Jamiyat
Muhojir yoshlar qopqonga tushmoqda – ularga tuzoq qo‘yganlar soyada ovni davom ettirmoqda
Ijtimoiy tarmoqlar orqali ishlaydigan firibgarlik to‘dalari Rossiyada yillar davomida erkin harakat qilib kelmoqda. Ular odamlarni telefon orqali aldaydi, pulni yuvish uchun begona bank kartalarini ijaraga oladi, kurer sifatida esa asosan muhojir yoshlarni ishga yollaydi. Oqibatda esa jinoyatni tashkil qilganlar emas, aynan aldangan kurerlar bugun panjara ortiga tushmoqda.
Bugun Moskvada qamalgan o‘zbekistonlik talaba misolida telegramda ochiq ishlayotgan jinoiy kanallar va ikki davlat huquqni muhofaza qilish tizimlari o‘rtasida sarson bo‘layotgan ota haqida hikoya qilamiz.
Bu voqealar zanjiri 2024 yil dekabr oyida boshlangan. Moskva shahrida tahsil olayotgan, Sechenov nomidagi davlat tibbiyot universitetining talabasi Umidjon bo‘sh vaqtlarida qo‘shimcha daromad topish maqsadida kurerlik qiladi. Ilgari u ishlagan joylar qonuniy bo‘lib, asosan hujjat tashish bilan shug‘ullangan.
26 dekabr kuni u yotoqxonadagi tanishi orqali “Moskva ishlar” nomli telegram kanalda joylashtirilgan e’lonni ko‘radi. E’lon o‘zbek tilida yozilgan bo‘lib, “Moskva bo‘ylab hujjat tashish, noqonuniy jihatlari yo‘q” deya ta’riflangan. Kanal asosan muhojirlarga qaratilgan, ishonch uyg‘otuvchi uslubda yuritilgan.
Umidjon ko‘rsatilgan raqamga qo‘ng‘iroq qiladi. Keyinroq o‘zini ish beruvchi deb tanishtirgan shaxs qayta aloqaga chiqib, Telegram orqali bog‘lanishini aytadi. Shundan so‘ng “Mixail” nomli akkaunt bilan yozishmalar boshlanadi. U ish juda maxfiy ekanini, hujjatlar haqida hech kimga aytmaslik kerakligini ta’kidlaydi. Aks holda deportatsiya yoki o‘qishdan haydalish bilan qo‘rqitadi. Shu jarayonda Umidjondan pasport nusxasi va shaxsiy fotosi olinadi.
27 dekabr kuni Umidjon kelishilgan joyga borib, notanish shaxsdan paket qabul qilib oladi. Paketni ochmaslik qat’iy tayinlanadi. Keyin u telefon orqali berilgan ko‘rsatmaga binoan paketni belgilangan joyda – kafe hojatxonasida qoldiradi. Shu bilan uning “ish kuni” yakunlanadi.
Biroq oradan ko‘p o‘tmay, Umidjon uchun butunlay boshqa jarayon boshlanadi. 2025 yil 8 yanvar kuni Ryazan viloyati Kasimov shahri ichki ishlar bo‘limi tomonidan jinoyat ishi qo‘zg‘atiladi. Unga Rossiya Jinoyat kodeksining 159-moddasi 4-qismi – uyushgan guruh tarkibida firibgarlik ayblovi qo‘yiladi.
14 fevral kuni Umidjon ushlanib, tergov izolyatoriga joylashtiriladi. U olti oydan ortiq vaqt davomida hibsda saqlanadi. Tergov davomida u pulni o‘zlashtirmaganini, faqat paketni qabul qilib, ko‘rsatilgan joyda qoldirganini bildirgan.
Shu vaqt ichida Umidjonning otasi Murodjon A’zamov mustaqil ravishda ish materiallarini o‘rganishga kirishadi. U firibgarlar faoliyati bilan bog‘liq telegram kanallar, yozishmalar, videolar va skrinshotlarni to‘playdi.
Ish materiallari bilan tanishilganda bir qator ziddiyatlar aniqlangan. Jabrlanuvchi qisqa vaqt ichida bir necha million rubl naqd pulni turli kurerlarga berganini aytgan. Biroq tergovda ushbu mablag‘lar haqiqatan ham bank hisoblarida bo‘lganini tasdiqlovchi rasmiy bank ma’lumotnomalari mavjud emas. Ayrim taqdim etilgan “vypiska”larda muhr va sanalar bo‘yicha ziddiyatlar bor.
Shuningdek, ish hujjatlarida Umidjonning kartasiga 35 ming rubl tushgani ko‘rsatilgan, ammo to‘lovchi sifatida boshqa shaxs qayd etilgan. Vaholanki, Umidjon telefonida saqlangan yozishmalar va bank ilovasidagi ma’lumotlarda pulni aynan telegram orqali aloqa qilgan shaxs o‘tkazgani aks etgan. Bu holat tergov tomonidan rasman bank orqali tekshirilmagan.
“Shu ish fonida yana bir holat e’tiborimni tortdi. Jizzaxlik 22 yoshli Xumora ismli qiz ham aynan shunday e’lon orqali kurerlikka jalb qilingan. O‘sha qizning sud jarayonida ham qatnashdim, qiz bilan kuzatilgan “ssenariy” mening o‘g‘limda ham takrorlandi. Demoqchimanki, juda ko‘plab migrant yoshlar bu tuzoqqa tushib qolyapti. Kurerlik eng xavfli sohalardan biriga aylanib bormoqda”, – deydi Murodjon A’zamov.
A’zamovning qo‘lida firibgarlik kanallariga oid skrinshotlar mavjud. Ularda “bank kartalarini sotib olamiz”, “SIM-karta bilan birga plastik karta kerak” mazmunidagi e’lonlar joylashtirilgan. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, bu kabi e’lonlar pul yuvish sxemalarida qo‘llanadi va karta egalari birinchi bo‘lib javobgarga aylanadi.
Ushbu ma’lumotlar Kasimov shahri IIB tergovchilariga taqdim etilgan. Biroq hozirga qadar mazkur telegram kanallar ortida turgan tuzilmalarni aniqlash va javobgarlikka tortish bo‘yicha samarali harakatlar amalga oshirilmagan.
Qariyb bir yildan beri o‘g‘lini ozodlikka chiqarish uchun harakat qilayotgan Murodjon A’zamov Rossiya va O‘zbekistonning turli idoralariga murojaat qilgan. O‘zbekiston tomoni jinoyatlar mamlakat tashqarisida sodir etilganini aytib, vakolat cheklanganini bildirgan. Rossiya tomonida esa Moskva prokuraturasi hatto politsiyaning “jinoyat ishi qo‘zg‘atishni rad etish” qarorini bekor qilgan. Ya’ni tergovda kamchilik borligini tan olgan.
Ayni paytda “Moskva ishlar” telegram kanali bloklangan. Biroq uning o‘rnida yangi kanallar ochilib, xuddi shu usulda kurerlar jalb qilinmoqda. Bir so‘z bilan aytganda, huquq-tartibot idoralari shunchaki, kurerlarni “ovlayapti”. Haqiqiy to‘da esa hamon soyada qolmoqda, faoliyatini davom ettirmoqda.
Bugun Umidjon sud qarorini kutib turibdi. Uning otasi esa O‘zbekiston Oliy Majlisiga murojaat qilib, chet elda faoliyat yuritib, aynan o‘zbekistonliklarni jinoiy sxemalarga jalb qilayotgan shaxslarga nisbatan huquqiy javobgarlik mexanizmlarini kuchaytirishni so‘ramoqda.
Demoqchimizki, katta maosh va’da qilingan, mohiyati noaniq bo‘lgan ish takliflarini qabul qilishdan oldin ularni yaxshilab tekshirish lozim. Plastik karta yoki SIM-kartani ijaraga berish esa jinoiy javobgarlikka olib kelishi mumkin.
Bu ish bir talaba yoki bitta oilaning muammosi emas. Bu – ijtimoiy tarmoqlar orqali ishlayotgan firibgarlik tizimiga qarshi hali ham samarali mexanizm yo‘qligini ko‘rsatib turgan holat. Bugun Umidjon, ertaga esa yana boshqa yoshlar shu “oson ish” qopqoniga tushmasligi uchun bu masala ochiq qolmasligi kerak.
Raqobat qo‘mitasi tomonidan 2026 yilning dastlabki sakkiz oyida o‘tkazilgan tekshiruvlar davomida 73 nomdagi mahsulot sifat va xavfsizlik talablariga javob bermasligi aniqlandi. Bu haqda qo‘mita matbuot xizmati xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, qo‘mita hamkor tashkilotlar bilan birgalikda chakana savdo nuqtalarida sotilayotgan xalq iste’moli tovarlarining sifat va xavfsizlik talablariga muvofiqligini tekshirish uchun muntazam ravishda nazorat xaridlarini o‘tkazib kelmoqda. Xarid qilingan mahsulotlar akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalarda tekshirilib, ularning davlat standartlari hamda normativ-texnik hujjatlar talablariga mosligi baholanadi.
Xususan, 2026 yilning sakkiz oyida 60 turdagi jami 558 nomdagi mahsulot laboratoriya ekspertizasidan o‘tkazilgan. Natijada ulardan 73 nomdagisi belgilangan normativ-texnik talablarga javob bermasligi ma’lum bo‘lgan.
Ushbu mahsulotlarni savdo rastalaridan qaytarib olish va qonunchilikka muvofiq choralar ko‘rish uchun tegishli materiallar O‘zbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi hamda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasiga yuborilgan.
Qonunchilik palatasi deputatlari bugungi majlisida moliyaviy jarimalarni qo‘llash tartibini yengillashtirishga qaratilgan qonun loyihasini uchinchi o‘qishda qabul qilib, Senatga yubordi.
Hujjatga ko‘ra, tadbirkorlar jarima solish to‘g‘risidagi qaror topshirilgan kundan boshlab bir oy ichida jarimaning 50 foizini ixtiyoriy to‘lasa, qolgan qismini to‘lashdan ozod etilishi mumkin.
Shuningdek, jarimani 6 oy davomida bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati nazarda tutilmoqda.
Agar jarima to‘g‘risidagi qaror bekor qilinsa yoki haqiqiy emas deb topilsa, noqonuniy undirilgan mablag‘ qaytariladi. Qaytarish kechiktirilgan taqdirda, Markaziy bank asosiy stavkasining uch yuzdan biri miqdorida foiz to‘lash tartibi joriy etiladi.
Hozircha bu qoidalar qonun loyihasida nazarda tutilgan, kuchga kirmagan.
O‘zbekistonda moda va dizayn sohasi uchun malakali mutaxassislar tayyorlashga ixtisoslashgan yangi davlat oliy ta’lim muassasasi tashkil etiladi.
Prezidentning 2026-yil 16-oktyabrdagi PQ–378-son qaroriga muvofiq, Toshkent xalqaro moda akademiyasi tashkil etiladi. Akademiya Yengil sanoatni rivojlantirish agentligi tizimida faoliyat yuritadi.
Yangi oliygoh Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti hamda Parij xalqaro moda akademiyasining qo‘shma ta’lim dasturi negizida tashkil etiladi.
Mazkur dasturda tahsil olayotgan barcha talabalar o‘qishini yangi akademiyada davom ettiradi. Bitiruvchilarga Toshkent xalqaro moda akademiyasining diplomi beriladi.
O‘quv jarayoni 2026/2027 o‘quv yilidan boshlanadi. Akademiyada xalqaro qo‘shma dasturlar bilan bir qatorda, mustaqil ta’lim dasturlari asosida bakalavr va magistrlar tayyorlashga ham ruxsat etiladi.
2027/2028 o‘quv yilidan boshlab to‘qimachilik, tikuvchilik, trikotaj va charm-poyabzal sohalarida korxonalar buyurtmasi asosida dual ta’lim joriy qilinadi. Bunda talabalar nazariy bilim olish bilan birga ishlab chiqarish jarayonlarida ham ishtirok etadi.
Shuningdek, yengil sanoat yo‘nalishidagi texnikumlarni muvaffaqiyatli tamomlagan, o‘rtacha bahosi akademiya belgilagan talabga javob beradigan bitiruvchilarga bakalavriatning uchinchi bosqichidan to‘lov-kontrakt asosida o‘qishni davom ettirish imkoniyati yaratiladi.
Akademiya bazasida davlat buyurtmasi asosida turli tashkilotlar uchun kiyim-bosh dizaynini ishlab chiqish va milliy brendlarni shakllantirish ham yo‘lga qo‘yiladi.
Qarorda xorijiy mutaxassislar va talabalarni jalb qilish uchun ko‘p martalik vizalar rasmiylashtirish tartibi ham nazarda tutilgan.
Bundan tashqari, 2028-yil yakuniga qadar davlat-xususiy sheriklik asosida 400 o‘rinli talabalar turar joyi quriladi. Ungacha akademiyaga o‘tkazilgan talabalar Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti yotoqxonasidan belgilangan tartibda foydalanishi mumkin.
Xorijda o‘zbek milliy taomlariga ixtisoslashgan restoran yoki oshxona tashkil etgan mahalliy tadbirkorlar ayrim xarajatlarining 50 foizigacha bo‘lgan qismini subsidiya sifatida qaytarib olishi mumkin.
Ushbu xizmat Turizm qo‘mitasi tomonidan my.gov.uz Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali bepul ko‘rsatiladi.
Subsidiya O‘zbekistonda davlat ro‘yxatidan o‘tgan va xorijda milliy restoran tashkil etgan tadbirkorlik subyektlariga ajratiladi.
Ariza topshirishda restoranning xorijiy davlatda ro‘yxatdan o‘tganini va binodan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, sanitariya va yong‘in xavfsizligi talablariga muvofiqlik bo‘yicha ma’lumotlar taqdim etilishi kerak.
Shuningdek, restoranni tashkil etish bilan bog‘liq amalga oshirilgan xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar, zaruratga qarab O‘zbekistondan mahsulot yetkazib berilganini tasdiqlovchi ma’lumotlar va ularning rasmiy tarjimasi so‘ralishi mumkin.
Restoranning ichki va tashqi ko‘rinishini aks ettiruvchi fotosuratlar ham arizaga ilova qilinadi.
Ariza my.gov.uz portali orqali elektron shaklda yuboriladi va 18 ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi. Ijobiy qaror qabul qilinsa, subsidiya mablag‘lari 7 ish kuni ichida tadbirkorning bank hisobvarag‘iga o‘tkaziladi.
Arizada kamchiliklar aniqlangan taqdirda, tadbirkorga ularni bartaraf etib, hujjatlarni qayta taqdim qilish imkoniyati beriladi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi huzuridagi «Sayg‘ochiy» kompleks landshaft buyurtma qo‘riqxonasida yovvoyi hayvonlarni suv bilan ta’minlash maqsadida beshta avtonom suv ichish tizimi o‘rnatildi.
Tashabbus Ekologiya qo‘mitasi tomonidan BMT Taraqqiyot dasturi (BMTTD) va Global ekologik jamg‘arma (GEF) bilan hamkorlikda «Aral Sea Wetlands» loyihasi doirasida amalga oshirildi.
Suv resurslari cheklangan Ustyurt cho‘li sharoitida qo‘shimcha suv manbalarining mavjudligi sayg‘oqlar va mahalliy faunaning boshqa vakillarini saqlab qolishda muhim ahamiyatga ega.
Avtonom tizimlar quyosh energiyasida ishlaydi va to‘liq avtomatlashtirilgan. Ularning har biri 3 kub metr sig‘imga ega suv havzalari, nasoslar, datchiklar va hisoblagichlar bilan jihozlangan. Bu markazlashgan elektr energiyasi va suv ta’minoti manbalariga doimiy ulanish zaruratisiz suvni barqaror yetkazib berish imkonini beradi.
Suv ichish tizimlari bilan bir qatorda hududga 10 ta kamera va 10 ta fototuzoq ham o‘rnatildi. Ular hayvonlarni sutka davomida kuzatish, harakatlanishi va suv ichish joylaridan foydalanishini qayd etish, shuningdek, populyasiyalar holatini keyingi monitoring qilish uchun ma’lumot to‘plash imkonini beradi.
Ustyurtning og‘ir tabiiy sharoitida yashaydigan sayg‘oqlar uchun qo‘shimcha suv manbalarining yaratilishi yovvoyi hayvonlar populyasiyalarini saqlash va tiklashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Avtonom suv ichish tizimlarining o‘rnatilishi Ustyurtda bioxilma-xillikni asrash bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlardan biri bo‘lib, zamonaviy kuzatuv vositalari orqali hayvonlar holatini monitoring qilish va zarur ma’lumotlarni to‘plash imkonini ham beradi.
