Iqtisodiyot
Jahon gigantlari energiyani qaysi manbalardan oladi?
Yangi infografikada dunyoning eng yirik 10 iqtisodiyotining energetik balansi taqqoslandi va ular umumiy energiya iste’molining qaysi ulushi neft, tabiiy gaz, ko‘mir, atom energiyasi, gidroenergiya hamda boshqa qayta tiklanuvchi manbalar hissasiga to‘g‘ri kelishi ko‘rsatildi.
Vizualizatsiya uchun ma’lumotlar Energetika institutining 2025 yilgi jahon energetikasi statistik sharhidan olingan.
Neft eng yirik 10 iqtisodiyotning 6 tasida, jumladan AQSh, Germaniya, Yaponiya, Buyuk Britaniya va Italiyada asosiy energiya manbai bo‘lib qolmoqda. Bu davlatlarda neft transport sektori va sanoatda hal qiluvchi o‘rin tutadi.
Ushbu guruh ichida neftga eng katta qaramlik Italiyada kuzatiladi — mamlakat energiyasining qariyb 46 foizi neft hissasiga to‘g‘ri keladi. Germaniya va Buyuk Britaniya ham neftga kuchli darajada bog‘langan, garchi so‘nggi yillarda har ikki mamlakat qayta tiklanuvchi energetika quvvatlarini faol ravishda oshirayotgan bo‘lsa ham.
Foto: Visual Capitalist
Hatto iqtisodiy jihatdan rivojlangan va iqlim maqsadlari katta bo‘lgan davlatlarda ham neft o‘rnini bosish qiyin vazifa bo‘lib qolmoqda. Bu, avvalo, uning global transport tizimlaridagi markaziy o‘rni bilan izohlanadi.
Ko‘mir esa dunyodagi aholisi eng ko‘p bo‘lgan ikki davlatning energetik balansida hali ham ustunlik qilmoqda. Xitoyda ko‘mir umumiy energiya iste’molining 58 foizini, Hindistonda esa taxminan 59 foizini tashkil qiladi.
Bunday qaramlik har ikki mamlakatning yirik sanoat bazasi va o‘zining ko‘mir resurslariga egaligi bilan bog‘liq. Ko‘mir sanoat ishlab chiqarishi va elektr energiyasi generatsiyasi uchun nisbatan arzon va ishonchli energiya manbai bo‘lib qolmoqda.
Shu bilan birga, Xitoy va Hindiston iqtisodiy o‘sishni chiqindilarni kamaytirish bilan uyg‘unlashtirishga intilar ekan, qayta tiklanuvchi manbalar va atom energetikasiga ham faol sarmoya kiritmoqda.
Ayrim davlatlar faqat qayta tiklanuvchi manbalarga emas, balki atom energiyasi yoki gidroenergiyaga ham tayanadi.
Fransiya atom energiyasiga yuqori darajada bog‘liqligi bilan ajralib turadi — u mamlakat umumiy energiya iste’molining 46 foizdan ortig‘ini ta’minlaydi.
Kanada esa, aksincha, gidroenergetika resurslarining mo‘lligi hisobiga ustunlikka ega: mamlakat energiyasining 10 foizdan ortig‘i gidroenergiya hissasiga to‘g‘ri keladi. Bundan tashqari, Kanadaning energetik balansi neft va tabiiy gaz o‘rtasida nisbatan muvozanatli hisoblanadi.
Rossiya bu guruh ichida qayta tiklanuvchi energiyaning eng past ulushini ko‘rsatmoqda — atigi 0,2 foiz. Bu holat mamlakatning ulkan qazilma yonilg‘i zaxiralari va energetik balansida yarmidan ko‘prog‘ini tashkil etadigan tabiiy gazga kuchli qaramligini aks ettiradi.