Jamiyat
15 may – Xalqaro iqlim kuni. Bu qanday kun?
15 may butun dunyoda Xalqaro iqlim kuni sifatida nishonlanadi. Ushbu sanada insoniyat e’tibori zamonamizning eng jiddiy tahdidlaridan biri – global iqlim o‘zgarishi muammosiga qaratiladi. Bugungi kunda ekologik muvozanatni saqlash, issiqxona gazlari tashlamalarini kamaytirish hamda barqaror rivojlanishga o‘tish masalalari xalqaro kun tartibining ustuvor yo‘nalishlariga aylanmoqda.
Ko‘plab mamlakatlarda qayta tiklanuvchi energetikani rivojlantirish, o‘rmonlarning kesilishini kamaytirish, energiya samaradorligini oshirish va ekologik toza texnologiyalarni joriy etishga qaratilgan keng ko‘lamli dasturlar amalga oshirilmoqda.
Bizning hissamiz
O‘zbekiston ham global iqlim kun tartibida faol ishtirok etib, barqaror rivojlanish strategiyasini izchil amalga oshirib kelmoqda. Joriy yilning 22 aprel kuni Ostona shahrida bo‘lib o‘tgan Mintaqaviy ekologik sammitda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev mamlakatda ekologik barqarorlikni shakllantirish va iqlim o‘zgarishiga moslashish bo‘yicha tizimli chora-tadbirlar amalga oshirilayotganini ta’kidladi. O‘zbekiston tashabbusi bilan BMT Bosh Assambleyasi tomonidan “O‘rmonlashtirish va o‘rmonlarni tiklash bo‘yicha harakatlar o‘n yilligi” rezolyusiyasi qabul qilindi. Bu esa mamlakatning ekologiya sohasidagi sa’y-harakatlari xalqaro miqyosda e’tirof etilganining muhim tasdig‘iga aylandi.
Davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlaridan biri «yashil» energetikani rivojlantirish bo‘lib qolmoqda. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda quyosh va shamol energetikasi jadal rivojlanmoqda, xalqaro investorlar ishtirokida yirik infratuzilmaviy loyihalar amalga oshirilmoqda hamda an’anaviy uglerod talab qiluvchi energiya manbalariga qaramlikni kamaytirish bo‘yicha izchil ishlar olib borilmoqda. Hozirgi kunda mamlakat generatsiya quvvatlarida «yashil» energetikaning ulushi 30 foizga yetdi, 2030 yilga borib esa bu ko‘rsatkichni 50 foizdan oshirish rejalashtirilgan.
Shu bilan birga, mamlakatda energiya samaradorligini oshirish va sanoatni modernizatsiya qilish bo‘yicha keng ko‘lamli dastur amalga oshirilmoqda. Zamonaviy texnologiyalarni joriy etish energiya iste’molini kamaytirish, issiqxona gazlari tashlamalarini qisqartirish va barqaror iqtisodiyotni shakllantirishga xizmat qilmoqda. Metan chiqindilarini kamaytirish, «yashil» moliyalashtirish mexanizmlarini rivojlantirish hamda uglerod tartibga solish tizimini takomillashtirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Iqlim siyosati
Iqlim siyosatining muhim tarkibiy qismlaridan biri chiqindilar bilan ishlash tizimini takomillashtirishdir. Yaqin yillarda aholining qattiq maishiy chiqindilarni boshqarish xizmatlari bilan qamrovi 95 foizga yetishi, chiqindilarning bir qismidan esa energiya ishlab chiqarishda foydalanilishi kutilmoqda. Bundan tashqari, mamlakatda ekologik toza transport faol rivojlantirilmoqda, elektrotransportdan foydalanish kengaymoqda hamda zararli chiqindilarni kamaytirish va shahar muhiti sifatini yaxshilashga qaratilgan «yashil» shahar koridorlari yaratilmoqda.
Iqlim o‘zgarishi sohasidagi normativ-huquqiy bazani mustahkamlashga ham katta e’tibor qaratilmoqda. O‘zbekistonda issiqxona gazlari tashlamalarini hisobga olish, monitoring qilish va hisobot yuritishning zamonaviy tizimi shakllantirilmoqda, milliy iqlim infratuzilmasi rivojlantirilmoqda hamda xalqaro ekologik boshqaruv standartlari joriy etilmoqda.
Ekotizim
Ekotizimlarni tiklash va Orolbo‘yi ekologik inqirozi oqibatlariga qarshi kurashish alohida yo‘nalish bo‘lib qolmoqda. Hududda ekologik vaziyatni barqarorlashtirish va Orol dengizi qurishi oqibatlarini kamaytirishga qaratilgan yirik o‘rmon-melioratsiya loyihalari amalga oshirilmoqda. “Yashil makon” tashabbusi doirasida 6,1 million gektar maydonda, jumladan, Orolbo‘yining 2,3 million gektar hududida o‘rmonlarni tiklash ishlari olib borilmoqda, shuningdek, 1 milliard daraxt ekish ishlari amalga oshirilmoqda. Ushbu loyihalar allaqachon mintaqadagi eng yirik ekologik tashabbuslardan biri sifatida e’tirof etilgan.
Toza energetika hajmining ortishi va «yashil» sanoatning rivojlanishi nafaqat atrof-muhitga tushadigan yuklamani kamaytirmoqda, balki yangi ish o‘rinlari yaratish, aholi turmush sifatini yaxshilash va yanada qulay shahar muhitini shakllantirishga ham xizmat qilmoqda. Ayniqsa, iqlim xavflariga moyil hududlar aholisi uchun olib borilayotgan islohotlar muhim ahamiyatga ega bo‘lib, ular qurg‘oqchilik, suv tanqisligi va boshqa iqlim xatarlariga bardoshlilikni oshirishga yordam bermoqda.
E’tirof
Xalqaro hamjamiyat O‘zbekistonning iqlim siyosati borasidagi sa’y-harakatlarini yuqori baholamoqda. Jahon banki BMT Taraqqiyot dasturi kabi xalqaro tashkilotlar mamlakatning «yashil» iqtisodiyotga o‘tish va ekologik investitsiyalarni jalb qilish uchun qulay sharoit yaratishdagi barqaror taraqqiyotini e’tirof etmoqda. O‘zbekistonning Parij kelishuvi doirasida yangilangan Milliy miqyosda belgilangan hissasi (HDC 3.0)ni taqdim etgani munosabati bilan BMTning Iqlim o‘zgarishi bo‘yicha doiraviy konvensiyasi ijrochi kotibi Simon Stiyell tomonidan yo‘llangan minnatdorlik maktubi xalqaro e’tirofning yana bir muhim tasdig‘i bo‘ldi.
Yangi majburiyatlarga ko‘ra, O‘zbekiston 2035 yilga borib yalpi ichki mahsulot birligiga to‘g‘ri keladigan issiqxona gazlari tashlamalarini 2010 yil darajasiga nisbatan 50 foizga qisqartirish va 2055 yilga qadar uglerod neytralligiga erishishni maqsad qilgan. Ushbu maqsadlar mamlakatning nafaqat xalqaro majburiyatlarni bajarishga, balki uzoq muddatli barqaror va past uglerodli rivojlanish modelini shakllantirishga intilayotganini ko‘rsatadi.
Bugungi kunda O‘zbekiston iqlim o‘zgarishiga qarshi kurash masalalarida faol va mas’uliyatli pozitsiyani namoyon etmoqda. Izchil ekologik siyosat, keng ko‘lamli islohotlar va xalqaro hamkorlik mamlakatning ekologik xavfsizlik hamda kelajak avlodlar uchun barqaror kelajakni ta’minlashga munosib hissa qo‘shishga tayyor ekanini tasdiqlamoqda.
Jamiyat
“Kadisheva”da shov-shuv: bozor buzilyaptimi?
Toshkent shahridagi Aviasozlar bozorida hududni tartibga solish sababli savdo rastalari buzilgani aytilmoqda. Tadbirkorlar bu ish ogohlantirilmay boshlanganini, oqibatda ayrim mahsulotlari sotishga yaroqsiz holga kelganini aytib, norozi bo‘lmoqda. Bozor ma’muriyati ularga bozor ichidan joy ajratilganini, ammo o‘zlari u yerga kirishni istashmayotganini, muammo tez orada bartaraf etilishini ma’lum qildi. Kun.uz holatni joyiga borib o‘rgandi.
Yashnobod tumanida joylashgan, xalq tilida “Kadisheva” deb ataladigan Aviasozlar dehqon bozorida bir necha kun avval qurilish ishlari boshlangan. Sotuvchi va tadbirkorlar holatdan norozi bo‘lib, Kun.uz’ga murojaat yo‘lladi.
Tadbirkorlar nimadan norozi?
Kun.uz holatni joyiga borib o‘rgandi. Sotuvchilarning aytishicha, bozor ma’muriyati buzish va qurilish ishlarini ularni ogohlantirmagan holda boshlagan. Oqibatda qulupnay, sabzavot va boshqa iste’mol mahsulotlari sotishga yaroqsiz holatga kelgan. Bir oy avval patent va hujjatlarni rasmiylashtirgan tadbirkorlar endilikda o‘z joylarida savdo qilolmayotganini aytmoqda. Ma’lum bo‘lishicha, ularga bozor ichidan joy ajratilgan.
“Bizga berilgan joy 80 sm, mahsulotimiz sig‘mayapti. Patent oldik, to‘lovlarni amalga oshirib keldik, lekin ogohlantirmasdan joyimiz buzildi. Qulupnaylarimiz yaroqsiz holatga keldi”, deydi tadbirkorlardan biri.
Tadbirkorlarning ko‘pi uzoq yillardan beri shu bozorda ishlab kelgan. Ularga ko‘ra, ilgari o‘rtacha ikki metrli joylarda savdo qilgan, hozir berilayotgan joylar esa juda kichik. Ba’zi savdogarlar esa joy yetishmovchiligi sababli ko‘chaga chiqib, vaqtincha noqonuniy savdo qilmoqda.
“10 kunda joyiga qaytishadi”
Kun.uz Aviasozlar dehqon bozori direktori o‘rinbosari Ismatulla Inoyatovdan holat bo‘yicha izoh oldi. Uning ma’lum qilishicha, muammolar tez orada bartaraf etiladi.
“Bozorning 1-, 2- va 3-pavilonlarida bo‘sh rastalar to‘ldirilgan, ortiqcha joylar tadbirkorlar orasida taqsimlangan. Tadbirkorlar ajratilgan joyga kirmay, ko‘chaga chiqib savdo qilmoqda. Ularni belgilangan joylariga qaytarish va tartibga solish rejasini bir hafta, o‘n kunda amalga oshiramiz”, deydi u.
Ismatulla Inoyatovning qo‘shimcha qilishicha, tadbirkorlarning murojaatlariga ko‘ra, berilgan, va’da qilingan joylar bo‘yicha tekshiruv o‘tkaziladi hamda muammolar bartaraf etiladi.Konets formy
“Noqonuniy savdo qilib kelishgan”
Holat yuzasidan Yashnobod tumani hokimligi ham rasmiy munosabat bildirgan. Hokimlikka ko‘ra, olib borilayotgan ishlar bozorning rasmiy savdo rastalariga taalluqli emas.
“Gap bozor atrofi va unga tutash hududlarda tashkil etilgan betartib savdo nuqtalari haqida bormoqda.
Mazkur hududda ayrim fuqarolar tegishli ruxsatnomalarsiz hamda sanitariya-epidemiologiya talablariga rioya qilmagan holda o‘zboshimchalik bilan meva-sabzavot savdosini amalga oshirib kelgan.
Hozirda hududni tartibga keltirish, noqonuniy savdo nuqtalarini bartaraf etish hamda tadbirkorlar faoliyatini qonuniy asosda maxsus ajratilgan savdo rastalariga joylashtirish ishlari olib borilmoqda”, deyiladi hokimlik munosabatida.
Qo‘shimcha qilinishicha, bozorning asosiy savdo qismi o‘z faoliyatini odatiy tartibda davom ettirmoqda.
Jamiyat
Sergelidagi qo‘lansa hid: muammo yechimi nimaga bog‘liq?
Toshkentning Sergeli tumani Qumariq mahallasi va uning atrofida yashovchilar yillar davomida yoqimsiz hiddan shikoyat qilishadi. Chunki aynan shu yerda Toshkentning oqova suvlari yig‘iladigan inshoot joylashgan.
Rasmiy izohlarda bu hidga asosiy sabab sifatida sanoat korxonalaridan kelayotgan oqava suvlar, teri sexlari, bo‘yoq ishlab chiqarish korxonalari va qushxonalarining oqava chiqindilari ko‘rsatiladi.
Bahorning ilk kunlaridan bu badbo‘ylik har doimgidanda kuchliroq tarqalayotgani muammo geografiyasi ham kengayganiga ishora qilmoqda.
Kun.uz muammoning sabablari va uning yechimlari bilan qiziqib ko‘rdi.
Mutasaddilarga ko‘ra, ayrim korxonalar tomonidan kanalizatsiya tizimiga oqiziladigan kuchli kimyoviy moddalar “Salar” oqova suv tozalash inshootidagi biologik tozalash jarayoniga salbiy ta’sir qiladi. Ya’ni bakteriyalar organik moddalarni parchalashi kerak bo‘lgan tizimga zaharli aralashmalar tushadi va bu mikroorganizmlarning nobud bo‘lishiga olib keladi.
2026 yil mart oyida Senatning Agrar, suv xo‘jaligi masalalari va ekologiya qo‘mitasi “Salar” oqova suv tozalash inshooti faoliyatini joyida o‘rgandi. Rasmiy ma’lumotda inshootda oqova suvlar mexanik, biologik va dezinfeksiya bosqichlaridan o‘tishi, oqavani natriy gipoxloriti bilan zararsizlantirish uchun 62 ta uskuna ishlayotgani qayd etilgan. Shuningdek, tozalash jarayonida hosil bo‘lgan quyqalar inshoot hududidagi 35 ta maydonda qayta ishlanishi aytilgan.
Ammo aynan shu 35 ta maydon qanday ishlashi, u yerda ochiq havoda quritilayotgan kanalizatsiya quyqalari hid tarqalishiga qanchalik ta’sir qilishi haqida batafsil izoh berilmagan.
Aslida ushbu 35 ta maydonda quritilayotgan ahlat atrofga shamol tasirida noxush hid tarqalishiga olib kelmayaptimi?
Kun.uz shu savolga javob izlab, shu paytgacha keng jamoatchilikka ko‘p ham ko‘rsatilmagan hududda bo‘ldi. Bu maydonlarda quritilayotgan kanalizatsiya quyqalari shu qadar badboy hid tarqatganidan, arang tasvirga ololdik.
Ma’lum bo‘lishicha, bu oddiy quritilayotgan quyqa emas. Bu – aholi xonadonlaridan, hojatxonalardan, oshxonalar va hammomlardan kelgan oqova suvlar tozalanganidan keyin ajralib chiqadigan organik massa.
Bunday massa ochiq havoda turganda, ayniqsa issiq va shamolli kunlarda, atrofga noxush hid tarqatishi tabiiy.
Ammo “Toshkent shahar suv ta’minoti” AJ bosh muhandisi Umidjon Malikov yoqimsiz hid bu 35 ta maydondagi kanalizatsiya quyqalari bilan bog‘liq emasligini aytdi. Uning izohlashicha, biz ushbu maydonda bo‘lgan vaqtimizda “texnikalar bilan tozalash ishlari olib borilayotgani sababli badbo‘y hid tarqalgan, lekin qolgan paytlarda u yerdan hid chiqmaydi”.
Mas’ul muhandisga ko‘ra, xalq tilida “sassiq ko‘prik” deb ataladigan hududda kanalizatsiya quvurlarining birinchi mexanik tozalash nuqtasi joylashgan bo‘lib, quvurlarda bosim bilan keladigan har xil yoqimsiz hidga ega gazlar birdan shu mexanik tozalash inshootiga keladi.
Umidjon Malikov muammo yechimiga to‘xtalar ekan, 2026 yilning yoz oylarida qabul qilish kameralariga ikki bosqichli filtr qo‘yish rejalashtirilganini, filtr o‘rnatilgach, badbo‘y hid kamayishini bildirdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, kelgusida Toshkent viloyati Quyi Chirchiq tumanida boqichma-bosqich 1,5 million kub oqavani qabul qilishga mo‘ljallangan yangi oqava suv tozalash inshooti qurilishi yuzasidan taklif berilgan, lekin bu hozircha taklif sifatida qolmoqda. Uni amalga oshirish – moliyalashtirish manbasi topilishiga bog‘liq.
Biz ochiq ma’lumotlar asosidagi o‘rganishlarimizda, ayrim mamlakatlar tozalangan kanalizatsiya quyqasini ochiq quritishdan voz kechgani, biogazdan energiya olish yo‘lga qo‘yilgani, sanoat oqavalari uchun alohida kimyoviy tozalash liniyalari joriy etilgani ma’lum bo‘ldi.
Demak, yechimlar talaygina, asosiy masala esa mas’ullarda qolmoqda: aholini yillar davomida qiynab kelayotgan badbo‘y hidni bartaraf etishga yetarlicha e’tibor va mablag‘ qachon ajratiladi?
Jamiyat
O‘zbekiston kunlik suv iste’moli yuqori bo‘lgan davlatlar qatoriga kirdi
Mamlakatda sutkada o‘rtacha bir kishiga to‘g‘ri keladigan suv miqdori taxminan 4778 litrga teng.
O‘zbekiston kunlik suv iste’moli yuqori bo‘lgan davlatlar qatoriga kirdi. Bu haqda Worldometer internet xizmati ma’lumotlari guvohlik beradi.
Mamlakatda sutkada o‘rtacha bir kishiga to‘g‘ri keladigan suv miqdori taxminan 4778 litrga teng.
Taqqoslash uchun, Qozog‘iston taxminan 3397 litr, Qirg‘iziston taxminan 4153 litr, Tojikiston 4460 litr sarflaydi, Turkmaniston esa sutkasiga bir kishiga 15445 litrgacha suv sarflash bilan ro‘yxatda birinchi o‘rinda turadi.
Worldometer ma’lumotlariga ko‘ra, Turkmaniston aholisi kunlik suv iste’moli bo‘yicha nafaqat Markaziy Osiyoda, balki dunyoda ham yetakchilik qiladi.
Aholi jon boshiga suv iste’moli eng yuqori bo‘lgan o‘nta mamlakat:
– Turkmaniston (sutkasiga bir kishiga 15445 litr);
– Chili (sutkasiga 5 880 litr);
– Gayana (sutkasiga 5 284 litr);
– O‘zbekiston (sutkasiga 4 778 litr);
– Tojikiston (sutkasiga 4 460 litr);
– Qirg‘iziston (sutkasiga 4 153 litr);
– AQSh (sutkasiga 3 732 litr);
– Eron (sutkasiga 3 638 litr);
– Estoniya (sutkasiga 3 585 litr);
– Ozarboyjon (sutkasiga 3512 litr).
Suv iste’molining eng past darajasi Afrika mamlakatlarida qayd etilgan. Eng past ko‘rsatkich Kongo Demokratik Respublikasida bo‘lib, u yerda har bir kishiga sutkasiga atigi 32 litr suv sarflanadi.
Jamiyat
Toshkentda 912 marta qoida buzgan Matiz aniqlandi
Matiz haydovchisi 2024 yil aprel oyidan bugungi kunga qadar yo‘l harakati qoidalarini muntazam ravishda buzib kelgan. Unga 912 ta ma’muriy jarima rasmiylashtirilgan. Jarima miqdori esa 311 mln so‘mdan oshgan.
Toshkent shahrida 900 dan ortiq qoidabuzarlik sodir qilgan Matiz aniqlandi. Bu haqda Kun.uz’ga MIB axborot xizmati rahbari Farrux Toshpo‘latov xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, Matiz haydovchisi 2024 yil aprel oyidan bugungi kunga qadar yo‘l harakati qoidalarini muntazam buzib kelgan. Unga 912 ta ma’muriy jarima rasmiylashtirilgan. Jarima miqdori jami 311 mln so‘mdan oshgan.
Haydovchi yo‘l harakati qoidalarini pisand qilmaslikni odatga aylantirgan. Ammo huquqbuzarliklar uchun belgilangan jarimalarni to‘lashga shoshilmagan. Oqibatda qarzdorlik yillar davomida yig‘ilib borgan va Matiz qidiruvga berilgan.
Olib borilgan tezkor-qidiruv va majburiy ijro harakatlari natijasida 15 may kuni Matiz topilib, jarima maydoniga joylashtirilgan.
Farrux Toshpo‘latovga ko‘ra, bu sodir etilgan qoidabuzarlik son jihatdan hozircha “rekord” bo‘lib turibdi.
Jamiyat
“Meni zapretdan chiqaringlar, ijod qilmoqchiman, deya olmadim”
O‘zbekiston xalq artisti Farrux Zokirov Kun.uz’ga bergan intervyusida ijodiy faoliyatidagi eng og‘ir davrlar, “zapret” yillari, davlat rahbari hamda birinchi xonim bilan bog‘liq xotiralari, otasi Karim Zokiriy o‘g‘lining ijodiga bergan bahosi va oilasi haqida samimiy gapirdi. Xonanda ayrim paytlar tug‘ilgan kunini “yig‘lab-yig‘lab” o‘tkazganini, biroq xalq mehri uni yana sahnaga qaytarganini aytadi.
“Bu ham sinov ekan. Elakdan o‘tganlar san’atda sheryurak bo‘ladi”
Farrux Zokirov ijodkor uchun taqiq — xalq tilidagi “zapret” qanchalik og‘riqli ekanini eslar ekan, shunday dedi: Endi buni ham ko‘rish kerak ekan. Tatib ko‘rish kerak, his qilish kerak. Bu ham sinov. Shunaqangi she’r yozib berdilar Mahmud Toir, “Yalla”ga bag‘ishlov sifatida. Qarang, to‘rt qatorning o‘zida bitta afsona:
Ellik besh yil elak bo‘ldi,
Ellik besh ming tilak bo‘ldi.
Bu elakdan o‘ta olganlar
San’atda sheryurak bo‘ldi.
“Men vazirlikdan ketib, xalqim va ijodimga qaytishni so‘radim”
“O‘sha paytda sizning hamkasblaringiz bilan muloqot bo‘lganmi? Hol-ahvol so‘rashdimi sizdan? Yoki siz ular bilan yig‘ilib, “meni taqiqdan olinglar, men ijod qilmoqchiman, menga erkinlik kerak”, deya olganmisiz, Farrux aka?” – degan savolga quyidagicha javob qaytardi suhbatdoshimiz.
Yo‘q. Bir shunaqa bo‘lgan, mana, vazirlikda ishladik. Ozgina bo‘lsa ham vazir ham bo‘ldik. Men o‘ylagan edimki, o‘sha paytda mening foydam tegarmikan, men teatrda o‘sganman, san’at olamida o‘sganman. Endi o‘sha paytlarda yo‘q, bu narsa kerak emas ekan. Bu haligi tizim, ertalab rahbariyatdan keladigan qog‘oz, kun bo‘yi o‘sha bilan ovoragarchilik. Endi to‘g‘ri tushuning. Madaniyat bilan sportni birlashtirishdi. Orada bo‘ldi. Esingizda bormi? Mana shu fursatdan foydalanib men aytdimki: “iltimos, keling, men xalqimga, ijodimga qaytay”. Ismlarini aytmay, yaxshi ham yaxshilik bilan men shu yerdan ketdim men, vazirlikdan. Men aytdimki: “Iltimos, men sahnada ko‘proq foyda keltiraman”. Nima deydi, u joydan ketishning o‘zi ham bo‘lmaydi endi, bilasiz-u, bunaqa protokollar. O‘shanda boshdan o‘tkazdik. Bu ham kerak, bu ham, haligi aytganimdek, bu hammasi sinov. Bu haligi aytganimdek elak. Bu elakdan o‘tdik.
“Prezidentimiz san’atimizning muxlisi. Bunga milliardlar ham yetmaydi”
Qahramonimiz suhbat davomida davlat rahbari bilan bog‘liq xotiralarni his-hayajon bilan esladi. Farrux Zokirovning aytishicha, davlat rahbari bilan munosabatlari uzoq yillardan beri davom etadi. Ayniqsa, 70 yillik yubileyidagi tashrifni xonanda katta hayajon bilan esladi. Uning aytishicha, dastlab yarim soatga rejalashtirilgan uchrashuv bir yarim soat davom etgan. “Prezidentimiz bizning san’atimizning muxlisi. Bunga nima yetsin? Buni milliardlarga ham sotib olib bo‘lmaydi”, – dedi san’atkor. Xonanda ayrim qiyin davrlarda aynan shunday e’tibor va qo‘llab-quvvatlash uni ruhlantirganini ta’kidladi.
“Baxt bor edi, lekin yig‘lab nishonlagan kunlar ham bo‘lgan”
Farrux Zokirov davlat rahbari tilga olgan og‘ir davrlarni ham esladi.
Uning aytishicha, hayot doimo “silliq” bo‘lmagan. Ba’zi tug‘ilgan kunlar quvonch bilan emas, ichki og‘riqlar bilan o‘tgan. Shunga qaramay, san’atkor bunday sinovlarni hayot maktabi deb bilishini aytdi. “Xalq nazari boshqa narsa. Demak, qilgan xizmatlarimiz bekor ketmagan”, – dedi u.
“Birinchi xonimdagi nafosat o‘zbek ayolining timsoli”
Muxlislaringiz orasida birinchi xonim Ziroat Mirziyoyeva ham bor ekanlar. Ya’ni ular ham sizning qo‘shiqlaringizni maroq bilan eshitarkanlar. Birinchi xonim haqida ham bir fikrlaringiz bo‘lsa, yaxshi bo‘lardi.
Kelinoyimiz. Endi, avvalambor, sir bo‘lmasa kerak, men shunday baxtga ega bo‘lganmanki, muloqotda bo‘lish, bunaqangi oliyjanoblik… Qarang, men o‘sha qo‘shiqlarimda ifodalashga harakat qilaman, bizning o‘zbek ayollarining bir eng go‘zallik tomonlari mana kelinoyimizda bor.
Nafozat, go‘zallik, odob. Shu o‘zlarining shunday bir qarab turishlarida qanaqangi mehr bor, qandaydir go‘zallik bor. Shuning uchun hali aytyabman-u, men butun dunyo bo‘ylab yuraman, bizning o‘zbek ayoli, ayniqsa men bir narsani yana o‘shanga urg‘u beramanki, farqi yo‘q, o‘zbekmi, armanmi, rusmi, qirg‘izmi, o‘zbekistonlik ayollar bir boshqacha-da.
“Otam tanqid qilmaganining o‘zi katta baho edi”
Farrux Zokirov otasi Karim Zokirov bilan bog‘liq xotiralarni ham esladi.
Uning aytishicha, otasi qo‘shiqlarni ko‘p maqtamagan, lekin tanqid qilmasligining o‘zi katta e’tirof hisoblangan. Ayniqsa, “G‘ayra-g‘ayra” qo‘shig‘idan keyingi “Yomon emas, yaxshi, o‘g‘lim” degan gap xonanda uchun unutilmas baho bo‘lib qolgan. “Yalla” diniy qo‘shiq deb tanqid qilingan paytlar ham bo‘lgan”
San’atkor sovet davridagi bosimlarni ham esladi.
Uning aytishicha, 1985-yillarda markaziy matbuotda “Yalla” ansambli diniy yo‘nalishga yaqinlikda ayblangan. Biroq keyinchalik tarixchilar va musiqashunoslar “Yalla” nomining ildizi xalq og‘zaki ijodi va “Yo Alloh” iboralari bilan bog‘liq ekanini aytgan. “Demak, buning tarixiy asosi bor ekan”, – dedi Farrux Zokirov.
“Seni tashlab ketganim yolg‘on, o‘g‘lim”
Intervyumizning eng ta’sirli qismlaridan biri “O‘g‘lim” qo‘shig‘i haqida bo‘ldi. Farrux Zokirovning aytishicha, bu qo‘shiqning yaratilishida marhum Muhammad Yusufning hissasi katta bo‘lgan.
Alloh rahmat etsin, Muhammad Yusufning oldiga borganmiz, uchrashib, keyin men aytdimki, bir fikr bor, mana, suhbatlashsak, maslahatlashsak, shu “Erkak allasi” bo‘larmikin? Shuni chiqarsa bo‘larmikin? Bir mahalda o‘zgarib qoldi Muhammad Yusuf, Alloh rahmat etsin. Qizardi-da, “Farrux aka, uzr, hozir kelaman”, deb chiqib ketdi. Bir o‘n minutcha yo‘q. Keyin kirib, qaytib kirib keldi-da, ko‘zlari qizarib ketgan. “Eh, Farrux aka, mening boshimdan o‘tgan narsa”. Endi birinchi oila bo‘lmasdan anaqa, bunaqa-bunaqa bo‘lgan deb, menga she’r berganlar o‘sha kuni. Qalbimning shunaqangi nozik joyiga tegdi. Keyin o‘sha she’rni menga berganlar.
O‘ksimagin, jon o‘g‘lim, arslon o‘g‘lim.
Seni tashlab ketganim yolg‘on, o‘g‘lim”.
“Jamshid ukamni hammadan ko‘p maqtashardi”
Mendan keyingi ukam rahmatli Jamshid. Ajoyib inson: kamtarin, shunaqangi mehribon, hali aytishadi-yu, “qo‘yning og‘zidan cho‘p olmaydigan” insonlardan biri Jamshid ukam, deya O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist, kino va teatr aktyori rahmatli Jamshid Zokirov haqida esladi.
Qayerga bormaylik, mana, qarindoshlarga, Qo‘qongami, u-bu yerlarga borganimizda, “Karim aka, Jamshid o‘g‘lingiz boshqacha-da”, deyishardi. Yuvosh bo‘lgan, mehribon bo‘lgan, sal dadamga ham ko‘proq o‘xshab ketardi. Men, masalan, oyimga ko‘proq o‘xshayman. Shu men uchun haligi rashk emas, men ham shu harakat qilardimki, menga ham shunaqa deyishsa. Endi boshqacha hazil ham qilishardi. Masalan, endi bir tasavvur qiling, buyuk Halima Nosirova, buyuk Tamaraxonim, Mukarrama Turg‘unboyeva… Endi dadam bilan ular aka-ukaday, opa-singilday, mana shunaqa. Juda ham bularning munosabatiga, bularning muomalasiga havas qiladigan, bu ham bir maktab edi. Masalan, men endi kichkinaman, “Karim aka, buningiz boshqacharoq-a, sarig‘roq-a?” deb. Endi hazil, o‘shaning orasida balkim duolar bo‘lganmi… Endi aytyabman-ku, shunaqangi buyuk insonlarning duosini, suhbatini, maslahatini olganmiz.
“San’atdagi eng katta mukofot — xalqning muhabbati”
Intervyu davomida Farrux Zokirov bir necha bor xalq mehrini eng katta boylik deb ta’kidladi. San’atkorning aytishicha, mukofotlar, unvonlar yoki mansablardan ham muhimrog‘i — xalqning qalbidan joy olishdir. “Buni hech qanday boylik bilan sotib olib bo‘lmaydi”, – dedi u.
-
Dunyodan5 days ago
Prezident Tramp 13-15 may kunlari Xitoyga tashrif buyuradi.
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston Mo‘g‘ulistondagi konlarni o‘zlashtirishni boshladi
-
Jamiyat5 days ago
Surxondaryo viloyati hokimiga o‘rinbosar tayinlandi
-
Jamiyat5 days ago
Rishtonda muqaddam sudlangan kadastr xodimi ushlandi
-
Dunyodan5 days ago
Shimoliy Koreya Ukraina mojarosidan katta foyda ko’rdi
-
Siyosat4 days ago
Putin Yevropa bilan muzokaraga kirishish shartini aytdi
-
Siyosat2 days agoPrezident Mirziyoyev Toshkent metropolitenini 2035 yilgacha kengaytirishni maʼqulladi
-
Siyosat4 days ago
Trampga 80 kunlik muddat nima berdi? (video)
