Jamiyat
“Saviyasiz millat o‘zini o‘zi yo‘q qiladi” – Qozoqboy Yo‘ldoshev
Kun podkastiʼning bu galgi sonida pedagogika fanlari doktori, professor Qozoqboy Yo‘ldoshev bilan suhbat tayyorlandi. Professor bilan o‘zbek adabiyotining bugungi holati, orzularimizning naqadar kichrayib ketgani, o‘zbek tilini o‘zimizdan himoya qilish, kitob o‘qimaslik qanday oqibatlarga olib borishi, kino, teatr va jurnalistikamizning ayni darajasi adabiyot rivojiga to‘siq bo‘lishi, qolaversa, kitobxonlikni targ‘ib etuvchi tanlovlarning ahamiyati va boshqa masalalarda podkast shaklida ko‘rsatuv tayyorladik.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Adabiyot bir jamiyatning tarixi, buguni, kelajagi o‘laroq yashaydi va bugungi kungacha adabiyot garchi biz unga ta’sir eta olmaydigan darajada bo‘lsak ham, ya’ni yaxshi ma’noda rivojlantira olmaydigan bo‘lsak ham, bir joyda to‘xtab qolmaydi va u ketaveradi. U millat qalbidagi o‘y-hislarini bir zamondan boshqa bir zamonga ko‘chirib boraveradi. Lekin bugungi kunda biz o‘zimizning haqiqatda adabiyotga mehrli ekanimizni ko‘rsata olyapmizmi yoki o‘zimizni adabiyotni shunchaki o‘qigandek qilib ko‘rsatib beryapmizmi, Qozoqboy aka?
– Endi savol ancha o‘ylashga majbur qiladiganroq savol bo‘ldi. Adabiyot shunday hodisaki, u lahzani mangulikka muhrlaydi. Deylik, ijodkorning ko‘nglini bezovta qilgan, ijodkorning tuyg‘ularini muvozanatdan chiqargan u yoki bu hayotiy bir tuyg‘u o‘sha iste’dodli odamning mahorati bilan hech qachon eskirmaydigan yo‘sinda muhrlab qo‘yiladi. Hech qachon unutilmaydigan yo‘sinda. Shunisi bilan adabiyot, yaxshi ta’kidladingiz, u o‘tmishda qanday xizmat qilgan bo‘lsa, bugun ham, ertaga ham eskirmaydi va o‘sha xizmatini qilaveradi. Mana u “Oh urarman, oh urarman, ohlarim tutgay seni, Ko‘z yoshim daryo bo‘lib, baliqlar yutgay seni”. Tasvirning nozikligi, mubolag‘aning qudrati va tuyg‘ularining samimiyligiga qoyil qolasiz. Ha, endi bugun afsuski, adabiyot degan hodisa o‘qigan odam uchungina bor. O‘qimagan odam uchun adabiyot yo‘q. Va bugun jamiyatning juda katta qismi o‘zi yaratilayotgan badiiy asarlardan xabari yo‘q, o‘qishga o‘zida kuch topa olmaydi. “Adabiyotimiz o‘lgan, adabiyotimiz tanazzulni boshidan kechiryapti, kechagi adabiyot qayoqqa ketib qoldi?” deganday ayblovlarni qo‘yadi-da, holbuki u o‘zidan xabari yo‘q. Pasternak degan rusning katta yozuvchisi aytadi: “Katta o‘quvchi bo‘lmagan joyda katta adabiyot bo‘lmaydi” deydi. Bu juda shunchaki chiroyli aytib qo‘yilgan gap emas, bu haqiqat. Endi bu bilan nima demoqchiman? Demoqchimanki, adabiyotga talab qo‘yishdan oldin, adabiyotga ayb taqashdan oldin uning darajasidan xabardor bo‘lish kerak. Shundagina sening aytgan gapingda salmoq bo‘ladi. O‘zi xabardor bo‘lmagan hodisa haqida xulosa chiqarishdan odam tortinishi kerak.
Pasternakning ham yaxshi fikrini aytib o‘tdingiz. Endi xayolimga bir fikr keldi. Mana shu adabiyotga bo‘lgan bir tomonlama e’tiborsizlik nimaga ishora qilyapti? Kelajakdagi qanaqa xavflardan xabar beryapti?
– Yaxshi bir fakt esimga tushdi. Amerikada turma qurish eng yaxshi samarali biznes hisoblanar ekan. Shuning uchun o‘sha biznesmenlar tomonidan 11-15 yoshli o‘smirlar o‘rtasida har yili so‘rovnoma o‘tkazilar ekan. Agar million boladan so‘rov o‘tkazilgan bo‘lsa, shuning qanchasi “badiiy asar o‘qimayman” desa, shuncha miqdorda qamoqxona qurilar ekan. Bu bog‘liqlikka e’tibor qilyapsizmi? Ya’ni bugun badiiy asar bilan shug‘ullanmagan odamlardan, o‘qimaydigan odamlardan potensial jinoyatchi chiqadi va turmani o‘shalarning miqdoriga qarab to‘ldirishimiz kerak, degan xulosaga kelishar ekan. Demak bugun bizning o‘zbek millatiga judayam xos bo‘lmagan ko‘p xususiyatlarning, illatlarning paydo bo‘lishiga sabab ana shu biz ildizimizdan uzilib boryapmiz. Chinakam milliy ruhoniy ildiz adabiyot va tilda saqlanadi va o‘zbek o‘zini uning badiiy adabiyotida ko‘radi. Ana shu badiiy adabiyotida ko‘rmagan, boshqa o‘zbekning ruhiy dunyosi qanday unsurlardan, tizim va tag tizimlardan iboratligini bilmagan odam o‘zi istamagan holda potensial jinoyatchi bo‘laveradi. O‘shanga qarab, stixiyali tarzda shu tomonga qarab boraveradi. Chunki odamni nojoiz, kelishimsiz xatti-harakatlardan tiyib turadigan qudrat bu ma’naviy dunyodir. Ezgu ma’naviy sifatlardir. Adabiyotning qudrati shundaki, u yaxshi bo‘linglar, yaxshi bo‘lsalaring yaxshi bo‘ladi, degan nasihat bilan emas, balki yomonlikning yomon ekanini ko‘rsatib qo‘yish bilan, yaxshilikning yaxshi ekanini ko‘rsatib qo‘yish bilan tarbiyalaydi. U kitobni o‘qish bilan odam birdaniga yaxshi bo‘lib qolishi juda qiyindir. Lekin o‘zi xatti-harakat qilayotgan vaqtda, o‘sha birovlarning siymosida, birovlarning obrazida ko‘rgan yaxshilikni o‘ziga singdirsa, yomonlikdan tiyilmoqchi, tiyilmoqqa chorlaydiki, adabiyotning kuchi shunda.
Atrofimiz bugun gadjetlar, zamonaviy texnologiyalar bilan o‘ralgan, bizning o‘rnimizda qaysidir ma’noda sun’iy intellekt fikrlab beryapti va bunga monand tarzda biz rivojlanishimiz o‘rniga, aksincha, biz ularga suyanib qolyapmiz-da, ya’ni sun’iy intellektlar, texnologiyalar insonni qay darajada qoloq qilib qo‘ya oladi?
Men endi bu fikrni unchalik ham qo‘llamagan bo‘lar edim, chunki o‘zi aslida o‘sha boyagi sun’iy intellektdan foydalanishning, foydalana bilishning o‘zi uchun ham odam muayyan darajada rivojlangan bo‘lishi kerak. To‘g‘ri aytyapsiz, lekin bizning qoloqligimizga texnologiyalar, axborot to‘rlari sabab emas, balki aslida o‘sha sun’iy intellektni ham odamning intellekti undan balandroq bo‘lib, uni o‘zining ortidan ergashtirishi kerak. Biz endi hozir agar shu ketishda ketsak, sizning gapingizdan kelib chiqadigan ma’no, bu millat sun’iy intellektning yetovida qolib ketadigan bo‘lib qoladi. Biz hali u texnologiyalarning Xudo biladi, bir 100 ming imkoniyatidan nechtasidan foydalanayotgan ekanmiz, lekin texnologiyalar haddan tashqari takomillashgan, deylik, Amerikaday, Yaponiyaday, Xitoyday, mana bu kun botish mamlakatlaridagiday joylarda shu kishi boshiga chiqayotgan badiiy asarlarning miqdori, keyin adabiy, adabiy ommaviy jurnallarning miqdori, gazetalar miqdori, oy bitiklarining miqdori avvalgi zamonlardan oshsa oshdiki, kamaygani yo‘q. Faqat bu bizning yalqovligimiz tufayli va bir 25-30 yillar davomida o‘qigan, bilimli odamlardan ko‘ra o‘qimagan, lekin uddali odamlar e’tiborda bo‘lgani uchun o‘qimaslik bir milliy belgiga aylanib qoldi. Bu dunyoda yaxshi yashash uchun boshni qotirib o‘qib o‘tirish shart emas ekan, deydigan katta bir avlod shakllandi. Chinakam bilim odamning orzularini to‘xtovsiz ravishda yuksaltiradi. Orzular moddiy chegaralardan balandroq bo‘ladi. Kattaroq orzular, nomus degan, sha’n degan, e’tirof degan tuyg‘ularni yuzaga chiqaradi. Bizning orzularimiz pasayib qoldi. Omon Matjon bundan bir 50 yillar oldin “orzulari bo‘yidan past” deb yozgan edi. Shu orzularimiz deylik anavi qorin to‘ydirish, yaxshi kiyim kiyish, mashina minish, uy solishdan balandroqqa chiqish kerak bo‘ladi. Bir odamning ichki dunyosini yuksaltiradigan, odamning, shaxsning boshqa shaxslar tomonidan e’tirofiga sabab bo‘ladigan, ana shunday yuksak orzulari bo‘lmagani uchun nihoyatda katta mansablarda turgan odamlar faqat nima qilib bo‘lsa ham boylik to‘plasam degan darajaga tushib qoladi. Holbuki ular millatning bugungi bosqichi meni ana shunday yuksak bir lavozimlarga chiqardi, deb o‘ylashi kerak edi. Bu dunyoda bunday imkoniyat, 40 million odamning ichidan menga nasib qildi. Men ana shunday bir esda qoladigan, millatga bir foyda keltiradigan ishlar qilishim kerak, deyishning o‘rniga nima qilib bo‘lsa ham ko‘proq, kattaroq bir moddiy boylikka intilishim kerak deb o‘ylay boshladi. Chunki orzu shu bilan tugadi. Yana bir narsa borki shuni men nima bilan tushuntirish, izohlash mumkin ekanini hech o‘ylab topa olmayman. Uyida har hafta bo‘lmaganda ikki marta osh qiladigan o‘zbek qayerdadir tekin osh tarqatilyapti desa, shaharning u chetidan bu chetiga kelib, talashib, bir-birini yakson qilib osh yemoqchi bo‘lishini tushunolmayman, biz uchun hech bir qiziq narsa emas-ku tekin osh yeyish. Demak, mana shu ichimizdagi o‘sha ma’naviy borliq qashshoqlashib ketadi. Tizimlarni, ma’naviy unsurlarni bir tozalash kerak bo‘ladi-da. Nima qilyapman o‘zi, deb savol qo‘ya bilish kerak. Mening har bitta xatti-harakatim nimaga olib boradi, demak endi, katta maqsadlar qo‘ymoq uchun, katta orzular qilmoq uchun, katta yuksak xayollar parvoziga erishmoq uchun, yuksak darajadagi adabiyot bilan oshno bo‘lish kerak.
To‘liq suhbatni Kun podkasti Youtube kanalida tomosha qilishingiz mumkin.
Jamiyat
“Qamayman deb tazyiq o‘tkazgan” – Samarqandda IIB xodimi o‘smirning o‘limiga sababchi bo‘ldi
Bulung‘ur tumanida o‘ziga o‘t qo‘ygan 17 yoshli o‘smir ko‘rsatilgan tibbiy muolajalarga qaramay 2 oydan so‘ng vafot etdi. Marhumning yaqinlariga ko‘ra, u profilaktika inspektorining qamayman, deya qilgan tahdididan qo‘rqib, o‘z joniga qasd qilgan. Inspektor esa bu da’voni tuhmat deb atagan va bolaning o‘limida aybi yo‘qligini bildirgan. Sud uni 2,5 yilga ozodlikdan mahrum qildi va sud zalidan qamoqqa oldi.
Bulung‘ur tumani IIB profilaktika inspektori jinoiy jazoga tortildi. Unga nisbatan qo‘zg‘atilgan jinoyat ishi JIB Payariq tuman sudida ko‘rib chiqilib, hukm o‘qildi. Kun.uz sud hujjati bilan tanishdi.
Sud hukmida keltirilishicha, 1986 yilda tug‘ilgan I.X. Bulung‘ur tumani Kildon mahallasi profilaktika katta inspektori lavozimida faoliyat yuritib kelgan.
2025 yil 20 fevral kuni Samarqand viloyat ichki ishlar boshqarmasiga 2008 yilda tug‘ilgan voyaga yetmagan B.B. amakisiga tegishli Cobalt mashinasini o‘zboshimchalik bilan boshqarib ketgani haqida xabar kelib tushadi. Profilaktika inspektori I.X. 21 fevral kuni B.B.ni qarindoshlari bilan birga izlab, Jizzax viloyatining Zarbdor tumani hududidan topgan. So‘ngra xodim o‘smirni uyiga olib borgan va uning onasidan o‘g‘lini olib kelish uchun Zarbdor tuman ichki ishlar xodimlariga 400 ming so‘m berganini aytib, ushbu miqdordagi mablag‘ni bank kartasiga o‘tkazib olishga erishgan.
Shundan so‘ng, profilaktika inspektori “Bu bola qamaladi, endi qonun oldida javob berishi kerak” deya qo‘rqitib, B.B.ni qarindoshlari yonidan olib chiqib ketgan. Biroq profilaktik tadbir o‘tkazmasdan yoki biror hujjat rasmiylashtirmasdan B.B.ni tungi vaqtga qadar o‘zi bilan olib yurgan. Soat 22:30 larda voyaga yetmagan yigitning onasi K.Q.ga qo‘ng‘iroq qilib, farzandini IIB ma’muriy binosidan olib ketishni aytgan. Ammo K.Q. kelmagach, B.B.ni soat 23:00 larda yashash uyiga olib kelib, qarindoshlariga qoldirib ketgan.
B.B. qilgan qilmishi uchun qamalishi haqida aytilgan gaplardan qo‘rquvga tushib, 2025 yil 22 fevral kuni yashash uyi molxonasida dizel yoqilg‘isini ustiga sepib, o‘ziga o‘zi o‘t qo‘ygan. Buning oqibatida og‘ir darajadagi kuyish jarohati bilan shifoxonaga yotqizilgan. U ko‘rsatilgan tibbiy yordamga qaramay 2025 yil 6 may kuni shifoxonada vafot etgan.
Profilaktika inspektori I.X. sudda aybiga qisman iqrorlik bildirgan va B.B.ning o‘limida aybi yo‘qligini, unga tahdid qilmaganini, marhumning yaqinlari unga tuhmat qilayotganini aytgan.
“B.B.dan nega bunday qilganini so‘raganimda u amakisi uyidagi tovuq va g‘oziga qaramagani uchun urganini, shundan so‘ng qo‘rqib, mashinani boshqarib ketganini ma’lum qildi. Zarbdor tumanida B.B. “Aka, sizda gapim bor, 400 ming so‘m berib turing, telefonimni olay, faqat akam bilmasin. Agar bilsa meni o‘ldiradi, uning xarakteri yomon” deya yalina boshladi. Cho‘ntagimdan 400 ming so‘m pul olib, B.B.ga tutqazdim. U yoshi o‘zi tengi bola bilan gaplashib, Samsung A53 telefonini olib keldi va “Sizda turib tursin, uyda onamdan pul olib beraman” dedi. Shundan keyin Bulung‘ur tumaniga qaytdik.
B.B.ni uyiga olib borganimda onasi chiqib, “qayerga tashlash kerak o‘g‘lim olgan pulni?”, deb so‘radi. Onamning nomiga ochilgan bank kartasi raqamini aytdim. K.Q. 400 ming so‘m o‘tkazib berdi. Men B.B.ning onasi va qarindoshlaridan pul so‘raganim yo‘q. B.B.ni fosh etilmagan jinoyatlarni uning bo‘yniga qo‘yish bilan qo‘rqitmaganman. Bu – tuhmat”, degan profilaktika inspektori suddagi ko‘rsatmasida.
Marhumning onasi K.Q. esa inspektor o‘g‘liga uni qamatishini aytib, tahdid qilganini bildirgan.
“O‘sha kuni soat 23:00 larda profilaktika noziri I.H. menga qo‘ng‘iroq qilib, “Bir o‘zingiz kelib keting, farzandingiz Behruzning masalasini hal qilamiz” dedi. Men borolmasligimni aytdim. Oradan 30 daqiqa vaqt o‘tgach, I.H. o‘g‘limni uyga tashlab ketdi. Shunda o‘g‘lim qo‘rquv, stress holatda bo‘lganini, qo‘llari qaltirab turganini ko‘rdim. Ahvoling yaxshimi, deb so‘raganimda yaxshi dedi.
O‘g‘lim o‘zini yoqib yuborgach 2025 yil 6 mayga qadar davolandi, biroq kuyish darajasi og‘ir bo‘lgani sababli vafot etdi. Farzandim B.B. o‘z joniga suiqasd qilgani holatida profilaktika inspektori I.H.ning aybi bor, deb bilaman. Sababi, I.H. o‘g‘limni qo‘rqitib, qamayman deya unga tazyiq o‘tkazgan. U bu haqda menga va qaynukamga aytib berdi. Biz o‘g‘limning ushbu gaplarini video tasvirga olganmiz”, degan ayol sudda.
JIB Payariq tuman sudining hukmi bilan I.H. Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) 3-qismi “v” bandi va 207-moddasi 3-qismi “a” bandida (mansabga sovuqqonlik bilan qarash odam o‘limiga sabab bo‘lishi) nazarda tutilgan jinoyatlarni sodir etganlikda aybli deb topilgan. Unga 2 yil muddatga ichki ishlar organlari tizimida ishlash huquqidan mahrum qilgan holda 2 yil 6 oy muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlangan. Profilaktika inspektori sud zalidan qamoqqa olingan.
Jamiyat
“Bolangizni kimdir boshqaryapti” – toshkentlik o‘smir PUBG’dagi suhbatlardan keyin yo‘qolib qoldi
Toshkentda yashovchi 14 yoshli bola PUBG’da noma’lum odam bilan do‘stlashib qolganidan keyin, uning buyrug‘i bilan uydan chiqib ketib, Farg‘onaga yo‘l olgan. Qochayotganida yuzini yashirish uchun ko‘zoynak va tibbiy niqob taqib olgan. Bola ikki kundan keyin topilganida, u katta qo‘rquv iskanjasida edi. Voqeani Kun.uz’ga so‘zlab bergan o‘smirning qarindoshi ota-onalarni ogohlikka chaqirdi.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Yaqinda toshkentlik bir oila noodatiy va xavotirli hodisani boshidan o‘tkazdi. 29 noyabr kuni 14 yoshli bola uyidan odatdagidek sport to‘garagiga chiqib ketib, sirli tarzda g‘oyib bo‘ladi.
O‘sha kuni bolaning yo‘qolgani haqidagi xabarlar internetdagi ko‘plab kanal va guruhlarda tarqalgan edi. Oradan 2 kun o‘tib, uning daragi Farg‘ona viloyatidan chiqadi. Bola uyiga qaytgach, boshidan o‘tkazganlarini hikoya qilib berarkan, ota-onasi va yaqinlari bundan dahshatga tushadi.
Ma’lum bo‘lishicha, PUBG onlayn o‘yiniga qiziqib qolgan o‘smir o‘yin ichidagi chat orqali noma’lum kimsalar bilan suhbatlasha boshlaydi. Suhbatdosh unga ruhiy bosim o‘tkazib, o‘ldirish bilan tahdid qiladi.
Bolaning amakisi Kun.uz’ga hodisa tafsilotlarini aytib berishdi. Uning hikoyasi – farzand o‘stirayotgan har bir ota-ona uchun qimmatli.
“Biz seni sputnik orqali ko‘rib turibmiz”
“Bola taekvondoga, trenirovkasiga borishi kerak bo‘lgan. Uydan 18:30 da chiqib ketgan, hech kim payqamagan. Trenirovkadan odatda soat 22:00 da chiqadi. 22:00 da chiqqandan keyin, uzog‘i bir soatda uyda bo‘lishi kerak bo‘lgan. Soat 23:00 da oyisi treneriga telefon qilganida, treneri u bugun mashg‘ulotga kelmaganini aytgan.
Darhol qat’iy choralarni ko‘rishni boshladik, 102 ga telefon qildik. Xodimlar kelishdi. Kelgandan keyin uydan xat topishdi. Bola xat tashlab ketgan. U yerda qisqacha mazmuni: “Men sizlarni rozi qilolmadim, yaxshi farzand bo‘lolmadim. Musulmon bo‘lib qaytaman, pul topib qaytaman”, deb xat tashlab ketgan. Bizlar hatto uyga qaramagan ham edik. U narsani qidirmaganmiz. O‘zini qidirish bilan ovora bo‘lgandik.
Keyinroq boshqa shahardan topildi. Borib olib keldik. Birinchi kun indamadi, qo‘rqdi. Keyingi kuni onasiga yig‘lab aytib berdi.
Xullas, bir yarim oy oldin PUBG o‘yinida bitta bola bilan tanishgan. “Legend” degan profil bilan tanishgan va o‘sha bilan o‘ynab kelgan. O‘yinda bir-birini rivojlantirishgan, bir-biriga kiyimlar bergan, qurollar bergan. Xullas, yaqin munosabatda bo‘lishgan. Keyin uni chaqirishgan: “Farg‘ona shahriga kel, biznikiga mehmonga olib ketamiz” deb. Bola rozi bo‘lmagan. Keyin uni ishlashga chaqirishgan: “Sen yaxshi o‘ynar ekansan o‘yinda, sen dasturchi ekansan, kel, yaxshi pul topamiz, o‘yin orqali sovg‘alar olamiz”, deb taklif berishgan. Bola o‘ziga to‘q oiladan, bu taklifni ham rad qilgan.
Shundan keyin ular tahdid qilishga o‘tishgan. “Seni so‘yamiz, ota-onangni so‘yamiz, o‘ldiramiz, singlingni olib ketamiz. Biz seni sputnik orqali ko‘rib turibmiz. Bugun maktabga boribsan-a?” deb siquvga olishgan. 14 yoshli bola maktabga borishi tabiiy, lekin bola haqiqatan ham meni kuzatishyapti deb o‘ylagan va o‘shalarning gapiga ishongan. Qo‘rqqan – unga odam so‘yish videolarini tashlab berishgan, unaqa videolarni qo‘rqinchliligidan biz kattalar ham ko‘rolmaymiz”, – deydi o‘smirning qarindoshi.
“Bolani bir zum ham o‘z holiga qo‘yishmagan”
Amakisiga ko‘ra, bola uydan chiqib ketishidan avval noma’lum kimsalarning ko‘rsatmasi asosida yaxshilab tayyorgarlik ko‘rgan. Sinfdoshlaridan Farg‘onaga qanday yetib borishni so‘ragan. Ijtimoiy tarmoqlardagi barcha yozishmalarini o‘chirgan, PUBG o‘yinidagi do‘stlari ham o‘chirilgan, hatto telegramdagi oilaviy guruhlardan chiqib ketgan.
“Guruhdan nega chiqib ketding” deb so‘ragan oyisiga “adashib chiqib ketibman”, degan. O‘yinga kirsangiz, hech narsa yo‘q: “druzya”lari kim deb bossangiz, “druzya”lar yo‘q – o‘chirilgan. Hamma narsani tozalab, xat ham qoldirgan. Farg‘ona shahriga kelib, vodiy pitakka kelsang, seni o‘zimiz topib olamiz deyishgan. Ularning ko‘rsatmasi bilan ketishida baxila kiygan, niqob, ko‘zoynak taqqan, kepka, kapyushon kiygan.
Biz ichki ishlarga murojaat qilganimizda, tergov xodimi kelib: “Sizning bolangiz yaxshi sharoitda katta bo‘lgan ekan, oilaviy muhiti yaxshi ekan, hech qanday qanaqadir bosim yoki psixologik holat yo‘q. Faqatgina hozirgi holat: o‘g‘lingizni kimdir boshqaryapti”, deb aytishdi. U odam asli O‘zbekistonda ham emas ekan.
Ichki ishlar xodimlarining aytishicha, shunaqa holatlar bo‘lar ekanki, bolani xujralarga olib kirib ketib, hatto yillar davomida turli maqsadlarga tayyorlashar ham ekan. Kontrabanda orqali mol o‘tkazish bo‘yicha chegara hududlarda qancha tunellar bor – shular orqali chetga olib chiqib ketishi hech gap emas ekan.
Bizga shunday tushuntirishdi: chet davlatlarda shunday bolalarni topib, tuzoqqa tushiradigan guruhlar bor ekan. Qiladigan ishi – o‘yinda o‘tirish, voyaga yetmagan bolalarni topib, “gipnoz” qilib, chaqirish. O‘yinga uzoqroq vaqt kirmay qolsa yoki yozmay qo‘ysa, “aloqadamisan?” deb nazorat qilib turishgan. Bolani bir zum ham o‘z holiga qo‘yishmagan, sal yolg‘iz qolib, “to‘xta, nima qilyapman o‘zi” deb ham o‘ylashga qo‘yishmagan. Kechasi soat 3da ham muloqotda bo‘lishgan”, – deydi u.
“Bolangiz bilan tez-tez muloqot qilib turing”
Oradan ikki sutkaga yaqin vaqt o‘tib, bolaning daragi Farg‘ona viloyatining boshqa bir shahridan chiqqan. U topilgan paytda qattiq qo‘rquv va vahimada bo‘lgan.
“Bolaning aytishicha, Farg‘ona shahriga borsa, qaytib kelolmasligini bilib, boshqa shaharga ketgan. Boshqa shaharga borib, bir kecha masjidda yotib qolgan. 200 ming so‘m puli bo‘lgan: 150 mingni yo‘lkirasiga bergan, 50 mingga ovqatlangan. Ertasiga kuni qorni och, usti yupqa, borib bir joydan ish so‘ragan: qornim ochib ketdi, ish bersalaring ishlardim degan. Ana o‘sha ish so‘ragan joyidagilar orqali bola topilgan”, – deydi amakisi.
O‘smir hozirda oilasi bag‘rida. rRuhiy holatini to‘liq tiklash esa vaqt talab qiladi.
Suhbatdoshimiz ota-onalarni hushyor bo‘lishga, bolalar bilan tez-tez gaplashib turishga, o‘ynayotgan o‘yinlariga befarq bo‘lmaslikka, biror noodatiy xatti-harakat qiladigan bo‘lsa, yuzaki qarab o‘tkazib yubormaslikka chaqirdi.
Dilshoda Shomirzayeva tayyorladi.
Hukumatning778-son qarori bilan «Ekohududlarda turistik so‘qmoqlarni tashkil qilish va ulardan foydalanish tartibi to‘g‘risida»gi nizom tasdiqlandi.
Nizom davlat qo‘riqxonalarining bufer zonalari, milliy tabiat bog‘lari, pitomnik, o‘rmon va o‘rmon-ov xo‘jaliklari, tog‘li va cho‘l hududlarida (ekohududlar) turistik so‘qmoqlarni tashkil qilish tartibini belgilaydi.
Nizomga ko‘ra, balansda saqlovchi turistik so‘qmoqni tashkil qilish uchun tegishliligi bo‘yicha Turizm qo‘mitasining hududiy bo‘linmasiga ariza bilan murojaat qiladi.
Arizaga turistik so‘qmoq to‘g‘risida ma’lumotnoma, xaritasi, foto va video tasvirlar ilova qilinadi.
Ariza kelib tushgan kundan boshlab 10 ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi.
Hududiy bo‘linma turistik so‘qmoqning belgilangan talablarga javob berishini joyiga chiqqan holda o‘rganib chiqib, natijasi bo‘yicha 2 nusxada dalolatnoma tuzadi.
Turizm qo‘mitasi hududiy bo‘linma tomonidan yuborilgan hujjatlarni 2 ish kuni ichida ko‘rib chiqib, turistik so‘qmoqni Turistik so‘qmoqlarning yagona reyestriga kiritadi.
Yagona reyestrga kiritilgan turistik so‘qmoqlar tashkil etilgan hisoblanadi.
Balansda saqlovchi turistik so‘qmoq reyestrga kiritilgan kundan boshlab 1 oy ichida uning kirish nuqtasida pasporti va xaritasi hamda belgilangan axborot belgilarini o‘rnatadi.
Jamiyat
Navoiy va Chirchiqda fuqarolar yillik daromadi haqida deklaratsiya to‘ldirishi kerak bo‘ladi
2026-yil 1-martdan Navoiy va Chirchiq shaharlarida ro‘yxatdan o‘tgan jismoniy shaxslar tomonidan jami yillik daromadlari to‘g‘risidagi deklaratsiyani taqdim etish amaliyoti tajriba-sinov tariqasida joriy etiladi.
Joriy yil 10-dekabrdagi PF–246-son farmonga muvofiq, fuqarolarga yillik daromad deklaratsiyasini maxsus elektron platforma orqali topshirish imkoniyati beriladi. Platforma eng sodda va tushunarli tarzda o‘zaro hamkorlikni ta’minlash uchun ishlab chiqilgan.
Tizim xarajatlarni «Soliq» mobil ilovasi orqali avtomatik tarzda hisobga olish imkonini beradi. Ma’lumotlar yetarli bo‘lmagan hollarda fuqarolar jarayon ustidan nazoratni saqlagan holda qo‘shimcha ma’lumotlarni qo‘ldan kiritishlari mumkin bo‘ladi.
Ilk bor soliq bazasi fuqarolarning daromad va xarajatlari haqidagi raqamli ma’lumotlarga tayangan holda shakllantiriladi.
Tajriba-sinov davri faqat mexanizmni sinovdan o‘tkazishga qaratilgan. Loyiha doirasida qo‘shimcha soliq hisoblanmaydi va hech qanday sanksiyalar qo‘llanilmaydi.
2026-yil 1-aprelga qadar hududlar va sektorlar kesimida alohida ko‘rsatkichlarni o‘z ichiga olgan yashirin iqtisodiyotni hisoblashning yangilangan metodologiyasi joriy etiladi.
2020-yil 8-iyundagi PQ-4742-son qaror bilan taksichilik faoliyati o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar shug‘ullanishi mumkin bo‘lgan faoliyat (ishlar, xizmatlar) turlari ro‘yxatiga kiritilgan edi. Shu bois amaldagi soliq qonunchiligiga muvofiq mazkur shaxslarning o‘z faoliyati natijasida olgan va 100 mln so‘mgacha bo‘lgan daromadlari daromad solig‘idan ozod qilingan edi.
Biroq joriy yil 12-avgustdagi PQ-247-son qaror bilan tadbirkorlik subyektlari o‘rtasida teng sharoitlarni ta’minlash maqsadida 2026-yil 1-yanvardan boshlab mazkur tartib, ya’ni 100 mln so‘mgacha bo‘lgan soliq imtiyozi bekor qilindi.
Endilikda 2026-yil 1-yanvardan boshlab, yillik aylanmasi 1 milliard so‘mgacha bo‘lgan o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar uchun aylanmadan olinadigan soliq stavkasi 1 foiz miqdorida belgilanadi.
Masalan, taksichilik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxs shu faoliyat turidan 1 mln so‘mgacha daromad oladigan bo‘lsa, shundan 1 foiz – 10 ming so‘m miqdorida soliq to‘lashi kerak bo‘ladi.
Bunda soliq summalari tegishli tartibda taksi agregatorlari tomonidan avtomatik tarzda ushlab qolinadi va davlat budjetiga o‘tkazib beriladi.
JCh-2026 chiptalari uchun arizalar qabuli boshlandi
Saloh «yorildi»: muammo nimada?
Shavkat Mirziyoyev Ashxobodda Gurbanguli Berdimuhammedov bilan uchrashdi
-
Jamiyat3 days agoToshkent viloyatida 13 yoshli qiz orqali dori sotgan ayol va uning sheriklari ushlandi
-
Jamiyat4 days agoTo‘qqiz qizli Jasur – to‘rt egiz tug‘ilgan xonadondan reportaj
-
Jamiyat2 days agoO‘zbekistondagi muzey va ziyoratgohlarga «virtual sayohat» qilish imkoni yaratiladi
-
Dunyodan3 days agoPiknik tugadi. Kelajakda Zelenskiy hukumatini kim boshqaradi?
-
Dunyodan3 days agoYaponiyaning shimoli-sharqiy sohilining asosiy zilzilasi
-
Siyosat3 days agoO’zbekiston va Rossiya xalqaro temir yo’l xizmatlari uchun moslashuvchan narxlar haqida kelishib oldilar
-
Dunyodan3 days agoBashar Asadning Suriyadagi ag’darilganligining 1 yilligi
-
Jamiyat3 days agoNavoiyda portlovchi modda sotgan shaxs qamaldi