Mahalliy
Ichimizdagi Shekspirning singlisi yoxud “ayolning o‘z xonasi”
Virjiniya Vulfning “Ayolning o‘z xonasi” essesini o‘qiganimda maqola yozishni ko‘nglimga tugib qo‘ygandim. Ammo uni boshlashim uchun nafaqat qulay sharoit, balki ichimdagi “ideal uy bekasi” bilan jang qilishimga to‘g‘ri keldi.
Virjiniya Vulfning 100 yil avvalgi orzusi, ayolning o‘z xonasi bo‘lishi bugun nega hali ham muammo? Nega biz ijod qilayotganda tozalanmagan uy yoki yuvilmagan idishlar uchun o‘zimizni aybdor his qilamiz? Nahotki ichimizdagi “Shekspirning singlisi”ni qutqara olmasak?
Xayollarim Virjiniya Vulfning o‘sha essesiga ketadi: “Tasavvur qiling-a, agar Shekspirning Judit ismli iste’dodli singlisi bo‘lganida nima bo‘lar edi, Shekspirdek o‘zini namoyish qilishi uchun sharoit yaratilarmidi?”
Maqolani yozishga kirishdim, ammo shu bilan birga miyamda kechki ovqatning menyusini tuzayapman: “nima ovqat qilsam ekan, kecha sho‘rva edi, bugun-chi…” yana xayollarimni yozayotgan maqolaga yo‘naltiraman… Aytaylik, Judit ham sarguzashtlarga moyil, xayolparast, dunyoni akasi kabi ko‘rishga intilardi. Lekin uni maktabga yuborishmadi. Uning grammatika va mantiqni o‘rganish imkoniyati yo‘q edi, Shekspirdek Goratsiy va Vergiliyni o‘qishni ham. Qizaloq ehtimol akasining kitobini olib o‘qirdi, lekin ota-onasi unga yirtilgan paypoqni tikishni yoki ovqatga unnashni va kitobu qog‘ozlar bilan ovora bo‘lmaslikni aytishdi.
Shekspirning singlisi sahnaga ham chiqa olmadi, chunki ayollarga teatrda ishlash taqiqlangan edi. Uni turmushga uzatib yuborishdi. Va nihoyat, u o‘zini o‘ldirdi — ulkan iste’dod bilan, lekin hech qanday imkonsizlikda.
Vulf bu obrazi orqali ayollarning iqtidori asrlar davomida qanday tarzda uvol qilinganini ko‘rsatadi. Bugungi kunda, qariyb bir asr o‘tgach, vaziyat o‘zgardimi? Ko‘plab qizlar ta’lim olmoqda, ishlaydi, hatto moliyaviy mustaqillikka erishdi. Lekin hali ham ko‘pchilikda o‘sha Juditning taqdiri takrorlanmoqda, faqat endi to‘siqlar ko‘proq ichki va noyob shaklda.
O‘zbek jamiyatida bu muammo yanada kuchliroq seziladi. Ko‘p qizlar ta’lim oladi, lekin turmush qurib, farzand ko‘rgandan keyin o‘z orzularini “keyinroq”ga qoldiradi. “Qiz bola uchun birinchi o‘rinda oila”, “ijodkorligini ko‘rsatish shart emas” degan gaplar hali ham o‘z kuchida. Erkak kishi uchun ijod kasb, ayol kishi uchun esa uy ishlaridan ortsagina amalga oshirish mumkin bo‘lgan xobbi yoki iltifot kabi ko‘riladi. Natijada, rassomlik, yozuvchilik, musiqa, tadbirkorlik — bularning hammasi “hozir vaqti emas” deb ortga suriladi. Vaqt o‘tib, iste’dod uvol bo‘ladi. Bugungi ayolning iqtidori nega hali ham “o‘z xonasi”ni topa olmayapti?
Ichki qulf va “mukammal ayol” sindromi
Vulf aytganidek, “paypoq yamash” va “ovqatga unnash” bugungi ayol uchun maishiy yumushlardan ko‘ra kattaroq ruhiy yukka aylangan. Ko‘pchilik iqtidorli ayollar o‘z xonasiga kirib, ijod qilish yoki loyiha ustida ishlash uchun avval ideal uy bekasi va fidoiy ona degan maqomlarni yuz foiz qoyillatib bajarib qo‘yishi kerak deb hisoblaydi. Muammo shundaki, ayol o‘zining shaxsiy rivojlanishi uchun sarflaydigan vaqtini oilasidan o‘g‘irlangan vaqt deb biladi.
Natijada o‘z xonasiga kirganda ham xayolida “kechki ovqat”, “bolalarning darsi” yoki “mehmonni ko‘ngildagiday kutib olish” turadi. Bu esa psixologlar fikriga ko‘ra, iqtidorning to‘liq ochilishiga yo‘l bermaydigan diqqat tarqoqligini keltirib chiqaradi.
Demak, ayolning o‘z xonasi faqat to‘rtta devor va stol-stul emas, balki bu daxlsizlik huquqi. Bugungi ayolda xona bo‘lishi mumkin, lekin o‘sha xonaning eshigini taqillatmay kiradiganlar, uning vaqtini arzimas, deb biladiganlar ko‘p. Ayniqsa, ijtimoiy tarmoqlardagi ayollar guruhidagi bahslardan bilish mumkinki, kelinlarning xonasini taqillatmay kirish va shaxsiy chegarasini buzish ko‘pchilik uchun odatiy hol. Kelin biror loyiha ustida ishlayotgan bo‘lsa u haqida bosh qotirmaydi, balki miyasini qaynonasiga va boshqalarga kelinni xonasiga kirish mumkin emasligini xafa qilmay qanday aytish muammosi band qilgan bo‘ladi. Ya’ni bugungi Juditlarning xonasi bor, lekin kaliti yo‘q. Ularning vaqti ijtimoiy majburiyatlar, qarindosh-urug‘chilik rishtalari va ayol bo‘sh o‘tirmasligi kerak, degan qarashlar bilan bo‘lib tashlangan. Demak ayolning o‘z xonasi bu shunchaki mebellar to‘plami emas, bu — atrofdagilarning uning vaqtiga va fikriga bo‘lgan hurmatini ham anglatadi.
Maqola tugashiga ozgina qoldi, yana xayolimni Vulfning Juditi emas, balki oshxonadagi rejalar band qiladi: “go‘shtni muzxonadan olishim kerak”… Shunda anglaymanki, biz xonamizga kirib, eshikni qulflaganimiz bilan, mas’uliyat hissini tashqarida qoldira olmaymiz, xayolimizda qaynayotgan qozon, yuvilishi kerak bo‘lgan kiyimlar va ertangi kunning maishiy tashvishlari qoladi.
Toki ayolning xayoli har doim oshxona va mehmonxona o‘rtasida ekan, uning ichidagi Shekspirning singlisi baribir sukut saqlashga majbur.
Lekin Vulf faqat fojiani ko‘rsatmaydi, u yechimni ham taqdim etadi. Uning mashhur formulasi bor: “Ayol kishi badiiy asar yozishi uchun yiliga 500 funt daromad va o‘z xonasiga ega bo‘lishi shart”. Nega iqtisodiy mustaqillik va shaxsiy chegara bu qadar muhim? Chunki shaxsiy mablag‘i bo‘lmagan ayol o‘ziga vaqt ajratishni, kitob sotib olishni yoki kovorkingga borishni “oila budjetiga xiyonat” yoki “erkalik” deb biladi. Moliyaviy erkinlik esa ayolga nafaqat istaganini xarid qilish, balki o‘z vaqtini sotib olish imkonini beradi.
Bugun bu “xona”ni yaratish uchun imkoniyatlar ko‘p: onlayn kasblar, grantlar, masofaviy ish. Ammo eng muhimi, ichki ruxsat. “Mening ijod qilish huquqim bor va buning uchun sarflagan pulim yoki vaqtim xudbinlik emas, balki shaxsiy kapitalimga kiritilgan investitsiyadir” degan qarash shakllanishi kerak.
Xullas, ushbu maqolani yakunlar ekanman, shuni anglayman: bu maqola shunchaki yozilmadi. Bu qaynayotgan qozon va yuvilishi kerak bo‘lgan kiyimlardan o‘g‘irlangan daqiqalar emas, balki maishiy turmush shiddatidan yulib olingan, himoya qilingan va g‘alaba qozonilgan vaqt hosilidir.
Siz ushbu satrlarni xonangizda o‘qiyotganingizga va o‘zingiz uchun kerakli xulosani chiqarganingizga ishonaman. Nima bo‘lganda ham, ichingizdagi o‘sha iste’dodni — Shekspirning singlisini o‘ldirmang! Bizning Juditdan farqimiz shundaki, endi bizda tanlov bor: iqtidorimizni maishiy turmush qa’rida uvol qilishda davom etamizmi yoki nihoyat o‘zimiz uchun daxlsiz “xona” yaratib, uni ozod qilamizmi?
Barno Sultonova
Samarqand — asrlar davomida ilm-fan va madaniyat chorrahasi bo‘lib kelgan. Ammo o‘tib borayotgan haftada ushbu ko‘hna shahar butunlay yangicha qiyofada zamonaviy media va raqamli texnologiyalar markazi sifatida namoyon bo‘ldi.
Media haftalikning beshinchi va yakuniy nuqtasi nafaqat ko‘rsatkichlari bilan, balki amaliy natijalari bilan ham O‘zbekiston media makonida yangi standartlarni belgilab berdi.
Haftalik davomida qayd etilgan statistik ma’lumotlar shunchaki raqamlar emas, balki media sohasiga kirib kelayotgan yangi armiyaning quvvatini anglatadi. Ya’ni, ushbu haftalik 700 nafardan ziyod bilimga tashna yoshlar va mutaxassislarning ulkan qatlamini birlashtirdi. Media bozoriga 84 nafar mobilograf va 109 nafar professional SMM mutaxassislari yangi kuch sifatida qo‘shildi.
Sohaning eng ilg‘or mutaxassislari 5 kun davomida 50 dan ortiq mavzuda eng dolzarb debatlar va jonli treninglarni olib bordilar.
Bugungi axborot toshqini davrida verifikatsiya (tasdiqlangan profil va ma’lumot) — bu shunchaki “ko‘k belgi“ emas, balki auditoriya bilan o‘rnatiladigan ishonch ko‘prigidir.
Ishtirokchilar ijtimoiy tarmoqlarda sifatli va ishonchli profil yaratishdan tortib, auditoriyani boshqarish sirlarigacha o‘rgandilar. Muhimi, endi kontent yaratish — bu shunchaki xobbi emas, balki yuqori daromadli biznesga aylanishi kerakligi alohida ta’kidlandi.
Ushbu haftalikning eng eksklyuziv jihati shundaki, nazariya va amaliyot darhol real imkoniyatlar bilan birlashdi. “Aloqabank“ tomonidan yosh mutaxassislarga taqdim etilgan maxsus plastik kartalar loyihaning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatini yanada oshirdi. Bu shunchaki sovg‘a emas, balki yoshlarning ilk media-daromadlari uchun muhim platforma, yangi karera boshlashiga turtkidir.
Umuman olganda, Samarqanddagi Media forum tizimlilik va ochiq muloqot muhiti bilan ajralib turdi. Bu yerda shakllangan yangicha kreativ atmosfera tez orada mahalliy media mahsulotlar sifatini butunlay o‘zgartirishi shubhasiz.
Samoa poytaxti Apiya shahri mezbonlik qilgan «Universal Weightlifting Cup» xalqaro turniri O‘zbekiston sport delegatsiyasi uchun muvaffaqiyatli yakunlandi. Musobaqaning eng hayajonli lahzalari shubhasiz, Rio-2016 Olimpiadasi chempioni, jahon rekordchisi Ruslan Nuriddinov ishtirokidagi bahslarga to‘g‘ri keldi.
Odatda 109 kg vazn toifasida chiqish qiladigan Nuriddinov, bu galgi turnirning o‘ziga xos reglamentiga ko‘ra, 110 kg vazn toifasida supaga chiqdi. Tajribali polvonimiz dast ko‘tarish va siltab ko‘tarish mashqlarida o‘zining klassik mahoratini namoyish etib, raqiblariga hech qanday imkoniyat qoldirmadi.
Okeaniya mintaqasidagi ushbu nufuzli kubokda Osiyo, Yevropa va Amerika qit’asining eng sara polvonlari jam bo‘lishdi.
Ushbu g‘alaba Nuriddinovning katta musobaqalardan keyingi jismoniy holati va sport formasi hamon yuqori ekanini tasdiqladi. Turnir davomida xalqaro sharhlovchilar o‘zbek polvonini alohida e’tirof etishdi.
Apiyadagi zafar Ruslan Nuriddinov uchun yanada yirik xalqaro Gran-pri va Osiyo o‘yinlari oldidan muhim tayyorgarlik bosqichi vazifasini o‘tadi. O‘zbekiston og‘ir atletika terma jamoasi ushbu turnirdagi ishtiroki orqali o‘z reytingini yanada mustahkamlab oldi.
Xabar.uz jamoasi Ruslan Nuriddinovni ushbu navbatdagi oltin medal bilan muborakbod etadi va uning kelgusi faoliyatida ulkan zafarlar tilaydi!
2026-yilning yanvar-mart oylarida O‘zbekistonga o‘qish maqsadida 15 124 nafar xorijiy fuqaro kelgan. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.
Ma’lum qilinishicha, ushbu ko‘rsatkich 2025-yilning shu davriga nisbatan 8,5 ming nafarga ko‘pdir. O‘sish sur’ati qariyb 2,3 barobarni tashkil etgan.
Statistikaga ko‘ra, eng ko‘p talabalar qo‘shni va mintaqaviy davlatlardan kelmoqda. Shu bilan birga, uzoq xorijdan kelayotganlar soni ham asta-sekin ortib bormoqda.
Jumladan, o‘qish maqsadida kelganlar orasida Turkmaniston fuqarolari yetakchilik qilmoqda — 7 174 nafar. Keyingi o‘rinlarda Hindiston (2 835 nafar) va Tojikiston (1 170 nafar) qayd etilgan.
Shuningdek, Xitoydan 641 nafar, Qirg‘iz Respublikasidan 483 nafar, Pokistondan 438 nafar talaba O‘zbekistonni tanlagan. Misr, Janubiy Koreya va Filippindan kelganlar soni ham yuzlab kishini tashkil etgan.
AQShdan kelgan talabalar soni 191 nafarni tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich geografiya kengayayotganini anglatadi. Boshqa davlatlar hissasiga esa 1 211 nafar to‘g‘ri keladi.
Yaqinda tibbiyot olamida shov-shuvli voqea yuz berdi, jarrohlar ilk bor Apple Vision Pro garniturasidan foydalangan holda, muvaffaqiyatli operatsiyani amalga oshirishdi. Mazkur amaliyot kataraktani olib tashlash bo‘yicha o‘tkazilib, u “aqlli“ ko‘zoynaklarning murakkab tibbiy muolajalardagi ulkan salohiyatini namoyon etdi.
An’anaviy operatsiyalarda jarrohlar ko‘pincha bir nechta monitorlarga — mikroskop tasviri, bemorning hayotiy ko‘rsatkichlari (puls, bosim) va rentgen yoki MRT natijalariga alohida qarab turishga majbur bo‘lishadi. Bu esa diqqatning bo‘linishiga va vaqt yo‘qotilishiga olib keladi.
Apple Vision Pro ushbu muammoni yagona raqamli ishchi maydoni orqali hal qildi. Jarrohlik mikroskopidan olingan yuqori aniqlikdagi tasvir real vaqt rejimida ko‘zoynak ekraniga uzatildi.
Bemorning barcha tahlillari va tibbiy ma’lumotlari “virtual ekranlar“ ko‘rinishida jarrohning ko‘z o‘ngida, asosiy tasvirga xalaqit bermagan holda joylashtirildi.
Shifokor boshini o‘ngga yoki chapga burib, monitorlarga qarashi shart bo‘lmay qoldi. Bu jarrohning charchog‘ini kamaytirib, diqqatni 100 foiz operatsiya obyektiga qaratish imkonini berdi.
Tibbiyotda ilgari ham boshqa AR-ko‘zoynaklardan foydalanilgan, biroq, Apple qurilmasining 4K dan yuqori ekrani mikroxirurgiya kabi zargarona aniqlik talab qiladigan sohalar uchun uni yanada ideal qildi. Shifokorlar tasvirning tiniqligi mikroskop okulyarlaridan kam emasligini ta’kidlashmoqda.
Endilikda tajribali professor dunyoning narigi chekkasida turib, jarroh nimalarni ko‘rayotgan bo‘lsa, xuddi shuni ko‘rishi va real vaqtda ko‘rsatmalar berishi mumkin.
Talabalar jarrohning har bir harakatini uning o‘z ko‘zi bilan ko‘rgandek kuzatishlari mumkin bo‘ladi. Neyroxirurgiya va kardiologiya kabi sohalarda muhim hayotiy nuqtalarni virtual “markerlar“ bilan belgilash xavfni minimallashtiradi.
Apple Vision Pro yordamida o‘tkazilgan katarakta operatsiyasi — bu shunchaki marketing emas, balki Spatial Computing texnologiyasining inson hayotini saqlab qolishdagi amaliy isbotidir. Tez orada shifoxonalarda monitorlar o‘rnini ixcham va ko‘p funksiyali gibrid reallik garnituralari egallashi kutilmoqda.
Mahalliy
Alsgeymer va parkinsonni davolashning kutilmagan usuli topildi yoxud nega zamonaviy shifoxonalar hamon zulukdan foydalanmoqda?
Insoniyat ming yillar davomida tabiatdan shifo izlab kelgani ayni haqiqat. Bugun, raqamli texnologiyalar asrida ham zamonaviy tibbiyotda “tirik dori“ deya atalmish zuluklar (Hirudo medicinalis) oldida taslim bo‘lmoqda.
Yana bir nomi “bio-xirurgiya“ bo‘lgan girudoterapiya shunchaki qon suyultirish emas, balki organizmni molekulyar darajada yangilash jarayonidir.
Nima uchun olimlar hamon zulukdan voz kecha olishmayapti? Gap shundaki, zuluk so‘lagida 100 dan ortiq biologik faol moddalar mavjud.
Jumladan, girudin — qonni suyultirib, tromblarni eritadi, ma’lumot uchun u aspirindan o‘n barobar kuchliroq ta’sirga ega;
Bdellin va eglinlar — kuchli yallig‘lanishga qarshi moddalar;
Gialuronidaza — to‘qimalar o‘tkazuvchanligini oshirib, dorivor moddalarning organizmga chuqurroq kirib borishini ta’minlaydi.
Zuluklar nafaqat “qon bosimi“ uchun foydali, balki ularning shifobaxsh ta’siri inson tanasining eng nozik nuqtalarigacha yetib boradi. Hattoki, alsgeymer, parkinson, tutqanoq (epilepsiya) va miyada qon aylanishining buzilishi bilan bog‘liq bir qancha jiddiy kasalliklarda ham ijobiy natijalar ko‘rsata olgan. Ma’lumotlarga ko‘ra, burun ichiga, quloq orqasiga va milkka qo‘yilgan zuluklar miya to‘qimalarining regeneratsiyasini tezlashtiradi.
Glaukoma (ko‘z bosimi), kataraktaning boshlang‘ich bosqichi va ko‘z yoshi kanallarining bitib qolishida zuluklar ko‘z atrofidagi (tashqi va ichki burchaklar, qovoqlar)ga qo‘yiladi. Bu ko‘z tubidagi mikro-sirkulyasiyani yanada yaxshilaydi.
Bachadon miomasi, kistalar, prostatit va hattoki bepushtlikda ham zuluklar qorin pastiga, anus atrofiga va ayrim hollarda bachadon og‘ziga qo‘yiladi. U a’zolardagi turg‘unlikni yo‘qotib, gormonal fonni tartibga soladi.
Zulukning ham zulukdan farqi bor, ya’ni, zuluklarni tanlash ham bir san’at. Har qanday zuluk ham sizga tabiblik qila olmaydi. Shuning uchun ham mutaxassislar zuluk tanlashda quyidagi mezonlarga qat’iy amal qilishni tavsiya etadilar:
Ideal zuluk kichik, nozik, “kalamush dumidek“ ingichka shaklda, qora, jigarrang yoki kulrang bo‘lishi lozim.
Yashil, moviy, katta boshli, qorni qizil zuluklardan ehtiyot bo‘lish kerak. Ular shish, yara va to‘xtovsiz qon ketishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Zuluklar faqat baqalar ko‘p bo‘lgan toza ko‘llardan yoki maxsus bio-fermalardan olinishi shart.
Shuningdek, aynan bahor yoki kuzda bunday muolajadan foydalanish nihoyatda foydali.
Ko‘pchilik muolajadan keyin uzoq muddatli qon ketishidan qo‘rqishadi. Biroq, bu organizmning tozalanish mexanizmidir.
Zuluk qo‘yilgan joydan 6-12 soat davomida qon ketib turishi normal holat. Bu orqali organizm “iflos“ qon va shilliqlardan xalos bo‘ladi.
Inson tanasidagi qonning 30 foizdan ortig‘i (1.5 litrdan ko‘proq) yo‘qotilsagina salomatlik uchun xavf tug‘iladi. Zuluk seansi davomida esa bunday miqdorda qon yo‘qotish deyarli imkonsiz.
Xo‘sh, bu mitti tabiblar xizmatidan foydalanish kimlarga mumkin emas?
Girudoterapiya kuchli muolaja bo‘lgani uchun ham ma’lum bir cheklovlar mavjud. Ya’ni, u gemoofiliya — qon ivishi buzilgan bemorlarga mutlaqo taqiqlanadi.
Shuningdek, qon suyultiruvchi dorilar, aspirin va hattoki olcha va limon ham (qonni suyultirgani uchun) muolajadan bir necha kun oldin to‘xtatilishi lozim.
Qolaversa, hayz ko‘rayotgan ayollarga, qorni o‘ta to‘q insonlarga va dializga bog‘lanib qolgan bemorlarga ham girudoterapiya tavsiya etilmaydi.
Bundan tashqari, organ ko‘chirib o‘tkazish amaliyotini boshdan kechirgan bemorlarda ham immun reaksiyasini qo‘zg‘atib yuborishi mumkin.
Tabiatning jarrohlik pichog‘iga aylangan zuluklar – bu shunchaki qadimiy usul emas, balki kelajak tibbiyotining bir qismidir. Ular mikrob tashimaydi, aksincha, eng murakkab yallig‘lanishlarni ham hazm qilib yuboradi. To‘g‘ri qo‘llanilgan girudoterapiya amaliyoti inson tanasini ichkaridan yangilab, hayotiy quvvatni oshiradi.
Unutmang, muolajani faqat mutaxassis nazorati ostida, gigiyena qoidalariga rioya qilgan holda o‘tkazish salomatligingiz garovidir!
Prezident Janubiy Koreya bilan investitsiyaviy hamkorlikni kengaytirishni muhokama qildi
Shavkat Mirziyoyev Samarqandga tashrif buyurdi
Kam ta’minlanganlarga 161,5 mlrd so‘m ijtimoiy keshbek berilgan
-
Siyosat4 days agoOʻzbekiston Davlat investitsiya jamgʻarmasi Toshkent va Londonda ikki tomonlama IPO oʻtkazdi
-
Siyosat4 days agoOʻzbekistonda yashirin forumda davlat xizmatchilariga oid maʼlumotlarning sizib chiqib ketishini tekshirmoqda
-
Jamiyat4 days agoMashina olib berish va’dasida yuzlab odamni chuv tushirgan “Umid avto”chilarga hukm o‘qildi
-
Siyosat3 days agoPrezident Mirziyoyev energiya tejash vositasi sifatida kommunal xizmatlarni oʻchirishni taqiqlovchi farmonni imzoladi
-
Dunyodan4 days ago
Jarrohlar Apple Vision Pro foydasiga monitorlardan voz kechishmoqda
-
Iqtisodiyot4 days ago«Kursga sun’iy ta’sir o‘tkazish tarafdori emasmiz»
-
Iqtisodiyot5 days agoAQSh logistikasini O‘zbekistonda turib «zabt etgan» Sarvarjon Narimonov hikoyasi
-
Dunyodan4 days ago
Ukraina va Yevropa Ittifoqi Isroilga qarshi sanksiyalar kiritmoqchi