Iqtisodiyot
Afg‘oniston–Pokiston mojarosiga qaramay, Kobul koridorini qurish loyihasi davom etmoqda
Yaqin vaqt ichida O‘zbekiston, Pokiston va Afg‘oniston mutaxassislari “Termiz–Naybobod–Maydanshahr–Logar–Xarlachi” temiryo‘li loyihasining texnik-iqtisodiy asoslarini tayyorlash uchun qo‘shma dala ekspeditsiyasini boshlaydi.
Foto: Transport vazirligi matbuot xizmati
O‘zbekiston Janubiy Osiyo yo‘nalishidagi transport va tranzit tashuvlarida o‘zining raqobat ustunligini saqlab qolmoqda. Bunga qo‘shni Afg‘oniston temir yo‘l tarmog‘ini kengaytirish hamda mamlakatni mintaqalararo bog‘liqlik loyihalariga jalb etish bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar katta hissa qo‘shmoqda.
Yaqinda Balx viloyatida Afg‘onistonni Markaziy Osiyo bilan bog‘laydigan eng muhim savdo arteriyalaridan biri bo‘lgan “Hayraton–Mozori Sharif” temir yo‘lining yakuniy beshinchi uchastkasi faoliyati qayta tiklandi. O‘zbekiston tomoni ko‘magida Naybobod stansiyasidan Mozori Sharifgacha bo‘lgan temiryo‘l qismi to‘liq ishchi holatga keltirildi. Mazkur yo‘nalishdagi quruqlik porti bir vaqtning o‘zida 50 tagacha vagonga xizmat ko‘rsatish imkoniyatiga ega.
2011 yildan buyon “Hayraton–Mozori Sharif” yo‘nalishi orqali 50 million tonnadan ortiq yuk tashilgan bo‘lib, shundan qariyb yarmi so‘nggi bir necha yil hissasiga to‘g‘ri keladi. Bu esa O‘zbekiston–Afg‘oniston chegarasi orqali xalqaro yuk tashishuvlariga talab ortib borayotganini ko‘rsatadi. Natijada Toshkent va Kobul transchegaraviy logistika samaradorligini oshirish bo‘yicha amaliy hamkorlikni kuchaytirmoqda. Asosiy e’tibor yuklar harakatini soddalashtirish va tezlashtirishga qaratilgan infratuzilmaviy islohotlarga qaratilgan.
2026 yil aprel oyida o‘zbekistonlik mutaxassislar Naybobod temiryo‘l stansiyasida 1000 metr uzunlikdagi qo‘shimcha kirish yo‘lini qurishni yakunladi. Bu yuk poyezdlarini ko‘proq qabul qilish, ularning turib qolish vaqtini qisqartirish hisobiga tirbandliklarning oldini olish imkonini beradi. Keyingi bosqichda uzunligi 1650 metr bo‘lgan yana bir qo‘shimcha temiryo‘l liniyasi va bir nechta zamonaviy omborlar qurilishi rejalashtirilgan.
Mazkur infratuzilmaviy kengayishlar “Termiz–Naybobod–Maydanshahr–Logar–Xarlachi” yo‘nalishi bo‘yicha Transafg‘on temiryo‘li qurilishi loyihasi bilan uzviy bog‘liq. Kobul koridori deb ataluvchi ushbu loyiha Qozog‘iston, O‘zbekiston va Afg‘oniston orqali o‘tuvchi muqobil “Shimol–Janub” transport o‘qini yaratish uchun asos bo‘lmoqda. U Yevropa, Markaziy Osiyo, Sharqiy va Janubiy Osiyo bozorlarini dengiz savdo yo‘llarini chetlab o‘tgan holda eng qisqa quruqlik marshruti orqali bog‘laydi. Transafg‘on magistrali ishga tushganidan keyingi dastlabki o‘n yil davomida yiliga 22 million tonnagacha yuk tashilishi, keyinchalik esa bu ko‘rsatkich 34 million tonnagacha yetishi kutilmoqda.
2023 yildan buyon uzunligi 5532 kilometr bo‘lgan “Belarus–Rossiya–Qozog‘iston–O‘zbekiston–Afg‘oniston–Pokiston” multimodal koridori shakllanmoqda. Ushbu logistika zanjiri orqali yuklarni Janubiy Osiyoga 20 kun ichida, ya’ni dengiz yo‘llariga nisbatan uch baravar tez yetkazish mumkin bo‘ladi. Uni kelajakda Yevropa va Hindiston tomon kengaytirish istiqboli mavjud. Transafg‘on temir yo‘li ishga tushgach, yangi koridor monomodal holatga kelibgina qolmay, bir baqtning o‘zida Eron orqali o‘tuvchi amaldagi “Shimol–Janub” xalqaro transport koridoriga qaraganda ancha qisqa yo‘lga aylanadi.
Kobul va Islomobod o‘rtasidagi chegaraviy mojaro kuchayib borayotganiga qaramay, Nayboboddan Xarlachigacha bo‘lgan temiryo‘l liniyasi qurilishi izchil davom etmoqda. 2025 yil 17 iyuldagi uch tomonlama hukumatlararo kelishuvga muvofiq, O‘zbekiston, Pokiston va Afg‘oniston bir necha oy davom etadigan dala ekspeditsiyasiga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Muhandislik tadqiqotlari natijalari loyiha texnik-iqtisodiy asoslarining muhim parametrlarini aniqlash imkonini beradi.
Shu bilan birga, Toshkent Markaziy Osiyo va Afg‘oniston orqali o‘tuvchi janubiy tranzit yo‘nalishining jozibadorligini oshirish bo‘yicha yangi tashabbuslarni ilgari surmoqda.
Sankt-Peterburgda bo‘lib o‘tgan MDH davlatlari Temiryo‘l transporti kengashining navbatdagi yig‘ilishida Boltiqbo‘yi mamlakatlari, Belarus, Rossiya va Qozog‘istonning g‘arbiy hududlaridan O‘zbekistonga hamda undan keyingi davlatlarga qatnaydigan yuk va konteyner poyezdlarini shakllantirish bo‘yicha amaldagi xalqaro rejalarni o‘zgartirish taklif qilindi.
Hozirda yuk poyezdlarining asosiy qismi O‘zbekistonga “Sariag‘ash–Keles” chegara o‘tish punkti orqali kirib keladi. Bu uchastka kuniga qariyb 40 juft poyezdni qabul qilib oladi, shu bois MDHdagi eng intensiv chegara nuqtasiga aylangan. Afg‘onistonga Eron va Pokiston yo‘nalishlaridan savdo logistikaning cheklanishi shimoldan kelayotgan yuk oqimini oshirmoqda. Bu esa Toshkent temir yo‘l tuguni, qolaversa Samarqand, Buxoro hamda Qarshi yo‘nalishlariga qo‘shimcha yuklama beradi. Mazkur yo‘nalishlar mamlakat aholisining o‘sishi va turizmning rivojlanishi hisobiga yo‘lovchi tashish segmentida ham yuqori talabga ega.
Kelgusida bungay holat Janubiy Osiyoga eksport yuklarini O‘zbekiston hududi va Kobul koridori orqali tashishda qo‘shimcha xarajatlar hamda vaqt yo‘qotishlariga olib kelishi mumkin. Muammoni Qozog‘istondan O‘zbekistonga kirayotgan tranzit yuk oqimini Qoraqalpog‘istondagi “Oazis” davlatlararo temir yo‘l tutashuv punktiga yo‘naltirish orqali hal qilsa bo‘ladi.
Natijada, bir tomondan, “Sariag‘ash” chegara stansiyasiga yuklama kamayadi va “Toshkent–Samarqand”, “Toshkent–Buxoro” hamda “Toshkent–Qarshi” elektrlashtirilgan temir yo‘llarini ichki yo‘lovchi tashuvlari uchun bo‘shatiladi. Ikkinchi tomondan esa, Boltiqbo‘yi davlatlari, Belarus, Ukraina va Rossiyadan O‘zbekistonga va u orqali Afg‘oniston, Turkmaniston va Tojikistonga olib boradigan temir yo‘l masofasini 163 kilometrga qisqartirish imkoni yuzaga keladi.
Nargiza Umarova,
JIDU qoshidagi
Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti
Strategik bog‘liqlik markazi rahbari
Markaziy bank 2026-yil 11-iyundan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 18,81 so‘mga oshib, 12 054,03 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 16,93 so‘mga oshdi va 13 932,05 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 149,99 so‘m bo‘ldi (+37,24).
Rossiya rubli 167,05 so‘m etib belgilandi (-0,9).
Iyun oyining boshida Fitch xalqaro agentligi O‘zbekistonning uzoq muddatli suveren kredit reytingi bo‘yicha prognozini “barqaror”dan “ijobiy”ga o‘zgartirdi va reytingni “BB” darajasida tasdiqladi. O‘tgan yilning oxirida Moody’s va S&P ham mamlakatning uzoq muddatli kredit reytingiga ijobiy o‘zgartirishlar kiritgandi. O‘z-o‘zidan savol tug‘ilishi mumkin, bu mamlakatga nima beradi?
Kredit reytingi deganda davlat yoki kompaniyaning qarz olish qobiliyati hamda olingan qarzni o‘z vaqtida qaytarish ehtimolining bahosi tushuniladi. Dunyoning eng yirik uch reyting agentligi – Fitch, Moody’s va S&P mamlakatlarning moliyaviy ishonchliligini harflar kombinatsiyasidan iborat shkala orqali baholaydi. Uzoq muddatli kredit reytinglari yaxshilanishi bir qator omillar sababli muhim hisoblanadi.
Birinchidan, xalqaro moliya bozorlarida qarz olish yengillashadi. Yuqori reyting – investorlar va kreditorlar nazarida kamroq xavfni anglatadi. Demak, hukumat yoki o‘zbek korxonalari tashqi bozorlardan qarz olganda foiz stavkalari pasayishi mumkin, chunki investorlardan talab qilinadigan tavakkalchilik mukofoti kamayadi. Bu esa o‘z navbatida davlat uchun ham, xususiy sektor uchun ham moliyaviy xarajatlarni kamaytiradi. Masalan, hukumat yangi infratuzilma loyihalarini moliyalashtirish yoki eski qarzlarni qayta moliyalashtirishda endi pastroq foizli qarz olishi mumkin – bu budjet mablag‘larini tejaydi yoki boshqa zarur sohalarga yo‘naltirishga imkon yaratadi.
Ikkinchidan, reytingning oshishi xorijiy investorlar ishonchi ortishiga xizmat qiladi. Reyting agentliklarining ijobiy bahosi xalqaro biznes hamjamiyatiga O‘zbekiston iqtisodiyoti barqaror va ishonchli ekanligi haqida signal beradi. Natijada, mamlakatga to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar oqimi ko‘payishi mumkin. Yuqori reytingli davlatlar ko‘pincha ko‘proq investorlarni jalb qiladi, chunki xorijiy kompaniyalar bunday mamlakatlarda loyihalar boshlash yoki ishlab chiqarish quvvatlarini joylashtirishda o‘zlarini xotirjamroq his qiladi. O‘zbekistonga ko‘proq sarmoya kirsa, yangi korxonalar ochiladi, texnologiyalar kirib keladi va qo‘shimcha ish o‘rinlari yaratiladi. Bu bevosita aholi farovonligiga ijobiy ta’sir etadi.
Uchinchidan, bu o‘zgarishlar O‘zbekistonning xalqaro moliyaviy imijini yaxshilaydi. Yaxshi reyting – bu davlatning global maydondagi moliyaviy obro‘yini ko‘rsatuvchi indikator. Ko‘plab xalqaro moliya institutlari faqat ma’lum bir reytingdan yuqori bo‘lgan davlatlarning obligatsiyalariga yoki loyihalariga sarmoya kiritadi. Reyting ko‘tarilgani sari, O‘zbekiston bunday investitsion fondlar va institutlar uchun ham ko‘rib chiqilishi mumkin bo‘lgan davlatlar ro‘yxatiga kirib boradi. Bundan tashqari, Xalqaro valuta jamg‘armasi, Jahon banki kabi xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik olib borishda ham mamlakatning reytingi muhim ahamiyatga ega. Yuqori reyting moliyaviy intizom va islohotlarning tan olinishi belgisi sifatida ko‘riladi.
Shu o‘rinda ta’kidlash joizki, kredit reytingining oshishi oddiy o‘zbekistonliklar hayotida birdaniga sezilarli o‘zgarish yasamaydi, balki uzoq muddatli istiqbolda imkoniyatlar yaratadi. Masalan, reyting yaxshilangani bilan ertasi kuniyoq narxlar tushib ketmaydi yoki ish haqlari oshmaydi. Biroq bu baholar ortidagi moliyaviy barqarorlik iqtisodiyotga bosqichma-bosqich ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Davlat moliyasining mustahkamligi va investorlar ishonchining ortishi makroiqtisodiy barqarorlikni kuchaytiradi: inflatsiya bosimini pasaytirishga yordam beradi, milliy valutaning barqarorroq bo‘lishiga ko‘maklashadi va iqtisodiy inqirozlarga chidamlilikni oshiradi. Yakunda esa bu omillar aholi farovonligining oshishi uchun sharoit yaratadi.
2026-yil 1-may holatiga ko‘ra, tijorat banklari tomonidan ajratilgan kreditlar hajmi 628,999 trln so‘mni tashkil etdi. Bu ko‘rsatkich 2025-yilning shu davriga nisbatan 11 foizga ko‘p.
Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, eng katta ulush hanuz sanoat sohasi hissasiga to‘g‘ri keladi. Ushbu tarmoqqa ajratilgan kreditlar hajmi 137,5 trln so‘m bo‘lib, umumiy portfelning 22 foizini tashkil qildi.
Biroq sanoat sohasida qiziq holat qayd etildi. 2025-yilning mos davrida bu ko‘rsatkich 159,6 trln so‘m bo‘lgan bo‘lsa, bir yil ichida 14 foizga qisqargan. Natijada sanoat kreditlarining ulushi ham 28 foizdan 22 foizga tushdi.
Kredit portfelidagi eng yirik yo‘nalish jismoniy shaxslar hissasiga to‘g‘ri kelmoqda. Aholiga ajratilgan kreditlar qoldig‘i 230,8 trln so‘mga yetgan va umumiy portfelning 37 foizini shakllantirgan.
Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilga nisbatan 21 foizga o‘sgan. Natijada aholi kreditlarining ulushi 34 foizdan 37 foizga ko‘tarildi.
Real sektor tarmoqlarida ham o‘sish saqlanib qolmoqda. Qurilish sohasiga ajratilgan kreditlar 44 foizga oshib 20,8 trln so‘mga yetdi. Qishloq xo‘jaligi kreditlari 16 foizga o‘sib 65,4 trln so‘mni tashkil qildi. Savdo va umumiy xizmatlar sohasida esa kreditlar hajmi 47,4 trln so‘mga chiqib, yillik o‘sish 20 foizni tashkil etdi.
Shu jumladan, boshqa sohalardagi kreditlar hajmi 31 foizga o‘sib, 87 trln so‘mga yaqinlashgan.
Moddiy va texnik ta’minotni rivojlantirish sohasida kreditlar 23 foizga ko‘paygan bo‘lsa, transport va kommunikatsiya tarmog‘ida o‘sish atigi 1 foizni tashkil qildi. Uy-joy kommunal xizmati sohasida esa kreditlar hajmi 9 foizga qisqardi.
Qayd etilishicha, raqamlar kredit portfelida sanoatning ulushi kamayib, aholi, qurilish va xizmat ko‘rsatish sohalariga yo‘naltirilayotgan mablag‘lar hajmi ortib borayotganini ko‘rsatmoqda.
Toshkentda eng ko‘p odam qaysi sohada ishlayotgani ma’lum bo‘ldi
Source link
Markaziy bank 2026-yil 9-iyundan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 36,04 so‘mga tushib, 12 013,40 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 193,91 so‘mga tushdi va 13 831,03 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 010,26 so‘m bo‘ldi (-214,31).
Rossiya rubli 163,87 so‘m etib belgilandi (-0,05).
Filippindagi kuchli zilzila: 32 kishi halok bo’ldi
Afg‘oniston–Pokiston mojarosiga qaramay, Kobul koridorini qurish loyihasi davom etmoqda
Tashkilotlar korporativ pochtalariga kiberhujumlar kuzatilmoqda
-
Jamiyat5 days agoQo‘g‘irchoq teatri san’ati an’analarini asrab qolish alohida ahamiyatga ega – Saida Mirziyoyeva
-
Mahalliy4 days ago
So‘z mulkining so‘nmas chirog‘i Ibrohim G‘afurov vafot etdi
-
Jamiyat5 days agoToshkentda avtobus orqaga yurayotgan payti piyodani bosib ketdi
-
Mahalliy4 days ago
Media haftalik yangi ufqlarni ochmoqda
-
Jamiyat4 days agoOlti yildan buyon qidiruvda bo‘lgan o‘zbekistonlik ayol Turkiyada ushlandi
-
Iqtisodiyot3 days ago«Gazprom» O‘zbekistonga eksportni 15 foizga oshirganini ma’lum qildi
-
Jamiyat4 days agoMurojaatlarni ko‘rib chiqish muddatlari buzgan 19 nafar xodim ishdan olindi
-
Dunyodan3 days ago
Aktyor Jeyms Handi qotillik qurboniga aylandi