Jamiyat
“Bolalarni qo‘rqoq qilib qo‘ymasligimiz kerak”
Bog‘cha bolalarining kaltaklanishi yoki muntazam tazyiqqa uchrashi ularda ruhiy jarohatlar qoldirib, keyinchalik shaxsiy va kasbiy hayotiga salbiy ta’sir qiladi. Maktabgacha ta’limda zo‘ravonlik kamayishi uchun kadrlar tayyorlash tizimi o‘zgarishi, tarbiyachi bo‘lish oxirgi chora emas, jozibador kasbga aylanishi uchun mutanosib moddiy rag‘batlar bo‘lishi kerak, deydi ta’lim sohasi eksperti Shokir Tursun.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Tarbiyachining qo‘pol munosabati sabab bog‘cha bolasining oyog‘i sindi, stulga skotchlab qo‘yildi, kamera yo‘q joyda yoki kamera bo‘lib, shippak bilan kaltaklandi. So‘nggi 2 oyda bog‘chalarda, ayniqsa nodavlat bog‘chalarda bolalarning zo‘ravonlikka uchrashi tez-tez ko‘zga tashlanmoqda.
Xo‘sh, bunga sabablar nimada? Ota-onalar farzandi uchun bog‘chani qanday tanlashi kerak? Kun.uz muxbiri bu mavzuda ta’lim eksperti Shokir Tursun bilan suhbatlashdi.
– Bog‘chalarda bolalarga zo‘ravonlik qilingani haqidagi xabarlarni o‘qiganingizda nimalarni o‘ylaysiz, dastlab bu kabi holatlarga o‘z munosabatingizni aytib o‘tsangiz.
– Men bunday xabarlarga birinchi navbatda ota-ona sifatida qarayman. Garchi hali farzandimiz bo‘lmasa-da, turmush o‘rtog‘im bilan hozirdan bog‘chalarni tanlab, ularni kuzatib yuramiz. Shunday xabarlar ko‘paygani sari bizning yuragimizni vahima bosadi. “Ertaga biz nima qilamiz? Bolamizni bog‘chaga bermaymizmi yoki? Uni bog‘chaga bermasak, nima bo‘ladi? Bermoqchi bo‘lsak, bunday bog‘chalarga, tarbiyachilarning, mudiralarning qo‘liga qanday beramiz?” degan o‘ylar paydo bo‘ladi.
Menimcha, bunaqa o‘y bizga o‘xshagan hammani bossa kerak. Hattoki, farzandi bog‘chaga borayotganlar ko‘proq xavotir oladi. “Mening bolam bilan shunday bo‘lmayotganmikan, yolg‘on gapirishmasmikan?” degan o‘y bosadi. Bu qandaydir ortiqcha bosimni paydo qiladi. O‘zi jamiyatimiz har tomondan bosimlarga to‘la, bunday holatlarning ko‘payishi yosh bolasi bor ota-onalarga yanada bosim bo‘ladi.
Biz hurmatli deb bilgan bog‘chalarimizda ham shunday holatlar uchrayapti. “Yo‘q, ishonsa bo‘ladi bu bog‘chaga” degan bog‘chalarimizdan ham shunday xabarlar chiqib kelyapti.
– Shunday holatlarning tez-tez uchrab turishi sababi nimada deb o‘ylaysiz?
– Sabablar kompleks bo‘ladi, lekin eng birinchi sabab – tarbiyachilarda professional malaka yetmasligi. Masalan, emotsiyalarini boshqarishni bilmaydi, bunga o‘rgatilmagandir balki, yoki bu ko‘nikmani o‘zlashtirmagandir. Bola xohlaymizmi yoki yo‘q, sho‘x va to‘polonchi bo‘ladi, bitta gapga tushunmaydi. Bog‘cha tarbiyachilarida maktab o‘qituvchilaridan ko‘ra shunga ruhiy tayyorgarlik yuqori darajada bo‘lishi kerak. Menimcha, eng katta sababi shu: tarbiyachilarning aynan shu jihatdan professional tayyor emasligi.
Kadrlarni nafaqat tayyorlash, balki o‘ziyam berilgan bilimni o‘zlashtirishi yoki amaliyotda qo‘llashi, umuman, shaxs sifatida ham tayyorligi masalasi ham bor. Bitta guruhda 15 nafar tarbiyalanuvchi bo‘lsa, ularning hammasi har xil dunyo. Hammasining xarxashasini ko‘tarish kerak, buning uchun odamdan juda katta asab talab qilinadi. Menimcha, bog‘chalarimizda shunday zarbalarga tayyor tarbiyachilar kam.
Men bunday voqealarni bog‘chalarga kameralar qo‘yilmasidan oldin ham, 2000-, 1995-yillarda bo‘lganiga ham ishonaman. Ya’ni rad qilmayman, bundan keyin ham bo‘ladi. Faqat bizdagi masala – ularni kamaytirish. Hozir aysbergning uchini ko‘rayotgandirmiz, buni bilmaymiz. Qanchasini ko‘rib, sezib qolyapmiz. Bu borada taliflar, shaxsiy fikr va yondashuvlar bor, o‘rni-o‘rni bilan aytib ketaveramiz. Bu kompleks muammo va uning birinchisi tarbiyachilarda kompetent yetishmasligi.
Ikkinchidan, ijtimoiy yoki intizomiy nazoratning pastligi. Bolaga zo‘ravonlik qilgan tarbiyachiga jarima qo‘llash yoki ishdan bo‘shatish jazo emas aslida. Ya’ni siz bir zo‘ravonni ishdan bo‘shatyapsiz, xolos. Uni jazolash boshqacharoq mexanizm bilan bo‘lishi kerak. Bu yerda aynan bolalar ombudsmani har bitta zo‘ravonlikka uchragan bolaning nomidan tarbiyachilarga qo‘shimcha bosim qilishi, jamoatchilik, jurnalistlar nazoratni kuchaytirishi natijasida jazoning ham og‘irlashishiga, bu esa tarbiyachilarning o‘zini bosishi, qo‘liga, tiliga erk bermasligiga olib kelishi kerak. Bu bitta nuqta, har doim shunday qilish kerak demoqchi emasman.
Hozir, masalan, tarbiyachi 2 mln atrofida jarima to‘lashiga to‘g‘ri keladi yoki ishdan bo‘shatiladi. Kimdir kimnidir haqorat qiladigan bo‘lsa, 100 mln so‘mgacha jarimaga tortishga harakat qilyapti, 15 sutkagacha qamoqni so‘rayapti, lekin butun bir bolaning hayoti, sog‘ligi, kelajakdagi dunyoqarashiga ta’sir qiladigan bog‘cha opaning harakatlariga yengil jazo beryapmiz deb hisoblayman. Bu gapim uchun bog‘cha tarbiyachilaridan uzr so‘rayman, lekin bunday holatlar bolani sindirib qo‘yish ehtimoli yuqori. Ertaga u bola qo‘rqoq bo‘ladi, gapirolmaydi, jamiyatimiz bundaylardan iborat bo‘lib qolmasligi kerak.
Aytganimdek, jamiyatimizda o‘zi bosimlar, stresslar ko‘p. Kambag‘al davlatmiz va bizda iqtisodiy muammolar talaygina. Mana shu iqtisodiy muammolar ichida yashaydigan qatlamning eng ko‘pi – o‘qituvchilar va tarbiyachilar. Ularning ish haqi mamlakatimizdagi o‘rtacha ish haqidan ham kam, bu yanayam stressga soladi. Bog‘chalarda asosan ayollar ishlaydi, bizda oilaviy mojarolar, qaynona-kelin munosabatlari, farzandi bilan bog‘liq muammolar – bitta tarbiyachi boshida shuncha masalani ko‘tarib yuradi. Kirganda 15 nafar bola shovqin qiladigan bo‘lsa, o‘zining maishiy muammolari ko‘p bo‘lgan tarbiyachi, tabiiyki, vaziyatni boshqarolmaydi.
Intervyuning to‘liq shaklini yuqoridagi video orqali tomosha qilishingiz mumkin.
Dilshoda Shomirzayeva tayyorladi.
«Andijon suv ta’minoti» AJ Jalaquduq tumani filiali boshlig‘i ushlandi.
Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Andijon viloyati boshqarmasi va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari hamkorligida tezkor tadbirda o‘tkazilgan.
Unda «Andijon suv ta’minoti» AJ Jalaquduq tumani filiali boshlig‘i K.T. fuqaro B.A.ning «Tuyalas» MFY hududidagi xonadoniga kanalizatsiya tarmog‘i o‘rnatish uchun texnik shart qildirib berishini aytib, K.T.ning topshirig‘iga ko‘ra 8 500 AQSh dollarini fuqaro M.Sh. olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Mazkur holat yuzasidan Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) va 28, 211-moddasi (pora berish) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari o‘tkazilmoqda.
Jamiyat
Toshkentda fuqaro o‘ziga tegishli uydan chiqarib yuborildi. Prokuratura vaziyatga izoh berdi
Poytaxtda bir necha fuqarolar o‘ziga tegishli uydan chiqarib yuborilgani haqida xabar berildi. Toshkent shahar prokuraturasi mazkur masala yuzasidan izoh berdi.
Ijtimoiy tarmoqlarda fuqaro R.Payanov va boshqalar o‘zlariga tegishli bo‘lgan uydan majburiy ravishda chiqarib yuborilganliklari haqida murojaat yo‘llashgan.
Ushbu holat Toshkent shahar prokuraturasi va Toshkent shahar hokimligi tomonidan joyiga chiqqan holda murojaat mualliflari va MEGA LOGISTICS SERVICE MChJ vakillari ishtirokida o‘rganildi hamda tegishli shaxslardan arizalar qabul qilib olindi.
Mazkur murojaat Toshkent shahar prokuraturasi tomonidan nazoratga olindi, natijasi bo‘yicha qonuniy qaror qabul qilinishi ta’minlanadi, deyiladi xabarda.
Prezidentning «Muayyan yashash joyiga ega bo‘lmagan shaxslarga ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida»gi qarori qabul qilindi.
Hujjatga muvofiq, ichki ishlar organlarining Muayyan yashash joyiga ega bo‘lmagan shaxslarni reabilitatsiya qilish markazlari Vaqtinchalik boshpana va ijtimoiy tiklanish markazlari deb qayta nomlanadi.
2026-yil 1-sentyabrdan boshlab boshpanasiz shaxslarni ijtimoiy markazlarga sud qarori asosida joylashtirish amaliyoti bekor qilinadi. Endi ular mazkur markazlarga faqat o‘z roziligi bilan qabul qilinadi.
Ijtimoiy markazlarga joylashtirilgan shaxslar vaqtinchalik boshpana, oziq-ovqat va shaxsiy gigiyena vositalari bilan ta’minlanadi. Shuningdek, ular individual rejalar asosida ijtimoiy xizmat va yordamlardan foydalanadi.
2026-yil 1-oktyabrdan boshlab ijtimoiy markazlarda bo‘lgan boshpanasiz shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda ishsiz deb e’tirof etiladi.
Ularga tuman va shahar kambag‘allikni qisqartirish va bandlikka ko‘maklashish bo‘limlari orqali kasb-hunarga o‘qitish uchun vaucherlar ajratiladi.
Shuningdek, markazda bo‘lgan davrda ular muassasa manzili bo‘yicha vaqtincha ro‘yxatga qo‘yiladi. Shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarni rasmiylashtirish hamda vaqtincha ro‘yxatdan o‘tkazish bilan bog‘liq davlat boji «Saxovat va ko‘mak» jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan qoplab beriladi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev Kadastr agentligi faoliyatini yangicha yondashuvlar asosida tashkil etish, aholi va tadbirkorlarga ko‘rsatilayotgan xizmatlarni soddalashtirish bo‘yicha takliflar taqdimoti bilan tanishdi.
So‘nggi ikki yilda 1 million 200 mingdan ortiq ko‘chmas mulk obyekti xatlovdan o‘tkazildi. Natijada qo‘shimcha 16,5 ming gektar yer va 49 million kvadrat metr qurilish maydoni aniqlandi.
Aniqlangan obyektlarning 270 mingtasi kadastr bazasiga kiritilib, budjet uchun yiliga 315 milliard so‘mlik qo‘shimcha soliq bazasi yaratildi. Kadastr xizmatlarining 90 foizi onlayn shaklda ko‘rsatilmoqda.
Shu bilan birga, sohada aholi va tadbirkorlarni o‘ylantirayotgan muammolar saqlanib qolayotgani qayd etildi.
Joriy yilning birinchi yarmida kadastr xizmatlaridan foydalanish bo‘yicha 1 milliondan ortiq ariza kelib tushgan bo‘lsa, ularning 330 mingtasi yoki 30 foizi rad etilgan. Ya’ni amalda har uchta arizadan bittasi qanoatlantirilmagan.
Bunday holatlar fuqarolarning ortiqcha vaqt va mablag‘ sarflashiga, masalasini hal qilish uchun yana boshqa idora yoki shaxslarga murojaat etishiga sabab bo‘lib, korrupsiyaviy xavflarni ham kuchaytirmoqda.
Xizmatlarni raqamlashtirish jarayonida barcha qarorlarni markazlashgan tartibda qabul qilish amaliyoti shakllangani ham aholi uchun ortiqcha to‘siqlarni yuzaga keltirgan.
Xususan, noturar obyekt toifasini o‘zgartirish uchun viloyat yoki respublika darajasidagi tashkilot roziligi talab qilinmoqda. Bitta masalani hal qilish uchun fuqarolardan bir necha marta ariza topshirish va har bir ariza uchun alohida to‘lov qilish so‘ralmoqda.
Masalan, bitta hovlini aka-uka o‘rtasida bo‘lish uchun to‘rtta, bitta merosni uch qismga ajratish uchun esa oltita ariza talab qilinadi. Bitta ariza tuman, viloyat va respublika darajasida 30-50 ta bosqichda ko‘rib chiqilib, jarayon o‘rtacha 15-20 kunga cho‘zilmoqda.
Yer nazorati sohasida jinoiy va ma’muriy javobgarlik choralari kuchaytirilgani ijobiy natija berayotgani qayd etildi. Biroq jarimalarni oshirish bilan cheklanmasdan, huquqbuzarlik oqibatlarini bartaraf etish va fuqarolarni qonuniy faoliyatga qaytarishga qaratilgan mexanizmlarni joriy qilish zarurligi ta’kidlandi.
Taqdimotda agentlikning boshqaruv tuzilmasi ham tanqidiy tahlil qilindi.
Hozirda tuman va viloyat darajasida Kadastr agentligi hamda Kadastr palatasining alohida hududiy bo‘linmalari mavjud bo‘lib, tizim amalda ikkita rahbar tomonidan boshqarilmoqda.
Tizimdagi xodimlarning 56 foizini rahbar va nazoratchilar, 44 foizini esa bevosita ijrochilar tashkil etadi. Ishga qabul qilish jarayonlarining murakkabligi sababli 700 dan ortiq ish o‘rni vakant qolmoqda. Xodimlarning 40 foizi o‘z mutaxassisligi bo‘yicha ishlamayapti.
Qolaversa, viloyat darajasidagi rahbarlarga tuman bo‘linmalari rahbarlariga nisbatan intizomiy chora ko‘rish vakolati berilmagan. Natijada ijrochi xodimlarning ish yuklamasi ortib, mehnatiga haq to‘lash darajasi pastligicha qolmoqda.
Shu bois, kadastr xizmatlarini bosqichma-bosqich quyi bo‘g‘inga tushirish va hududiy bo‘linmalarning vakolatlarini kengaytirish taklif qilindi.
Respublika darajasida ishlayotgan xodimlarning kamida 30 foizini tumanlarga o‘tkazish, respublika, viloyat va tuman darajasidagi Kadastr palatasi va xizmat ko‘rsatish tuzilmalarini birlashtirish nazarda tutilmoqda. Bu orqali hududiy bo‘linmalarning mustaqilligi va mas’uliyati oshiriladi, xizmatlar fuqarolarga yaqinlashtiriladi.
Tuzilmaviy o‘zgarishlar jarayonida aholi sarson bo‘lmasligi uchun bir hafta muddatda «Kadastr maslahat burchagi» va «Tezkor kadastr» xizmatlarini yo‘lga qo‘yish vazifasi belgilandi.
Agentlik faoliyatini «bitta ariza – bitta to‘lov» tamoyili asosida tashkil etish bo‘yicha takliflar ham ko‘rib chiqildi.
Yangi tartibga ko‘ra, ko‘chmas mulkka huquq paydo bo‘lganida ariza avtomatik ravishda shakllantirilib, proaktiv xizmat ko‘rsatiladi. Bu orqali bir yilda 1 million 200 ming nafar arizachining vaqti va mablag‘i tejaladi. Kadastrga oid barcha xizmatlarni bitta ariza asosida ko‘rsatish yo‘lga qo‘yilib, yiliga 200 mingta ortiqcha ariza qisqartiriladi.
Ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqni ro‘yxatdan o‘tkazish jarayoni to‘liq onlayn shaklga o‘tkaziladi. Natijada yiliga 500 mingta arizani amaldagi 10-15 kun o‘rniga bir necha soniyada ro‘yxatdan o‘tkazish imkoniyati yaratiladi.
Ma’muriy javobgarlikni maqbullashtirish bo‘yicha takliflar ham ma’qullandi.
Jumladan, 2018 yilga qadar noqonuniy qurilgan uy-joylar uchun jarima qo‘llamaslik, noqonuniy qurilish ixtiyoriy ravishda bartaraf etilganda javobgarlikni yengillashtirish taklif qilindi. Shuningdek, ko‘chmas mulk huquqini ro‘yxatdan o‘tkazish uchun belgilangan muddatda ariza berilmagan holatda birinchi marta jarima o‘rniga ogohlantirish berish nazarda tutilmoqda.
Mutasaddilarga xizmatlarni soddalashtirish, ortiqcha bosqich va to‘lovlarni qisqartirish, qaror qabul qilish vakolatlarini quyi bo‘g‘inga tushirish hamda soha xodimlarining mehnat sharoitlarini yaxshilash yuzasidan tegishli topshiriqlar berildi.
Kecha, 3 avgust kuni Surxondaryo viloyatining Sariosiyo tumani Sangardak mahallasidagi Uzun o‘rmon xo‘jaligiga qarashli yer maydonida daraxtlarni qo‘porish va ularga shikast yetkazish holatlari qayd etilgan.
Ayni damda Ekologiya milliy qo‘mitasi Ekopolitsiyasi, Bosh prokuratura, viloyat hokimligi hamda ekologiya hududiy bosh boshqarmasi vakillaridan iborat ishchi guruh vaziyat yuzasidan o‘rganish ishlarini olib bormoqda.
Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, bu ishlar hech qanday ruxsatsiz, ekologiya xodimlarining ogohlantirishlariga qaramay amalga oshirilgan.
Ayni damda daraxtlarga yetkazilgan ekologik zarar miqdorini aniqlash, qurilish ishlarining amaldagi ekologik qonunchilik talablariga muvofiqligiga huquqiy baho berish hamda aybdor shaxslarni belgilashga doir o‘rganishlar olib borilmoqda. Dastlabki hisob-kitoblarga ko‘ra, 11 tup qariyb 100 yillik Zarafshon archasi qo‘porilgani aniqlangan. To‘liq o‘rganish natijalaridan so‘ng huquqbuzarlarga nisbatan amaldagi qonunchilik talablariga muvofiq qat’iy choralar qo‘llanadi hamda bu haqda jamoatchilikka qo‘shimcha ma’lumotlar taqdim etiladi.
Nogironligi bo‘lgan abituriyentlarga imtihonda qo‘shimcha vaqt beriladi
«Andijon suv ta’minoti» filial boshlig‘i katta pora bilan ushlandi
Toshkentda fuqaro o‘ziga tegishli uydan chiqarib yuborildi. Prokuratura vaziyatga izoh berdi
-
Siyosat3 days agoShavkat Mirziyoyev ilgari surgan rezolyusiya BMTda ko‘pchilik ovoz bilan qabul qilindi
-
Sport4 days ago
Osiyo Kubogidagi g‘oliblik real imkoniyatmi yoki orzu?
-
Mahalliy3 days ago
Toshkentning 10 ta tuman hokimiga nisbatan xizmat tekshiruvi o‘tkaziladi
-
Iqtisodiyot3 days ago
O‘zbekistonning Markaziy Osiyo va Ozarbayjon bilan savdosi keskin o‘sdi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Mahallalarni yangi bosqichga olib chiqish vaqti keldi
-
Mahalliy3 days ago
Uzrli sabab tufayli milliy sertifikat imtihonida qatnasholmaganlarga to‘lov qaytariladi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Apple, Google, Meta va boshqa IT-kompaniyalar O‘zbekistonda 144 mlrd so‘mga yaqin soliq to‘ladi
-
Siyosat5 days ago
Uch mamlakat Birinchi xonimlari “Altin balalik”da