Mahalliy
Bola o‘g‘irlikka qo‘l urdi. Nega?
Yoshlar haqida gap ketganda, ko‘pincha umumiy va chiroyli iboralar ishlatiladi. Ammo hayotda-chi? Ayrim hollarda ba’zi yoshlarning xatti-harakatlari tarbiyadagi yetishmovchilikni, e’tiborsizlikni yoki atrof-muhit ta’sirini ochiq ko‘rsatib qo‘yadi. Bu holatni faqat «tarbiyasizlik» deb baholash oson, ammo masalaning mohiyati undan ancha chuqur. Chunki bolaning xulqi – uni o‘rab turgan muhitning, munosabatning va nazoratsiz qolgan jihatlarning natijasidir.
– Nodir (ismi o‘zgartirildi) hozirda sakkizinchi sinfda o‘qiydi, – deydi Parkent tumani IIB HPB voyaga yetmaganlar masalasi bo‘yicha inspektor-psixolog, katta leytenant Gulchehra Mirzaxmedova. – U o‘g‘rilik sodir etgan. Mazkur holatning sabablari o‘rganilganda, bolaning ota-onasi dehqonchilik orqasida tirikchilik qilishi, u buvisining qaramog‘iga ishonib qoldirilgani ma’lum bo‘ldi. Dastlab Nodir buvisining erkasi bo‘lib, uning pensiya pullarini bemalol ishlatib yurgan, keyin «ehtiyojlari» ortgan. Va begona cho‘ntakka qo‘l solib, pul o‘g‘rilagan. Tashvishlisi, bolaning o‘g‘rilik qilishdan maqsadi osongina pul topish ekanligi. Vaholanki, hozir u o‘qish, o‘rganish, kelajakdagi orzulari poydevorini qo‘yish pallasida. Biroq oilaviy muhitning nosog‘lomligi, nazoratsiz qolishi, vaqtini behuda sarflashi bilan bog‘liq bir-birini to‘ldirgan vajlar sabab huquqbuzarlikka qo‘l uryapti. Hozirda Nodir jinoyat sodir etishga moyil o‘smirlar ro‘yxatida turadi. U bilan goh yakka, gohida ota-onasi ishtirokida profilaktik suhbatlar olib borilmoqda.
Shu o‘rinda O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti tomonidan taqdim etilgan mavzuga doir raqamlarni keltirib o‘tsak. Mamlakatimiz bo‘yicha 2024-yilda voyaga yetmaganlar tomonidan 3 112 ta oldini olish mumkin bo‘lgan jinoyat sodir etilgan bo‘lsa, 2025-yilda ushbu ko‘rsatkich 2 798 taga tushgan. Ya’ni, jinoyatlar soni 10,1 foizga kamaygan. Bu esa maktab, oila, mahalla va huquqni muhofaza qilish organlari o‘rtasidagi hamkorlik mustahkamlanayotganidan dalolat beradi. Biroq bir nafar bolaning qonun chegarasini buzib o‘tishi ham uning kelajagiga salbiy ma’noda soya solishi mumkinligi bizni tashvishlantirishi kerak. Masalaning o‘ylab ko‘riladigan tomoni ham shunda.
– Yoshlar tomonidan sodir etilgan jinoyatlarni o‘tgan yil misolida tahlil etadigan bo‘lsak, har ikkinchisi (1313ta) o‘g‘rilikka to‘g‘ri keladi, – deydi O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti Jinoyatchilik omillarini tadqiq qilish markazi ilmiy xodim-tadqiqotchisi, mayor Madina Abdijalilova. – Shuningdek, 84 ta firibgarlik, 193 ta bezorilik, 87 ta talonchilik, 68 ta og‘ir tan jarohati yetkazish, 68 ta transport vositasini olib qochish, 36 ta nomusga tegish, 17 ta bosqinchilik va 15 ta qotillik holatlari qayd etilgan. Shu o‘rinda yana bir xavotirli jihatni aytib o‘tishim kerak. Ushbu jinoyatlarning 12 foizi axborot texnologiyalari orqali sodir etilgan. Bu bevosita internet yoshlar uchun imkoniyat eshiklarini ochish barobarida, kiberfiribgarlik va virtual tajovuz kabi xavf-xatarlarni ham olib kelayotganini dalillaydi.
Jamiyatda yoshlar jinoyatchiligi haqida gap ketganda, ko‘pincha oqibatga e’tibor qaratiladi. Aslida esa muammoni tushunish uchun sabablarga nazar tashlash muhim. Tahlillarga ko‘ra, yoshlar o‘rtasida jinoyatga olib kelayotgan omillar orasida ota-onaning tarbiyaviy namunasi omili yetakchi o‘rinda turadi. Bu ko‘rsatkich bola shaxsining shakllanishida oilaning hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanini yaqqol ko‘rsatadi. Chunki bola, eng avvalo, ota-onasining kundalik xulq-atvori, munosabati va hayot tarzidan o‘rnak oladi. Oilada qonunga hurmat, mehnatsevarlik va mas’uliyat hissi ustuvor bo‘lsa, bolada ham shu qadriyatlar shakllanadi. Aksincha, beparvolik yoki zo‘ravonlik mavjud muhitda o‘sgan bolaning salbiy xulq-atvorga moyil bo‘lishi ehtimoli oshadi.
Ha, dono xalqimiz tilidagi «Qush uyasida ko‘rganini qiladi» maqoli yosh avlod tarbiyasida hayotiy asoslariga tayangan hikmatdir. Bugun voyaga yetmaganlar jinoyatchiligi faqatgina ichki ishlar organlarining muammosi emas. Bolalardagi salbiy o‘zgarish avvalo ota-onani, qolaversa, maktab, mahalla va butun jamiyatni tashvishga solishi lozim. Bunda eng muhim maqsad – bolaning xatosini o‘z vaqtida to‘g‘rilash, uning xatti-harakatlarini nazoratga olish. Shuningdek, balog‘at davrining beqaror kayfiyati, qiziqqonlik va o‘zini namoyon qilish istagining kuchliligi, huquqiy savodxonlikning yetishmasligi ham kutilmagan og‘ir oqibatlarga sabab bo‘lishini unutmaslik kerak.
Bolalarning savollari ko‘p. Bu savollarga ular ulg‘aygani sayin javob topib boradi. Kimning ko‘magida? Albatta, yaqinlari, ota-onasi, ustoz-murabbiylari, tengdoshlari bilan muloqotda, o‘zaro suhbatda. Demak, hamma istakning ro‘yobi maslak birligi, do‘stona tillashishda, to‘g‘ri tarbiyada.
Gulnoza Turg‘unboyeva
«Men yetti yil avval chekka viloyatning bir qishlog‘iga kelin bo‘lib tushganman. Hozirgi kunda uch nafar farzandimiz bor. Ammo, afsuski, turmush o‘rtog‘im bilan dunyoqarashlarimiz, maqsadlarimiz turlicha. U oliy ma’lumotli bo‘lishiga qaramay, gaplari menga yoqmaydi. Shu bois tez-tez janjallashib turamiz. Men erimni ma’nan qoloq deb o‘ylayman. Bu ahvoldan qiynalib ketdim. Nima qilsam bo‘ladi?
D.S.»
Har qanday inson biror-bir kamchilikni tuzatishi uchun, eng avvalo, bu nuqson qanday paydo bo‘lganini anglab yetishi kerak. Odam o‘z kamchiliklarini aniqlab, fe’l-atvorini o‘zgartirmasa, hayotini istagandek izga sola olmaydi.
O‘zini taftish qilmagan inson uchun boshqa kishini o‘zgartirishning mutlaqo keragi yo‘q.
Shunday hayotiy aqida bor: «qanchalik ko‘p o‘qisam, shunchalik bilmas ekanman». Agar aksini qilsangiz, ya’ni nechog‘li o‘qimay, o‘z ustingizda ishlamay yuraversangiz, xayolingizda «men ko‘p narsani bilaman» degan tushuncha shakllanib boradi. Bunday deydigan odamlarning dunyoqarashi esa har doim ham yuksalavermaydi.
Dunyo ilmini o‘rganayotgan, uning ummon kabi tubsiz ekanligiga ishongan inson hayotda nihoyatda kamtarin bo‘ladi. Sababi, bundaylarda manmanlik chekinib, olamni tobora anglab boradi. Manmanlikning oshishi esa o‘qimaganlikdan darakdir.
Yuqoridagi savol egasiga maslahatim: eringiz bilan talashib-tortishish o‘rniga har kuni qo‘lingizga kitob olib, kamida yarim soat o‘qing. Ikki oy o‘tgach, albatta natijasini ko‘rasiz. Ayollar psixologiyasi, ruhiyatiga tegishli adabiyotlar, tarbiyaviy asarlar, she’riy kitoblar topsin, gazeta, jurnallar o‘qing. Agar istasangiz, rasmlar chizing, kashta tiking, gullar yasang, musiqa eshitsin. Bular sizning ma’naviyatingizni shakllantirishga yordam beradi. Agar o‘rganaman desangiz, ayollik san’ati tomon odimlaydigan qadamlar bisyor.
O‘z oldiga maqsad qo‘ygan, nimadir bilan band bo‘lgan odam atrofidagi insonlardan ayb qidirmaydi. Oiladagi nifoq, janjallar faqat bekorchilikdan kelib chiqadi, shuni unutmang.
Eringizga mehr bering. Sizning muhabbatingiz yo‘lingizdagi barcha to‘siqlarni yengishga yordam beradi.
Baxtiniso Azimboyeva,
shifokor-psixolog.
Samarqand — asrlar davomida ilm-fan va madaniyat chorrahasi bo‘lib kelgan. Ammo o‘tib borayotgan haftada ushbu ko‘hna shahar butunlay yangicha qiyofada zamonaviy media va raqamli texnologiyalar markazi sifatida namoyon bo‘ldi.
Media haftalikning beshinchi va yakuniy nuqtasi nafaqat ko‘rsatkichlari bilan, balki amaliy natijalari bilan ham O‘zbekiston media makonida yangi standartlarni belgilab berdi.
Haftalik davomida qayd etilgan statistik ma’lumotlar shunchaki raqamlar emas, balki media sohasiga kirib kelayotgan yangi armiyaning quvvatini anglatadi. Ya’ni, ushbu haftalik 700 nafardan ziyod bilimga tashna yoshlar va mutaxassislarning ulkan qatlamini birlashtirdi. Media bozoriga 84 nafar mobilograf va 109 nafar professional SMM mutaxassislari yangi kuch sifatida qo‘shildi.
Sohaning eng ilg‘or mutaxassislari 5 kun davomida 50 dan ortiq mavzuda eng dolzarb debatlar va jonli treninglarni olib bordilar.
Bugungi axborot toshqini davrida verifikatsiya (tasdiqlangan profil va ma’lumot) — bu shunchaki “ko‘k belgi“ emas, balki auditoriya bilan o‘rnatiladigan ishonch ko‘prigidir.
Ishtirokchilar ijtimoiy tarmoqlarda sifatli va ishonchli profil yaratishdan tortib, auditoriyani boshqarish sirlarigacha o‘rgandilar. Muhimi, endi kontent yaratish — bu shunchaki xobbi emas, balki yuqori daromadli biznesga aylanishi kerakligi alohida ta’kidlandi.
Ushbu haftalikning eng eksklyuziv jihati shundaki, nazariya va amaliyot darhol real imkoniyatlar bilan birlashdi. “Aloqabank“ tomonidan yosh mutaxassislarga taqdim etilgan maxsus plastik kartalar loyihaning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatini yanada oshirdi. Bu shunchaki sovg‘a emas, balki yoshlarning ilk media-daromadlari uchun muhim platforma, yangi karera boshlashiga turtkidir.
Umuman olganda, Samarqanddagi Media forum tizimlilik va ochiq muloqot muhiti bilan ajralib turdi. Bu yerda shakllangan yangicha kreativ atmosfera tez orada mahalliy media mahsulotlar sifatini butunlay o‘zgartirishi shubhasiz.
Samoa poytaxti Apiya shahri mezbonlik qilgan «Universal Weightlifting Cup» xalqaro turniri O‘zbekiston sport delegatsiyasi uchun muvaffaqiyatli yakunlandi. Musobaqaning eng hayajonli lahzalari shubhasiz, Rio-2016 Olimpiadasi chempioni, jahon rekordchisi Ruslan Nuriddinov ishtirokidagi bahslarga to‘g‘ri keldi.
Odatda 109 kg vazn toifasida chiqish qiladigan Nuriddinov, bu galgi turnirning o‘ziga xos reglamentiga ko‘ra, 110 kg vazn toifasida supaga chiqdi. Tajribali polvonimiz dast ko‘tarish va siltab ko‘tarish mashqlarida o‘zining klassik mahoratini namoyish etib, raqiblariga hech qanday imkoniyat qoldirmadi.
Okeaniya mintaqasidagi ushbu nufuzli kubokda Osiyo, Yevropa va Amerika qit’asining eng sara polvonlari jam bo‘lishdi.
Ushbu g‘alaba Nuriddinovning katta musobaqalardan keyingi jismoniy holati va sport formasi hamon yuqori ekanini tasdiqladi. Turnir davomida xalqaro sharhlovchilar o‘zbek polvonini alohida e’tirof etishdi.
Apiyadagi zafar Ruslan Nuriddinov uchun yanada yirik xalqaro Gran-pri va Osiyo o‘yinlari oldidan muhim tayyorgarlik bosqichi vazifasini o‘tadi. O‘zbekiston og‘ir atletika terma jamoasi ushbu turnirdagi ishtiroki orqali o‘z reytingini yanada mustahkamlab oldi.
Xabar.uz jamoasi Ruslan Nuriddinovni ushbu navbatdagi oltin medal bilan muborakbod etadi va uning kelgusi faoliyatida ulkan zafarlar tilaydi!
2026-yilning yanvar-mart oylarida O‘zbekistonga o‘qish maqsadida 15 124 nafar xorijiy fuqaro kelgan. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.
Ma’lum qilinishicha, ushbu ko‘rsatkich 2025-yilning shu davriga nisbatan 8,5 ming nafarga ko‘pdir. O‘sish sur’ati qariyb 2,3 barobarni tashkil etgan.
Statistikaga ko‘ra, eng ko‘p talabalar qo‘shni va mintaqaviy davlatlardan kelmoqda. Shu bilan birga, uzoq xorijdan kelayotganlar soni ham asta-sekin ortib bormoqda.
Jumladan, o‘qish maqsadida kelganlar orasida Turkmaniston fuqarolari yetakchilik qilmoqda — 7 174 nafar. Keyingi o‘rinlarda Hindiston (2 835 nafar) va Tojikiston (1 170 nafar) qayd etilgan.
Shuningdek, Xitoydan 641 nafar, Qirg‘iz Respublikasidan 483 nafar, Pokistondan 438 nafar talaba O‘zbekistonni tanlagan. Misr, Janubiy Koreya va Filippindan kelganlar soni ham yuzlab kishini tashkil etgan.
AQShdan kelgan talabalar soni 191 nafarni tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich geografiya kengayayotganini anglatadi. Boshqa davlatlar hissasiga esa 1 211 nafar to‘g‘ri keladi.
Yaqinda tibbiyot olamida shov-shuvli voqea yuz berdi, jarrohlar ilk bor Apple Vision Pro garniturasidan foydalangan holda, muvaffaqiyatli operatsiyani amalga oshirishdi. Mazkur amaliyot kataraktani olib tashlash bo‘yicha o‘tkazilib, u “aqlli“ ko‘zoynaklarning murakkab tibbiy muolajalardagi ulkan salohiyatini namoyon etdi.
An’anaviy operatsiyalarda jarrohlar ko‘pincha bir nechta monitorlarga — mikroskop tasviri, bemorning hayotiy ko‘rsatkichlari (puls, bosim) va rentgen yoki MRT natijalariga alohida qarab turishga majbur bo‘lishadi. Bu esa diqqatning bo‘linishiga va vaqt yo‘qotilishiga olib keladi.
Apple Vision Pro ushbu muammoni yagona raqamli ishchi maydoni orqali hal qildi. Jarrohlik mikroskopidan olingan yuqori aniqlikdagi tasvir real vaqt rejimida ko‘zoynak ekraniga uzatildi.
Bemorning barcha tahlillari va tibbiy ma’lumotlari “virtual ekranlar“ ko‘rinishida jarrohning ko‘z o‘ngida, asosiy tasvirga xalaqit bermagan holda joylashtirildi.
Shifokor boshini o‘ngga yoki chapga burib, monitorlarga qarashi shart bo‘lmay qoldi. Bu jarrohning charchog‘ini kamaytirib, diqqatni 100 foiz operatsiya obyektiga qaratish imkonini berdi.
Tibbiyotda ilgari ham boshqa AR-ko‘zoynaklardan foydalanilgan, biroq, Apple qurilmasining 4K dan yuqori ekrani mikroxirurgiya kabi zargarona aniqlik talab qiladigan sohalar uchun uni yanada ideal qildi. Shifokorlar tasvirning tiniqligi mikroskop okulyarlaridan kam emasligini ta’kidlashmoqda.
Endilikda tajribali professor dunyoning narigi chekkasida turib, jarroh nimalarni ko‘rayotgan bo‘lsa, xuddi shuni ko‘rishi va real vaqtda ko‘rsatmalar berishi mumkin.
Talabalar jarrohning har bir harakatini uning o‘z ko‘zi bilan ko‘rgandek kuzatishlari mumkin bo‘ladi. Neyroxirurgiya va kardiologiya kabi sohalarda muhim hayotiy nuqtalarni virtual “markerlar“ bilan belgilash xavfni minimallashtiradi.
Apple Vision Pro yordamida o‘tkazilgan katarakta operatsiyasi — bu shunchaki marketing emas, balki Spatial Computing texnologiyasining inson hayotini saqlab qolishdagi amaliy isbotidir. Tez orada shifoxonalarda monitorlar o‘rnini ixcham va ko‘p funksiyali gibrid reallik garnituralari egallashi kutilmoqda.
O‘zbekiston fuqarolari Gonkong vizasini qanday olishlari mumkin
Gaz ishlab chiqarish 1-chorakda 1,7 mlrd kub metrga kamaydi – stistika
O‘zbekiston 200 million dollarlik yangi hisoblash majmuasi bilan 300 ming yoshlar uchun IT-ish o‘rni yaratishni maqsad qilgan
-
Siyosat4 days agoPrezident Mirziyoyev energiya tejash vositasi sifatida kommunal xizmatlarni oʻchirishni taqiqlovchi farmonni imzoladi
-
Jamiyat5 days agoMashina olib berish va’dasida yuzlab odamni chuv tushirgan “Umid avto”chilarga hukm o‘qildi
-
Dunyodan5 days ago
Ukraina va Yevropa Ittifoqi Isroilga qarshi sanksiyalar kiritmoqchi
-
Dunyodan5 days ago
Jarrohlar Apple Vision Pro foydasiga monitorlardan voz kechishmoqda
-
Iqtisodiyot5 days ago«Kursga sun’iy ta’sir o‘tkazish tarafdori emasmiz»
-
Turk dunyosi4 days agoKurd jangari rasmiysining aytishicha, Turkiya islohotlarning yoʻqligi tufayli tinchlik muzokaralarini toʻxtatib qoʻymoqda
-
Jamiyat4 days ago
Elchining tarixiy xotiralari chop etildi
-
Jamiyat3 days ago
Jurnalistika uchun dolzarb bo‘lgan kitob taqdimoti bo‘lib o‘tdi