Janubiy Koreyaga ishga jo‘natishni va’da qilib, ulardan yirik miqdorda pul olgan shaxslar fosh etildi. Holatlar bo‘yicha jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Bosh prokuratura huzuridagi departament organlari tomonidan o‘tkazilgan tekshiruvlar davomida Koreyaga ishga yuborish bahonasida fuqarolarni aldash bilan bog‘liq qator holatlar aniqlandi.
Jumladan, Farg‘ona viloyatida migratsiya agentligining sobiq rahbari 8 nafar fuqaroni imtihonlardan o‘tkazib, Koreyaga ishga yuborishni va’da qilib, ulardan jami 90 ming AQSh dollarini olgani ma’lum bo‘ldi.
Namangan viloyati Yangiqo‘rg‘on tumanida ikki nafar shaxs 22 nafar fuqaroni Koreyaga ishga jo‘natishni va’da qilib, 34,2 ming AQSh dollari hamda 79,3 million so‘mni firibgarlik yo‘li bilan qo‘lga kiritgan.
Jizzax viloyatida esa muqaddam sudlangan fuqaro olti nafar shaxsdan Koreyaga ishga joylashtirish bahonasida 32,2 ming AQSh dollarini olgani aniqlangan.
Shuningdek, Sirdaryo, Samarqand, Farg‘ona, Buxoro va Jizzax viloyatlarida ham xuddi shunday usulda fuqarolardan minglab dollar mablag‘larini o‘zlashtirish holatlari fosh etildi.
Tekshiruvlar davomida ayrim holatlarda jabrlanuvchilarga pul mablag‘larining bir qismi qaytarilgani protsessual tartibda rasmiylashtirilgan.
Mazkur holatlar yuzasidan Jinoyat kodeksining tegishli moddalari bilan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan bo‘lib, ayni vaqtda tergov harakatlari davom etmoqda.
Huquqni muhofaza qiluvchi organlar fuqarolarni xorijga ishga jo‘natish masalasida faqat rasmiy va vakolatli tashkilotlar xizmatlaridan foydalanishga chaqirmoqda.
20–22 iyun kunlari kutilayotgan yomg‘irlar sabab O‘zbekistonning tog‘oldi va tog‘li hududlarida sel-suv toshqinlari yuzaga kelishi mumkin. Mutasaddilar fuqarolar, dam oluvchilar va haydovchilarni ehtiyotkor bo‘lishga chaqirmoqda.
Tezkor gidrometeorologik axborotga ko‘ra, Qashqadaryo, Surxondaryo, Samarqand, Navoiy, Jizzax, Toshkent, Namangan, Farg‘ona va Andijon viloyatlarining ayrim tog‘li va tog‘oldi tumanlarida sel kelishi xavfi mavjud.
Xususan, Qashqadaryo viloyatining Yakkabog‘, Dehqonobod, Kitob va Shahrisabz, Jizzax viloyatining Zomin va Baxmal, Toshkent viloyatining Bo‘stonliq va Parkent, shuningdek, Farg‘ona vodiysidagi qator tog‘li hududlar xavfli hududlar sifatida qayd etilgan.
Mutaxassislar yog‘ingarchilik natijasida sel oqimlari shakllanishi, shuningdek, ayrim hududlarda yomg‘ir suvlari to‘planib, mahalliy suv toshqinlari yuzaga kelishi mumkinligini bildirmoqda.
Shu munosabat bilan tog‘li hududlarda istiqomat qiluvchi aholi, dam oluvchilar hamda ushbu hududlarda harakatlanuvchi haydovchilarga xavfsizlik choralariga qat’iy rioya qilish tavsiya etildi.
Jizzax viloyatining Zomin va Baxmal tumanlarida kuchli yog‘ingarchilik oqibatida sel oqimlari yuzaga kelib, sel yo‘lida qoldirilgan uchta yengil avtomobil oqim bilan oqib ketdi. Hodisa oqibatida jabrlanganlar yo‘q.
Favqulodda vaziyatlar vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, 18 iyun kuni Zomin va Baxmal tumanlarining ayrim tog‘ va tog‘oldi hududlarida kuzatilgan kuchli yomg‘irlar natijasida sel oqimlari hosil bo‘lgan.
Qayd etilishicha, sel oqimi tabiiy sel yo‘li orqali harakatlangan. Biroq sel yo‘liga noto‘g‘ri qoldirib ketilgan 3 ta yengil transport vositasi oqim ta’sirida oqib ketgan.
Mas’ullarning bildirishicha, hodisa oqibatida fuqarolar orasida tan jarohati olganlar qayd etilmagan.
O‘zini bosh prokuratura xodimi deb tanishtirgan shaxs milliardlab so‘mlik firibgarlikda gumonlanmoqda
O‘zbekiston mintaqaviy barqarorlik va xavfsizlikni tiklash bo‘yicha AQSh-Eron kelishuvini qo‘llab-quvvatlaydi
Prezident Zelenskiy prezident Putinni G7 sammitidagi muzokaralarga taklif qildi
-
Siyosat4 days ago
«Ushbu masalani shaxsan nazoratimga oldim» — Saida Mirziyoyeva giyohvandlikka qarshi kurash haqida
-
Jamiyat4 days agoFarg‘onada 1 kilogrammdan ortiq gashish olib ketayotgan shaxs qo‘lga olindi
-
Mahalliy5 days ago
my.gov.uz — 35 yilda odamlarning vaqtini qaytarib berdi!
-
Jamiyat5 days agoFarg‘onada “Lasetti” qarama-qarshi yo‘nalishga chiqib ketishi oqibatida ikki kishi halok bo‘ldi
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston qaysi davlatlarga gilam eksport qilmoqda?
-
Sport4 days agoEron Amerikaga bordi, Osiyo Yevropaning ta’zirini berayotir – JCh kundaligi
-
Mahalliy5 days ago
Quyoshda turgan suvning ta’mi emas, tarkibi o‘zgaradi… bu esa juda xavfli
-
Jamiyat4 days agoToshkentda renovatsiyaning birinchi bosqichi boshlandi