Iqtisodiyot
Elektr, suv va chiqindi xizmati. Yevropaliklar kommunal to‘lovlar uchun qancha sarflaydi?
Deutsche Bank’ning dunyo bo‘ylab 67 ta, jumladan, Yevropadagi 28 ta shaharni o‘z ichiga olgan «Jahon narxlari xaritasi» hisobotiga ko‘ra, 2025 yilda asosiy kommunal xarajatlar qit’alarda sezilarli darajada bir-biridan farq qiladi.
Hisobotda kommunal to‘lovlar narxlari bir oy uchun – elektr energiyasi, isitish, sovutish, suv va 85 m2 xonadon uchun chiqindi xizmatini o‘z ichiga oladi.
Qayd etilishicha, kommunal xizmatlar uchun dunyodagi eng qimmat 20 ta shaharning deyarli barchasi Yevropa qit’asida joylashgan. «Yigirmatalik»ka Yevropaga kirmagan ikkita shahargina kirgan.
Xo‘sh, qaysi shaharlarda eng yuqori va eng past to‘lovlar bor? Yevrohududda bo‘lmagan yirik shaharlar haqida nima deyish mumkin?
Germaniya eng qimmat davlat
Umuman olganda, kommunal to‘lovlar Qohiradagi 24 yevrodan Myunxendagi 370 yevrogacha o‘zgarib turadi. Yevropada bu borada eng arzon shahar Istanbul bo‘lib, u yerda kommunal xizmatlar atigi 68 yevro turadi. Yevroittifoqda esa eng arzoni Xelsinki (115 yevro).
Uchinchi va to‘rtinchi o‘rinlarni Germaniyaning ikkita shahri (Berlin va Frankfurt) egallagan. Shunday qilib, Germaniya asosiy kommunal xarajatlar bo‘yicha eng qimmat mamlakat bo‘lib, jumladan, Frankfurt aholisi o‘rtacha 339 yevro, Berlinda esa 333 yevro to‘laydi.
Edinburg – ikkinchi
Edinburg asosiy kommunal xizmatlar qimmat bo‘lgan Yevropadagi ikkinchi eng qimmat shahardir. U yerda shahar aholisi oyiga o‘rtacha 346 yevro to‘laydi. Buyuk Britaniyaning boshqa shaharlari ham yuqori narxlari bilan ajralib turadi. London yettinchi, Birmingem esa o‘n birinchi o‘rinda. Londonda asosiy kommunal xizmatlar 295 yevro, Birmingemda esa 270 yevro turadi.
Eng qimmat shaharlar o‘nligiga, shuningdek, Varshava – 327 yevro, Vena – 304 yevro, Praga – 286 yevro, Amsterdam – 275 yevro va Oslo – 271 yevro kiradi.
Yevropadan tashqari «yigirmatalik»ka kirgan ikkita shahar – Tel-Aviv (12-o‘rin, 245 yevro) va Gonkong (19-o‘rin, 211 yevro).
Eng arzon kommunal xizmatlar qayerda?
Istanbul (68 yevro) va Xelsinkidan (115 yevro) keyin eng arzon kommunal xizmatlar Budapesht va Lissabonda (135 yevro), ulardan keyingi o‘rinlarni Barselona (170 yevro) va Madrid (180 yevro) egallagan.
Shuningdek, Afina (197 yevro) va Kopengagendagi (182 yevro) o‘rtacha asosiy kommunal to‘lovlari ham 200 yevrodan past. Italiyada kommunal xizmatlar narxi 200 yevro atrofida bo‘lib, jumladan, Milanda 200 yevro va Rimda 202 yevro.
Umuman olganda, kommunal xizmatlar narxi Shimoliy va G‘arbiy Yevropada yuqori, Markaziy, Sharqiy va Janubiy Yevropaning ba’zi qismlarida kamroq.
San-Fransisko AQShning ushbu ro‘yxatdagi eng qimmat shahri bo‘lib, kommunal to‘lovlar yevroda 202 yevroni tashkil qiladi. Nyu-Yorkda esa o‘rtacha 181 yevro.
Tokioda kommunal xizmatlar o‘rtacha 151 yevro turadi. Torontoda ular 107 yevro, Pekinda esa atigi 52 yevro.
Oxirgi besh yilda kommunal xizmatlar qanchaga oshdi?
So‘nggi besh yil ichida, 2020 yildan 2025 yilgacha, ko‘plab Yevropa shaharlarida oylik asosiy kommunal xarajatlar sezilarli darajada oshdi. Ro‘yxatda 176 foizlik o‘sish bilan Stokgolm birinchi o‘rinni egallagan bo‘lsa, 133 foizlik o‘sish bilan yana bir Skandinaviya shahri Oslo uchinchi o‘rinda.
Yana bir qator shaharlar ham 90 foizdan ortiq o‘sishni boshdan kechirdi: Varshava (112 foiz), Bryussel (97 foiz), Birmingem (96 foiz) va Edinburg (93 foiz).
Nemis shaharlarida oylik asosiy kommunal to‘lovlar taxminan 50 foizga oshdi, shundoq ham bu yerda aholi Yevropadagi eng yuqori to‘lovlarni to‘laydi.
Yevropada Kopengagen (-7 foiz) va Budapesht (-6 foiz) bu davr mobaynida kommunal to‘lovlar yevroda pasaygan yagona ikkita shahardir.
Qaysi shaharlar ish haqi ulushi sifatida kommunal xizmatlarga ko‘proq pul sarflaydi?
Asosiy kommunal xizmatlarga sarflangan o‘rtacha mablag‘ning ish haqlaridagi ulushi Yevrohududning turli joylarida turlicha farq qiladi. Bu, masaln Jenevada atigi 3,2 foiz va Syurixda 3,3 foizdan Afinada 18,8 foiz hamda Varshavada 17,6 foizgacha kuzatiladi.
Barcha shaharlar orasida kommunal xizmatlar uchun sof ish haqining eng past ulushi Monrealda (2,6 foiz) va eng yuqori ko‘rsatkich Manilada (25,9 foiz) to‘g‘ri keladi, bu yerda daromadning chorak qismidan ko‘prog‘i asosiy kommunal xizmatlarga sarflanadi.
Yevropada bu ko‘rsatkich bir qator mamlakatlarda 9-10 foiz atrofida. Ushbu aksiyalarga nafaqat kommunal xizmatlarning narxi, balki daromad darajasi ham ta’sir qiladi.
Yevropada 2025 yilda eng yuqori o‘rtacha oylik sof ish haqi Shveysariya shaharlarida qayd etilgan: Jenevada 7 307 yevro va Syurixda 7 127 yevro. Eng past o‘rtacha ish haqi Istanbulda – 855 yevro, Afinada esa – 1 044 yevro.
Shuningdek, Shimoliy va G‘arbiy Yevropa shaharlari aholisi yuqori maosh oladi. Hisobotga ko‘ra, Lyuksemburg, Amsterdam, Kopengagen va Frankfurtda sof maoshlar 4000 yevrodan yuqori.
Euronews Business elektr narxlari haqidagi maqolalar chop etib, Yevropadagi elektr va gaz narxlari nega juda farq qilishini batafsil ko‘rib chiqadi. Buning sabablari energiya manbalari, narx strategiyasi, subsidiyalar va qo‘llab-quvvatlash choralari – bularning barchasi kommunal xizmatlar narxlarining shakllanishiga ta’sir qiladi. Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi ham Yevropadagi energiya narxiga sezilarli ta’sir ko‘rsatdi.
Iqtisodiyot
«O‘zmilliybank» AJ O‘zbekiston emitentlari orasida birinchi bo‘lib Xitoy kapital bozoriga 250 mln dollarlik obligatsiyalar chiqarmoqchi
2026 yil 9–10 sentyabr kunlari O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri Abdulla Aripov boshchiligidagi O‘zbekiston Respublikasi delegatsiyasining Xitoy Xalq Respublikasining Gonkong maxsus ma’muriy hududiga tashrifi doirasida «O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki» AJ («O‘zmilliybank» AJ) va «China International Capital Corporation» (CICC) Osiyo kapital bozorida hamkorlik qilish bo‘yicha kelishuvga erishdilar.
«Bir makon, bir yo‘l» tashabbusining 11-sammiti doirasida tomonlar Gonkong fond birjasida Xitoy yuani va O‘zbek so‘mida umumiy qiymati 250 million AQSh dollari ekvivalentiga teng bo‘lgan xalqaro obligatsiyalarni chiqarish hamda ularni Gonkong fond birjasida listingdan o‘tkazishni nazarda tutuvchi bitimni imzoladilar.
Erishilgan kelishuv «O‘zmilliybank» AJning Osiyo kapital bozoriga ilk bor chiqishini anglatadi hamda bankning xalqaro qarz olish geografiyasini kengaytirish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar yaratadi. Mazkur kelishuvning amalga oshishi bankning moliyalashtirish manbalari va valyuta tarkibini diversifikatsiya qilish, xalqaro investorlar doirasini kengaytirish hamda O‘zbekistondagi ustuvor investitsiya loyihalarini moliyalashtirish uchun Osiyo kapital bozori resurslarini jalb qilish imkonini beradi.
Rejalashtirilayotgan mazkur emissiya «O‘zmilliybank» AJning xalqaro kapital bozorlaridagi izchil faoliyatining navbatdagi bosqichi hisoblanadi. 2020 yildan buyon bank London va Vena fond birjalarda umumiy qiymati 1,13 milliard AQSh dollarini tashkil etuvchi uchta obligatsiya emissiyasini amalga oshirgan.
Mazkur kelishuv 2026 yilga mo‘jallangan davlat investitsiya dasturini amalga oshirish doirasida imzolangan bo‘lib. Ushbu dasturga muvofiq, «O‘zmilliybank» AJ zimmasiga O‘zbekistondagi ustuvor loyihalarni amalga oshirish uchun yetakchi xalqaro moliya institutlaridan jami 1,5 mlrd AQSh dollari ekvivalentidagi mablag‘larni jalb etish vazifasi yuklatilgan.
Imzolangan kelishuv O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi moliyaviy-iqtisodiy hamkorlikni izchil kengaytirish borasidagi amaliy natijalardan biri bo‘lib, mazkur hamkorlik so‘nggi yillarda ikki davlat yetakshilarining uzoqni ko‘zlagan siyosati va strategik qarashlari tufayli yangi bosqichga ko‘tarildi.
Ikki tomonlama munosabatlarda savdo-iqtisodiy va investitsiyaviy hamkorlikka alohida e’tibor qaratilmoqda. O‘tgan yil yakunlariga ko‘ra, O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 18 milliard AQSh dollariga yaqinlashdi. Yaqin yillarda mazkur ko‘rsatkichni 30 milliard AQSh dollariga yetkazish maqsad qilib olindi. Amaldagi qo‘shma investitsiya loyihalari portfeli qariyb 60 milliard AQSh dollarini tashkil etib, O‘zbekistonda 6 mingdan ortiq qo‘shma korxona faoliyat yuritmoqda.
Shu nuqtai nazardan, Xitoyning yetakchi moliya institutlari bilan hamkorlik kengayib, investitsiya loyihalarini amalga oshirish uchun kapital jalb qilishning yangi mexanizmlari joriy etilmoqda. «O‘zmilliybank» AJning CICC bilan erishgan kelishuvi mazkur yo‘nalishdagi amaliy qadamlardan biri bo‘lib, O‘zbekistonning Osiyo kapital bozorlaridagi ishtirokini kengaytirish, moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish hamda mamlakat iqtisodiyotiga uzoq muddatli resurslarni jalb etishga xizmat qiladi.
Ma’lumot uchun, «O‘zbekiston Respublikasi Tashqi Iqtisodiy faoliyat milliy banki» AJ 1991 yilda tashkil etilgan bo‘lib, mamlakatdagi eng yirik tizimli ahamiyatga ega bank hisoblanadi. 2025 yil yakuniga ko‘ra, bank aktivlari 12 milliard AQSh dollaridan, kredit portfeli 9 milliard AQSh dollaridan, jami kapitali esa 1,6 milliard AQSh dollaridan oshgan.
China International Capital Corporation (CICC) 1995 yilda tashkil etilgan bo‘lib, Xitoyning yetakchi investitsiya banklaridan biri hisoblanadi. Kompaniya investitsiya banking, kapital bozorlari va aktivlarni boshqarish sohalarida xizmatlar ko‘rsatadi hamda Gonkong, Singapur, London va Nyu-York kabi xalqaro moliya markazlarida o‘z faoliyatini amalga oshiradi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–iyul oylarida O‘zbekistonning eksport hajmi 19,9 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi.
Mazkur davrda O‘zbekiston eksportida yuqori ulushga ega bo‘lgan mamlakatlar (top-10):
Rossiya — 2,8 mlrd AQSh dollari;
Xitoy — 1,7 mlrd;
Afg‘oniston — 1,1 mlrd;
Qozog‘iston — 868 mln;
Fransiya — 854,9 mln;
Gonkong (Xitoy maxsus ma’muriy hududi) — 716 mln;
Turkiya — 596,2 mln;
Qirg‘iziston — 575,8 mln;
Tojikiston — 437,5 mln;
BAA — 420,8 mln.
Dollar qimmatladi, yevroda ham ko‘tarilish kuzatildi
Source link
Davlat bojxona xizmati organlari faoliyatini takomillashtirish va bojxona ma’murchiligida zamonaviy yondashuvlarni joriy etishga qaratilgan Prezident farmoni qabul qilindi.
Unga ko‘ra, bojxona sohasida bir qator yangi tartiblar belgilandi.
Jumladan, 2026 yil 1 oktyabrdan xavf darajasi past hamda QQS guvohnomasi faol bo‘lgan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilariga tovarlarni import qilishda to‘lanadigan QQS summalarini o‘zaro hisobga olish imkoniyati yaratiladi.
Shuningdek, tovarlar eksportida nazorat jarayonlarining raqamlashtirilishi va takomillashtirilishi natijasida bojxona rasmiylashtiruvi, fitosanitariya sertifikati, fumigatsiya hamda tovarning kelib chiqish sertifikati uchun yig‘im va to‘lovlar miqdori 30 foizga kamaytiriladi.
2027 yil 1 yanvardan tovarlarning bojxona qiymatini nazorat qilish tartibi ham soddalashtiriladi. Xususan, xavf darajasi past bo‘lgan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari olib kirayotgan tovarlarning bojxona qiymati tovarlar erkin muomalaga chiqarilgandan keyin nazorat qilinadi.
Bundan tashqari, bojxona qiymatini nazorat qilish maqsadida tovarlar uchun qat’iy bojxona qiymatini belgilash taqiqlanadi. Bojxona qiymati bo‘yicha dastlabki qaror qabul qilish amaliyoti joriy etiladi hamda nazorat jarayonida rasmiy diller va distribyutorlarning narx ma’lumotlaridan foydalanish yo‘lga qo‘yiladi.
2027 yil 1 iyundan esa jismoniy shaxslar tomonidan notijorat maqsadlarda olib o‘tiladigan tovarlar bo‘yicha yagona bojxona to‘lovi miqdori to‘lanishi lozim bo‘lgan bojxona yig‘imlaridan kam bo‘lsa, ushbu yig‘imlar undirilmaydi.
Markaziy bank 2026-yil 7-sentyabrdan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 9,7 so‘mga tushib, 11 785,30 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 3,01 so‘mga tushdi va 13 695,70 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 949,95 so‘mni tashkil qildi (+31,7).
Rossiya rubli 136,13 so‘m etib belgilandi (+0,33).
Qichqiriq mahallasidagi o‘zgarishlar ko‘zdan kechirildi
Shavkat Mirziyoyev rafiqasi hamrohligida Seulga keldi (foto)
Shahidlar xotirasi xiyobonidan Chilonzor tumanigacha 20 kilometrlik piyodalar yo‘lagi qurilishi mumkin
-
Jamiyat5 days ago
Prezidentning xususiylashtirishga oid farmoni e’lon qilindi
-
Jamiyat5 days ago
Sudyalikka nomzodlar uchun yosh senzi 30 yoshga tushirilishi mumkin
-
Sport5 days ago
Husan Botirov Biatlon federatsiyasi raisi etib saylandi
-
Jamiyat4 days ago
Hokim yordamchilarining 9 ta asosiy vazifasi belgilab berildi
-
Iqtisodiyot5 days agoDollar qimmatladi, yevroda ham ko‘tarilish kuzatildi
-
Siyosat4 days ago
O‘zbekiston hukumati Suriyaga yangi elchisini jo‘natdi
-
Jamiyat4 days ago
O‘zbekistonning inklyuziv loyihasi Yevropa mukofoti finaliga chiqdi
-
Jamiyat3 days ago
2030 yilga qadar havoni ifloslantiruvchi moddalar miqdori 10,5 foizga kamaytiriladi