Mahalliy
Zamonaviy jamiyatda qaysi biri ko‘paymoqda?
Inson tafakkurining ikki quvvatli kuchi – yaratish va yo‘q qilish – har doim jamiyat rivojida muhim rol o‘ynab kelgan. Eski zamonlardan beri xalqimizda «yo‘qdan bor qiluvchi»lar – cheksiz tafakkur va ijodkorlik egalari bo‘lishgan. Ularning qo‘liga tushgan har bir buyum, har bir ish, har bir g‘oya o‘ziga xos estetik va funksional ahamiyatga ega bo‘lgan.
Ularning hayotiy faoliyatidagi eng muhim jihati – kam resurslardan maksimal foyda olishga intilish, cheklangan imkoniyatlar doirasida yangilik va maroqli narsalarni yaratish bo‘lgan. Masalan, uyidagi bor mahsulotdan mazali yangi taomlar tayyorlash, eski, yaroqsiz va muddatini tugatib bo‘lgan buyumlarni yana boshqacha qo‘llash orqali uy-joyni obodonlashtirish, tosh, g‘isht va tuproqdan chiroyli uy-joy qurish – bularning barchasi «yo‘qdan bor qiluvchi»larning ijodiy salohiyati va iqtisodiy tafakkurini mevasi hisoblanadi. Ular o‘z mehnati va ijodi orqali nafaqat moddiy boylikni yaratgan, balki oila a’zolarini ham ma’nan qanoatlantirgan. Bunday insonlar el-yurtda izzatda va jamiyatda esa katta hurmatga sazovor bo‘lishgan.
Biroq, zamonaviy jamiyatda yangi bir toifa – «borni yo‘q qiluvchi»lar paydo bo‘ldi. Hozirgi, to‘qchilik davridagi farovonlik va moddiy boyliklarning ko‘payishi ko‘pchilikda isrofgarchilik, beparvolik va moddiy boyliklarga e’tiborsizlikni keltirib chiqarayapti.
«Borni yo‘q qiluvchi»lar uchun asosiy narsa – faqat, iste’mol qilish, eski narsalarini yangisiga almashtirish, bugungi kunining rohat-farog‘atiga berilishdir. Ularni eski narsalarni qayta ishlash, tejamkorlik yoki yaratish qiziqtirmaydi. Ular ko‘proq boshqalar yaratgan narsalarni iste’molchisi, bir tomondan jamiyatning iqtisodiy g‘ildiragi yaxshi aylanishi uchun bunday toifa ham kerak.
Ularning psixologik portretida tejamkorlik va aql bilan harakat qilish o‘rniga yuqori darajadagi orzu-havas va ko‘r-ko‘rona iste’molchilik g‘olib keladi. Natijada esa, albatta moddiy boyliklar tezkorlik bilan sarflanadi, chiqindilar miqdori ortib boraveradi va eng achinarlisi ekologik muvozanat ham buziladi.
Bu toifadagi insonlarning psixologik jihatlarini tadqiq qilishda ularning ma’suliyatsizligi, beparvoligi va kelajakka nisbatan befarqligiga e’tibor qaratish juda muhim. Aslida jamiyat rivoji uchun har ikki toifa ham kerak, birini yaxshi va birini yomon desak ob’yektiv baho bo‘lmagan bo‘lar edi.
Ikki toifaning taqqoslanishida psixologik quyidagi jihatlarni ko‘rish mumkin. «Yo‘qdan bor qiluvchi»larda yaratishga intilish, muammolarni yechishga moyillik va iqtisodiy tafakkuri yuqori darajada bo‘lsa, «borni yo‘q qiluvchi»larda esa tejamkorlik kam uchraydi, ularda qanoatlanish hissi past bo‘ladi, doimo yangi narsaga intilish va eskisiga nisbatan befarqlik kuzatiladi.
Bu ikki toifaning bir-biridan psixologik farqi, asosan ehtiyojlarining tabiatida, mas’uliyat hissida va kelajakka bo‘lgan munosabatlarida yaqqol ko‘zga tashlanadi.
Jamiyatning barqaror rivojlanishi uchun ikkala toifa ham muhim deb, bekorga yozmadim. «Yo‘qdan bor qiluvchi»larning ijodi va tejamkorligi jamiyatning rivojlanishiga, «borni yo‘q qiluvchi»larning esa iste’molni rag‘batlantirish va bozor iqtisodiyotining tez aylanishga hissasini qo‘shadi.
Unda muammo nimada, deyapsizmi?!
Muammo, ikkinchi toifaning ortib borayotganligi va birinchi toifaning kamayib borayotganligida, deb o‘ylayman. Albatta, bunga qandaydir aniq statistik raqamlar va ilmiy dallillangan asoslarim yo‘q. Bu kuzatuvlarim orqali kelgan xulosam.
Shuning uchun ta’lim va tarbiya jarayonida tejamkorlik, yaratishga intilish va mas’uliyatni shakllantirishga alohida e’tibor berish zarur. Shunday yondashuv bilan jamiyatning iqtisodiy barqarorligiga, ekologik toza muhitning saqlanishi va rivojlanishiga erishishimiz mumkin.
Madina Miytan, psixolog
OTMlar uchun kvotalar tasdiqladi. Bu haqda Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi xabar berdi.
Davlat qabul komissiyasi tomonidan 2026/2027-o‘quv yili uchun davlat oliy ta’lim tashkilotlari umumiy qabul parametrlari, jumladan, quyidagilar tasdiqlandi:
– Axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt yo‘nalishlari uchun davlat granti kvotalari 35 foizga oshirilishi hisobiga ajratilgan qabul parametrlari;
– Bakalavriat va magistratura bo‘yicha umumiy qabul parametrlari ta’lim shakllari hamda o‘qitish tillari kesimida;
– Tillar, maxsus pedagogika, sport, san’at va boshqa yo‘nalishlarning ixtisoslashuviga ko‘ra qabul taqsimoti;
– Nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun qo‘shimcha 2 foizlik davlat granti kvotalari;
– Yetim va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar uchun qo‘shimcha 1 foizlik davlat granti kvotalari;
– Ichki ishlar organlari xodimlari farzandlari uchun qo‘shimcha 5 foizlik davlat granti kvotalari;
– Qurolli Kuchlar va Milliy gvardiya harbiy xizmatchilari farzandlari uchun davlat granti kvotalari;
– Muddatli harbiy xizmatni o‘tab, tavsiyanomaga ega fuqarolar uchun alohida 5 foizlik qabul ko‘rsatkichlari;
-Bojxona organlari xodimlari farzandlari uchun qo‘shimcha 2 foizlik davlat granti kvotalari;
– “Ijtimoiy reyestr”ga kiritilgan oilalar farzandlari uchun qo‘shimcha 10 foizlik davlat granti kvotalari;
– O‘rmonchilar va ularning farzandlari uchun qo‘shimcha davlat granti asosidagi qabul ko‘rsatkichlari;
– Xorijdagi yosh vatandoshlar uchun ajratilgan 30 ta davlat granti o‘rinlari;
– Davlat granti ulushining ta’lim sohalari va bakalavriat yo‘nalishlari bo‘yicha taqsimoti;
– Kamida 5 yillik ish stajiga ega fuqarolarni kechki ta’limga tavsiya etish huquqiga ega vazirlik va idoralar ro‘yxati;
– Maktab ta’limi, sog‘liqni saqlash va san’at sohalari uchun maqsadli qabul parametrlari;
– Maktabgacha ta’lim pedagoglari uchun dual ta’lim asosidagi bakalavriat qabul parametrlari;
– Oliy malaka toifasiga ega maktab o‘qituvchilari uchun pedagogika magistraturasiga masofaviy ta’lim bo‘yicha maqsadli qabul;
– 5 yillik mehnat stajiga ega xotin-qizlar uchun 2 500 ta alohida to‘lov-kontrakt o‘rni;
– Xotin-qizlar uchun kunduzgi ta’limga qo‘shimcha 4 000 ta davlat granti;
-Green University uchun vakant davlat buyurtmasi o‘rinlari hisobidan 100 ta qabul parametri;
– Qirg‘iziston, Qozog‘iston, Tojikiston va Mo‘g‘uliston fuqarolari uchun davlat granti asosidagi qabul ko‘rsatkichlari.
2026 yil 1 avgustdan boshlab Turkiyaning SunExpress aviakompaniyasi ilk bor Izmir – Toshkent – Izmir yo‘nalishi bo‘yicha muntazam aviaqatnovlarni amalga oshirishni boshlaydi. Parvozlar haftasiga to‘rt marta 189 nafar yo‘lovchiga mo‘ljallangan Boeing 737-800 rusumidagi havo kemalarida bajariladi. Bu haqda Uzbekistan Airports xabar bermoqda.
«Tarixda ilk bor Toshkent va Izmir shaharlari o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri muntazam aviaaloqa yo‘lga qo‘yilib, bu ikki mamlakat o‘rtasidagi turistik, biznes va madaniy aloqalarni yanada kengaytirishga xizmat qiladi», — deyiladi xabarda.
Ta’kidlanishicha, SunExpress O‘zbekiston aviatsiya bozoriga ilk bor kirib kelmoqda hamda mamlakatga muntazam reyslarni amalga oshiruvchi uchinchi Turkiya aviakompaniyasiga aylanadi. Bundan tashqari, aviakompaniya kelgusi yil boshidan Farg‘ona vodiysidagi aeroportlarga ham muntazam aviaqatnovlarni yo‘lga qo‘yish imkoniyatini ko‘rib chiqmoqda.
Hozirgi kunda O‘zbekiston va Turkiya o‘rtasida muntazam aviaqatnovlar Turkish Airlines hamda AJet aviakompaniyalari tomonidan amalga oshirilmoqda.
SunExpress — Turkiyaning yetakchi loukoster aviakompaniyalaridan biri bo‘lib, 1989 yilda Turkish Airlines va Lufthansa kompaniyalari hamkorligida tashkil etilgan. Aviakompaniya Antaliya va Izmir shaharlarida bazalashgan bo‘lib, Yevropa, Yaqin Sharq, Shimoliy Afrika va Markaziy Osiyoning 37 ta mamlakatidagi 250 dan ortiq yo‘nalish bo‘yicha muntazam aviaqatnovlarni amalga oshiradi.
Buxoroda ham bog‘chalar vaqtincha yopiladi.
Buxoro viloyatida kutilgan kuchli issiqlar munosabati bilan 15–17-iyul kunlari barcha davlat maktabgacha ta’lim tashkilotlari faoliyati vaqtincha to‘xtatiladi.
Bu haqda Buxoro viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi Buxoro viloyati Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasining xulosasiga asoslanib ma’lum qildi.
Ma’lum qilinishicha, qaror maktabgacha yoshdagi bolalarning hayoti va salomatligini jazirama issiqning salbiy ta’siridan muhofaza qilish maqsadida qabul qilingan.
Davlat maktabgacha ta’lim tashkilotlari 20 iyul kunidan boshlab belgilangan tartibda o‘z faoliyatini qayta tiklaydi.
Ota-onalardan ushbu vaqtinchalik cheklovni to‘g‘ri qabul qilish, shu kunlarda farzandlari salomatligi va xavfsizligiga alohida e’tibor qaratish so‘raldi.
Avvalroq Qoraqalpog‘iston, Xorazm va Navoiydagi bog‘chalar vaqtincha yopilishi ma’lum qilingandi.
Fransiyaning Nitsa shahrida Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi delegatsiyasi hamda Frankofoniya instituti o‘rtasida hamkorlikni kengaytirishga qaratilgan Anglashuv memorandumi imzolandi.
Hujjatga ko‘ra, 2030 yilgacha O‘zbekistondagi 1 410 nafar fransuz tili o‘qituvchisining malakasi oshiriladi. Ularning 910 nafari uchun umumiy qiymati 1,3 million yevroga teng bo‘lgan bepul pedagogik stipendiya (grant) ajratiladi.
Shuningdek, tomonlar «Allyumer le zetual» («Allumer les étoiles») dasturi doirasida pedagoglar malakasini oshirish, trenerlar tayyorlash hamda xorijiy til mutaxassislarini O‘zbekistonga jalb etish bo‘yicha hamkorlik qilishga kelishib oldi.
Bundan tashqari, A. Avloniy nomidagi Pedagogik mahorat milliy institutida Frankofoniya instituti byurosini ochish masalasi ham muhokama qilindi. Mazkur byuro kelgusida mintaqaviy markaz sifatida fransuz tili o‘qituvchilarining malakasini oshirishga xizmat qilishi rejalashtirilmoqda.
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari Sherzod Karimov boshchiligidagi delegatsiya Fransiyadagi O‘zbekiston elchixonasida «Canva» kompaniyasi bilan grant kelishuvini imzoladi. Hujjatga muvofiq, mamlakatdagi 10 mingdan ortiq umumta’lim maktabi «Canva for Education» platformasidan uch yil mobaynida mutlaqo bepul foydalanadi.
Kelishuv Parij shahridagi YuNESKO bosh qarorgohida o‘tkazilayotgan «Ta’lim transformatsiyasi sammiti +4» doirasida imzolandi. Grantning umumiy qiymati 20 million AQSh dollariga teng bo‘lib, u maktablarda zamonaviy raqamli ta’lim vositalarini keng joriy etishga xizmat qiladi.
«Canva» — Avstraliyada tashkil etilgan va hozirda dunyoning 190 dan ortiq mamlakatida qo‘llanilayotgan yetakchi vizual dizayn platformasi hisoblanadi. Uning ta’limga mo‘ljallangan «Canva for Education» xizmati o‘qituvchilar va o‘quvchilar uchun maxsus ishlab chiqilgan minglab tayyor shablonlar hamda dizayn vositalarini taklif etadi.
Platforma orqali o‘quvchilar taqdimot va infografikalar tayyorlash, vizual materiallar yaratish, sun’iy intellekt asosida ta’lim kontenti ishlab chiqish, guruh bo‘lib onlayn hamkorlik qilish va raqamli savodxonlik ko‘nikmalarini rivojlantirish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Saka het-trik qildi, Mbappe Messini quvib o‘tdi
Turkiya AQSh harbiy-dengiz kuchlarining qayta tiklanishini kutayotgani sababli, yirik harbiy kema kelishuvining amalga oshishi dargumon.
Axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt yo‘nalishlari uchun davlat grantlari ko‘paytirildi
-
Iqtisodiyot4 days agoMarkaziy bank huzurida Islomiy moliya kengashi tashkil etildi
-
Dunyodan3 days ago
Prezident Tramp uning o‘ldirilishi masalasiga oydinlik kiritmoqda
-
Siyosat5 days agoPrezident Mirziyoyev Toskana delegatsiyasi bilan uchrashib, savdo, sarmoyaviy va madaniy aloqalarni muhokama qildi
-
Dunyodan5 days agoMahmud Ahmadinejod atrofidagi sirli o’yin: “Mossad bilan hamkorlik”
-
Jamiyat5 days ago
O‘zbekistonga juda kuchli issiq havo oqimlari kirib keladi
-
Dunyodan3 days agoMalayziya Isroil fuqarolarini deportatsiya qilmoqda
-
Jamiyat4 days agoChimyonda tog‘ sayri qutqaruv operatsiyasi bilan yakunlandi
-
Sport4 days agoAngliya va Argentina nega bir-birini yomon ko‘radi? Ashaddiy dushmanlik tarixi