Iqtisodiyot
2 yilda 2 barobar o‘sish. Nega oltin narxi keskin qimmatlab boryapti?
Oltin narxi tarixda birinchi marta bir unsiya uchun 4000 dollardan oshdi. Qimmatbaho metallga bo‘lgan talabning o‘sishi bir qator omillar ta’sirida yuz beryapti. Xususan, jahon savdosida noaniqliklar, AQSh Federal rezerv tizimi mustaqilligi atrofida xavotirlar va Qo‘shma Shtatlarning fiskal barqarorligiga doir shubhalar kuchaygan. Oltin yil boshidan beri 50 foizdan ko‘proqqa qimmatlashdi. Tahlilchilar bu tendensiya keyingi yillarda ham davom etishini prognoz qilyapti.
Oltin narxi tarixda ilk bor bir unsiya uchun 4 ming dollardan oshdi. Narxlarning keskin qimmatlashishi AQSh iqtisodiyotidagi muammolar va hukumatning moliyaviy inqirozga yaqinlashgani haqidagi xavotirlar fonida yuz beryapti, deya yozadi Bloomberg.
Bundan ikki yil avval oltin 2 ming dollardan past narxda sotilardi. Ayni paytda esa qimmatbaho metallning daromadliligi asr boshidan beri hisoblaganda aksiyalar daromadliligidan ham oshib ketdi. Oltin narxi yil boshidan beri 50 foizdan ko‘proqqa qimmatlashdi. Bunga jahon savdosidagi noaniqliklar, AQSh Federal rezerv tizimi mustaqilligi atrofidagi xavotirlar va mamlakatning fiskal barqarorligiga doir shubhalar sabab bo‘lyapti. Geosiyosiy tangliklarning kuchayishi ham xavfsiz aktivlarga talabni oshirdi, markaziy banklar qimmatbaho metallni yuqori sur’atlarda xarid qilishda davom etyapti.
Vashingtondagilarning hukumat mablag‘lari bilan bog‘liq kelishmovchiliklari fonida investorlar bozor zarbalaridan himoya izlay boshladi va oltin rallisi yanada kuchaydi. Federal rezervning pul-kredit siyosatini yumshatish davri boshlanishi ham oltin uchun ijobiy omil bo‘ldi. Foizlar pastlaganda, obligatsiyalar va bank omonatlari kabi aktivlardan olinadigan foyda kamayadi. Shunda investorlar daromad keltirmaydigan, lekin ishonchli aktiv – oltinni afzal ko‘ra boshlaydi. Shuningdek, foiz stavkalari past bo‘lsa, dollarning qiymati boshqa valutalarga nisbatan tushadi. Oltin esa dollarda baholanadi, shuning uchun dollar arzonlashganda oltin xorijiy investorlar uchun yanada jozibador bo‘ladi. Pul-kredit siyosatini yumshatish odatda iqtisodga ko‘proq pul kiritadi, bu esa inflatsiyani kuchaytirishi mumkin. Oltin an’anaviy tarzda inflatsiyadan himoya vositasi sifatida ko‘riladi. Shu bois investorlar oltin narxiga bog‘langan fond aksiyalariga sarmoya kiritishni kuchaytirgan va sentabr oyida so‘nggi uch yildagi eng katta investitsiya oqimi kuzatildi.
«4 ming dollarlik chegaraning bosib o‘tilishi faqat qo‘rquv emas, balki kapitalni qayta taqsimlash jarayonini ham bildiradi. Iqtisodiy ma’lumotlar to‘xtab qolgan, foiz stavkalari pasayishi kutilyapti, real daromadlar kamayyapti, aksiyalar esa haddan ortiq baholangan. Markaziy banklar bu rallining asosini yaratdi, ammo endi uni chakana investorlar va ETF’lar davom ettiryapti», deydi Saxo Capital Markets strategi Charu Chanana.
Odatda oltin narxining keskin o‘sishi iqtisodiy yoki siyosiy bosimlar bilan bog‘liq bo‘ladi. Masalan, global moliyaviy inqirozdan keyin qimmatbaho metall 1 000 dollarga, pandemiya davrida 2 000 dollarga, joriy yilning martida Tramp ma’muriyatining radikal boj siyosati fonida 3 000 dollarga chiqqandi. Hozirda esa narxlar 4000 dollardan oshdi. Bu jarayon AQSh prezidenti Donald Trampning Federal rezervga bosimi, xususan, tashkilot rahbari Jyerom Pauellga nisbatan tahdidlar va gubernator Liza Kukni lavozimidan olish harakati ortidan yuz beryapti. Agar Federal rezerv siyosiy bosim ostida stavkalarni pasaytirsa va inflatsiya kuchaysa, bu oltin uchun «ideal» sharoit yaratadi.
Oltin 1970 yillardagi kabi eng yaxshi yillik natijasiga yaqinlashyapti. O‘sha paytlarda inflatsiya tezlashishi va oltin standarti bekor qilinishi tufayli tilla narxi 15 baravar oshgandi. Prezident Richard Nikson Federal rezervni stavkalarni pasaytirishga majburlagan. Natijada markaziy bank o‘z mustaqilligini saqlay olmagan va siyosiy sabablar bilan inflatsiyani nazoratdan chiqarib yuboradi.
«Investorlar oltinni sotib olayotganining sababi — uning diversifikatsiya imkoniyatlaridadir. Bu tendensiya endigina boshlanmoqda, oltin asta-sekin oqilona investitsiya portfeli tarkibining ajralmas qismiga aylanadi», – deydi GSFM investitsiya maslahatchisi Stiven Miller. U oltin narxi kelasi yil o‘rtalariga borib 4500 dollarga yetishini taxmin qilgan.
Financial Times’ning yozishicha, milliarder Rey Dalio oltin dollar uchun xavfsizroq muqobil ekanini aytib, uni portfellar uchun «a’lo darajadagi diversifikator» deb atagan.
So‘nggi yillardagi o‘sish tendensiyasining yana bir asosiy omili — markaziy banklarning rekord darajadagi xaridlari bo‘lgan. Markaziy banklar o‘z zaxiralarini AQSh dollaridan diversifikatsiya qilish uchun har yili qariyb 1 000 tonna oltin sotib olishyapti.
Goldman Sachs ham joriy haftada 2026 yil dekabr uchun oltin narxi prognozini 4 300 dollardan 4 900 dollarga ko‘tardi.
Eng ko‘p oltin zaxirasiga ega davlatlar
2025 yilning iyun oyi yakunlari bo‘yicha keltirilgan ma’lumotlariga ko‘ra, oltin zaxiralari hajmi bo‘yicha kuchli o‘nlikka kirgan davlatlar ro‘yxati quyidagicha:
1. AQSh – 8133 tonna;
2. Germaniya – 3 350 tonna;
3. Italiya – 2452 tonna;
4. Fransiya – 2437 tonna;
5. Rossiya – 2330 tonna;
6. Xitoy – 2299 tonna;
7. Shveytsariya – 1040 tonna;
8. Hindiston – 880 tonna;
9. Yaponiya – 846 tonna;
10. Turkiya – 635 tonna.
Raqobat qo‘mitasi tomonidan o‘tkazilgan o‘rganishlarda yuqori likvidli mahsulotlarni birja savdolari orqali sotish tartiblari buzilgani aniqlandi. Umumiy hisobda 1 mlrd 249 mln so‘m miqdorida asossiz daromad olingani qayd etildi.
Ma’lum qilinishicha, ayrim xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar mahsulotlarni birja orqali emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnomalar asosida sotgan. Bu esa «Raqobat to‘g‘risida»gi qonun va Vazirlar Mahkamasining 170-son qarori talablariga zid hisoblanadi.
Qo‘mita tomonidan ushbu holatlar yuzasidan tegishli tartibda ishlar qo‘zg‘atilib, qonunbuzilishlarni bartaraf etish hamda kelgusida takrorlamaslik bo‘yicha majburiy ko‘rsatmalar berilgan.
Andijon viloyatida «VODIY SANOAT FAXRI» MChJ tomonidan birja savdolari talablari buzilib, 133,8 mln so‘m asossiz daromad olingani aniqlandi. Korxonaga nisbatan jarima qo‘llash bo‘yicha qaror qabul qilindi.
Buxoro viloyatida «JR COTTON» MChJ 970 mln so‘mdan ortiq mahsulotni birjaga chiqarmasdan sotgani ma’lum bo‘ldi. Namanganda esa 14 ta korxonada qonunbuzilish holatlari qayd etildi, 11 tasiga nisbatan ishlar qo‘zg‘atildi.
Navoiy, Surxondaryo va Qoraqalpog‘istonda ham o‘xshash holatlar kuzatilib, «DYNAMIC ELECTRONICS», «Denov chorvachilik omuxta yem» va «ELLIKQAL’A OLTIN TOLASI KLASTERI» MChJlarda asossiz daromad holatlari aniqlandi.
Qashqadaryo viloyatida «Mirishkor ratex tekstil» MChJda 584,9 mln so‘m asossiz daromad olingani qayd etildi. Bu holatlar birja savdolarida shaffoflik talablari to‘liq bajarilmayotganini ko‘rsatadi.
Adliya vazirligi pay fondlarining yagona reyestrini yuritish tartibi to‘g‘risidagi idoraviy hujjatni davlat ro‘yxatidan o‘tkazdi. Mazkur hujjat 29-aprel kuni 3825-raqam bilan rasmiy ro‘yxatdan o‘tgan.
Yangi tartib pay fondlarining reyestrini shakllantirish, yuritish va unga o‘zgartirish kiritish mexanizmlarini belgilaydi. Shuningdek, pay fondlarini reyestrdan chiqarish hamda ularga oid ma’lumotlarni taqdim etish tartibi ham aniq ko‘rsatib berilgan.
Qonunchilikka muvofiq, pay fondi investitsiya faoliyatini amalga oshirish maqsadida kamida ikki nafar investorning pul mablag‘lari birlashtirilishi asosida tashkil etiladi. Ushbu mablag‘lar ishonchli boshqaruvga topshiriladi.
Pay fondi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi tomonidan yagona reyestrga kiritilganidan so‘ng rasman tashkil etilgan deb hisoblanadi. Shu bilan birga, tegishli ma’lumotlar agentlikning rasmiy veb-saytida e’lon qilinadi.
Reyestrga kiritish uchun pay fondining ishonchli boshqaruvchisi belgilangan hujjatlar to‘plamini taqdim etadi. Ular qatorida ariza, ishonchli boshqaruv shartnomasi nusxasi va boshqa zarur materiallar bor.
Agentlik ariza kelib tushganidan so‘ng 7 ish kuni ichida qaror qabul qiladi. Bunday tizim orqali bozor ishtirokchilari haqidagi ma’lumotlar markazlashtiriladi.
Ma’lumot uchun: Pay fondi — jismoniy va yuridik shaxslarning mablag‘larini birlashtirib, professional boshqaruv orqali investitsiya qilishga qaratilgan moliyaviy instrument hisoblanadi. Fond aktivlari aksiyalar, obligatsiyalar va boshqa moliyaviy vositalarga joylashtiriladi. Investorlar fonddagi o‘z ulushiga mutanosib ravishda daromad oladi.
Hukumatning 2026-yil 29-apreldagi 211-sonli qarori bilan tadbirkorlar uchun imtiyoz va preferensiyalarning yagona reyestrini shakllantirish tartibi tasdiqlandi. Yangi nizom Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali ushbu ma’lumotlarni jamlash va yangilashni nazarda tutadi.
Mazkur hujjatga ko‘ra, tadbirkorlar uchun mavjud barcha imtiyozlar yagona tizimga joylashtiriladi. Shu bilan birga, imtiyoz va preferensiyalar haqidagi ma’lumotlar Iqtisodiyot va moliya vazirligining «subsidiya.mf.uz» platformasida shakllantirilib, o‘zaro integratsiya orqali portal orqali bepul taqdim etiladi.
Yangi tartibga muvofiq, davlat organlari o‘zlari taqdim etadigan imtiyozlar haqidagi ma’lumotlarni mazkur reyestrga joylashtirishi shart.
Bu ma’lumotlar qatoriga imtiyozning nomi va turi, uni taqdim etish asosi bo‘lgan normativ-huquqiy hujjat, amal qilish muddati va qo‘llanilish doirasi kiradi.
Shuningdek, imtiyoz qaysi sohalarga taalluqli ekani, kimlar foydalanishi mumkinligi va boshqa muhim ma’lumotlar ham ochiq e’lon qilinadi.
Nizomga ko‘ra, reyestrga kiritiladigan ma’lumotlar to‘liq va haqqoniy bo‘lishi shart. Bu esa davlat organlaridan mas’uliyatni yanada oshirishni talab qiladi.
Markaziy bank 2026-yil 1-maydan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 37,19 so‘mga tushib, 11 937,60 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 47,09 so‘mga tushdi va 13 961,02 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 119,34 so‘m bo‘ldi (-51,42).
Rossiya rubli 159,47 so‘m etib belgilandi (-0,17).
2026-yilning yanvar–mart oylari yakunlari O‘zbekiston iqtisodiyoti barqaror o‘sish trayektoriyasini saqlab qolayotganini ko‘rsatmoqda. Milliy statistika qo‘mitasi hisob-kitoblariga ko‘ra, yalpi ichki mahsulot hajmi 447,9 trillion so‘mni tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 8,7 foizga o‘sgan. Bu ko‘rsatkich iqtisodiyotda ichki talab va ishlab chiqarish faolligi yuqori darajada saqlanayotganidan dalolat beradi.
Iqtisodiy o‘sishning tarmoqlar kesimidagi tahlili shuni ko‘rsatadiki, xizmatlar sohasi asosiy drayver sifatida ajralib turibdi. Ushbu sektor 8,8 foizga o‘sib, yalpi ichki mahsulot o‘sishiga eng katta – 4,9 foiz punkt hissa qo‘shgan. Ayniqsa, savdo, yashash va ovqatlanish xizmatlari (15,5 foiz), shuningdek, transport, axborot va aloqa sohalari (14,4 foiz)dagi yuqori o‘sish ichki iste’mol va logistika faolligining kuchayganini ko‘rsatadi. Bu holat xizmatlar iqtisodiyotining mamlakatda tobora muhim ahamiyat kasb etayotganini anglatadi.
Sanoat tarmog‘ida ham ijobiy dinamika saqlanib, 8 foizlik o‘sish qayd etildi. Uning yalpi ichki mahsulot o‘sishiga qo‘shgan hissasi 2,2 foiz punktni tashkil etgan. Bu ishlab chiqarish hajmlarining barqaror kengayayotgani va sanoat sektori iqtisodiyotning muhim ustunlaridan biri bo‘lib qolayotganini ko‘rsatadi.
Qurilish sohasi esa eng yuqori o‘sish sur’atlaridan birini namoyon etdi – 15 foiz. Uning yalpi ichki mahsulot o‘sishiga hissasi 0,9 foiz punktni tashkil etgan. Bu mamlakatda infratuzilma loyihalari va uy-joy qurilishi faol davom etayotganini, investitsiya jarayonlari jonlanganini ko‘rsatadi.
Qishloq, o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligida 5,1 foizlik o‘sish kuzatildi. Garchi bu ko‘rsatkich boshqa sohalarga nisbatan pastroq bo‘lsa-da, tarmoq barqaror rivojlanishni saqlab qolmoqda va iqtisodiyotga ijobiy hissa qo‘shmoqda.
Shuningdek, mahsulotlarga sof soliqlar hajmining 8,2 foizga oshgani davlat budjeti tushumlari va iqtisodiy faollik o‘sishi bilan bog‘liq jarayonlarni aks ettiradi.
Umuman olganda, 2026-yil boshidagi makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar O‘zbekiston iqtisodiyoti diversifikatsiyalashgan tarzda o‘sib borayotganini ko‘rsatadi. Xizmatlar sohasi yetakchi drayverga aylanib, sanoat va qurilish bilan birga iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlamoqda. Bu esa mamlakatda ichki talab, investitsiya va ishlab chiqarish o‘rtasidagi muvozanat saqlanayotganini anglatadi.
Biroq, kelgusi davrda ushbu o‘sishni saqlab qolish uchun tarmoqlar o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlash, ayniqsa qishloq xo‘jaligi va sanoatda samaradorlikni oshirish muhim ahamiyat kasb etadi.
Birja savdolarida 1,2 mlrd so‘mlik asossiz daromad olingani aniqlandi
Pay fondlari reyestrini yuritish tartibi tasdiqlandi
Tadbirkorlar uchun imtiyozlar jamlangan yagona reyestr ishlab chiqiladi
-
Siyosat3 days agoToshkentda yirik hududlarda issiq suv taʼminoti 5 kunga toʻxtatilganini maʼlum qildi
-
Jamiyat4 days agoJomboyda mast haydovchi YTH sodir etdi
-
Dunyodan5 days ago
AQSh Eronga qarshi urush uchun har soniyada 11,5 ming dollar sarflamoqda
-
Dunyodan4 days agoPrezident Tramp delegatsiya parvozini bekor qildi
-
Mahalliy2 days ago
Gulga shaydo onaxon, kitob “ovchisi” va chemodansiz sayyoh…
-
Siyosat3 days agoFransiya va Oʻzbekiston taʼlim va madaniyat yoʻli bilan aloqalarni chuqurlashtirmoqda – Elchi Valid Xouk
-
Mahalliy2 days ago
Jurnalistlar o‘rnini robotlar egallaydimi? Samarqanddagi “Media haftalik“da bilib olasiz!
-
Dunyodan5 days ago
Prezident Putinning reytingi nega bunchalik pasayib ketdi?