Jamiyat
2030 yilga qadar havoni ifloslantiruvchi moddalar miqdori 10,5 foizga kamaytiriladi
7 sentyabr kuni Markaziy Osiyo atrof-muhit va iqlim o‘zgarishini o‘rganish universiteti (Green University)da “Xalqaro moviy osmon uchun toza havo kuni”ga bag‘ishlangan tadbir bo‘lib o‘tdi. Unda Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi raisi maslahatchisi Alisher Salomov, Yaponiyaning O‘zbekistondagi elchisi Kenji Xirata, UNEPning Yevropa mintaqaviy byurosi mintaqaviy direktori o‘rinbosari (onlayn) Xosseyn Fadaei, BMT Taraqqiyot dasturining doimiy vakili o‘rinbosari Anas Karman, «Zamin» xalqaro jamoat fondi direktori Aziz G‘aniyev, mahalliy va xorijlik mutaxassislar ishtirok etdi.
Tadbirda nutq so‘zlagan Alisher Salomov O‘zbekistonda Prezident rahbarligida atrof-muhitni muhofaza qilish sog‘liqni saqlash, sanoat, transport, energetika, qishloq xo‘jaligi va iqlim siyosatini o‘zaro bog‘lovchi, davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylanganligini qayd etdi. U 2026–2030 yillarga mo‘ljallangan “Toza havo” umummilliy loyihasini misol qilib keltirdi.
“Bizning milliy maqsadimiz — 2030 yilga qadar atmosfera havosiga chiqariladigan ifloslantiruvchi moddalar miqdorini 10,5 foizga kamaytirish. Mazkur maqsad aholi salomatligini yaxshilash, shaharlarimizni yashash uchun yanada qulay qilish, sanoatni tozalash va barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashga bo‘lgan qat’iy majburiyatimizni ifodalaydi”, — dedi Alisher Salomov.
Rais maslahatchisi o‘z nutqida mintaqada havo sifati bo‘yicha hamkorlikni kengaytirish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan Xalqaro toza havo konsorsiumini tashkil etish tashabbusi ilgari surilganligini va ushbu tashabbus Qozog‘iston Respublikasi Prezidenti tomonidan ham qo‘llab-quvvatlanganligini alohida ta’kidladi. O‘z navbatida samarali hamkorlik uchun Yaponiya hukumatiga, BMT Taraqqiyot dasturiga (UNDP), BMT Atrof-muhit dasturiga (UNEP), Finlyandiya meteorologiya institutiga, «Zamin» fondiga hamda barcha hamkorlarga samimiy minnatdorlik bildirdi.
«Zamin» xalqaro jamoat fondi direktori Aziz G‘aniyev “Toza havo” umummilliy loyihasi shunchaki monitoring stansiyalarini o‘rnatishdan ko‘ra ancha kengroq ma’noga ega ekanligini aytib o‘tdi.
“2020 yilda havo sifatini monitoring qilish tizimini kuchaytirish maqsadida boshlangan tashabbus bugungi kunga kelib, hukumat, ekspertlar, olimlar va xalqaro hamkorlar uchun ishonchli havo sifati ma’lumotlarini yanada ochiq, qulay va amaliy foydalanish imkonini beruvchi keng qamrovli milliy tizimga aylandi. Bu esa, pirovardida, O‘zbekiston aholisi uchun yanada toza havo va sog‘lom atrof-muhitni ta’minlashga xizmat qiladigan mustahkam zamin yaratmoqda”, — dedi u.
Tadbir davomida O‘zbekistonda havo sifatini monitoring qilish tizimi rivojiga bag‘ishlangan videorolik taqdim etildi. Shuningdek, mahalliy va xorijlik mutaxassislar tomonidan O‘zbekistonda havo sifatini monitoring qilish tizimini rivojlantirish, havo ifloslanishining iqtisodiy va ekologik ta’siri, monitoring ma’lumotlaridan samarali foydalanish, shuningdek, transchegaraviy havo ifloslanishi va chang bo‘ronlari bo‘yicha xalqaro va mintaqaviy hamkorlikni kuchaytirish hamda havo sifatini yaxshilash kabi dolzarb mavzularda ma’ruzalar qilindi.
Xususan, Gidrometeorologiya ilmiy-tadqiqot instituti direktori Doniyor Turg‘unov “O‘zbekistonning toza havoni ta’minlash borasidagi taraqqiyoti: besh yillik tizimli o‘zgarishlar”, UNEPning mintaqaviy koordinatori Tomas Markes O‘zbekistonda toza havoni ta’minlashda UNEPning ahamiyati, FMI havo sifati va energetika guruhi rahbari Katya Loven “Havo sifatini zamonaviy monitoring qilish: ma’lumotlardan samarali yechimlargacha”, BMT Taraqqiyot dasturining atrof-muhit va loyihalar bo‘yicha mutaxassisi Gavhar Qudaybergenova “Toza havoni ta’minlash va barqaror shahar rivoji uchun kompleks yechimlar”, BMT YIKning Uzoq masofalarga transchegaraviy havo ifloslanishi to‘g‘risidagi konvensiyasi kotibi Albena Karadjova “Chegarasiz toza havo: xalqaro va mintaqaviy hamkorlik”, Ekologiya milliy qo‘mitasi bosh mutaxassisi Aziza Sharofova esa “O‘zbekistonning chora-tadbirlari va havo sifatini yaxshilash rejalari” mavzulariga e’tibor qaratdi.
Tadbir davlat tashkilotlari, xalqaro tashkilotlar va ekspertlarni bir joyga jamlab, O‘zbekistonning havo sifatini monitoring qilish borasidagi yutuqlari va kelgusidagi ustuvor yo‘nalishlarini muhokama qilish imkonini yaratdi. Unda havo sifatini monitoring qilish va ifloslanishning iqtisodiy ta’sirini baholashdan tortib, amaliy choralar hamda xalqaro va mintaqaviy hamkorlik masalalarigacha bo‘lgan mavzular ko‘rib chiqildi. Transchegaraviy havo ifloslanishi, chang bo‘ronlari va xalqaro hamkorlik mexanizmlaridan foydalanish imkoniyatlariga alohida e’tibor qaratildi.
Ma’lumot uchun, O‘zbekistonda havo sifatini monitoring qilish tarmog‘i va «Ekonazorat» platformasi kengaytirilmoqda. «Zamin» fondi ko‘magida 28 ta avtomatik havo monitoringi stansiyasi HORIBA (Yaponiya, Germaniya) kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan. Mazkur tizimni respublika bo‘ylab yanada kengaytirish maqsadida 347 ta kichik avtomatlashtirilgan havo sifati monitoring stansiyasini ishga tushirish rejalashtirilgan. Ushbu stansiyalardan olinadigan ma’lumotlar Qo‘mitaning yagona axborot tizimiga integratsiya qilinadi. Bu hududlarni qamrab olish ko‘lamini kengaytirish, ifloslanish holatini yanada aniq baholash va dalillarga asoslangan qarorlar qabul qilish imkonini beradi.
Raqobat qo‘mitasi tomonidan 2026 yilning dastlabki sakkiz oyida o‘tkazilgan tekshiruvlar davomida 73 nomdagi mahsulot sifat va xavfsizlik talablariga javob bermasligi aniqlandi. Bu haqda qo‘mita matbuot xizmati xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, qo‘mita hamkor tashkilotlar bilan birgalikda chakana savdo nuqtalarida sotilayotgan xalq iste’moli tovarlarining sifat va xavfsizlik talablariga muvofiqligini tekshirish uchun muntazam ravishda nazorat xaridlarini o‘tkazib kelmoqda. Xarid qilingan mahsulotlar akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalarda tekshirilib, ularning davlat standartlari hamda normativ-texnik hujjatlar talablariga mosligi baholanadi.
Xususan, 2026 yilning sakkiz oyida 60 turdagi jami 558 nomdagi mahsulot laboratoriya ekspertizasidan o‘tkazilgan. Natijada ulardan 73 nomdagisi belgilangan normativ-texnik talablarga javob bermasligi ma’lum bo‘lgan.
Ushbu mahsulotlarni savdo rastalaridan qaytarib olish va qonunchilikka muvofiq choralar ko‘rish uchun tegishli materiallar O‘zbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi hamda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasiga yuborilgan.
Qonunchilik palatasi deputatlari bugungi majlisida moliyaviy jarimalarni qo‘llash tartibini yengillashtirishga qaratilgan qonun loyihasini uchinchi o‘qishda qabul qilib, Senatga yubordi.
Hujjatga ko‘ra, tadbirkorlar jarima solish to‘g‘risidagi qaror topshirilgan kundan boshlab bir oy ichida jarimaning 50 foizini ixtiyoriy to‘lasa, qolgan qismini to‘lashdan ozod etilishi mumkin.
Shuningdek, jarimani 6 oy davomida bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati nazarda tutilmoqda.
Agar jarima to‘g‘risidagi qaror bekor qilinsa yoki haqiqiy emas deb topilsa, noqonuniy undirilgan mablag‘ qaytariladi. Qaytarish kechiktirilgan taqdirda, Markaziy bank asosiy stavkasining uch yuzdan biri miqdorida foiz to‘lash tartibi joriy etiladi.
Hozircha bu qoidalar qonun loyihasida nazarda tutilgan, kuchga kirmagan.
O‘zbekistonda moda va dizayn sohasi uchun malakali mutaxassislar tayyorlashga ixtisoslashgan yangi davlat oliy ta’lim muassasasi tashkil etiladi.
Prezidentning 2026-yil 16-oktyabrdagi PQ–378-son qaroriga muvofiq, Toshkent xalqaro moda akademiyasi tashkil etiladi. Akademiya Yengil sanoatni rivojlantirish agentligi tizimida faoliyat yuritadi.
Yangi oliygoh Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti hamda Parij xalqaro moda akademiyasining qo‘shma ta’lim dasturi negizida tashkil etiladi.
Mazkur dasturda tahsil olayotgan barcha talabalar o‘qishini yangi akademiyada davom ettiradi. Bitiruvchilarga Toshkent xalqaro moda akademiyasining diplomi beriladi.
O‘quv jarayoni 2026/2027 o‘quv yilidan boshlanadi. Akademiyada xalqaro qo‘shma dasturlar bilan bir qatorda, mustaqil ta’lim dasturlari asosida bakalavr va magistrlar tayyorlashga ham ruxsat etiladi.
2027/2028 o‘quv yilidan boshlab to‘qimachilik, tikuvchilik, trikotaj va charm-poyabzal sohalarida korxonalar buyurtmasi asosida dual ta’lim joriy qilinadi. Bunda talabalar nazariy bilim olish bilan birga ishlab chiqarish jarayonlarida ham ishtirok etadi.
Shuningdek, yengil sanoat yo‘nalishidagi texnikumlarni muvaffaqiyatli tamomlagan, o‘rtacha bahosi akademiya belgilagan talabga javob beradigan bitiruvchilarga bakalavriatning uchinchi bosqichidan to‘lov-kontrakt asosida o‘qishni davom ettirish imkoniyati yaratiladi.
Akademiya bazasida davlat buyurtmasi asosida turli tashkilotlar uchun kiyim-bosh dizaynini ishlab chiqish va milliy brendlarni shakllantirish ham yo‘lga qo‘yiladi.
Qarorda xorijiy mutaxassislar va talabalarni jalb qilish uchun ko‘p martalik vizalar rasmiylashtirish tartibi ham nazarda tutilgan.
Bundan tashqari, 2028-yil yakuniga qadar davlat-xususiy sheriklik asosida 400 o‘rinli talabalar turar joyi quriladi. Ungacha akademiyaga o‘tkazilgan talabalar Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti yotoqxonasidan belgilangan tartibda foydalanishi mumkin.
Xorijda o‘zbek milliy taomlariga ixtisoslashgan restoran yoki oshxona tashkil etgan mahalliy tadbirkorlar ayrim xarajatlarining 50 foizigacha bo‘lgan qismini subsidiya sifatida qaytarib olishi mumkin.
Ushbu xizmat Turizm qo‘mitasi tomonidan my.gov.uz Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali bepul ko‘rsatiladi.
Subsidiya O‘zbekistonda davlat ro‘yxatidan o‘tgan va xorijda milliy restoran tashkil etgan tadbirkorlik subyektlariga ajratiladi.
Ariza topshirishda restoranning xorijiy davlatda ro‘yxatdan o‘tganini va binodan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, sanitariya va yong‘in xavfsizligi talablariga muvofiqlik bo‘yicha ma’lumotlar taqdim etilishi kerak.
Shuningdek, restoranni tashkil etish bilan bog‘liq amalga oshirilgan xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar, zaruratga qarab O‘zbekistondan mahsulot yetkazib berilganini tasdiqlovchi ma’lumotlar va ularning rasmiy tarjimasi so‘ralishi mumkin.
Restoranning ichki va tashqi ko‘rinishini aks ettiruvchi fotosuratlar ham arizaga ilova qilinadi.
Ariza my.gov.uz portali orqali elektron shaklda yuboriladi va 18 ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi. Ijobiy qaror qabul qilinsa, subsidiya mablag‘lari 7 ish kuni ichida tadbirkorning bank hisobvarag‘iga o‘tkaziladi.
Arizada kamchiliklar aniqlangan taqdirda, tadbirkorga ularni bartaraf etib, hujjatlarni qayta taqdim qilish imkoniyati beriladi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi huzuridagi «Sayg‘ochiy» kompleks landshaft buyurtma qo‘riqxonasida yovvoyi hayvonlarni suv bilan ta’minlash maqsadida beshta avtonom suv ichish tizimi o‘rnatildi.
Tashabbus Ekologiya qo‘mitasi tomonidan BMT Taraqqiyot dasturi (BMTTD) va Global ekologik jamg‘arma (GEF) bilan hamkorlikda «Aral Sea Wetlands» loyihasi doirasida amalga oshirildi.
Suv resurslari cheklangan Ustyurt cho‘li sharoitida qo‘shimcha suv manbalarining mavjudligi sayg‘oqlar va mahalliy faunaning boshqa vakillarini saqlab qolishda muhim ahamiyatga ega.
Avtonom tizimlar quyosh energiyasida ishlaydi va to‘liq avtomatlashtirilgan. Ularning har biri 3 kub metr sig‘imga ega suv havzalari, nasoslar, datchiklar va hisoblagichlar bilan jihozlangan. Bu markazlashgan elektr energiyasi va suv ta’minoti manbalariga doimiy ulanish zaruratisiz suvni barqaror yetkazib berish imkonini beradi.
Suv ichish tizimlari bilan bir qatorda hududga 10 ta kamera va 10 ta fototuzoq ham o‘rnatildi. Ular hayvonlarni sutka davomida kuzatish, harakatlanishi va suv ichish joylaridan foydalanishini qayd etish, shuningdek, populyasiyalar holatini keyingi monitoring qilish uchun ma’lumot to‘plash imkonini beradi.
Ustyurtning og‘ir tabiiy sharoitida yashaydigan sayg‘oqlar uchun qo‘shimcha suv manbalarining yaratilishi yovvoyi hayvonlar populyasiyalarini saqlash va tiklashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Avtonom suv ichish tizimlarining o‘rnatilishi Ustyurtda bioxilma-xillikni asrash bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlardan biri bo‘lib, zamonaviy kuzatuv vositalari orqali hayvonlar holatini monitoring qilish va zarur ma’lumotlarni to‘plash imkonini ham beradi.
