Iqtisodiyot
2 yilda 2 barobar o‘sish. Nega oltin narxi keskin qimmatlab boryapti?
Oltin narxi tarixda birinchi marta bir unsiya uchun 4000 dollardan oshdi. Qimmatbaho metallga bo‘lgan talabning o‘sishi bir qator omillar ta’sirida yuz beryapti. Xususan, jahon savdosida noaniqliklar, AQSh Federal rezerv tizimi mustaqilligi atrofida xavotirlar va Qo‘shma Shtatlarning fiskal barqarorligiga doir shubhalar kuchaygan. Oltin yil boshidan beri 50 foizdan ko‘proqqa qimmatlashdi. Tahlilchilar bu tendensiya keyingi yillarda ham davom etishini prognoz qilyapti.
Oltin narxi tarixda ilk bor bir unsiya uchun 4 ming dollardan oshdi. Narxlarning keskin qimmatlashishi AQSh iqtisodiyotidagi muammolar va hukumatning moliyaviy inqirozga yaqinlashgani haqidagi xavotirlar fonida yuz beryapti, deya yozadi Bloomberg.
Bundan ikki yil avval oltin 2 ming dollardan past narxda sotilardi. Ayni paytda esa qimmatbaho metallning daromadliligi asr boshidan beri hisoblaganda aksiyalar daromadliligidan ham oshib ketdi. Oltin narxi yil boshidan beri 50 foizdan ko‘proqqa qimmatlashdi. Bunga jahon savdosidagi noaniqliklar, AQSh Federal rezerv tizimi mustaqilligi atrofidagi xavotirlar va mamlakatning fiskal barqarorligiga doir shubhalar sabab bo‘lyapti. Geosiyosiy tangliklarning kuchayishi ham xavfsiz aktivlarga talabni oshirdi, markaziy banklar qimmatbaho metallni yuqori sur’atlarda xarid qilishda davom etyapti.
Vashingtondagilarning hukumat mablag‘lari bilan bog‘liq kelishmovchiliklari fonida investorlar bozor zarbalaridan himoya izlay boshladi va oltin rallisi yanada kuchaydi. Federal rezervning pul-kredit siyosatini yumshatish davri boshlanishi ham oltin uchun ijobiy omil bo‘ldi. Foizlar pastlaganda, obligatsiyalar va bank omonatlari kabi aktivlardan olinadigan foyda kamayadi. Shunda investorlar daromad keltirmaydigan, lekin ishonchli aktiv – oltinni afzal ko‘ra boshlaydi. Shuningdek, foiz stavkalari past bo‘lsa, dollarning qiymati boshqa valutalarga nisbatan tushadi. Oltin esa dollarda baholanadi, shuning uchun dollar arzonlashganda oltin xorijiy investorlar uchun yanada jozibador bo‘ladi. Pul-kredit siyosatini yumshatish odatda iqtisodga ko‘proq pul kiritadi, bu esa inflatsiyani kuchaytirishi mumkin. Oltin an’anaviy tarzda inflatsiyadan himoya vositasi sifatida ko‘riladi. Shu bois investorlar oltin narxiga bog‘langan fond aksiyalariga sarmoya kiritishni kuchaytirgan va sentabr oyida so‘nggi uch yildagi eng katta investitsiya oqimi kuzatildi.
«4 ming dollarlik chegaraning bosib o‘tilishi faqat qo‘rquv emas, balki kapitalni qayta taqsimlash jarayonini ham bildiradi. Iqtisodiy ma’lumotlar to‘xtab qolgan, foiz stavkalari pasayishi kutilyapti, real daromadlar kamayyapti, aksiyalar esa haddan ortiq baholangan. Markaziy banklar bu rallining asosini yaratdi, ammo endi uni chakana investorlar va ETF’lar davom ettiryapti», deydi Saxo Capital Markets strategi Charu Chanana.
Odatda oltin narxining keskin o‘sishi iqtisodiy yoki siyosiy bosimlar bilan bog‘liq bo‘ladi. Masalan, global moliyaviy inqirozdan keyin qimmatbaho metall 1 000 dollarga, pandemiya davrida 2 000 dollarga, joriy yilning martida Tramp ma’muriyatining radikal boj siyosati fonida 3 000 dollarga chiqqandi. Hozirda esa narxlar 4000 dollardan oshdi. Bu jarayon AQSh prezidenti Donald Trampning Federal rezervga bosimi, xususan, tashkilot rahbari Jyerom Pauellga nisbatan tahdidlar va gubernator Liza Kukni lavozimidan olish harakati ortidan yuz beryapti. Agar Federal rezerv siyosiy bosim ostida stavkalarni pasaytirsa va inflatsiya kuchaysa, bu oltin uchun «ideal» sharoit yaratadi.
Oltin 1970 yillardagi kabi eng yaxshi yillik natijasiga yaqinlashyapti. O‘sha paytlarda inflatsiya tezlashishi va oltin standarti bekor qilinishi tufayli tilla narxi 15 baravar oshgandi. Prezident Richard Nikson Federal rezervni stavkalarni pasaytirishga majburlagan. Natijada markaziy bank o‘z mustaqilligini saqlay olmagan va siyosiy sabablar bilan inflatsiyani nazoratdan chiqarib yuboradi.
«Investorlar oltinni sotib olayotganining sababi — uning diversifikatsiya imkoniyatlaridadir. Bu tendensiya endigina boshlanmoqda, oltin asta-sekin oqilona investitsiya portfeli tarkibining ajralmas qismiga aylanadi», – deydi GSFM investitsiya maslahatchisi Stiven Miller. U oltin narxi kelasi yil o‘rtalariga borib 4500 dollarga yetishini taxmin qilgan.
Financial Times’ning yozishicha, milliarder Rey Dalio oltin dollar uchun xavfsizroq muqobil ekanini aytib, uni portfellar uchun «a’lo darajadagi diversifikator» deb atagan.
So‘nggi yillardagi o‘sish tendensiyasining yana bir asosiy omili — markaziy banklarning rekord darajadagi xaridlari bo‘lgan. Markaziy banklar o‘z zaxiralarini AQSh dollaridan diversifikatsiya qilish uchun har yili qariyb 1 000 tonna oltin sotib olishyapti.
Goldman Sachs ham joriy haftada 2026 yil dekabr uchun oltin narxi prognozini 4 300 dollardan 4 900 dollarga ko‘tardi.
Eng ko‘p oltin zaxirasiga ega davlatlar
2025 yilning iyun oyi yakunlari bo‘yicha keltirilgan ma’lumotlariga ko‘ra, oltin zaxiralari hajmi bo‘yicha kuchli o‘nlikka kirgan davlatlar ro‘yxati quyidagicha:
1. AQSh – 8133 tonna;
2. Germaniya – 3 350 tonna;
3. Italiya – 2452 tonna;
4. Fransiya – 2437 tonna;
5. Rossiya – 2330 tonna;
6. Xitoy – 2299 tonna;
7. Shveytsariya – 1040 tonna;
8. Hindiston – 880 tonna;
9. Yaponiya – 846 tonna;
10. Turkiya – 635 tonna.
Iqtisodiyot
Uchta davlat tashkilotining 23 mlrd so‘mdan ortiq qiymatdagi davlat xaridlarida qoidabuzarliklar aniqlandi
Yoshlar ishlari agentligining 9,1 mlrd so‘mlik 6 ta, Innovatsion rivojlanish agentligining 8 mlrd so‘mlik 6 ta, Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligining 6,7 mlrd so‘mlik 10 ta davlat xaridlari qonunga xilof tarzda amalga oshirilgan. Ushbu savdolarda raqobatni cheklaydigan yoki cheklashga olib kelishi mumkin bo‘lgan harakatlar aniqlandi.
Qiymati 23 mlrd so‘mdan ortiq bo‘lgan davlat xaridlarida qonunbuzilish holatlari yuzasidan tegishli choralar ko‘rildi, deya xabar berdi Raqobat qo‘mitasi.
Olib borilgan o‘rganishlarga ko‘ra:
Yoshlar ishlari agentligi tomonidan o‘tkazilgan jami qiymati 9,1 mlrd so‘mdan ortiq bo‘lgan 6 ta;
Innovatsion rivojlanish agentligi tomonidan o‘tkazilgan jami qiymati 8 mlrd so‘mga yaqin bo‘lgan 6 ta;
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tomonidan o‘tkazilgan jami 6,7 mlrd so‘mga yaqin bo‘lgan 10 ta tanlov savdolarida “Raqobat to‘g‘risida”gi qonunning 29-moddasi talablariga rioya qilinmagani, ya’ni savdolarda raqobatni cheklaydigan yoki cheklashga olib kelishi mumkin bo‘lgan harakatlar aniqlangan.
Yuqoridagilarga ko‘ra, qo‘mita maxsus komissiyasi tomonidan “Raqobat to‘g‘risida”gi qonun talablari buzilishi alomatlari bilan buyurtmachi tashkilotlarga nisbatan ish qo‘zg‘atilib, qonunbuzilish holatlarini bartaraf etish va kelgusida takrorlamaslik yuzasidan bajarilishi majburiy ko‘rsatmalar berilgan.
Shuningdek, buyurtmachi tashkilotlarning mansabdor shaxslariga nisbatan ma’muriy javobgarlik choralari belgilanib, tegishli sud organlariga ma’lumotlar yuborilgan.
15-may kuni «E-auksion» platformasida Toshkent shahri Shayxontohur tumanida joylashgan Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi binosini sotish bo‘yicha takroriy auksion savdolari o‘tkazildi. Savdolarda «Hamkorbank» g‘olib deb topildi.
Bank obyekt uchun 196,6 milliard so‘m taklif qildi. Bu lotning 187,23 milliard so‘mlik boshlang‘ich narxidan qariyb 5 foizga yuqori hisoblanadi.
Savdolar 10 daqiqadan sal ortiq vaqt ichida yakunlangan. Ma’lum qilinishicha, g‘oliblikni ta’minlagan taklif auksion boshlanganidan 10 soniya o‘tib kiritilgan. Endi tomonlar o‘rtasida bitim bo‘yicha shartnoma imzolanishi kutilmoqda.
Ma’lumot uchun, sotilgan yetti qavatli ma’muriy bino Abdulla Qodiriy va Abay ko‘chalari kesishmasida, «O‘rda» dahasi yaqinida joylashgan. Obyekt – «Turonbank» ofisi hamda Toshkent shahar soliq boshqarmasi binosiga tutash hududda. Obyekt joylashgan yer uchastkasi maydoni 0,5 gektardan oshmaydi. Bino va inshootlarning umumiy maydoni esa 11,7 ming kvadrat metrni tashkil etadi.
Shuningdek, obyekt suv, gaz, elektr ta’minoti va kanalizatsiya tizimlari bilan to‘liq ta’minlangan. Bu esa uning tijorat qiymatini oshiruvchi asosiy omillardan biri sifatida baholanmoqda.
Eslatib o‘tamiz, mazkur obyekt davlat idoralari binolarini xususiylashtirish to‘g‘risidagi hukumat qarori asosida 2025-yil noyabr oyida ilk bor savdoga qo‘yilgan edi.
2025-yil dekabr oyida o‘tkazilgan birinchi auksionda «O‘zshahar Qurilish Invest» kompaniyasi 182,47 milliard so‘mlik taklif bilan g‘olib chiqqan. Biroq keyinchalik bitim yakunlanmagani sababli obyekt takroran savdoga chiqarildi.
2026-yilning yanvar–mart oylarida O‘zbekistonda 3,3 million kvadrat metr turar-joy foydalanishga topshirildi. Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, bu ko‘rsatkich 2025 yilning shu davriga nisbatan 6,6 foizga oshgan.
Qurilish hajmi bo‘yicha eng yuqori natija Toshkent viloyatida qayd etildi. Hududda uch oy davomida 458,3 ming kvadrat metr turar-joy foydalanishga topshirilgan.
Keyingi o‘rinlarda Xorazm viloyati — 330,4 ming kvadrat metr, Buxoro viloyati — 313,2 ming kvadrat metr va Farg‘ona viloyati — 309,2 ming kvadrat metrlik ko‘rsatkich bilan qayd etilgan.
Toshkent shahrida esa 296,7 ming kvadrat metr yangi uy-joy foydalanishga topshirilgan. Surxondaryo viloyatida 301,3 ming kvadrat metr, Namangan viloyatida 280,2 ming kvadrat metr turar-joy qurilishi yakunlangan.
Qashqadaryo viloyatida bu ko‘rsatkich 239,2 ming kvadrat metrni tashkil etgan bo‘lsa, Navoiy viloyatida 170,7 ming kvadrat metr uy-joy foydalanishga topshirilgan.
Qoraqalpog‘iston Respublikasida 165,3 ming kvadrat metr, Jizzax viloyatida 156,1 ming kvadrat metr, Andijon viloyatida esa 146,8 ming kvadrat metr turar-joy qurilgan.
Samarqand viloyatida 114,3 ming kvadrat metrlik ko‘rsatkich qayd etilgan. Eng past natija Sirdaryo viloyati hissasiga to‘g‘ri kelib, hududda 40,4 ming kvadrat metr uy-joy foydalanishga topshirilgan.
O‘zbekistonda turizm rivoji uchun bir qator tadbirlar rejalashtirilgan. Bu haqda Turizm qo‘mitasi raisi A.Aqqulov OAV xodimlari bilan bo‘lgan uchrashuvda ma’lum qilib o‘tdi.
“Endilikda har bir hududda “jozibador manzil – loyiha – infratuzilma – tadbirkor – targ‘ibot – sayyoh” zanjiri asosida tizimli ishlash yo‘lga qo‘yiladi. Bu orqali 34 ta yirik turizm obyekti bo‘yicha master rejalar ishlab chiqilib, 31 ta turizm obyekti tashkil etiladi va rivojlantiriladi. Misol uchun, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Amudaryo tumanida “Qipchoq baliqchilar ovuli” maskani loyiha boshqaruvi asosida rivojlantiriladi” – dedi A.Aqqulov.
Ma’lum qilinishicha, turizm maskanlarini alohida reja asosida faoliyatini rivojlantirish va tashkil qilish ishlarini olib borish maqsadida Qo‘mita huzurida “Turizm infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha loyiha ofisi” DM tashkil qilinmoqda.
Hududlarda turizm infratuzilmasini rivojlantirish uchun qo‘shimcha 450 mlrd. so‘m mablag‘ ajratilmoqda. Umumiy hisobda joriy yilda 950 mlrd. so‘m mablag‘lar turizm infratuzilmasini rivojlantirishga yo‘naltiriladi.
2026-yil 1-may holatiga ko‘ra, soliq qarzi 100 million so‘mdan yuqori bo‘lgan ishlab chiqarish korxonalari soni 955 tani tashkil qildi. Soliq qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, ularning umumiy qarzdorligi 1 trillion 487,8 milliard so‘mga yetgan.
Shundan 562,2 milliard so‘mi, ya’ni umumiy qarzning 37,8 foizi soliq qarzi eng yuqori bo‘lgan 10 ta korxona hissasiga to‘g‘ri kelmoqda.
Hududlar kesimida eng yuqori soliq qarzi Farg‘ona viloyatida qayd etilgan — 328,3 milliard so‘m. Keyingi o‘rinlarda Toshkent viloyati 295 milliard va Andijon viloyati 191,9 milliard so‘m bilan joylashgan.
Shuningdek, Toshkent shahridagi ishlab chiqarish korxonalarining soliq qarzi 73,7 milliard, Namanganda 75 milliard, Surxondaryoda 65,7 milliard va Samarqand viloyatida 61,6 milliard so‘mni tashkil etgan.
Yirik qarzdorlar
Soliq qarzi eng yuqori bo‘lgan ishlab chiqarish korxonalari ro‘yxatida Farg‘ona viloyatida faoliyat yurituvchi «Shaffof Metan Sanoati» MChJ birinchi o‘rinni egallagan. Korxonaning qarzi 187,1 milliard so‘m deb ko‘rsatilgan.
Ikkinchi o‘rinda Toshkent viloyatidagi «Silikon Color» MChJ bo‘lib, uning qarzi 74,8 milliard so‘mga yetgan. Uchinchi o‘rinni esa Farg‘ona viloyatidagi «Granula Plast Sifat» MChJ egallab, qarz miqdori 68,8 milliard so‘mni tashkil qilgan.
Ro‘yxatdan shuningdek, «Metalicom Impex» MChJ — 56,6 milliard, «Fargona Neftni Qayta Ishlash Zavodi» MChJ — 45,7 milliard va «Bronzepeak Enterprises» MChJ — 34,1 milliard so‘m qarz bilan o‘rin olgan.
Qolgan korxonalar qatorida «Sherobod Sement Zavodi» MChJ — 27,8 milliard, «So‘nmas-Plast» MChJ — 25,1 milliard, «Urban Lyuks» MChJ — 21,8 milliard va «Petromaruz Uzbekistan» MChJ — 20,4 milliard so‘m soliq qarzi bilan qayd etilgan.
Statistikaga ko‘ra, ayrim hududlarda qarzdor korxonalar soni yuqori bo‘lsa-da, umumiy qarz miqdori nisbatan past qolmoqda. Masalan, Toshkent viloyatida 140 ta, Andijonda 101 ta, Toshkent shahrida 96 ta shunday korxona bor. Farg‘ona viloyatida esa qarzdor korxonalar soni 94 ta bo‘lishiga qaramay, umumiy qarz hajmi respublikada eng yuqori ko‘rsatkichni qayd etgan.
Dunyodagi eng keksa it 30 yoshida vafot etdi
Uchta davlat tashkilotining 23 mlrd so‘mdan ortiq qiymatdagi davlat xaridlarida qoidabuzarliklar aniqlandi
Afg‘onistondan olib kirilgan yarim tonnadan ortiq narkotik fosh etildi
-
Siyosat4 days agoPrezident Mirziyoyev Toshkent metropolitenini 2035 yilgacha kengaytirishni maʼqulladi
-
Dunyodan4 days ago
Qamchibek Tashievning ishi sudga yetib bordi
-
Dunyodan4 days ago
AQShda ichki xavfsizlik departamentining sobiq rahbariga nisbatan tergov boshlandi.
-
Iqtisodiyot5 days ago
Barcha viloyatlarda xususiy veterinariya klinikalari va laboratoriyalar ochiladi
-
Iqtisodiyot4 days ago«Bunyodkor» – Rivaldo mojarosi. Vaziyat jiddiylashdi
-
Dunyodan2 days ago
Boshqa davlatlar Eronga yashirincha hujum qiladi
-
Jamiyat4 days agoRossiyada qurilishda baxtsiz hodisa: o‘zbekistonlik halok bo‘ldi
-
Jamiyat4 days ago
«Men G‘olib Run» vatanparvarlik yugurish musobaqasi bo‘lib o‘tdi