Iqtisodiyot
Elektr, suv va chiqindi xizmati. Yevropaliklar kommunal to‘lovlar uchun qancha sarflaydi?
Deutsche Bank’ning dunyo bo‘ylab 67 ta, jumladan, Yevropadagi 28 ta shaharni o‘z ichiga olgan «Jahon narxlari xaritasi» hisobotiga ko‘ra, 2025 yilda asosiy kommunal xarajatlar qit’alarda sezilarli darajada bir-biridan farq qiladi.
Hisobotda kommunal to‘lovlar narxlari bir oy uchun – elektr energiyasi, isitish, sovutish, suv va 85 m2 xonadon uchun chiqindi xizmatini o‘z ichiga oladi.
Qayd etilishicha, kommunal xizmatlar uchun dunyodagi eng qimmat 20 ta shaharning deyarli barchasi Yevropa qit’asida joylashgan. «Yigirmatalik»ka Yevropaga kirmagan ikkita shahargina kirgan.
Xo‘sh, qaysi shaharlarda eng yuqori va eng past to‘lovlar bor? Yevrohududda bo‘lmagan yirik shaharlar haqida nima deyish mumkin?
Germaniya eng qimmat davlat
Umuman olganda, kommunal to‘lovlar Qohiradagi 24 yevrodan Myunxendagi 370 yevrogacha o‘zgarib turadi. Yevropada bu borada eng arzon shahar Istanbul bo‘lib, u yerda kommunal xizmatlar atigi 68 yevro turadi. Yevroittifoqda esa eng arzoni Xelsinki (115 yevro).
Uchinchi va to‘rtinchi o‘rinlarni Germaniyaning ikkita shahri (Berlin va Frankfurt) egallagan. Shunday qilib, Germaniya asosiy kommunal xarajatlar bo‘yicha eng qimmat mamlakat bo‘lib, jumladan, Frankfurt aholisi o‘rtacha 339 yevro, Berlinda esa 333 yevro to‘laydi.
Edinburg – ikkinchi
Edinburg asosiy kommunal xizmatlar qimmat bo‘lgan Yevropadagi ikkinchi eng qimmat shahardir. U yerda shahar aholisi oyiga o‘rtacha 346 yevro to‘laydi. Buyuk Britaniyaning boshqa shaharlari ham yuqori narxlari bilan ajralib turadi. London yettinchi, Birmingem esa o‘n birinchi o‘rinda. Londonda asosiy kommunal xizmatlar 295 yevro, Birmingemda esa 270 yevro turadi.
Eng qimmat shaharlar o‘nligiga, shuningdek, Varshava – 327 yevro, Vena – 304 yevro, Praga – 286 yevro, Amsterdam – 275 yevro va Oslo – 271 yevro kiradi.
Yevropadan tashqari «yigirmatalik»ka kirgan ikkita shahar – Tel-Aviv (12-o‘rin, 245 yevro) va Gonkong (19-o‘rin, 211 yevro).
Eng arzon kommunal xizmatlar qayerda?
Istanbul (68 yevro) va Xelsinkidan (115 yevro) keyin eng arzon kommunal xizmatlar Budapesht va Lissabonda (135 yevro), ulardan keyingi o‘rinlarni Barselona (170 yevro) va Madrid (180 yevro) egallagan.
Shuningdek, Afina (197 yevro) va Kopengagendagi (182 yevro) o‘rtacha asosiy kommunal to‘lovlari ham 200 yevrodan past. Italiyada kommunal xizmatlar narxi 200 yevro atrofida bo‘lib, jumladan, Milanda 200 yevro va Rimda 202 yevro.
Umuman olganda, kommunal xizmatlar narxi Shimoliy va G‘arbiy Yevropada yuqori, Markaziy, Sharqiy va Janubiy Yevropaning ba’zi qismlarida kamroq.
San-Fransisko AQShning ushbu ro‘yxatdagi eng qimmat shahri bo‘lib, kommunal to‘lovlar yevroda 202 yevroni tashkil qiladi. Nyu-Yorkda esa o‘rtacha 181 yevro.
Tokioda kommunal xizmatlar o‘rtacha 151 yevro turadi. Torontoda ular 107 yevro, Pekinda esa atigi 52 yevro.
Oxirgi besh yilda kommunal xizmatlar qanchaga oshdi?
So‘nggi besh yil ichida, 2020 yildan 2025 yilgacha, ko‘plab Yevropa shaharlarida oylik asosiy kommunal xarajatlar sezilarli darajada oshdi. Ro‘yxatda 176 foizlik o‘sish bilan Stokgolm birinchi o‘rinni egallagan bo‘lsa, 133 foizlik o‘sish bilan yana bir Skandinaviya shahri Oslo uchinchi o‘rinda.
Yana bir qator shaharlar ham 90 foizdan ortiq o‘sishni boshdan kechirdi: Varshava (112 foiz), Bryussel (97 foiz), Birmingem (96 foiz) va Edinburg (93 foiz).
Nemis shaharlarida oylik asosiy kommunal to‘lovlar taxminan 50 foizga oshdi, shundoq ham bu yerda aholi Yevropadagi eng yuqori to‘lovlarni to‘laydi.
Yevropada Kopengagen (-7 foiz) va Budapesht (-6 foiz) bu davr mobaynida kommunal to‘lovlar yevroda pasaygan yagona ikkita shahardir.
Qaysi shaharlar ish haqi ulushi sifatida kommunal xizmatlarga ko‘proq pul sarflaydi?
Asosiy kommunal xizmatlarga sarflangan o‘rtacha mablag‘ning ish haqlaridagi ulushi Yevrohududning turli joylarida turlicha farq qiladi. Bu, masaln Jenevada atigi 3,2 foiz va Syurixda 3,3 foizdan Afinada 18,8 foiz hamda Varshavada 17,6 foizgacha kuzatiladi.
Barcha shaharlar orasida kommunal xizmatlar uchun sof ish haqining eng past ulushi Monrealda (2,6 foiz) va eng yuqori ko‘rsatkich Manilada (25,9 foiz) to‘g‘ri keladi, bu yerda daromadning chorak qismidan ko‘prog‘i asosiy kommunal xizmatlarga sarflanadi.
Yevropada bu ko‘rsatkich bir qator mamlakatlarda 9-10 foiz atrofida. Ushbu aksiyalarga nafaqat kommunal xizmatlarning narxi, balki daromad darajasi ham ta’sir qiladi.
Yevropada 2025 yilda eng yuqori o‘rtacha oylik sof ish haqi Shveysariya shaharlarida qayd etilgan: Jenevada 7 307 yevro va Syurixda 7 127 yevro. Eng past o‘rtacha ish haqi Istanbulda – 855 yevro, Afinada esa – 1 044 yevro.
Shuningdek, Shimoliy va G‘arbiy Yevropa shaharlari aholisi yuqori maosh oladi. Hisobotga ko‘ra, Lyuksemburg, Amsterdam, Kopengagen va Frankfurtda sof maoshlar 4000 yevrodan yuqori.
Euronews Business elektr narxlari haqidagi maqolalar chop etib, Yevropadagi elektr va gaz narxlari nega juda farq qilishini batafsil ko‘rib chiqadi. Buning sabablari energiya manbalari, narx strategiyasi, subsidiyalar va qo‘llab-quvvatlash choralari – bularning barchasi kommunal xizmatlar narxlarining shakllanishiga ta’sir qiladi. Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi ham Yevropadagi energiya narxiga sezilarli ta’sir ko‘rsatdi.
Iqtisodiyot
O‘zbekistonda chetdan xomashyo olib keladigan yangi kompaniya tuzilib, unga 200 mln dollar ajratiladi
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida o‘tkazilayotgan yig‘ilishda metallurgiya sanoatini rivojlantirish, xomashyo bazasini mustahkamlash va mahalliylashtirish darajasini oshirishga qaratilgan ustuvor vazifalar belgilandi.
Qayd etilishicha, Toshkent viloyati, Samarqand va Surxondaryoda ham temir zaxiralari mavjudligi prognoz qilinmoqda. Shu munosabat bilan temir sifati uchun zarur bo‘lgan marganets va ferrosilitsiy kabi minerallar zaxiralarini ko‘paytirish vazifasi qo‘yildi.
Mutasaddilarga sun’iy intellekt yordamida geologik maydonlarni tahlil qilib, bir oy muddatda temir hamda uni boyitish uchun zarur minerallar zaxiralarini oshirish bo‘yicha geologiya dasturini ishlab chiqish topshirildi. Hudud rahbarlariga esa bu jarayonlarga yirik tadbirkorlarni jalb qilish vazifasi yuklatildi.
Bugungi kunda mamlakatda metallurgiya sohasida 150 ga yaqin o‘rta va kichik xususiy korxona faoliyat yuritmoqda. Qurilish materiallari sohasidagi islohotlardan keyin hududlarda metall mahsulotlari ishlab chiqarishga qaratilgan yangi loyihalar boshlangani qayd etildi.
Xususiy korxonalarni xomashyo bilan barqaror ta’minlash maqsadida import xomashyoni markazlashgan tarzda olib kelish bo‘yicha alohida kompaniya tashkil etiladi. Ushbu tuzilmaga 200 million dollar ajratiladi, import qilingan xomashyo esa faqat birja savdolari orqali sotiladi.
Yig‘ilishda iqtisodiyotning yangi texnologik bosqichga o‘tayotgani munosabati bilan metall mahsulotlari turini ko‘paytirish, shuningdek, yirik metallurgiya korxonalari va xususiy sektor o‘rtasida kooperatsiyani kuchaytirish zarurligi ham ta’kidlandi.
Ma’lum qilinishicha, mamlakatda choksiz quvurga bo‘lgan yillik talab 280 million dollarga teng. Asosiy tashqi savdo hamkorlari esa har yili 1,5 milliard dollarlik shunday mahsulot import qiladi.
Hisob-kitoblarga ko‘ra, choksiz quvur ishlab chiqarishni mahalliylashtirish uchun 275 million dollar investitsiya talab etiladi. Bu orqali yiliga 450 million dollarlik mahsulot ishlab chiqarish va uning 170 million dollarlik qismini eksport qilish imkoniyati yaratiladi.
Shuningdek, ishga tushirilgan quyuv-prokatlash majmuasi avtomobilsozlik, maxsus transport, texnologik uskunalar, maishiy va qishloq xo‘jaligi texnikasi hamda qurilish materiallari uchun 1,5 milliard dollarlik mahsulotni mamlakatning o‘zida ishlab chiqarish imkonini beradi. Mas’ullarga uch oy muddatda choksiz quvur, sovuq prokat, metallni 3D usulda bosib chiqarish va yuqori aniqlikda ishlov berish bo‘yicha loyihalar paketini tayyorlash topshirildi.
Apple kompaniyasi kapitallashuv bo‘yicha grafik protsessorlar ishlab chiqaruvchi Nvidia kompaniyasidan o‘zib ketdi.
Foto: Adam Gray/Bloomberg
Bloomberg xabariga ko‘ra, Apple kompaniyasi kapitallashuv bo‘yicha grafik protsessorlar ishlab chiqaruvchi Nvidia kompaniyasidan o‘zib ketdi va dunyoning eng qimmat ommaviy kompaniyasiga aylandi.
17 iyul kuni Nvidia aksiyalari 3,7 foizga arzonlashdi, oqibatda kompaniyaning bozor qiymati 4,8 trillion dollargacha tushdi. O‘z navbatida, Apple aksiyalari 0,4 foizga qimmatlab, kompaniya kapitallashuvi 4,9 trillion dollarga yetdi.
Nvidia 2025 yilning may oyidan buyon birjadagi eng qimmat kompaniyalar reytingini boshqarib kelayotgan edi. Oktabr oyida uning kapitallashuvi besh trillion dollarga yetgan.
Reuters nashrining qayd etishicha, eng qimmat kompaniyalar ro‘yxatida yetakchining o‘zgarishi investorlar e’tiborini Nvidia kabi «sun’iy intellekt bumining eng yaqqol benefitsiarlari» doirasidan tashqariga kengaytira boshlaganidan dalolat beradi. Tahlilchilarning so‘zlariga ko‘ra, Apple o‘z modellarini rivojlantirishga mablag‘ sarflamagani uchun sun’iy intellekt poygasida ortda qolayotgan hisoblanardi, biroq endi «kayfiyat o‘zgargan».
«Apple <…> sun’iy intellektni servislari orqali monetizatsiya qilish, foydalanuvchilarni o‘z ekotizimiga bog‘lash va uskunalarni yangilash uchun ancha qulayroq mavqega ega. Qayta baholash sun’iy intellekt bilan bog‘liq spekulyativ o‘sishni emas, balki [kompaniya] daromadining barqarorligiga bo‘lgan ishonchni aks ettiradi», deb ta’kidladi BRI Wealth Management investitsiya bo‘limi rahbari Toni Medouz.
Markaziy bank 2026-yil 14-iyuldan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 16,89 so‘mga oshib, 12 092,87 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 24,14 so‘mga oshdi va 13 824,57 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 194,77 so‘m bo‘ldi (+0,88).
Rossiya rubli 157,13 so‘m etib belgilandi (-0,19).
Foto: Markaziy bank
O‘zbekistonda valuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalariga kiritilgan o‘zgartirishga ko‘ra, tadbirkorlik sub’yektlari endilikda ichki valuta bozoridan sotib olingan valuta mablag‘laridan foydalanish maqsadini qayta sotib olish amaliyotisiz o‘zgartirishi mumkin.
Adliya vazirligi tomonidan O‘zbekistonda valuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalarining 28-bandiga kiritilgan o‘zgartirish davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi (3281-6-son, 2026 yil 16 iyul).
Amaldagi tartibga ko‘ra, “Valutani tartibga solish to‘g‘risida“gi qonunning 15-moddasiga muvofiq, joriy xalqaro operatsiyalar bilan bog‘liq hollarda chet el valutasini sotib olish yoki sotish cheklovlarsiz amalga oshiriladi.
Shu bilan birga, maxsus valuta hisobvaraqlariga o‘tkazilgan mablag‘lar buyurtmada ko‘rsatilgan maqsadlar uchun sarflanishi shart edi.
Ilgari bir shartnoma doirasida sotib olingan valuta mablag‘laridan boshqa shartnoma bo‘yicha foydalanish zarurati tug‘ilganda, tadbirkorlar ushbu valutani avval bankka sotishi, so‘ngra yangi maqsad uchun qayta sotib olishi talab etilardi.
Yangi o‘zgartirish mazkur jarayonni soddalashtirishga qaratilgan. Endi tadbirkorlik sub’yektlari ichki valuta bozoridan sotib olingan valuta mablag‘laridan foydalanish maqsadini belgilangan tartibda o‘zgartirishi mumkin bo‘ladi.
Mazkur o‘zgartish tadbirkorlar uchun ortiqcha vaqt va xarajatlarni qisqartirish, shuningdek, valuta operatsiyalarini amalga oshirishda qo‘shimcha qulayliklar yaratishga xizmat qilishi kutilmoqda.
O‘zbekistonda «Toshkent xalqaro moliya markazi to‘g‘risida»gi Konstitutsiyaviy qonun qabul qilindi. Hujjatga ko‘ra, markaz alohida belgilangan hududda maxsus huquqiy rejim asosida faoliyat yuritadi.
Qonunda qayd etilishicha, moliya markazining dastlabki chegaralari uni tashkil etishga oid Prezident farmoni bilan belgilanadi. Markaz tomonidan qabul qilinadigan har bir qaror esa kuchga kirishidan avval rasmiy reyestrda e’lon qilinishi shart.
Shuningdek, qonun talablari yoki moliya markazi qarorlariga zid ravishda tijorat yoki moliyaviy faoliyat yuritgan ishtirokchilarga yirik miqdorda jarima qo‘llanilishi belgilandi. Jarima 10 million AQSh dollaridan yoki qoidabuzarlikka asos bo‘lgan bitim yoki faoliyat qiymatining 10 foizidan oshmasligi lozim.
Konstitutsiyaviy qonunga muvofiq, moliya markazi tuzilmasiga Kengash, Ma’muriyat, Moliyaviy xizmatlar boshqarmasi hamda Toshkent xalqaro tijorat sudi kiradi.
Markazning har bir organi moliya yili yakunlanganidan keyin to‘rt oy ichida yillik shaffoflik hisobotini e’lon qilishi shart.
Qonunga muvofiq, ingliz tili Toshkent xalqaro moliya markazining rasmiy tili etib belgilandi.
Konstitutsiyaviy qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran o‘n kun o‘tgach kuchga kiradi.
Saka het-trik qildi, Mbappe Messini quvib o‘tdi
Turkiya AQSh harbiy-dengiz kuchlarining qayta tiklanishini kutayotgani sababli, yirik harbiy kema kelishuvining amalga oshishi dargumon.
Axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt yo‘nalishlari uchun davlat grantlari ko‘paytirildi
-
Iqtisodiyot5 days agotadbirkor va davlat organlari o‘rtasida huquqiy bahs yuzaga keldi
-
Iqtisodiyot4 days agoMarkaziy bank huzurida Islomiy moliya kengashi tashkil etildi
-
Dunyodan3 days ago
Prezident Tramp uning o‘ldirilishi masalasiga oydinlik kiritmoqda
-
Siyosat5 days agoPrezident Mirziyoyev Toskana delegatsiyasi bilan uchrashib, savdo, sarmoyaviy va madaniy aloqalarni muhokama qildi
-
Dunyodan5 days agoMahmud Ahmadinejod atrofidagi sirli o’yin: “Mossad bilan hamkorlik”
-
Jamiyat5 days ago
O‘zbekistonga juda kuchli issiq havo oqimlari kirib keladi
-
Sport5 days agoJCh anonsi. Ispaniya himoyasi Fransiya hujumini to‘xtata oladimi?
-
Dunyodan3 days agoMalayziya Isroil fuqarolarini deportatsiya qilmoqda