Iqtisodiyot
Jahon gigantlari energiyani qaysi manbalardan oladi?
Yangi infografikada dunyoning eng yirik 10 iqtisodiyotining energetik balansi taqqoslandi va ular umumiy energiya iste’molining qaysi ulushi neft, tabiiy gaz, ko‘mir, atom energiyasi, gidroenergiya hamda boshqa qayta tiklanuvchi manbalar hissasiga to‘g‘ri kelishi ko‘rsatildi.
Vizualizatsiya uchun ma’lumotlar Energetika institutining 2025 yilgi jahon energetikasi statistik sharhidan olingan.
Neft eng yirik 10 iqtisodiyotning 6 tasida, jumladan AQSh, Germaniya, Yaponiya, Buyuk Britaniya va Italiyada asosiy energiya manbai bo‘lib qolmoqda. Bu davlatlarda neft transport sektori va sanoatda hal qiluvchi o‘rin tutadi.
Ushbu guruh ichida neftga eng katta qaramlik Italiyada kuzatiladi — mamlakat energiyasining qariyb 46 foizi neft hissasiga to‘g‘ri keladi. Germaniya va Buyuk Britaniya ham neftga kuchli darajada bog‘langan, garchi so‘nggi yillarda har ikki mamlakat qayta tiklanuvchi energetika quvvatlarini faol ravishda oshirayotgan bo‘lsa ham.
Foto: Visual Capitalist
Hatto iqtisodiy jihatdan rivojlangan va iqlim maqsadlari katta bo‘lgan davlatlarda ham neft o‘rnini bosish qiyin vazifa bo‘lib qolmoqda. Bu, avvalo, uning global transport tizimlaridagi markaziy o‘rni bilan izohlanadi.
Ko‘mir esa dunyodagi aholisi eng ko‘p bo‘lgan ikki davlatning energetik balansida hali ham ustunlik qilmoqda. Xitoyda ko‘mir umumiy energiya iste’molining 58 foizini, Hindistonda esa taxminan 59 foizini tashkil qiladi.
Bunday qaramlik har ikki mamlakatning yirik sanoat bazasi va o‘zining ko‘mir resurslariga egaligi bilan bog‘liq. Ko‘mir sanoat ishlab chiqarishi va elektr energiyasi generatsiyasi uchun nisbatan arzon va ishonchli energiya manbai bo‘lib qolmoqda.
Shu bilan birga, Xitoy va Hindiston iqtisodiy o‘sishni chiqindilarni kamaytirish bilan uyg‘unlashtirishga intilar ekan, qayta tiklanuvchi manbalar va atom energetikasiga ham faol sarmoya kiritmoqda.
Ayrim davlatlar faqat qayta tiklanuvchi manbalarga emas, balki atom energiyasi yoki gidroenergiyaga ham tayanadi.
Fransiya atom energiyasiga yuqori darajada bog‘liqligi bilan ajralib turadi — u mamlakat umumiy energiya iste’molining 46 foizdan ortig‘ini ta’minlaydi.
Kanada esa, aksincha, gidroenergetika resurslarining mo‘lligi hisobiga ustunlikka ega: mamlakat energiyasining 10 foizdan ortig‘i gidroenergiya hissasiga to‘g‘ri keladi. Bundan tashqari, Kanadaning energetik balansi neft va tabiiy gaz o‘rtasida nisbatan muvozanatli hisoblanadi.
Rossiya bu guruh ichida qayta tiklanuvchi energiyaning eng past ulushini ko‘rsatmoqda — atigi 0,2 foiz. Bu holat mamlakatning ulkan qazilma yonilg‘i zaxiralari va energetik balansida yarmidan ko‘prog‘ini tashkil etadigan tabiiy gazga kuchli qaramligini aks ettiradi.
Adliya vazirligi Kapital bozori sohasidagi «Tartibga solish qumdoni» maxsus huquqiy rejimi doirasida chet el valutasida ifodalangan obligatsiyalarni chiqarish va joylashtirish to‘g‘risidagi idoraviy hujjatni davlat ro‘yxatidan o‘tkazdi.
Hujjatga ko‘ra, chet el valutasida ifodalangan obligatsiyalar – nominal qiymati va daromadi chet el valutasida ifodalangan obligatsiya egasining obligatsiyaning nominal qiymatini va emissiya risolasida nazarda tutilgan daromadni olish huquqini tasdiqlovchi emissiyaviy qimmatli qog‘oz hisoblanadi.
O‘zbekiston rezidenti va «Tartibga solish qumdoni» maxsus huquqiy rejimi ishtirokchisi bo‘lgan hamda yillik moliyaviy hisobot bo‘yicha mustaqil auditorlik tashkilotining ijobiy xulosasiga ega bo‘lgan yuridik shaxslar chet el valutasidagi obligatsiyalarni chiqarishi mumkin.
Bunda, 1 ta emitent tomonidan valuta obligatsiyalari chiqarilishlarining umumiy summasi 50 mln AQSh dollari ekvivalentidan oshmasligi zarur.
Valuta obligatsiyalari ta’minlangan yoki ta’minlanmagan holda chiqarilishi mumkin.
Valuta obligatsiyalarini ta’minotsiz chiqarishga ularni chiqarish to‘g‘risida qaror qabul qilingan sanadagi emitentning o‘z kapitali miqdori doirasida yo‘l qo‘yiladi. Emitentning o‘z kapitali miqdoridan oshib ketgan taqdirda, emitent valuta obligatsiyalarini ta’minotsiz chiqarish uchun oshib ketgan summa miqdoriga ta’minot taqdim etishi shart.
Valuta obligatsiyalarini chiqarish, joylashtirish va ularning muomalasi, shuningdek valuta obligatsiyalarining daromadlarini to‘lash va so‘ndirish ustidan nazorat Istiqbolli loyihalar milliy agentligi tomonidan amalga oshiriladi.
1 aprel holatiga ko‘ra, respublikada muomaladagi naqd pullar 66 trln so‘mga yetdi. Mazkur miqdor bir yil avvalgidan 14 trln so‘mga ko‘payib, qariyb 27 foizga ortgan.
O‘zbekistonda 100 ming so‘mlik banknotdan eng ko‘p foydalanilmoqda, deb ma’lumot (.pdf) berdi Markaziy bank.
2026 yil 1 aprel holatiga ko‘ra, muomaladagi naqd pullar 66 trln so‘mga yetdi. Bu miqdor bir yil avvalgidan 14 trln so‘mga ko‘payib, qariyb 27 foizga ortgan.
Yanvar-mart oylarida banklar orqali naqd pul aylanmasi hajmi 330 trln so‘m bo‘ldi. Bu ko‘rsatkich 2025 yil mos davriga nisbatan 25 foizga o‘sgan.
Banklarga naqd pul tushumlari o‘tgan yilga nisbatan 34 trln so‘mga (26 foiz) o‘sgan. Xususan, bank xizmatlaridan naqd pul tushumlari 18 trln so‘mga, savdodan 5 trln so‘mga, pullik xizmatlardan 5 trln so‘mga ko‘paygan. Uch oy davomida aholi bank kartalaridagi 71 trln so‘m mablag‘larni naqdlashtirilgan.
Markaziy bank I chorakda muomalaga chiqarilgan naqd pullar hajmi 2,6 trln so‘mga kamayganini qayd etgan. Natijada naqd valutaning umumiy pul massasidagi ulushi 16,9 foizni tashkil qilgan. Bu o‘tgan yil mos davriga nisbatan 1,7 foiz bandga past.
I chorakda muomaladan naqd pullar qaytishi natijasida jami banknotlar soni 262 mln donaga kamayib, 2 mln 184 ming dona qolgan.
Muomaladagi eng ko‘p banknot 100 ming so‘mlik bo‘lib, umumiy naqd pullarning 36,2 foizini tashkil etadi. Keyingi o‘rinni 30,6 foizlik ulush bilan 200 ming so‘mlik egallagan.
O‘z navbatida 50 ming so‘mliklar jami naqd pullarning 18,3 foiziga, 20 ming so‘mliklar 6,2 foiziga, 10 ming so‘mliklar 4,4 foiziga teng. Besh ming so‘mlik banknotlar naqd pullarning 3,1 foizini, ikki ming so‘mliklar 0,6 foizini, ming so‘mgacha bo‘lgan pullar 0,5 foizini tashkil etadi.
Uch oy mobaynida muomaladagi naqd pullar orasida 200 ming so‘mlik ulushi eng yuqori darajada ortgan — 2,1 foiz. 20 ming so‘mlik ulushi esa boshqa banknotlarga nisbatan ko‘proq qisqargan — 0,9 foiz.
2026-yil yanvar–mart oylarida O‘zbekistonda avtomobil ishlab chiqarish hajmi sezilarli o‘sdi. Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, yengil avtomobillar ishlab chiqarish 97 274 tadan 108 769 taga yetdi.
Yuk avtomobillari ishlab chiqarish ham oshgan bo‘lib, 2025-yildagi 915 tadan 2026-yilda 1 178 taga ko‘tarildi. Shuningdek, maxsus yengil avtomobillar ishlab chiqarish 7 426 tadan 11 998 tagacha o‘sgani qayd etildi.
Eng ko‘p ishlab chiqarilgan modellar orasida «Cobalt» yetakchilikni saqlab qoldi. Ushbu rusum 32 208 tadan 38 397 tagacha oshgan.
«Damas» ishlab chiqarishi 22 409 tadan 21 503 taga kamaygan bo‘lsa, «Tracker» 10 513 tadan 10 746 tagacha o‘sgan.
«Onix» modelida pasayish kuzatilib, 11 774 tadan 8 950 taga tushgan. Shu bilan birga, «KIA» avtomobillari 6 150 tadan 7 105 tagacha ko‘paygan. «Chery» ishlab chiqarishi esa deyarli barqaror bo‘lib, 1 996 tadan 1 981 taga o‘zgargan.
Yangi brendlar orasida «Haval» avtomobillari 1 885 tadan 2 978 tagacha oshgani qayd etildi. «BYD» ishlab chiqarishi esa 2 913 tadan 5 111 tagacha keskin o‘sgan.
2026-yilning yanvar–mart oylarida O‘zbekistonda qishloq, o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligi sohalarida barqaror o‘sish qayd etildi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.
Ushbu tarmoqlarda ishlab chiqarilgan mahsulot va xizmatlar umumiy hajmi 63,4 trln so‘mni tashkil qildi. Bu ko‘rsatkich 2025-yilning mos davriga nisbatan 5,1 foizga o‘sgan.
Eng katta ulush dehqonchilik va chorvachilik, ovchilik hamda ushbu sohalarda ko‘rsatilgan xizmatlarga to‘g‘ri keldi. Bu yo‘nalishda ishlab chiqarish hajmi 59,8 trln so‘mni tashkil etdi.
O‘rmon xo‘jaligidagi ko‘rsatkichlar 3,1 trln so‘m darajasida qayd etildi.
Baliqchilik xo‘jaligida esa 540,1 mlrd so‘mlik mahsulot va xizmatlar ishlab chiqarilgan.
2026-yil 1-aprel holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda 1 mln 208 ming 341 ta kichik tadbirkorlik sub’yekti faoliyat yuritmoqda. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.
Kichik tadbirkorlik sub’yektlarining 507 138 tasini kichik korxona va mikrofirmalar tashkil etadi. Bu ko‘rsatkichga fermer va dehqon xo‘jaliklari ham kiritilgan.
Qolgan 701 203 tasi esa yakka tartibdagi tadbirkorlar, dehqon xo‘jaliklari, hunarmandlar va import tovarlari sotuvchilar hissasiga to‘g‘ri keladi.
2026-yilning yanvar–mart oylarida 22,2 mingta yangi kichik korxona va mikrofirmalar tashkil etildi. Bu ko‘rsatkich fermer va dehqon xo‘jaliklarisiz hisoblangan.
Prezident Mirziyoyev Samarqand shahridagi Imom Buxoriy majmuasini ziyorat qildi
Chet el valutasida obligatsiya chiqarishga ruxsat berildi
«Inter» muddatidan oldin Italiya chempioni bo‘ldi
-
Siyosat5 days agoOʻzbekistonda yashirin forumda davlat xizmatchilariga oid maʼlumotlarning sizib chiqib ketishini tekshirmoqda
-
Siyosat5 days agoOʻzbekiston Davlat investitsiya jamgʻarmasi Toshkent va Londonda ikki tomonlama IPO oʻtkazdi
-
Siyosat4 days agoPrezident Mirziyoyev energiya tejash vositasi sifatida kommunal xizmatlarni oʻchirishni taqiqlovchi farmonni imzoladi
-
Jamiyat5 days agoMashina olib berish va’dasida yuzlab odamni chuv tushirgan “Umid avto”chilarga hukm o‘qildi
-
Dunyodan5 days ago
Ukraina va Yevropa Ittifoqi Isroilga qarshi sanksiyalar kiritmoqchi
-
Dunyodan5 days ago
Jarrohlar Apple Vision Pro foydasiga monitorlardan voz kechishmoqda
-
Iqtisodiyot5 days ago«Kursga sun’iy ta’sir o‘tkazish tarafdori emasmiz»
-
Turk dunyosi4 days agoKurd jangari rasmiysining aytishicha, Turkiya islohotlarning yoʻqligi tufayli tinchlik muzokaralarini toʻxtatib qoʻymoqda