Iqtisodiyot
Uzbekistan Airways’dan “O‘zbektelekom”gacha. Qator davlat kompaniyalari sotuvga chiqariladi
O‘zbekistonda transport, energetika, kommunal va telekommunikatsiya xizmatlari kabi sohalardagi 13 ta yirik davlat kompaniyasi IPO o‘tkazadi. Ommaviy savdoga chiqariladigan aktivlar qiymati 2,44 mlrd dollarga baholanyapti. Kompaniyalar 2030 yilgacha o‘z sof foydasining kamida 50 foizini aksiyadorlarga bo‘lib beradi. Dastlabki to‘lovlar 2027 yildan boshlanishi kutilyapti.
Yaqin kunlarda har bir O‘zbekiston fuqarosi uchun mamlakatdagi qator yirik kompaniyalar, xususuan, Uzbekistan Airways, “O‘zbektelekom” kabi tashkilotlarning bir qismiga egalik qilish imkoniyati paydo bo‘ladi.
O‘zbekiston milliy investitsiya fondi o‘zining aksiyalarini ochiq savdoga chiqarishini e’lon qildi. Soddaroq tilda aytadigan bo‘lsak, davlat o‘zining yirik va daromadli kompaniyalarini katta «hamyon»ga jamlab, shu hamyonning bir qismini mahalliy investorlarga va xorijiy sarmoyadorlarga sotishni rejalashtiryapti.
“Katta hamyon”da nimalar bor?
O‘zbekiston milliy investitsiya fondi 2024 yil avgust oyida mamlakatdagi eng yirik korxonalardagi davlat ulushlarini boshqarish va xorijiy investitsiyalarni jalb qilish maqsadida tashkil etilgan. Tuzilmaning yagona aksiyadori Iqtisodiyot va moliya vazirligi hisoblanadi. Vazirlik jamg‘armani dunyo bo‘ylab 1,74 trln dollar qiymatdagi aktivlarni boshqaradigan AQShning Franklin Templeton kompaniyasiga ishonchli boshqaruvga topshirgan.
UzNIF portfelidagi ulushlarning jami sof aktivlar qiymati 2025 yil 31 dekabr holatiga 2,44 mlrd dollarga baholangan va qiymatdagi minoritar aksiyalaridan iborat:
Bu yerda eng e’tiborli jihat – kafolatlangan daromad! Jamg‘arma aksiyadorlar uchun juda jozibador shartni e’lon qildi: UzNIF tarkibidagi kompaniyalar 2030 yilgacha o‘z sof foydasining kamida 50 foizini aksiyadorlarga bo‘lib beradi. Dastlabki to‘lovlar 2027 yildan boshlanishi kutilyapti.
Qimmatli qog‘ozlar bir vaqtning o‘zida ikkita platformada sotilishi kutilmoqda: oddiy aksiyalar — “Toshkent” respublika fond birjasida, global depozitar tilxatlar — London fond birjasining asosiy bozorida.
UzNIF portfelidagi kompaniyalarning quyidagi 6 tasi 2028 yilgacha individual tarzda IPO o‘tkazishi ham ko‘zda tutilgan: Uzbekistan Airways, “O‘zbekiston milliy elektr tarmoqlari”, “O‘zbektelekom”, “O‘zbekgidroenergo”, “Hududiy elektr tarmoqlari” va “Hududgazta’minot”.
Bu davlatga nima beradi?
Davlatga yangi maktablar, kasalxonalar qurish va iqtisodiyotni rivojlantirish uchun doim pul kerak. Bu pullarni chet eldan qarzga olish mumkin, lekin olingan kreditni foizi bilan qaytarish ham bor. Korxonalarning bir qismini sotish orqali esa davlat hech qanday qarz olmasdan, o‘z g‘aznasiga milliardlab mablag‘ yig‘a oladi.
Qolaversa, global miqyosida tan olingan bir haqiqat bor: 100 foiz davlatga tegishli korxonalarda ko‘pincha rivojlanish sekin bo‘ladi, chunki raqobat yo‘q. Aksiyalar sotilib, kompaniya ichiga xususiy investorlar kirib kelgach, ular tashkilotdan yaxshi ishlashni va ko‘proq foyda keltirishni talab qila boshlaydi. Natijada kompaniya zamonaviylashadi va unumdorlik oshadi.
Shu paytgacha odamlarda ham pulni saqlash va ko‘paytirish uchun tanlov kam edi: yo uy sotib olish, yo dollar qilib saqlash, yoki bankka omonatga qo‘yish. Endi esa yangi imkoniyat – davlatning eng yirik kompaniyalariga sarmoya kiritish va ularning foydasiga sherik bo‘lish imkoni paydo bo‘lyapti.
Xulosa qilib aytganda bu ishlar O‘zbekiston iqtisodiyotini yopiq, faqat davlat buyrug‘i bilan ishlaydigan tizimdan – ochiq, bozor qonunlari va raqobat asosida ishlaydigan zamonaviy tizimga o‘tkazish uchun qilinyapti.
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida kimyo sanoatini rivojlantirish masalalariga bag‘ishlangan videoselektor yig‘ilishi boshlandi. Unda so‘nggi yillarda tarmoqda erishilgan natijalar va mavjud muammolar muhokama qilindi.
Ta’kidlanishicha, mamlakat iqtisodiyotining jadal o‘sishi natijasida sanoat tarmoqlarida 3 ming turdagi yangi mahsulot ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yilgan. Shu jarayonda kimyo sanoati ham muhim o‘rin tutmoqda.
So‘nggi 9–10 yil davomida tarmoqqa 8 milliard 300 million dollar investitsiya jalb qilindi va 87 ta yirik ishlab chiqarish quvvati ishga tushirildi. Natijada PVX, «yashil» vodorod, ko‘pikli polipropilen, BOPP plyonka kabi 60 dan ortiq yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulotlarni ishlab chiqarish o‘zlashtirildi.
Yig‘ilishda qayd etilishicha, amalga oshirilgan islohotlar hisobiga kimyo mahsulotlari eksporti uch karra oshgan. Shuningdek, sohada band bo‘lgan xodimlar soni 50 ming nafardan oshgan.
Yangi quvvatlar iqtisodiyotning boshqa tarmoqlari uchun muhim xomashyo bazasini shakllantirib, minglab yangi mahsulotlarni ishlab chiqarish imkonini bergan.
Biroq tarmoqda hal qilinishi lozim bo‘lgan masalalar ham saqlanib qolmoqda. So‘nggi to‘qqiz yilda respublika sanoati o‘rtacha 6,3 foizga o‘sgan bo‘lsa, kimyo sanoatida bu ko‘rsatkich 3 foizga ham yetmagan. Shu bilan birga, kimyo mahsulotlari importi yillik 4,5 milliard dollarga yetgan.
Yig‘ilishda mahalliy ishlab chiqarish ichki talabning hatto 60 foizini ham qoplamayotgani ta’kidlandi. Mavjud imkoniyatlardan to‘liq foydalanilmayotgani va bir ishchi hissasiga to‘g‘ri keladigan qo‘shilgan qiymat rivojlangan davlatlarga nisbatan 2–3 barobar kamligi ko‘rsatib o‘tildi.
Shuningdek, «O‘zkimyosanoat» aksiyadorlik jamiyati asosan o‘z tizimidagi yirik korxonalar bilan ishlayotgani, sohadagi 5 mingdan ortiq korxona bilan tizimli muloqot va hamkorlik yetarli darajada emasligi tanqid qilindi.
Davlat rahbari kimyo sanoatidagi mavjud muammolarni bevosita muhokama qilish maqsadida soha korxonalari vakillari bilan shaxsan uchrashishga qaror qilganini bildirdi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida o‘tkazilgan kimyo sanoatini rivojlantirishga bag‘ishlangan videoselektor yig‘ilishida tarmoqdagi mavjud imkoniyatlar va yangi vazifalar muhokama qilindi.
Yig‘ilishda mamlakatda har yili 1,5 million tonna ammiakli selitra ishlab chiqarilib, buning uchun 1 milliard 70 million kub metr tabiiy gaz sarflanayotgani qayd etildi. Shu bilan birga, dunyoda qishloq xo‘jaligida karbamid va suvda eriydigan o‘g‘itlarga, tog‘-kon sanoatida esa g‘ovaksimon selitraga o‘tish tendensiyasi kuchayib borayotgani ta’kidlandi.
Davlat rahbariga ko‘ra, ammiakli selitra bilan tannarxi deyarli bir xil bo‘lgan g‘ovaksimon selitrada qo‘shilgan qiymat ikki barobar yuqori. Shu bois mutasaddilar va korxona rahbarlariga yuqori daromad keltiradigan shunday loyihalar sonini ko‘paytirish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.
Yig‘ilishda xomashyoni chuqur qayta ishlash orqali yuqori daromadli mahsulotlar ishlab chiqarish imkoniyatlariga alohida e’tibor qaratildi. Masalan, «Navoiyazot»da ishlab chiqarilayotgan bir tonna sian tuzining bozor qiymati 3 ming 700 dollar bo‘lsa, uni qayta ishlab yelim mahsuloti olinganda qiymati 8 ming dollargacha yetishi mumkin.
Shu munosabat bilan «Navoiyazot» huzuridagi kimyo klasterida umumiy qiymati 1 milliard dollar bo‘lgan 10 ta kam tonnajli kimyo loyihasini boshlash topshirildi.
Shuningdek, geologiya sohasida aniqlangan zaxiralardan samarali foydalanish orqali qo‘shilgan qiymatni bir necha barobar oshirish mumkinligi ta’kidlandi. Xususan, Qoraqalpog‘iston, Surxondaryo, Qashqadaryo va Navoiy viloyatlarida 550 million tonna natriy va kaliy, 20 million tonna bentonit zaxiralari mavjud.
Yig‘ilishda Jizzax viloyatida 1,5 million tonna va Qoraqalpog‘istonda 500 ming tonna serpentinit zaxiralari aniqlangani ham qayd etildi. Ushbu mineralni qayta ishlash orqali tonnasi 5 ming dollargacha baholanadigan magniy oksidi, yanada chuqur qayta ishlanganda esa nikel, xrom va kobalt olish mumkin. Bu mahsulotlar elektronika va yuqori texnologiyali sanoat uchun muhim xomashyo hisoblanadi.
Prezident mutasaddilarga fosforit, galit, mirabilit va serpentinit kabi kimyo sanoati uchun strategik ahamiyatga ega xomashyolar zaxirasini ikki barobar oshirish bo‘yicha uch yillik dastur ishlab chiqish va amaliy ishlarni boshlashni topshirdi. Shuningdek, serpentinitni qayta ishlashga qaratilgan kamida 200 million dollarlik investitsiya loyihalarini amalga oshirish vazifasi qo‘yildi.
21:44
May oyidagi inflatsiya: qaysi mahsulot qanchaga qimmatlashdi?
Source link
Iqtisodiyot
Shaxsiy ehtiyoj uchun avtomobil olib kirishda “bir yilda bitta” degan cheklov olib tashlandi
O‘zbekistonda jismoniy va yuridik shaxslar o‘z ehtiyoji uchun transport vositasi import qilganda, bir yilda faqat bir dona transport vositasiga muvofiqlik sertifikati berilishiga oid cheklov bekor qilindi.
Bu – 4 iyun kuni imzolangan 104-sonli prezident farmonida nazarda tutilgan.
Farmonga asosan, Muomalaga chiqarilayotgan g‘ildirakli transport vositalarining xavfsizligi to‘g‘risidagi umumiy texnik reglamentga o‘zgartish kiritildi.
Bu o‘zgartishga ko‘ra, jismoniy va yuridik shaxslar bir kalendar yilida o‘z ehtiyoji uchun O‘zbekistonga olib kirgan faqat bitta transport vositasiga muvofiqlik sertifikati berilishi haqidagi qoida chiqarib tashlandi.
Prezident farmoni 2026 yil 5 iyundan kuchga kirdi.
“O‘zatom” rahbari Azim Ahmadxo‘jayev AESda ishlab chiqariladigan elektr energiyasi narxi haqidagi savolga javob berdi. U yakuniy narx haqida aniq ma’lumot ayta olmasligi, lekin bir kWh uchun 1000−1100 so‘mdan oshib ketmasligini bildirdi.
O‘zbekistonda integratsiyalashgan atom elektr stansiyasida ishlab chiqarilgan elektr energiyasi narxi har kWh uchun 1000 so‘mdan past bo‘ladi. Bu haqda Atom energiyasi agentligi direktori Azim Ahmadxo‘jayev ma’lum qildi, deya xabar berdi Spot.
“Bizda bosqichma-bosqich yondashuv mavjud. Hozir aniq narx haqida gapirmagan bo‘lardim, lekin shuni aytishim mumkinki, u [elektr energiyasi] uchun joriy tariflarning o‘rtacha parametrlarida”, — degan Ahmadxo‘jayev.
“O‘zatom” rahbarining ta’kidlashicha, tariflarni belgilashda mamlakat elektr energiyasi bozorining rivojlanishi, jumladan, joriy yilning yanvar oyida e’lon qilingan energetika va kommunal sektorning yagona regulyatorini yaratish hisobga olinadi.
“Ha, bizda hozircha iqtisodiy hisob-kitoblar bor, lekin birinchi elektr energiyasi yetkazib berila boshlanganda u qanday bo‘lishini aniq ayta olmayman”, — degan Ahmadxo‘jayev
Spot muxbirining AESda ishlab chiqariladigan elektr energiyasi narxi bir kWh uchun 1000−1100 so‘mdan oshib ketadimi, degan savoliga O‘zatom rahbari: “Yo‘q, albatta, undan past bo‘ladi”, — deya javob qaytargan.
O‘zbekistonliklar tibbiy xizmatlarga 7 trln so‘mdan ortiq mablag‘ sarfladi
Qurilish sohasida sun’iy intellekt joriy etiladi
14 yoshli qiz Marsga uchishni xohlaydi
-
Dunyodan2 days ago
Qirgʻiziston Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashiga aʼzo etib saylandi
-
Dunyodan4 days ago
Myanmadagi portlash 46 kishining hayotiga zomin bo’ldi: tafsilotlar
-
Iqtisodiyot5 days agoMetan-shoxobchalarda gaz narxi ko‘tarildi
-
Jamiyat3 days agoTrackerʼdan 8,9 kg gashish topildi
-
Jamiyat5 days ago
Yozning birinchi kunida ayrim viloyatlarda yomg‘ir yog‘ishi kutilmoqda
-
Siyosat3 days agoBosh vazir Saida Mirziyoyeva Avstriya federal kansleri bilan ikki tomonlama hamkorlikni kengaytirish masalalari yuzasidan muzokara o‘tkazdi
-
Iqtisodiyot4 days ago
2-iyundan dollar yana keskin pasayadi
-
Dunyodan4 days agoEron va AQSh barcha muzokaralarni to’xtatdi