Jamiyat
“Bolalarni qo‘rqoq qilib qo‘ymasligimiz kerak”
Bog‘cha bolalarining kaltaklanishi yoki muntazam tazyiqqa uchrashi ularda ruhiy jarohatlar qoldirib, keyinchalik shaxsiy va kasbiy hayotiga salbiy ta’sir qiladi. Maktabgacha ta’limda zo‘ravonlik kamayishi uchun kadrlar tayyorlash tizimi o‘zgarishi, tarbiyachi bo‘lish oxirgi chora emas, jozibador kasbga aylanishi uchun mutanosib moddiy rag‘batlar bo‘lishi kerak, deydi ta’lim sohasi eksperti Shokir Tursun.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Tarbiyachining qo‘pol munosabati sabab bog‘cha bolasining oyog‘i sindi, stulga skotchlab qo‘yildi, kamera yo‘q joyda yoki kamera bo‘lib, shippak bilan kaltaklandi. So‘nggi 2 oyda bog‘chalarda, ayniqsa nodavlat bog‘chalarda bolalarning zo‘ravonlikka uchrashi tez-tez ko‘zga tashlanmoqda.
Xo‘sh, bunga sabablar nimada? Ota-onalar farzandi uchun bog‘chani qanday tanlashi kerak? Kun.uz muxbiri bu mavzuda ta’lim eksperti Shokir Tursun bilan suhbatlashdi.
– Bog‘chalarda bolalarga zo‘ravonlik qilingani haqidagi xabarlarni o‘qiganingizda nimalarni o‘ylaysiz, dastlab bu kabi holatlarga o‘z munosabatingizni aytib o‘tsangiz.
– Men bunday xabarlarga birinchi navbatda ota-ona sifatida qarayman. Garchi hali farzandimiz bo‘lmasa-da, turmush o‘rtog‘im bilan hozirdan bog‘chalarni tanlab, ularni kuzatib yuramiz. Shunday xabarlar ko‘paygani sari bizning yuragimizni vahima bosadi. “Ertaga biz nima qilamiz? Bolamizni bog‘chaga bermaymizmi yoki? Uni bog‘chaga bermasak, nima bo‘ladi? Bermoqchi bo‘lsak, bunday bog‘chalarga, tarbiyachilarning, mudiralarning qo‘liga qanday beramiz?” degan o‘ylar paydo bo‘ladi.
Menimcha, bunaqa o‘y bizga o‘xshagan hammani bossa kerak. Hattoki, farzandi bog‘chaga borayotganlar ko‘proq xavotir oladi. “Mening bolam bilan shunday bo‘lmayotganmikan, yolg‘on gapirishmasmikan?” degan o‘y bosadi. Bu qandaydir ortiqcha bosimni paydo qiladi. O‘zi jamiyatimiz har tomondan bosimlarga to‘la, bunday holatlarning ko‘payishi yosh bolasi bor ota-onalarga yanada bosim bo‘ladi.
Biz hurmatli deb bilgan bog‘chalarimizda ham shunday holatlar uchrayapti. “Yo‘q, ishonsa bo‘ladi bu bog‘chaga” degan bog‘chalarimizdan ham shunday xabarlar chiqib kelyapti.
– Shunday holatlarning tez-tez uchrab turishi sababi nimada deb o‘ylaysiz?
– Sabablar kompleks bo‘ladi, lekin eng birinchi sabab – tarbiyachilarda professional malaka yetmasligi. Masalan, emotsiyalarini boshqarishni bilmaydi, bunga o‘rgatilmagandir balki, yoki bu ko‘nikmani o‘zlashtirmagandir. Bola xohlaymizmi yoki yo‘q, sho‘x va to‘polonchi bo‘ladi, bitta gapga tushunmaydi. Bog‘cha tarbiyachilarida maktab o‘qituvchilaridan ko‘ra shunga ruhiy tayyorgarlik yuqori darajada bo‘lishi kerak. Menimcha, eng katta sababi shu: tarbiyachilarning aynan shu jihatdan professional tayyor emasligi.
Kadrlarni nafaqat tayyorlash, balki o‘ziyam berilgan bilimni o‘zlashtirishi yoki amaliyotda qo‘llashi, umuman, shaxs sifatida ham tayyorligi masalasi ham bor. Bitta guruhda 15 nafar tarbiyalanuvchi bo‘lsa, ularning hammasi har xil dunyo. Hammasining xarxashasini ko‘tarish kerak, buning uchun odamdan juda katta asab talab qilinadi. Menimcha, bog‘chalarimizda shunday zarbalarga tayyor tarbiyachilar kam.
Men bunday voqealarni bog‘chalarga kameralar qo‘yilmasidan oldin ham, 2000-, 1995-yillarda bo‘lganiga ham ishonaman. Ya’ni rad qilmayman, bundan keyin ham bo‘ladi. Faqat bizdagi masala – ularni kamaytirish. Hozir aysbergning uchini ko‘rayotgandirmiz, buni bilmaymiz. Qanchasini ko‘rib, sezib qolyapmiz. Bu borada taliflar, shaxsiy fikr va yondashuvlar bor, o‘rni-o‘rni bilan aytib ketaveramiz. Bu kompleks muammo va uning birinchisi tarbiyachilarda kompetent yetishmasligi.
Ikkinchidan, ijtimoiy yoki intizomiy nazoratning pastligi. Bolaga zo‘ravonlik qilgan tarbiyachiga jarima qo‘llash yoki ishdan bo‘shatish jazo emas aslida. Ya’ni siz bir zo‘ravonni ishdan bo‘shatyapsiz, xolos. Uni jazolash boshqacharoq mexanizm bilan bo‘lishi kerak. Bu yerda aynan bolalar ombudsmani har bitta zo‘ravonlikka uchragan bolaning nomidan tarbiyachilarga qo‘shimcha bosim qilishi, jamoatchilik, jurnalistlar nazoratni kuchaytirishi natijasida jazoning ham og‘irlashishiga, bu esa tarbiyachilarning o‘zini bosishi, qo‘liga, tiliga erk bermasligiga olib kelishi kerak. Bu bitta nuqta, har doim shunday qilish kerak demoqchi emasman.
Hozir, masalan, tarbiyachi 2 mln atrofida jarima to‘lashiga to‘g‘ri keladi yoki ishdan bo‘shatiladi. Kimdir kimnidir haqorat qiladigan bo‘lsa, 100 mln so‘mgacha jarimaga tortishga harakat qilyapti, 15 sutkagacha qamoqni so‘rayapti, lekin butun bir bolaning hayoti, sog‘ligi, kelajakdagi dunyoqarashiga ta’sir qiladigan bog‘cha opaning harakatlariga yengil jazo beryapmiz deb hisoblayman. Bu gapim uchun bog‘cha tarbiyachilaridan uzr so‘rayman, lekin bunday holatlar bolani sindirib qo‘yish ehtimoli yuqori. Ertaga u bola qo‘rqoq bo‘ladi, gapirolmaydi, jamiyatimiz bundaylardan iborat bo‘lib qolmasligi kerak.
Aytganimdek, jamiyatimizda o‘zi bosimlar, stresslar ko‘p. Kambag‘al davlatmiz va bizda iqtisodiy muammolar talaygina. Mana shu iqtisodiy muammolar ichida yashaydigan qatlamning eng ko‘pi – o‘qituvchilar va tarbiyachilar. Ularning ish haqi mamlakatimizdagi o‘rtacha ish haqidan ham kam, bu yanayam stressga soladi. Bog‘chalarda asosan ayollar ishlaydi, bizda oilaviy mojarolar, qaynona-kelin munosabatlari, farzandi bilan bog‘liq muammolar – bitta tarbiyachi boshida shuncha masalani ko‘tarib yuradi. Kirganda 15 nafar bola shovqin qiladigan bo‘lsa, o‘zining maishiy muammolari ko‘p bo‘lgan tarbiyachi, tabiiyki, vaziyatni boshqarolmaydi.
Intervyuning to‘liq shaklini yuqoridagi video orqali tomosha qilishingiz mumkin.
Dilshoda Shomirzayeva tayyorladi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida bo‘lib o‘tgan tashqi siyosatga doir yig‘ilishda, jumladan, fuqarolarga xorijda yuqori daromadli ish o‘rinlarini topib berish masalasi ham tilga olindi.
Qayd etilishicha, hozirda tashkiliy migratsiya asosida o‘zbekistonliklar 30 dan ortiq davlatda mehnat qilib kelmoqda. Misol uchun, Germaniya, Yaponiya, Janubiy Koreya kompaniyalari mutaxassislarga talabidan kelib chiqib, O‘zbekistonda o‘quv kurslarini tashkil etgan.
Yaponiya kompaniyasi qurilish, haydovchilik, mehmonxona va restoran xizmati yo‘nalishlarida «10 ming nafar o‘zbek mutaxassisini jalb qilish» loyihasini boshladi. Buyuk Britaniyaga mavsumiy ishchilarni yuborish amaliyoti yo‘lga qo‘yilgan.
Lekin qolgan mamlakatlardagi elchilar bunday tajribani boshqa davlatlar bilan yo‘lga qo‘yish bo‘yicha tashabbus ko‘rsatmayotgani qayd etildi.
Masalan, chetdan ishchi kuchini faol jalb etayotgan Avstriya, Fransiya, Ispaniya, Italiya, Chexiya, Saudiya Arabistonidagi elchilarning mazkur yo‘nalishdagi ishlari qoniqarsiz ekani ko‘rsatib o‘tildi.
Tahlillarga ko‘ra, bugungi kunda Shvetsiya, Daniya va Norvegiyada 300 ming ishchilarga ehtiyoj bor.
Norvegiyalik ish beruvchilar bu yilning o‘zida 3 ming fuqaroni o‘zlari o‘qitib, ularga Yevropa standartlari asosida sertifikat berishga tayyor. Yoki Shvetsiya grant ajratib, ijtimoiy xodimlarni tayyorlash va joriy yilning o‘zida 500 nafarini ishga olish taklifini bermoqda.
Mutasaddilarga Shvetsiya, Daniya va Norvegiya bilan kelishuvga erishib, fuqarolarimizni yuqori daromadli ish o‘rinlariga yuborish muhimligi ta’kidlandi.
Umuman, Shvetsiya va Latviyadagi elchilar bilan birgalikda Nordik davlatlar bilan tashqi mehnat migratsiyasi borasida hamkorlik dasturini ishlab chiqish topshirildi. Har bir elchi xorijda yuqori daromadli ish o‘rinlarini topish, aholini shunga mos kasb va tilga o‘qitishga ham mas’ul bo‘lishi belgilandi.
Bu borada Yaponiya, Shvetsiya, Norvegiya, Bolgariya, Avstriya, Xorvatiya, Sloveniya, Serbiya, Gretsiya va O‘mon bilan migratsiyaga oid hukumatlararo va idoralararo bitimlarni imzolash muhimligi ta’kidlandi.
Jamiyat | 09:51
934
1 daqiqa o‘qiladi
Chiqindilarni boshqarish va sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish agentligi 15 yanvar holatiga ko‘ra, respublika bo‘yicha chiqindi xizmati bo‘yicha shakllangan 9,3 mlrd so‘m debitor qarzdorlik yuzasidan 118 646 ta abonentga “Hududiy elektr tarmoqlari” AJning 2100 qisqa raqamidan SMS orqali ogohlantirish yuborilganini ma’lum qildi. Hozirda jarayon davom etmoqda.
Foto: Kun.uz
Ma’lum qilinishicha, ogohlantirishdan so‘ng 5 kun ichida qarzdorlik bartaraf etilmasa, abonentning elektr energiyasi uchun to‘lov qilish imkoniyatiga vaqtincha cheklov o‘rnatiladi.
Ma’lumot uchun: mazkur tartib 2025 yil 1 iyuldan chiqindi xizmatlaridan shakllangan qarzdorliklar uchun amal qiladi. Ayni tizim esa 2025 yil 1 noyabrdan boshlab oyma-oy qo‘llab kelinmoqda.
Shuningdek, chiqindilarni boshqarish sohasi va xizmat sifati bo‘yicha taklif hamda shikoyatlarni agentlikning 1205 qisqa raqamiga 24/7 rejimida yo‘llash mumkinligi eslatildi.
Bugun kunduzi ba’zi joylarda yog‘ingarchilik (yomg‘ir, qor) bo‘ladi. Ba’zi joylarga tuman tushishi mumkin. Shamol 7–12 m/s tezlikda esadi, ba’zi joylarda 13–18 m/s gacha kuchayishi mumkin. Harorat 3–8° iliq bo‘ladi.
Poytaxtimizda vaqti-vaqti bilan yomg‘ir yog‘adi, kechqurun qorga aylanishi mumkin. Shamol 5–10 m/s tezlikda esadi. Harorat 6–8° iliq bo‘ladi.
Tog‘li hududlarda ba’zi joylarda yog‘ingarchilik (yomg‘ir, qor) bo‘ladi. Ba’zi joylarga tuman tushishi mumkin. Qor ko‘chishi xavfi bor. Shamol 7–12 m/s tezlikda esadi. Harorat 2–7° iliq bo‘ladi.
Yangihayot tumanida fuqaro R.T. tanishining ishonchiga kirib, 4 tonna pomidor yetkazib berish bahonasida 4 000 AQSh dollarini qo‘lga kiritgani, keyin esa mablag‘ni qaytarmaslik maqsadida qalbaki 4 000 dollar bergani aniqlandi. Holat yuzasidan Jinoyat kodeksining 168- va 176-moddalari bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Foto: Prokuratura departamenti
Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Yangihayot tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda fuqaro R.T. (muqaddam sudlangan) tanishi M.X.ning ishonchiga kirib, unga 4 tonna pomidor yetkazib berishi evaziga 4 000 AQSh dollarini qo‘lga kiritib, ushbu mablag‘ni o‘z ehtiyojlari uchun sarflab yuborgani aniqlangan.
Qayd etilishicha, R.T. keyinchalik pullarni qaytarmaslik maqsadida 100 AQSh dollarlik kupyuradagi qalbaki 4 000 AQSh dollarini M.X.ga bergan.
Mazkur holat yuzasidan Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) va 176-moddasi (qalbaki pul, aksiz markasi yoki qimmatli qog‘ozlar yasash, ularni o‘tkazish) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Navoiy shahridagi 22-umumta’lim maktabi o‘quvchisi Islombek Mansurov birinchi urinishdayoq ushbu natijani qayd etdi.
Navoiy shahridagi 22-umumta’lim maktabining 5-sinf o‘quvchisi Islombek Mansurov chet tilini bilish darajasi bo‘yicha B2 sertifikatni qo‘lga kiritdi. Bu yosh jihatdan Navoiy viloyatida eng yaxshi natijalardan biri bo‘ldi.
Ma’lum bo‘lishicha, Islombek Mansurov pedagoglar oilasining to‘ng‘ich farzandi. Uning otasi Dilshod Mansurov Navoiy davlat universiteti dotsenti bo‘lsa, onasi Shohista Turdiyeva maktabda matematika fani o‘qituvchisi.
“Ikki o‘g‘lim bor, Islombek to‘ng‘ich farzandimiz. Yoshligidan internetdagi turli o‘yinlar va bilim olishga ixtisoslashgan dasturlarni ingliz tilida ko‘rardi. Hozirda YouTube’da o‘zi kanal ochib, ingliz tilida yuritmoqda”, deydi Dilshod Mansurov.
Islombek ushbu natijani birinchi urinishdayoq qo‘lga kiritgan.
“Maktabimizda sertifikat olgan o‘quvchilar ko‘p. Ammo Islombek maktabimiz tarixida chet tilini bilish darajasi bo‘yicha B2 sertifikatini qo‘lga kiritgan eng yosh o‘quvchi bo‘ldi. Ingliz tili ustozi Alisher Xudoyorov ham yosh pedagog, ancha tirishqoq. Albatta, ushbu natija bilan to‘xtab qolmaymiz”, deydi Navoiy shahridagi 22-umumta’lim maktabi direktori Feruza Fayziyeva.
Navoiy viloyatida 11 yoshli o‘quvchi B2 sertifikatini qo‘lga kiritishi bundan 2 yil oldin ham kuzatilgandi. O‘shanda Xatirchi tumanidagi 22-umumta’lim maktabi o‘quvchisi Zarina Muxiddinova bu natijani qayd etgan.
Eslatib o‘tamiz, OTMga o‘qishga kirishda chet tilidan B2 sertifikati bor abituriyentga maksimal ball beriladi.
O‘zbekiston fuqarolari AQSh va Yevropaga ishga yuborilishi mumkin
O‘zbekiston olmasi eksportida asosiy ulush ikki davlat hissasiga to‘g‘ri keldi
Chiqindi xizmati qarzdorligi: ommaviy SMS-ogohlantirish boshlandi
-
Jamiyat4 days ago«Ўзгидромет» тезкор ахборот эълон қилди
-
Jamiyat5 days agoOlovda yonmagan ayol yuragi…
-
Dunyodan3 days agoPrezident Tramp Eron bilan biznes yurituvchi davlatlarga 25 foizlik bojlar joriy etishini eʼlon qildi
-
Jamiyat1 day agoMast holda mashina boshqargan ayol 15 sutkaga qamaldi
-
Dunyodan5 days agoSer Piter Mandelson jinsiy jinoyatchi Jeffri Epshteynning mulkiga tashrif buyurganida hech qachon qiz ko’rmaganligini aytdi
-
Jamiyat5 days agoEron AQShga jiddiy «signal» yubordi —Reuters
-
Sport4 days ago«Barselona» 16-marta Ispaniya Superkubogini qo‘lga kiritdi
-
Jamiyat4 days agoFarg‘onada “prava”siz ayol uch odamni urib yubordi, bir kishi to‘shakka mixlandi: jabrlanuvchilar sud hukmidan norozi