Mahalliy
Eski buyumlar asirligidan qanday qutulish mumkin?
Uyda eski narsalarni yig‘ish odati faqat bir millatga xos emas, butun dunyoda global muammoga aylangan hodisa. Hozirgi kunda ushbu mavzuga bag‘ishlangan ko‘plab ilmiy-ommabop maqolalar va bloglarni uchratish mumkin. Ushbu maqolada nima uchun eski buyumlardan voz kecha olmasligimizning psixologik sabablari batafsil ochib berilgan.
Barchamizning xonadonimizda shunday bir kichik joy bor, masalan, shkaf burchagi, stol tortmasi, balkon yoki kichik omborxona. Biz u yerni kamdan-kam hollarda ochamiz va asosan «kun kelib kerak bo‘lib qolishi mumkin» bo‘lgan narsalarni yashirish uchun foydalanamiz. Aslida esa, bular voz kechib, tashlab yuborishga ko‘zimiz qiymayotgan keraksiz buyumlardir.
Bu narsalar bugungi hayotimizda o‘z qiymati va maqsadini allaqachon yo‘qotgan, ammo biz ulardan voz kecholmaymiz. Yarmi singan garniturlar yoki idish-tovoqlar foydali bo‘lishi mumkin! Simlari uzilgan quloqchinlar yoki darz ketgan likopcha balki asqotib qolar? Eski, buzilgan miksermi, uni tuzatish mumkin! O‘n yillik jurnallar… ularda foydali ma’lumotlar bo‘lsa-chi?! Issiq yoz kunida sotib olingan yoqimli kichkina stakanchalar yoki bolaligimizda tomosha qilgan CD-disklar qutisi, axir bular xotira!
Miyamizning ratsional qismi bu buyumlarning ortiqcha ekanini allaqachon tushunib yetgan va ularni shunchaki bir joyga qamab qo‘ygan, lekin baribir tashlab yuborishga qo‘limiz bormaydi.
Nima uchun biz uyimizni to‘ldirib, tartibsizlik sodir etamiz?
Tartibsizlik psixologiyasi shunchaki dangasalik yoki uquvsizlik masalasi emas. Bu xotira mexanizmlarimiz, xavfsizlikka bo‘lgan ehtiyojimiz va hatto kelajak oldidagi qo‘rquvlarimiz bilan bog‘liq murakkab, ko‘p qatlamli hodisadir. Narsalarni tashlab yuborish bizga og‘irlik qiladi, chunki o‘sha lahzada go‘yo o‘zimizning bir qismimizdan voz kechayotgandek bo‘lamiz.
«Qanday qilib bu stakanlarni axlatga otaman? Axir o‘sha kuni havo juda go‘zal edi, kayfiyatim a’lo edi, hayot go‘yoki baxtliroq tuyulgandi… O‘shanda his qilgan quvonchimning yagona isbotini o‘z qo‘llarim bilan qanday yo‘q qilaman? To‘g‘ri, ularda suv ichmayman, ular qog‘ozdan yasalgan, urinib ketgan, lekin baribir tashlay olmayman!»
Agar xonadoningizdagi ba’zi «xazinalar»ni titkilab ko‘rsangiz, albatta, mana shunday «yoqimli, ammo mutlaqo foydasiz» buyumlarga duch kelasiz.
Eski narsalarga bog‘lanib qolishimizning eng aniq sababi xotiradir. Yosh o‘tgani sari xotiramiz pand bera boshlaydi. Ammo kun kelib, masalan, bolalikdagi aytaylik oddiy to‘g‘nog‘ichni topib olsak, xotiramizda kutilmagan tafsilotlar jonlanadi: uni kim sovg‘a qilgan, o‘sha kuni nima bo‘lgan, orqa fonda qaysi qo‘shiq yangragan… Biz buyumning o‘zini emas, balki uning vaqt mashinasi kabi o‘tmishga qaytarish qobiliyatini qadrlaymiz. Uni jismonan uloqtirish orqali o‘sha baxtli kunni ham abadiy yo‘qotadigandek tuyulaveradi.
Biroq, bu yerda bir paradoks bor: biz xotiralarni asrayapmiz deb o‘ylab, aslida shunchaki chang bosgan buyumlarni to‘playmiz. Haqiqiy xotira esa javonlarda emas, qalbimizda yashaydi.
Shunday qilib, agar o‘tmish bizni eski narsalar orqali ortga qaytarsa, kelajak bizni «har ehtimolga qarshi» ularni ushlab turishga majbur qiladi. Bu omon qolish instinktining aks-sadosi. Bizning miyamiz, hatto o‘zimiz mo‘l-ko‘lchilikda yashagan bo‘lsak ham, hali hanuz tanqislik davrlarini eslaydi.
«Agar asosiy quloqchinlarim buzilib qolsa, singan quloqchinlar mening jonimga oro kirsa-chi?», «Agar yangi mikser buzilib qolsa-chi? Yaxshiyamki, mening zaxiradagi eski mikserim bor, uni bir kun kelib tuzataman…» Bu mantiq atrofimizda o‘ziga xos himoya qobig‘ini hosil qiladi.
Ongsiz ravishda, biz tartibsiz uyni bo‘m-bo‘sh va steril uydan ko‘ra xavfsizroq deb hisoblaymiz. Bugun keraksiz tuyulgan narsani tasodifan tashlab yuborib, ertaga unga ehtiyoj sezish fikrining o‘ziyoq ichki xavotirga sabab bo‘ladi. Keyinchalik o‘ylamasdan qilingan isrofgarchilik uchun o‘zimizni ayblashdan ko‘ra, o‘sha buyumni shundayligicha qoldirish osonroq tuyuladi. Ammo bu strategiya yashash joyimizni noaniqliklar omboriga aylantiradi. Oqibatda biz o‘zimizni bugun yoki olti oydan keyin ham amaliy foydasi tegmaydigan narsalar bilan o‘rab olamiz.
Psixologiyada bu «qaror qabul qilishni kechiktirish» deb ataladi. Biz balkonimiz va shkafimizni tartibsizlantirishni afzal ko‘ramiz, chunki bir joyga o‘tirib: «Buni haqiqatan ham tuzatamanmi?», «Hozirgi hayotimda bu esdalik to‘g‘nog‘ichning menga biror foydasi bormi?», «Bu kiyimni baribir kiyamanmi?» kabi savollarga halol javob berishdan qochamiz. Chunki rost javob ko‘pincha og‘riqli bo‘ladi. U mana bunday achchiq haqiqatni tan olishni talab qiladi: «Men buni hech qachon tuzatmayman, chunki shunchaki vaqtim yoki xohishim yo‘q, bu ko‘ylakni esa eskirib, urfdan qolgani uchun baribir kiymayman».
Nima uchun o‘zgarishlar bizni qo‘rqitadi?
Bizning buyumlarimiz mavqeimiz va tariximizning belgilaridir. Yillar davomida omborda chang bosib yotgan kitob javoni, undagi kitoblar aslida nima haqida ekanligini eslay olmasak ham, bizning bilimli va ziyoli ekanligimizdan dalolat berib turadi. Qarindoshlardan meros bo‘lib o‘tgan eski, keraksiz idishlar uyumi bizga ular bilan bo‘lgan rishtalarimizni eslatadi. Biror joyga borishdan oldin sotib olgan jihozlarimiz esa sayohatga bo‘lgan muhabbatimizni tasdiqlaydi.
Biror narsani tashlab yuborish o‘zimizga va butun dunyoga allaqachon o‘zgarganimizni tan olish demakdir. Bizda endi kitob o‘qishga vaqt yo‘q, faqat ishlaymiz. Biz endi piyoda sayohatlarga bormaymiz, kuchimiz va sog‘lig‘imiz avvalgidek emas. Buni tan olish og‘riqli va yoqimsizdir. Shu sababli ham eski narsalardan ajralish, avvalgi «men»imiz uchun kichik bir yo‘qotishdek tuyuladi. Biz bularning barchasidan xalos bo‘lish faqatgina bo‘shliq qoldirishidan va hozir aslida kim ekanligimizni tushuna olmay qolishdan qo‘rqamiz.
Bundan tashqari, buyumlar ruhiyatimizda himoya funksiyasini ham bajaradi. Agar kimdir xiyonatga uchragan yoki yaqinlarini yo‘qotgan bo‘lsa, ular ichki hissiy bo‘shliqni to‘ldirishga urinib, nazoratsiz tarzda narsalarni to‘plashni va uyga tashishni boshlaydilar. Chunki obyektlar bizni tashlab keta olmaydi yoki bizga xiyonat qilmaydi, o‘zimiz ularni yo‘q qilmagunimizcha biz bilan qoladi. Hamma narsa shiddat bilan o‘zgarib turadigan bu dunyoda ular biz uchun xavfsizlik va doimiylik illyuziyasini yaratadi.
Tozalik bo‘shliqdan boshlanadi
Ko‘pchilik hayotida loaqal bir marta tartibsiz makondagi noqulaylikni boshdan kechirgan, ayrimlar esa bunday muhitda shunchalik uzoq yashaganki, ortiq bu zanjirni payqamay qo‘ygan. Biroq keraksiz narsalar tog‘i tomonidan yaratilgan «vizual shovqin» ichki taranglikni keltirib chiqaradi. Bizning miyamiz ongsiz ravishda atrofni doimiy skanerlaydi va «Buni yig‘ishtirish vaqti keldimi?» yoki «Balki uni tashlab yuborishim kerakdir?» deb o‘ylayveradi. Bu jarayon bizni sezdirmasdan tinchlik va energiyadan mahrum qiladi.
Bu yerda qiziq bir paradoks bor: ortiqcha narsalardan xalos bo‘lish orqali yangi energiya to‘lqinini his etamiz, bo‘shagan makon esa ruhiy xotirjamlik beradi. Natijada o‘tmishimiz yoki kelajagimiz domidan chiqib aynan hozirgi zamon bilan yashay boshlaymiz.
Axlat qutisiga yo‘l
Xo‘sh, agar tartibsizlikning asosiy sabablari aniq bo‘lsa, o‘tmishni yo‘qotishdan qo‘rqish, kelajakdan xavotirlanish va hozirgi kun uchun mas’uliyatni o‘z zimmamizga olishni istamaslik, unda qanday qilib ruhiyatimizni «aldab», eski va keraksiz narsalarni axlat qutisiga olib borishimiz mumkin?
Bu ruhiy to‘siqni qanday yengamiz?
Javob — onglilik orqali. Ishni katta narsalardan emas, kichik qadamdan, masalan, bittagina javondan boshlash mumkin. Javondagi biror buyumni qo‘lga olib, o‘zingizdan so‘rang: «Bu narsa menga hozir, oradan shuncha yil o‘tib, aynan bugungi kunda quvonch keltiryaptimi?», «Agar men uni bugun do‘konda ko‘rib qolsam, sotib olarmidim?»
Eng muhim qoidani yodda tuting: eski va qadrli buyumingiz bilan xayrlashishdan oldin uni shunchaki suratga oling. Agar juda kerak bo‘lsa, telefoningiz yoki kompyuteringizda bunday esdalik fotosuratlar uchun alohida papka ochib qo‘yishingiz ham mumkin.
Biz o‘tmish narsalarda emas, balki aynan o‘zimizda yashashini tushunishimiz kerak. Hozirgi zamonda yashash va kelajakni qurish uchun bizga shkaflarimizni to‘ldirib turgan o‘sha «eslatmalar»ning bari kerak emas. Bizga faqat hozirgi kunimiz uchun mosroq bo‘lgan yangiliklar, tiniq fikr va bo‘sh makon kerak, xolos.
O‘tmish bilan xayrlashish va eski narsalarni tashlab yuborish qiyin, chunki bu jarayon hayotning o‘tkinchiligini, hamma narsaning cheklanganini va eng muhimi, o‘zini sevishni tan olishni talab qiladi. Axir, biz o‘tmishning soyasida emas, aynan hozirgi zamonda baxtli yashashga loyiqmiz.
Agar biror narsani tashlashga ko‘zingiz qiymayotgan bo‘lsa, kichik bir aqliy o‘yin o‘ynab ko‘ring: o‘sha buyumni axlatga tashlab yuborganingizni yoki kimgadir sovg‘a qilganingizni va oradan bir oy o‘tib, u sizga to‘satdan kerak bo‘lib qolganini batafsil tasavvur qiling. Xo‘sh, o‘shanda nima bo‘ladi? Nima qilgan bo‘lardingiz? Bundan omon qola olasizmi? Ko‘pincha, hech qanday falokat yuz bermasligi, hayot to‘xtab qolmasligi ma’lum bo‘ladi. Agar u chindan ham juda zarur buyum bo‘lganida, undan qutulishdan oldin ham unga ehtiyoj sezgan bo‘lardingiz. Demak, biz boshdan kechirayotgan xavotirning real tanqislik tahdidi bilan hech qanday aloqasi yo‘q.
Uyni tartibga solish bo‘yicha dunyoga mashhur ekspert va kitoblar muallifi Mari Kondo keraksiz matohlarga qarshi kurashish uchun yana bir ajoyib usulni taklif qiladi. Bu usul biroz g‘alati tuyulishi mumkin, ammo qalbga xotirjamlik olib keladi: siz voz kechishga qaror qilgan, ammo o‘tmishda siz uchun qadrli bo‘lgan har bir buyumga minnatdorchilik bildiring. Masalan, bir necha yildan beri kiymay yurgan eski sharfingizga ongingizda shunday deng: «O‘tmishda meni isitganing va menga quvonch ulashganing uchun rahmat. Senga o‘z vazifangga sodiq qolganing uchun rahmat aytaman, lekin endi uyimda qolmasliging kerak».
Bu dastlab erish tuyulsa-da, aynan shu minnatdorchilikdan keyin ruhan yengillashasiz. Mana shunday xayrlashuv marosimini bajarish orqali siz xotirani qalbda saqlab qolasiz, shkafingiz, omboringiz esa nihoyat ortiqcha yuklardan xalos bo‘ladi.
Barno Sultonova tayyorladi
Bugungi kunda ta’lim tizimida o‘zbek tilini davlat tili sifatida o‘qitish sifatini oshirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish hamda ta’lim jarayoniga zamonaviy yondashuvlarni keng joriy etishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Bu borada belgilangan vazifalar ijrosi doirasida joriy yilning 24-28-avgust kunlari Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi va Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tomonidan “Maktabgacha va maktab ta’limida o‘zbek tilini sifatli o‘qitish: zamonaviy metodika va innovatsion yondashuvlar” mavzusida respublika o‘quv-seminari tashkil etildi.
Seminarga respublikamizning barcha hududlaridan jami 180 nafar pedagog, xususan, 120 nafar maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachisi hamda umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 60 nafar boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi jalb etildi.
Joriy yilning 24-avgust kuni Maktabgacha ta’lim tashkilotlari direktor va mutaxassislarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish institutida respublika o‘quv-seminarining tantanali ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Unda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari Sherzod Karimov, Prezident Administratsiyasi rahbarining ta’limni isloh qilish bo‘yicha o‘rinbosari bo‘linmasining loyiha koordinatori Yuliya Risyukova hamda Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti rektori Shuhrat Sirojiddinov va Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi direktor o‘rinbosari Habibullo Nosirov ishtirok etdi.
Ochilish marosimida ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan maktablar hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlarida o‘zbek tilini o‘qitish sifatini oshirish, davlat tiliga bo‘lgan e’tiborni kuchaytirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Tadbirda so‘zga chiqqan Prezident Administratsiyasi rahbarining ta’limni isloh qilish bo‘yicha o‘rinbosari bo‘linmasining loyiha koordinatori Yuliya Risyukova bugungi seminar sohadagi ilg‘or tajribalarni ommalashtirish, zamonaviy metodikalarni amaliyotga keng joriy etish va o‘zbek tilini o‘qitish sifatini yanada oshirishga xizmat qilishini ta’kidladi.
”Mustaqillik bizga nafaqat erkin va farovon hayot qurish, balki milliy tilimiz, madaniyatimiz va qadriyatlarimizni asrab-avaylash, ularni kelgusi avlodlarga yetkazish imkonini berdi. Shu ma’noda, bugungi “Maktabgacha va maktab ta’limida o‘zbek tilini sifatli o‘qitish: zamonaviy metodika va innovatsion yondashuvlar” mavzusidagi seminar alohida ahamiyatga ega. Chunki til – bu shunchaki muloqot vositasi emas. Til – xalqning tarixi, ma’naviyati va tafakkurini o‘zida mujassam etgan bebaho qadriyatdir. Farzandlarimizga o‘zbek tilini sifatli o‘rgatish orqali biz ularning nafaqat savodxonligini, balki Vatanga daxldorlik hissini, milliy qadriyatlarga hurmatini va jamiyat bilan erkin muloqot qilish qobiliyatini ham rivojlantiramiz. Bu jarayonda, ayniqsa, pedagogning o‘rni beqiyos. Bolada tilga muhabbat uyg‘otish uchun, avvalo, unga erkin gapirish, fikr bildirish va xato qilishdan qo‘rqmaslik imkonini berish zarur. Bugungi seminarda 180 nafar pedagog ishtirok etayotgani ham ushbu yo‘nalishdagi ishlar ko‘lami tobora kengayib borayotganini ko‘rsatadi. Ishonamanki, bugungi seminar sohadagi ilg‘or tajribalarni ommalashtirish, zamonaviy metodikalarni amaliyotga keng joriy etish va o‘zbek tilini o‘qitish sifatini yanada oshirishga xizmat qiladi.” – dedi Yuliya Risyukova.
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari Sherzod Karimov bu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan ishlar, tashkil etilayotgan seminarlar, yaratilayotgan dastur va metodikalar pedagoglarning bilim va ko‘nikmalarini oshirishga xizmat qilishini ta’kidladi.
”Millatning taraqqiyoti, eng avvalo, uning tiliga bo‘lgan munosabati bilan belgilanadi. O‘z tilini qadrlagan, unda erkin fikrlay oladigan va o‘z fikrini ravon ifoda eta oladigan avlod milliy qadriyatlarni ham chuqurroq anglaydi. Shuning uchun bolalarimizga o‘zbek tilini o‘rgatish masalasi faqat ta’lim muassasalarining vazifasi bo‘lib qolmasligi kerak. Bolaning tilga bo‘lgan munosabati, avvalo, oilada shakllanadi. Ota-onalar, ayniqsa, onalar bolaning dastlabki nutqi, so‘z boyligi va fikrlash tarzining rivojlanishida katta o‘rin tutadi. Bola bilan o‘zbek tilida ko‘proq suhbatlashish, uning savollariga to‘liq va tushunarli javob berish, ertak, she’r va hikoyalar o‘qib berish juda muhim,” – dedi Sherzod Karimov.
Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti rektori Shuhrat Sirojiddinov mashg‘ulotlarda egallangan bilimlar amaliyotga tatbiq etilsa, ular o‘z samarasini beradi. Olingan tajribalar ta’lim muassasalariga, pedagoglarga va eng asosiysi, bolalarimizga yetib borishi lozimligini ta’kidladi.
”Bugungi kunda mamlakatimiz ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan o‘zgarishlar nihoyatda katta. Prezidentimiz tashabbusi bilan yosh avlodga sifatli ta’lim va munosib tarbiya berish, ularning bilim doirasini kengaytirish hamda kelajakda yetuk inson bo‘lib shakllanishi uchun keng imkoniyatlar yaratilmoqda. Bugun pedagoglar uchun ham katta imkoniyatlar mavjud. Ilgari biz o‘rganmagan yoki yetarlicha foydalanmagan metodikalar, tajribalar va bilimlarni egallash imkoniga ega bo‘lyapmiz. Bunday seminar va uchrashuvlar orqali o‘qituvchilar bir-biridan o‘rganadi, o‘z qarashlarini boyitadi va mavjud muammolarga birgalikda yechim izlaydi. Oldimizda hali ko‘plab vazifalar va yechimini kutayotgan savollar mavjud. Ularni hal etish uchun bilim, tajriba, hamkorlik va mas’uliyat talab qilinadi. Eng muhimi, amalga oshirayotgan har bir ishimiz bolalarning kelajagiga xizmat qilishi kerak. Bugungi uchrashuv va mashg‘ulotlarda egallangan bilimlar amaliyotga tatbiq etilsa, ular o‘z samarasini beradi. Olingan tajribalar ta’lim muassasalariga, pedagoglarga va eng asosiysi, bolalarimizga yetib borishi lozim. Shundagina biz bilimli, ma’naviy yetuk, o‘z ona tilini, milliy madaniyati va Vatanini sevadigan yosh avlodni tarbiyalay olamiz.” – dedi Shuhrat Sirojiddinov.
Mazkur o‘quv-seminardan ko‘zlangan asosiy maqsad ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari o‘zbek tili fani o‘qituvchilari hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish, ularni zamonaviy metod va vositalardan samarali foydalanishga yo‘naltirishdan iborat.
Seminar davomida umumiy o‘rta ta’lim maktablari pedagoglari uchun o‘zbek tilini o‘qitishning zamonaviy usullari, muloqotga yo‘naltirilgan ta’lim, amaliy topshiriqlar asosida o‘qitish, darslarni rejalashtirish va baholash usullari bo‘yicha mashg‘ulotlar tashkil etildi.
Mashg‘ulotlarda pedagoglar o‘quv materiallarini tahlil qilish, o‘quvchilarning nutqiy ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan topshiriqlar ishlab chiqish, amaliy mashqlar va muloqotga asoslangan yondashuvlardan foydalanish bo‘yicha tajriba almashdi.
Maktabgacha ta’lim yo‘nalishida tashkil etilgan mashg‘ulotlarda esa bolalarga o‘zbek tilini o‘rgatishda o‘yin texnologiyalaridan foydalanish, tabiiy til muhitini yaratish, talaffuz va lug‘at boyligini rivojlantirish usullariga e’tibor qaratildi.
Seminar doirasida “O‘zbek tili” interfaol ta’lim platformasi ham taqdim etildi. Mazkur platforma maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilari va pedagoglar uchun o‘zbek tilini o‘rgatish jarayonini raqamli vositalar asosida tashkil etishga xizmat qiladi.
Platformada bolalarning yosh xususiyatlari hisobga olingan holda kichik va o‘rta guruh hamda katta va tayyorlov guruhi uchun alohida o‘quv resurslari shakllantirilgan. Unda mavzuli materiallar, interfaol o‘yinlar, video mashg‘ulotlar va foydalanuvchi uchun yo‘riqnomalar joylashtirilgan.
Mazkur resurslar orqali bolalarning lug‘at boyligini oshirish, og‘zaki nutqini rivojlantirish va o‘zbek tilida muloqot qilish ko‘nikmalarini shakllantirish imkoniyati yaratilgan. Platformada kundalik hayot, oila, tabiat, fasllar, hayvonot olami, kasblar, transport, milliy qadriyatlar, o‘quv qurollari hamda alifbo kabi mavzular bo‘yicha interfaol materiallar mavjud.
Shuningdek, mashg‘ulotlarda raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt vositalari va zamonaviy o‘quv resurslaridan foydalanish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berildi. Ishtirokchilar guruhli ishlar, amaliy topshiriqlar va muhokamalar orqali o‘z metodik yondashuvlarini boyitdi.
Mazkur seminar ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan maktablar hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlarida o‘zbek tilini o‘qitish sifatini oshirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish va davlat tilini o‘qitish samaradorligini yanada yuksaltirishga xizmat qiladi.
Seminarni muvaffaqiyatli tamomlagan pedagoglarga tegishli sertifikatlar topshiriladi. Ular “Milliy mentor” sifatida o‘z hududlariga qaytgach, seminar davomida egallagan bilim va ko‘nikmalari hamda o‘zlashtirgan zamonaviy metodikalarni kaskad-kombinatsiyalashgan yondashuv asosida hududdagi boshqa pedagoglarga yetkazish va amaliyotga joriy etish ishlarini davom ettiradi.
Hukumat qarori bilan «Texnikumlar bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda bitiruvchilar bandligini ta’minlagan tashkilotlarga kredit ajratish tartibi to‘g‘risida»gi nizom tasdiqlandi.
Ushbu Nizom davlat texnikumlari bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda bitiruvchilar bandligini ta’minlagan tashkilotlarga kredit ajratish tartibini belgilaydi.
Quyidagi talablarga javob bergan tashkilotlar kredit olish huquqiga ega:
– texnikum bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda dual ta’lim bo‘yicha texnikum bilan amal qiluvchi shartnoma mavjud bo‘lishi;
– dual ta’lim doirasida o‘quvchilar uchun ish joylari va ishlab chiqarish amaliyoti tashkil etilgan bo‘lishi;
– dual ta’lim doirasida o‘quvchilarga tashkilotning malakali mutaxassislarini “ustoz” sifatida biriktirgan bo‘lishi;
– dual ta’lim shaklida tahsil olayotgan o‘quvchilar bilan muddatli mehnat shartnomalari tuzilgan bo‘lishi hamda ish haqi to‘lashi;
– joriy yilda texnikum bitiruvchisini tashkilotdagi vakant ish o‘rniga mehnat shartnomasi asosida ishga qabul qilgan bo‘lishi.
Tashkilotlar dual ta’lim dasturi doirasida kredit olish uchun tijorat banklariga quyidagi hujjatlarni qog‘oz shaklida taqdim etadi:
kreditni olish to‘g‘risidagi ariza;
ariza beruvchi (tashkilot)larning amalda bo‘lgan tasdiqlovchi hujjatlari;
texnikum va tashkilot o‘rtasidagi hamda tashkilot va o‘quvchi o‘rtasidagi dual ta’lim bo‘yicha shartnoma nusxalari;
dual ta’lim dasturi va dual ta’limda tahsil olayotgan o‘quvchilar ro‘yxati;
tashkilot tomonidan kreditdan foydalanish rejasi;
tashkilotning soliq qarzdorligi mavjud emasligi to‘g‘risida ma’lumot.
Tashkilotning kredit ajratish bo‘yicha taqdim etgan barcha hujjatlari kreditga layoqatlilik ko‘rsatkichiga muvofiq kelgan taqdirda, tijorat banki 3 ish kunida bu haqda tashkilotga xabar beradi, shartnoma tuzadi hamda uning hisobvarag‘iga kreditni o‘tkazadi.
O‘zbekistonda 10-sinf o‘quvchilariga o‘qishini texnikumlarga ko‘chirish imkoniyatini beruvchi yangi tartib belgilandi. Bu Vazirlar Mahkamasining tegishli qarori bilan tasdiqlangan.
Qarorga ko‘ra, kasbiy ta’lim tashkilotlari o‘quvchilarining o‘qishini ko‘chirish yoki qayta tiklash, shuningdek, umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 10-sinf o‘quvchilarini texnikumlarga ko‘chirish bo‘yicha davlat xizmatlarini ko‘rsatishning yagona tartibi joriy etiladi.
Mazkur xizmatlardan foydalanish uchun arizalar Davlat xizmatlari markazlari yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (YaIDXP) orqali elektron shaklda topshiriladi.
10-sinf o‘quvchilarining o‘qishini texnikumlarga ko‘chirish tartibi alohida belgilanadi. Bu o‘quvchilarga kasbiy ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Shuningdek, kasbiy ta’lim tashkilotlariga o‘qishni ko‘chirish va qayta tiklash bo‘yicha xulosa berishning yagona tartibi joriy etiladi.
Raqamli texnologiyalar vazirligi bilan hamkorlikda ikki oy muddatda mazkur davlat xizmatlarini YaIDXP orqali ko‘rsatish imkoniyatini yo‘lga qo‘yish belgilangan.
Bundan tashqari, davlat xizmatlarini ko‘rsatish uchun zarur ma’lumotlarni tegishli davlat organlaridan elektron shaklda olish imkoniyati yaratiladi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025/2026-o‘quv yili boshida O‘zbekistonda 30 ta xorijiy oliy ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
Bu 2015/2016-o‘quv yilidagi 7 taga nisbatan 4,3 barobar ko‘p. Shu tariqa, o‘n yil ichida mamlakatda faoliyat yuritayotgan xorijiy OTMlar soni 23 taga oshgan.
Xorijiy oliy ta’lim tashkilotlari soni 2005/2006-o‘quv yilida 2 ta bo‘lgan. 2010/2011-o‘quv yiliga kelib bu ko‘rsatkich 6 taga yetgan.
2015/2016-o‘quv yilida mamlakatda 7 ta xorijiy oliy ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan bo‘lsa, keyingi besh yilda ular soni yana sezilarli ko‘paygan.
2020/2021-o‘quv yili boshida xorijiy OTMlar soni 18 taga yetgan. Bu 2015/2016-o‘quv yiliga nisbatan 11 taga ko‘pdir.
Shuningdek, 2020/2021-yildan 2025/2026-o‘quv yiligacha xorijiy oliy ta’lim tashkilotlari soni yana 12 taga oshgan. Natijada besh yillik davrda ular soni 18 tadan 30 taga yetdi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025/2026-o‘quv yili boshida O‘zbekistonda 11 118 ta umumiy o‘rta ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
Bu ko‘rsatkich 1991/1992-o‘quv yilidagi 8 557 ta maktabga nisbatan 1,3 barobar ko‘p. Shu tariqa, mustaqillikdan keyingi davrda mamlakatdagi umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari soni 2 561 taga oshgan.
Dinamikaga ko‘ra, maktablar soni ayrim davrlarda sekin o‘sgan yoki qisqargan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda barqaror ko‘payish kuzatilgan. 2020/2021-o‘quv yilida ular soni 10 181 tani tashkil etgan.
1995/1996-o‘quv yilida mamlakatda 9 289 ta, 2000/2001 o‘quv yilida 9 726 ta umumiy o‘rta ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
2005/2006-o‘quv yiliga kelib bu ko‘rsatkich 9 803 taga yetgan. 2010/2011-o‘quv yilida esa 9 806 ta maktab qayd etilgan. Keyingi besh yilda ko‘rsatkich biroz pasayib, 2015/2016-o‘quv yilida 9 720 tani tashkil qilgan.
2020/2021-o‘quv yilidan boshlab o‘sish yana tezlashgan. 2021/2022-yilda 10 289 ta, 2022/2023-yilda 10 522 ta, 2023/2024-yilda 10 750 ta maktab faoliyat yuritgan.
2024/2025-o‘quv yili boshida umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari soni 10 943 tani tashkil etgan. Bir yil o‘tib, bu ko‘rsatkich yana 175 taga oshib, 11 118 taga yetgan.
Shunday qilib, 2020/2021-o‘quv yilidan 2025/2026-o‘quv yiligacha mamlakatdagi maktablar soni 937 taga ko‘paygan.
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
Prezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat3 days ago
Shavkat Mirziyoyev «Haydar Aliyev» ordeni bilan taqdirlandi
-
Siyosat3 days ago
Илҳом Алиев Тошкентда тантанали кутиб олинди
-
Mahalliy4 days ago
O‘zbekistonda 10-sinf o‘quvchilari o‘qishini texnikumga ko‘chirishi mumkin bo‘ladi
-
Siyosat3 days ago
O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasida Abadiy do‘stlik shartnomasi imzolandi
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekistonda kiyim ishlab chiqarish bo‘yicha qaysi hududlar yetakchi?
-
Siyosat3 days ago
To‘qayev prezidentlikka qayta nomzod qo‘yishi haqidagi savolga javob berdi
-
Jamiyat5 days ago
O‘zbekistonda endi uylarni «rassrochka»ga olib bo‘lmaydimi?
-
Siyosat2 days ago
Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Бухоронинг машҳур обидаларини зиёрат қилдилар (фото)