Jamiyat
Cho‘lpon tilga olgan qiziqchilar sardori kim edi?
«Ezilgan, jabr va zulm ostida ingragan xalqning ko‘ngil ochishga, xursand bo‘lishga, o‘ynab-kulishga bo‘lgan tabiiy va kuchli maylini katta ustozlar yetishtirgan», deya fikr bildirgan edi qiziqchilar haqida so‘z yuritgan Cho‘lpon «Guliston» jurnalining 1936-yil, oltinchi sonidagi maqolasida. Ulug‘ adib ta’kidlab o‘tgan ustoz qiziqchi esa Yusufjon Shakarjonov edi…
Yusufjon Shakarjonov 1869-yili marg‘ilonlik Shokirjon kulol oilasida dunyoga keldi. Bolaligidan sayllarda qiziqchilarning chiqishlarini tomosha qilib voyaga yetdi. Natijada ixlosdan boshlangan qiziqish sabab Yusufjon vodiylik bu san’at ustalariga shogird tushdi. Shu bilan birga, ota kasbi – kulolchilik bilan ham shug‘ullandi.
Natijada tabiiy qobiliyat, so‘zga chechanlik xislatlari ustun bo‘lgan Yusufjon, Zokir gov, Sa’di Maxsum kabi ustozlari singari mohir qiziqchi bo‘lib yetishdi. U nafaqat vodiyda, balki Buxoro amirligi, Xiva xonligi, Qashqarda ham bo‘lib, o‘z san’atini namoyish etdi. Ammo o‘sha paytda qiziqchilik qilish g‘oyat og‘ir edi. Xo‘sh, nima uchun shunday bo‘lgan?
Cho‘lpon «Guliston» jurnalida chop etilgan yuqoridagi maqolasida bu haqda shunday yozadi:
«Podshohlar, sultonlar, xonlar va beklarning qamchilaridan qon tomgan zamonlarda, ko‘pchilik aholi o‘z dardini bir yulg‘un bachkisiga ham ayta olmagan davrlarda xalqning og‘ir ahvolini, mamlakatning qora kunlarini, fuqaroning dard va hasratlarini bironta saroy yoki xalq qizig‘i chiqib, «hazil» yo‘li bilan «yedirib» yuboradi. Katta-katta izdihomlarda, yillik sayillarda necha kecha-kunduzlik to‘ylarda so‘z qilaturg‘on qiziqlar minglarcha xalqning juda zo‘r maroq bilan o‘zlariga tikilib turganini ko‘rganlaridan keyin jamiyatning fayzi bilan dadillanib, mamalakatning kattalarini, hokimlar, qozilar, raislar, muhrdor va, hatto, xonlarning o‘zlarini tanqid qilib tashlar edilar. Natijada ba’zilarning boshi ketib, ba’zi birlari badarg‘a qilinib, bir xillari esa boshqa mamlakatlarga qochib xonavayron bo‘lardilar».
Yusufjon qiziq ana shunday tahlikali zamonlarda san’at bilan shug‘ullangan edi. Cho‘lpon o‘z maqolasida mavzuga doir latifani ham keltiradi:
«Aytadilarki, burun zamonda bir xonning o‘ziga xos qizig‘i bo‘lar ekan. Bir kuni xonga salom bergali kirganida u qiziq bilan xon o‘rtasida mana bunday so‘zlashuv bo‘lgan:
Xon: – Xo‘sh, falonchi, qalaysan?
Qiziq: – Otdek, taqsir.
Xon: – (kulib) Otdekmi, itdekmi?
Qiziq: – Bo‘lmasa, soyai davlatlarida itdek..
Xon: – (jiddiy) Nimaga bo‘lmasa, ilgari «otdek» der eding?
Qiziq: – Unda, taqsir, soyai davlatingiz boshimizga yetmagan edi».
O‘tmishning ana shunday qora kunlarida Yusufjon qiziq o‘zbek san’atini boshqa xalqlar orasida ham namoyish etdi. 1888–1905 yillarda u Baranskiy, Jigalov, Dobrjanskiy singari rus qiziqchilarining guruhlarida yurib qiziqchilik qildi. Rossiyaga tashrif buyurgan italiyalik sehrgar Kalistro Bertoldini, chavandoz Bezanolar bilan tanishib, do‘stlashdi. Ayni paytda Qodir qiziq, Sobirqori, Ortiq qiziq, Mullaboy Mansur kabi o‘zbek san’atkorlari bilan hamkorlikni davom ettirdi. Ayniqsa, 1909 yilda Yusufjon Shakarjonovning Peterburgda bo‘lib, o‘z san’atini namoyish etishi u yerga mehmon bo‘lib kelgan yevropaliklar ham o‘zbek qiziqchisining iqtidoriga qoyil qolishgan.
Bundan tashqari, u ustozlaridan o‘rgangan, oldindan davom etib kelayotgan an’anaga yangicha talqin bag‘ishladi. Ya’ni, kulgu-hikoya, muqallidchilikni boshlab berdi. O‘z davrining illatlarini «Pul qistash», «Bola o‘qitish» kabi tragik komediyalarida fosh etib, kulgu ostiga oldi. Hatto, mashhur rus komik qiziqchisi Filipp Yupatov bilan hamkorlik qilib, unga ham o‘zbekona qiziqchilik san’atini o‘rgatdi, ayni paytda undan o‘rgandi.
Ma’lumki, 1918–1930 yillarda vodiyda «bosmachilik» deya xato nomlanib kelingan milliy ozodlik-istiqlolchilikdek sovetlarga qarshi qurolli harakat avj olgan edi. Yusufjon va boshqa qiziqchilarning vaziyat taqozosi bois qo‘rboshilar orasida ham san’atini namoyish etishiga to‘g‘ri kelgan.
Yusufjon qiziq vodiydan ketib, Toshkentda – davlat etnografik ansamblida xizmat qila boshlaydi. Muhiddin qori Yoqubov, Usta Olim Komilov, Tamaraxonimlar bilan hamkorlik o‘rnatdi. Cho‘lponning yozishiga ko‘ra, u xalq raqslarining mohir ijrochisi, doiradan tortib, naygacha chala oladigan, lapar, katta qo‘shiqlarni ham kuylaydigan keng qamrovli san’atkor bo‘lgan.
Tamaraxonimdek mohir raqqosa va laparchi, usta Olim Komilovdek mashhur doirakash ham Yusufjon qiziqning shogirdi bo‘lgan. Ular 1927–1930 yillarda Rossiya, Kavkaz va Ukrainaning 23 ta viloyatida o‘zbek san’atini namoyish etishgan.
San’at rivojiga qo‘shgan hissasi uchun xalq artisti, mehnat qahramoni unvonlariga ega bo‘lsa-da, 1937–1938-yillardagi qatag‘on bo‘hroni mashhur qiziqchining ham boshiga qora kunlarni soldi. Unga Cho‘lpon bilan do‘st bo‘lgani, xon va beklar, «bosmachilar» oldida chiqishlar qilganini ta’na qilganlar bo‘ldi.
Shukrki, bu kunlar o‘tib, Yusufjon qiziq 1959- yilgacha hayot kechirdi. U 90 yillik hayoti davomida o‘zida xalqona hazil-mutoyiba, hajvni mujasammlashtirgan «afandi» siymosidagi inson, qiziqchilar sardori sifatida nom qoldirdi.
Umid Bekmuhammad,
tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori, dotsent.
9, 10 va 12 yoshli bolalar O‘zbekistondagi majburiy ta’lim jarayonidan ajratilib, Turkiyaga olib borilgan. Biroq u yerda biror ta’lim muassasasiga joylashtirilmagan. Bolalarning ota-onasi rasman ajrashgani, onasi Rossiyada yashashi aniqlandi.
3 nafar voyaga yetmagan bola Turkiyadan O‘zbekistonga qaytarildi. Bu haqda O‘zbekistonning Istanbuldagi bosh konsulxonasi xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, 9, 10 va 12 yoshli bolalarga ularning buvisi tomonidan muntazam ravishda jismoniy, ruhiy hamda ma’naviy tazyiq o‘tkazib kelingan. Shuningdek, ular O‘zbekistondagi majburiy ta’lim jarayonidan ajratilib, Turkiyaga olib borilgan. Biroq u yerda biror ta’lim muassasasiga joylashtirilmagan.
O‘rganishlar davomida bolalarning ota-onasi rasman ajrashgani, onasi Rossiyada yashashi aniqlangan.
Holat yuzasidan bolalar Bosh konsulxonaga olib kelinib, ular bilan psixolog ishtirokida suhbat o‘tkazilgan. Shuningdek, O‘zbekistonning tegishli mutasaddi idoralari o‘rtasida ishchi guruh tashkil etilib, voyaga yetmaganlarga vaqtincha vasiy tayinlash, ularni vatanga qaytarish hamda ta’lim jarayoniga qayta jalb etish bo‘yicha zarur choralar ko‘rilgan.
25 may kuni bolalar mas’ul xodim kuzatuvi ostida O‘zbekistonga qaytarilgan.
Qayd etilishicha, hozirda bolalarni tegishli mutasaddi tashkilotlar tomonidan kutib olish hamda ularning ijtimoiy himoyasi, ta’lim olishi va qonuniy manfaatlarini ta’minlash bo‘yicha zarur ishlar olib borilmoqda.
Avvalroq murakkab vaziyatga tushib qolgan o‘zbekistonlik ayol va uning uch farzandi Rossiyadan olib kelingandi.
Toshkent shahrida uy-joy oldi-sotdisi bilan bog‘liq firibgarlik holati yuzasidan jinoyat ishi qo‘zg‘atildi. Uy sotib olishni rejalashtirgan fuqaro 20 ming AQSh dollarini oldindan berganidan so‘ng sotuvchi bilan qayta aloqa o‘rnata olmagan.
Ma’lum qilinishicha, 1988 yilda tug‘ilgan fuqaro uzoq vaqtdan buyon uy-joy sotib olish niyatida bo‘lgan. E’lon orqali topilgan xonadonni ko‘zdan kechirib, uy egasi — 1959 yilda tug‘ilgan erkak bilan 55 ming AQSh dollariga kelishgan.
Sotuvchi xaridorni pulning yarmini oldindan berishga ko‘ndirgan. Shu tariqa fuqaro 20 ming AQSh dollarini topshirgan va ikki kundan so‘ng notarius idorasida uchrashishga kelishilgan.
Biroq belgilangan kuni uy egasi uchrashuvga kelmagan. Keyinchalik u turli bahonalar bilan xaridorni bir yildan ortiq vaqt davomida chalg‘itib kelgan.
Mazkur holat yuzasidan Yakkasaroy tumani IIO FMB Tergov bo‘limi tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 168-moddasi 3-qismi “a” bandi — “Firibgarlik” alomatlari bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Hozirda tergov harakatlari olib borilmoqda.
Huquqni muhofaza qiluvchi organlar fuqarolarni mol-mulk oldi-sotdisida barcha moliyaviy hisob-kitoblarni notarial rasmiylashtirish orqali amalga oshirishga chaqirmoqda.
2026 yilning dastlabki uch oyida O‘zbekistonda 70 yoshdan oshgan 14 nafar erkak ota bo‘lgani qayd etildi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.
Qayd etilishicha, joriy yilning yanvar–mart oylarida respublika bo‘yicha jami 191 086 ta tirik tug‘ilish holati ro‘yxatga olingan.
Tug‘ilishlar otaning yosh guruhlari bo‘yicha tahlil qilinganda, 25 yoshgacha bo‘lgan otalar hissasiga 16 398 ta holat to‘g‘ri kelgan. Eng katta ulush — 158 984 ta tug‘ilish 25–39 yoshli otalar hissasiga to‘g‘ri kelmoqda.
Shuningdek, 40–59 yoshli otalar hissasiga 15 542 ta tug‘ilish to‘g‘ri kelgan bo‘lsa, 60 yosh va undan katta erkaklar orasida 162 nafar ota bo‘lgani ma’lum qilindi.
Ulardan 14 nafari 70 yoshdan oshgani statistik ma’lumotlarda qayd etilgan.
O‘zbekistonda maktab o‘quvchilari o‘rtasida milliy kitobxonlik harakati yo‘lga qo‘yilib, g‘oliblar uchun 50 ming AQSh dollarigacha bo‘lgan pul mukofotlari joriy etildi. Bu prezidentning “Yoshlar orasida kitobxonlik dasturini keng joriy etish va ularning qiziqishlarini qo‘llab-quvvatlash to‘g‘risida”gi farmoyishida belgilandi.
Sun’iy intellekt yaratgan surat
Hujjatga ko‘ra, 2026 yildan boshlab har yili umumta’lim maktablari o‘quvchilari o‘rtasida milliy kitobxonlik harakati o‘tkazib boriladi.
Dastur uch bosqichda tashkil etiladi. Birinchi bosqich kitobxonlikharakati.uz elektron platformasi orqali onlayn tarzda o‘tkazilsa, ikkinchi va uchinchi bosqichlar viloyat hamda respublika darajasida oflayn formatda bo‘lib o‘tadi.
Tanlov ishtirokchilari yosh toifalari bo‘yicha saralanadi. Xususan, yuqori sinflar — 6–8 va 9–11-sinf o‘quvchilari o‘rtasida g‘olib va sovrindorlar katta miqdordagi pul mukofotlari bilan taqdirlanadi.
Jumladan, birinchi o‘rin sohiblari 50 ming AQSh dollari, ikkinchi o‘rin sohiblari 30 ming dollar, uchinchi o‘rin sohiblari esa 15 ming dollar miqdorida mukofot oladi. Shuningdek, beshta qo‘shimcha nominatsiya bo‘yicha g‘oliblarga ham 10 ming dollardan pul mukofoti topshiriladi.
Toshkent shahrida korrupsiyaga qarshi kurash doirasida o‘tkazilgan tezkor tadbirda soliq inspeksiyasi xodimlarining pora olish bilan bog‘liq noqonuniy harakatlari fosh etildi.
Foto: Davlat xavfsizlik xizmati
Davlat xavfsizlik xizmati Toshkent shahar bo‘yicha boshqarmasi xodimlari tomonidan IJQKD bilan hamkorlikda o‘tkazilgan tezkor tadbirda Bektemir tumani soliq inspeksiyasining shu’ba boshlig‘i qo‘lga olingan.
Ma’lum bo‘lishicha, u mahalliy tadbirkorga tegishli do‘konda xaridorga savdo cheki berilmagani haqida kelib tushgan murojaat yuzasidan ma’muriy bayonnoma rasmiylashtirmaslik va ishni sudga oshirmaslik evaziga 4 million so‘m pora talab qilgan.
Tezkor tadbir davomida mazkur pul mablag‘i soliq inspeksiyasi inspektori orqali olinayotgan vaqtda ular ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Tergovga qadar tekshiruv harakatlari davomida esa ushbu inspektor joriy yil aprel oyida ham aynan shu do‘kon bo‘yicha kelib tushgan murojaatni “ko‘rmasdan qoldirish” evaziga 1,5 million so‘m olgani aniqlangan.
Hozirda mazkur soliq xodimlariga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan bo‘lib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
DXX fuqarolarni korrupsiya va boshqa qonunbuzilish holatlari haqida 1520 qisqa raqami orqali xabar berishga chaqirdi. Shaxs sir saqlanishi kafolatlanishi ta’kidlangan.
Aholi va biznesning inflatsiya kutilmalari pasaydi: asosiy xavotir
Buvisi muntazam tazyiq o‘tkazib kelgan 3 nafar bola Turkiyadan vatanga qaytarildi
Oliy attestatsiya komissiyasi rahbari ishdan olindi
-
Siyosat5 days agoBirlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi Markaziy Osiyodagi chegaralarni tinch yoʻl bilan tartibga solish boʻyicha rezolyutsiyani qabul qildi
-
Mahalliy4 days ago
Yoshlar umrini sotgan jinoyatchilar qo‘lga olindi
-
Mahalliy2 days agoSizni maktabda aldashgan! So‘nggi qo‘ng‘iroq haqida siz bilmagan haqiqat
-
Dunyodan3 days agoPrezident Trampning Gʻazo boʻyicha 15 banddan iborat rejasi eʼlon qilindi
-
Iqtisodiyot3 days ago
O‘zbekistonda har 100 ta uyga nechta kompyuter to‘g‘ri kelishi ma’lum bo‘ldi
-
Siyosat5 days ago
Shavkat Mirziyoyev YeXHT bosh kotibini qabul qildi
-
Jamiyat5 days ago
Kontent markazida «Yurt qayg‘usida 365 kun» nomli kitob taqdimoti bo‘lib o‘tdi
-
Sport2 days agoO‘zbekiston milliy terma jamoasining jahon chempionatida ishtirok etuvchi tarkibi e’lon qilindi