Jamiyat
Yurak amri bilan yozilgan kitob: «Istisno» haqida mulohaza
«Oltin meros» press nashriyotida iste’dodli yozuvchi Mastura Abduraimning «Qanot» loyihasi doirasida «Istisno» kitobi nashrdan chiqdi va respublika milliy matbuot markazida taqdimoti o‘tkazildi.
Xatirchi tumanida tug‘ilgan, yigirma yillik umri sog‘liqni saqlash sohasida o‘tkazgan Mastura Abduraim adabiy chiqishlarini 40 yoshdan keyin boshlaganiga qaramay, bu bebaho bo‘stonga juda katta samimiyat, kuchli ijodiy ishtiyoq va boy intellektual tafakkur va albatta ichki tabiiy ehtiyoj bilan kirib keldi. Bu olamda mudom o‘zini izlayapti, tiniq tuyg‘ularini va ichki qalb dunyosini chuqur tadqiq etyapti.
Asardan o‘rin olgan 35 ta esse, hikoya va drabllar bir nafasda o‘qiladi. Ular shaxsning ruhiyat chiziqlari falsafiy-ilmiy badiiy in’ikosi bo‘lib, muallif turfa hislarni, o‘z qarashlarini yuksak intellektual mahorat bilan yangicha talqinda tasvirlashga harakat qiladi. U inson deb atalmish xilqatning ruhiy-emotsional holatlarining asl sabablarini, yaxshilik va yomonlik o‘rtasidagi kurash falsafasini o‘rganishga harakat qiladi.
Tibbiyot, jahon adabiyoti, kino va rassomchilik san’ati, falsafa fanlari orqali har bir bermoqchi bo‘lgan umumbashariyatga daxldor g‘oyasini tasniflab-tasvirlab boradiki, oddiy o‘quvchi to‘plamdan badiiy qoniqish bilan birga, zaruriy ilmiy bilimlarni ham olishi mumkin.
«Quyosh bolalari» essesida taqdir taqozosi bilan ushbu murakkab holatga duchor bo‘lgan zurriyotlarning o‘ziga xos xususiyatlarini tibbiy asoslab, mehr-muhabbat bilan chiroyli tarzda ta’riflaydi: «Uyga qaytar ekanmiz, asta-sekin bostirib kelayotgan tun zulmatiga tikilganimcha amin bo‘lamanki, yer yuzidagi milliardlab quyoshchalar hayotimiz, ko‘ngillarimizga nur bag‘ishlash uchun atay kelganlar. Ular butun yer sayyorasidagi insoniyatga yaxshilik, go‘zallik, mehr-muhabbat bor ekan, har qanday yomonlik, qirg‘inbarotlar va qabohatni yo‘qqa chiqara olish mumkinligini ta’kidlab, barchani nurli yo‘llar tomon chorlab turibdi».
Mastura Abduraim o‘ziga qismat deb qabul qilgan oq qog‘oz qarshisida sof qalbi bilan so‘zlashayotgan yozuvchi o‘laroq har yerda va har doim inson qalbini birinchi o‘ringa qo‘yadi. Faqat botiniy go‘zallik va tafakkur kamoloti uyg‘unligi mukammal shaxsning asl qiymati va tafakkurini belgilashini, aynan shu orqali yashamoqning boqiy mazmuni oydinlashishi haqida taassurot uyg‘otadi. Bu teran xulosa uning har bir ijod namunasi mazmunida bilvosita singdirilgan bo‘lib, qahramonlari tilidan hikoya qilib boriladi. Aynan shu haqiqatni mavzularning umumiy tayanch nuqtasi, deyish mumkin.
Mastura Abduraimning ijodi bilan tanishar ekansiz, uning o‘z o‘ylari va o‘z anglashlarini so‘z halqasiga qanchalar mohirlik, sof muhabbat va nafosat bilan dur kabi terganiga guvoh bo‘lasiz.
U qahramonlari idrok-sezishlarining juda chuqur qatlamlarigacha, kichik hujayralarigacha sho‘ng‘ib, tabiati tobora o‘zgarayotgan insonning (bir qarashda barcha obraz va voqealar G‘arb olamida sodir bo‘layotganday taassurot uyg‘otadi, lekin barcha xalqlar va ellardagi har bir kishiga xos) ko‘ngil kechinmalari, evrilayotgan qiyofalarining tiniq ranglarini rassom kabi ohorli shaklda ochib berishga harakat qiladi. E’tirof etish kerak bo‘lgan yana bir jihati shundaki, muallif yozar ekan, o‘quvchining mudroq fikrlarini chertib, uyg‘otadi, bir ramzdan ikkinchi ramzga balet raqqosalari kabi nihoyatda oson va yengil sakrab o‘tadi.
Barchamiz uchun eng yaqin va mo‘’tabar inson bo‘lmish Ona haqida bir essesida yurakni to‘lqinlantirib ta’rif beradi:
«Qayerda bo‘lmay, Onamning g‘amgin, mehrga yo‘g‘rilgan allasi quloqlarim ostida musiqa kabi jaranglab turaverardi. Xuddi shu ohang, shu musiqa mening qalbimni zabt etgan ilk musiqa bo‘lib qoldi va musiqaga bo‘lgan ulkan muhabbatimning debochasi bo‘ldi… Qalbimga musiqa va adabiyotga bo‘lgan ilk muhabbat urug‘ini qadagan ham Onam bo‘ldilar. Onam meni hech qanday izohlarsiz va gap-so‘zlarsiz tushuna olgan yagona dardkashim bo‘lgan. Yo‘q, biz hech mahal bir-birimizga dardlarimizni aytib yig‘lashmaganmiz. Onam va menga nigohlar kifoya bo‘lgan».
Bir qarashda g‘ayrioddiy holatlar, favqulodda holatlar, notabiiy va barchadan ajralib turadigan kishilar obrazlari orqali o‘zgacha fikrlar paralleli to‘qmog‘i bilan oliyjanoblik, ezgu fazilatlar ulug‘lanadi.
Asardan o‘rin olgan ijodiy ishlarining ayrimlari, shuningdek, tarjimalari, turli davrlarda «Bekajon», «Intellekt», «Ma’naviyat sarchashmalari», «Samarqand yoshlari», «Ulug‘ yo‘l», «Tibbiyot va hayot» gazetalari, «Sharq yulduzi», «Mushtum», «Jahon adabiyoti», Turkiyaning «Gunchel Sanat», Ozarbayjonning «Yazarlar» jurnallarida, «Ziyo.uz», «Nodirabegim.uz», «Muzaffar.uz», Bangladeshning «Humayuns Editorial» elektron adabiy nashrlarida chop etilgan.
Albatta, katta salohiyatga ega, mehnatkash, jahon adabiyotini ko‘p o‘qiydigan, muntazam tarjimalar mashq qilib kelayotgan, lekin imkoniyatlarini hali to‘liq ishga solib ulgurmagan Mastura Abduraimning ushbu ilk nashri – «Istisno» keng jamoatchilikda o‘zining munosib aks-sadosini berishiga, kelgusida uning yuksak badiiylikka yo‘g‘rilgan ijodiy ishlari xalqimizga qayta-qayta tuhfa etilishiga ishonchim komil.
Laziz Rahmatov,
O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a’zosi,
Siyosiy fanlar bo‘yicha falsafa doktori
Davlat xavfsizlik xizmati xodimlari ichki ishlar va bojxona organlari bilan hamkorlikda o‘tkazgan tezkor tadbirlarda 5 kilogrammdan ortiq gashish, 7 kilogrammdan ziyod marixuana hamda minglab kuchli ta’sir qiluvchi dori vositalari noqonuniy muomaladan olib qo‘yildi.
Davlat xavfsizlik xizmati tomonidan giyohvandlik vositalari va kuchli ta’sir qiluvchi dori vositalarining noqonuniy aylanmasiga qarshi qaratilgan bir qator tezkor tadbirlar o‘tkazildi.
Xususan, Qarshi – Toshkent yo‘nalishida harakatlanayotgan «Kobalt» rusumli avtomashina YPX maskanida tekshirilganda, unda yo‘lovchi sifatida ketayotgan Andijon viloyati Buloqboshi tumanida yashovchi 1966 yilda tug‘ilgan fuqaroning qo‘l sumkasidan jami 5 kilogramm 32 gramm «gashish» giyohvandlik vositasi aniqlandi.
Yana bir holatda Buxoro viloyatining G‘ijduvon tumanida yashovchi 1974 yilda tug‘ilgan shaxs o‘z tomorqasida 33 tup kannabis o‘simligini yetishtirib kelayotgani fosh etildi. Shuningdek, uning xonadondan 7 kilogramm 79 gramm «marixuana» giyohvandlik vositasi ham olindi.
Farg‘ona viloyatida o‘tkazilgan tezkor tadbirda esa Andijon – Qo‘qon yo‘nalishida harakatlanayotgan «Lasetti» rusumli avtomashina to‘xtatilib, undagi ikki yo‘lovchiga tegishli qoplardan 1200 dona «Tropikamid» kuchli ta’sir qiluvchi dori vositasi topildi.
Tadbir davomida ular bilan bog‘liq bo‘lgan yana uch nafar shaxs ushlanib, ulardan jami 345 dona «Tropikamid» hamda 15 dona «Regapen» dori vositalari ashyoviy dalil sifatida rasmiylashtirib olindi.
Tergov davomida mazkur shaxslar kuchli ta’sir qiluvchi dori vositalarini Qirg‘izistondan aylanma yo‘llar orqali olib kelib, sotish bilan shug‘ullangani aniqlangan.
Hozirda barcha holatlar yuzasidan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan bo‘lib, tergov harakatlari davom ettirilmoqda.
Hayot Davlatov Buxoro viloyati hokimining qurilish, to‘siqlarsiz muhit yaratish, kommunikatsiyalar, kommunal xo‘jalik, ekologiya va ko‘kalamzorlashtirish masalalari bo‘yicha o‘rinbosari lavozimiga tayinlandi. Bu haqda viloyat hokimligi matbuot xizmati xabar berdi.
Hayot Davlatov 1979-yilda Peshku tumanida tug‘ilgan. Ma’lumoti – oliy. 1999-yilda Sankt-Peterburg davlat universitetini, 2006-yilda Buxoro davlat universitetini hamda 2011-yilda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi davlat va jamiyat qurilishi akademiyasini tamomlagan. Mutaxassisligi – menejment, iqtisodchi.
U ish faoliyatini Buxoro viloyati monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish hududiy boshqarmasida oddiy nazoratchi sifatida boshlab, Buxoro viloyati hokimligi iqtisodiyot bosh boshqarmasi boshlig‘i o‘rinbosari, Buxoro viloyati qurilishda tanlov savdolari va narxlarni shakllantirish konsalting markazi direktori, Buxoro viloyati Investisiya bosh boshqarmasi boshlig‘i, Buxoro viloyati qurilish bosh boshqarmasi boshlig‘i lavozimlarida ishlagan.
Shuningdek, u 2021-2024-yillarda Kogon shahar hokimi vazifasida faoliyat ko‘rsatgan. 2024-yildan ayni vaqtga qadar Peshku tumani hokimi vazifasida ishlab kelayotgandi.
Bolalarning sog‘ligi va ruhiyatiga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan qonunbuzilish holati aniqlangan OAVlar ogohlantirilib, ko‘rsatmalar yuborilgan.
O‘zbekistonda 2026 yilning birinchi choragida internet nashrlari, telekanallar, bosma OAV va nashriyot mahsulotlarida bolalarning sog‘ligi hamda ruhiyatiga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan axborot mahsulotlariga oid 1068 ta qonunbuzilish holati aniqlandi. Ularning aksariyati kontentni yoshga qarab tasniflash va markirovka qilish talablariga rioya etilmagani bilan bog‘liq.
Bu haqda 23 iyun kuni Axborotlashtirish va kommunikatsiyalar sohasida nazorat inspeksiyasi o‘tkazgan «Raqamli davrda bolalarning axborot xavfsizligi: OAV mas’uliyati, kiberhimoya va etik mezonlar» mavzusidagi treningda ma’lum qilindi.
Inspeksiya boshlig‘i maslahatchisi Asad Xo‘jayevning Kun.uz muxbiriga ma’lum qilishicha, qonunbuzilishlarga yo‘l qo‘ygan sub’yektlarga nisbatan hozircha jazo choralari qo‘llanmagan.
«Bu qonunbuzilish holatlariga yo‘l qo‘ygan sub’yektlarga nisbatan biz ko‘rsatma xatlari yubordik. Xatda har bitta holatni mutaxassislar ishtirokida tahlil qilib, takrorlanmasligi uchun profilaktika ishlari olib borishlarini so‘radik. Hozircha bu masalada jazolash bo‘yicha biror chora ko‘rmadik.
Maqsadimiz — bu zararli kontentlarni to‘g‘ri baholay oladigan ekspertlar hamjamiyatini shakllantirish va malakasini oshirish. Agar shundan keyin ham shunday holatlar kuzatiladigan bo‘lsa, ularga nisbatan chora ko‘rishga majbur bo‘lamiz», dedi Asad Xo‘jayev.
Farg‘ona va Samarqand viloyatlarida kredit ajratib berish uchun pul talab qilgan bank xodimlari ushlandi.
Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Farg‘ona viloyati boshqarmasi va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari hamkorligida tezkor tadbir o‘tkazilgan.
Unda tijorat banki BXM boshlig‘i R.S. tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanishi uchun kredit ajratishni so‘rab murojaat qilgan fuqaro F.R.ning ishonchiga kirib, unga 2,5 mlrd so‘m kredit ajratib berishi evaziga ushbu kredit miqdorining 5 foizini, ya’ni 125 mln so‘mini oldindan berishini aytib, ushbu pullar hisobidan 10 000 AQSh dollarini olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Departamentning Samarqand viloyati va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari hamkorligida o‘tkazilgan tezkor tadbirda tijorat banki BXM boshlig‘i D.I.«D.D.» MChJ rahbari D.M.ga 75 000 AQSh dollari kredit mablag‘i ajratib berganligi evaziga olgan 2 150 AQSh dollari hisobidan 10,7 mln so‘mini qaytarib bergan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Mazkur holatlar yuzasidan Jinoyat kodeksining tegishli moddalari bilan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari o‘tkazilmoqda.
Jamiyat
“Nogironligi bor bolalarimizni sarson qilishyapti” – Farg‘onadagi Muruvvat uyida maxsus guruh yopildi
Farg‘ona shahar nogironligi bor bolalar uchun “G‘amxo‘rlik” markazidagi (avvalgi Muruvvat uyi) kunduzgi parvarishlash guruhlari yopilib, tarbiyalanuvchilar xususiy muassasaga yo‘naltirilgan. U yerda esa malakali mutaxassis yo‘q. Oqibatda o‘ttizga yaqin nogironligi bor bola qayerga borishni bilmay sarson bo‘lyapti.
Kun.uz muxbiri “G‘amxo‘rlik” maskanida bo‘lib, ota-onalar bilan suhbatlashdi, mas’ullardan izoh so‘radi.
Yangi tartibdan norozi bo‘layotgan ota-onalar farzandlarini Muruvvat uyiga qaytarishni so‘rab, mutasaddilardan iltimos qilib qolishdi.
“Yangi joyda bunday bolalarni eplay olishmadi”
Sayyora Yormatova:
— Ikki nevaram: 16 va10 yoshli nogiron opa-uka sarson bo‘lishyapti. Muruvvat uyining xodimlari nevaralarimga yaxshi qarashayotgan edi. Nima bo‘ldiki, sohani tadbirkorlarga beramiz deb maxsus kunduzgi guruhni yopib qo‘yishdi. Nogironligi bor nevaralarim yangi muassasaga borgandan beri kasal. U yerda mutaxassislar yo‘q ekan. Nogironligi bor bolalarim sarson bo‘lgani qoldi. Eski Muruvvat uyiga qaytarishsin ularni.
“Yangi bog‘chaga olib borasizlar, bu yer yopildi” deyishdi. Yangi joyda esa biz bunday bolalarni eplay olmaymiz deb, hujjatlarimizni qo‘limizga tutqazishdi. O‘sha kuni kasal bo‘ldi nevaralarimdan biri.
Farg‘ona shahridagi Murruvvat uyining sharoitlari zo‘r bo‘lgan. U yerda haqiqiy mutaxassislar bo‘lgan. Hech qanaqa kamchilik bo‘lmagan. Bizga shu eski Murruvvat uyini ochib berishsin. Sarson bo‘lib ko‘chada qolgan bolalarimizni Muruvvat uyi yana olsin.
“Nogironligi bor farzandim azobda qoldi”
Saida Mirzaazizova:
— Farzandim 9 yildan beri Muruvvat uyidagi maxsus kunduzgi guruhda tarbiyalanardi. Farg‘ona shahridagi Muruvvat uyining nomini o‘zgartiramiz deb, yopib qo‘yishdi. Nogironligi bor bolalarimizning hammasi sarson bo‘lib ko‘chada qoldi.
Muruvvat uyidagi maxsus guruh yana ochilsin. Chunki biz budjet tashkilotida ishlaymiz-da, bolani qayerda qoldirishni bilmay shu yerga kelganmiz.
Farzandim mustaqil yura oladigan darajada emas. Holati og‘ir. Muruvvat uyidagi guruhga o‘rgangan bola kasal bo‘lib qoldi. Bog‘chaga boraman deb tinmay yig‘laydi. Nogironligi bor bolalarimizga rahm qilinglar. Muruvvat uyida yopilgan maxsus guruhni joyiga qaytaringlar, iltimos.
“Komissiya xulosasidan so‘ng hal bo‘ladi”
Farg‘ona shahar nogironligi bo‘lgan bolalar uchun “G‘amxo‘rlik” markazi direktori Abdug‘ani Turdiboyev:
— Shu kungacha kunduzgi guruhda 28 nafar bola tarbiyalanar edi. Vazirlar Mahkamasining 271-sonli qarorida 2026 yil 1 maydan muassasamiz nomidagi “muruvvat” degan so‘z olib tashlandi, endi “G‘amxo‘rlik” markaziga aylantirildi.
“G‘amxo‘rlik” markazining asosiy vazifasi – ijtimoiy moslashuv orqali mehnat terapiyasiga, sportga jalb qilish, bolaning o‘zidagi bor imkoniyatlarini yuzaga chiqarib berish. Endi hozirgi paytda Muruvvat uyining nomi “G‘amxo‘rlik” markazi bo‘lganligi uchun bolalar qayta pedagogik-tibbiy-psixologik komissiyadan o‘tishi kerak. Komissiya xulosadan keyin bola yangi tizimga yo‘naltiriladi.
Muruvvat uyidan tashqarida tashkil qilingan yangi muassasalarga o‘zimizning xodimlarimizdan beradigan bo‘lganmiz. Yangi joyda bolalarning ijtimoiy moslashuvi uchun ularga vaqt kerak bo‘ladi. Balki o‘rganishar, balki ota-onasining o‘zida xohish bo‘lmayotgan bo‘lishi mumkin. Qulaylik taraflari bor: bizda qanday sharoit yaratilgan bo‘lsa, ularda ham ijtimoiy xizmat turlari mavjud.
Pedagogik-tibbiy-psixologik komissiya a’zolari nogironligi bor bolalar holatini bir qator ko‘rib, tashxisi bo‘yicha individual yondashgan holatda xulosa berishadi. Nizomga to‘g‘ri keladigan bo‘lsa,, “G‘amxo‘rlik” markazlariga yoki o‘ziga yaqin hududda bo‘lgan kunduzgi qatnov xizmatlariga ham jalb qilishimiz mumkin bolalarni.
“Yangi muassasaga mutaxassislar jalb qilamiz”
Diyor Abdullayev, Ijtimoiy himoya milliy agentligi Farg‘ona viloyati boshqarmasi bosh mutaxassisi:
“Ota-onalarning e’tirozi o‘rinli. Sababi, yangi tashkil etilgan muassasaga hali mutaxassislar jalb etilmagan edi. Shuning uchun ota-onalar qoniqish hosil qilmadi. Biz boshqa kunduzgi parvarish xizmatini tashkil etyapmiz.
Muruvvat uyidan xodimlar, ya’ni qisqartirishga tushgan xodimlar yangi tashkil etilayotgan muassasamizga ishga jalb qilinyapti. Yaqin kunlarda nogironligi bo‘lgan bolalarga qaray oladigan mutaxassislar kelib, shu yerda faoliyatini boshlashadi”.
Yangi tartib haqida qisqacha
Ma’lumot uchun, tegishli farmonga asosan, mo‘’tadil, og‘ir va chuqur darajadagi aqliy zaiflik yoki demensiya tashxisi qo‘yilgan I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun oilaviy muhitga yaqin shakldagi quyidagi yangi xizmatlar ko‘rsatilishi joriy qilinishi belgilangan:
“Yangi kun” kunduzgi qatnov asosida qarab turish xizmati;
uy sharoitida qarab turish xizmati;
kichik hajmli “Madad” uylari xizmati;
“Ijtimoiy ta’til” qisqa muddatli joylashtirish xizmati.
Sanab o‘tilgan to‘rtta xizmat davlat-xususiy sheriklik bitimi asosida xususiy tashkilotlar tomonidan ko‘rsatiladi.
Nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun “Muruvvat” internat uylari nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun “G‘amxo‘rlik” markazlari sifatida qayta nomlandi.
Shavkat Mirziyoyev Qosim-Jo‘mart To‘qayev bilan muloqot o‘tkazdi
5 kilogrammdan ortiq gashish, marixuana va minglab dori vositalari aniqlandi
Dollar bir necha kunlik ko‘tarilishdan so‘ng pastladi
-
Dunyodan4 days agoEron Hormuz boʻgʻozi yopilganini eʼlon qildi
-
Jamiyat4 days ago
Bugun ayrim hududlarda havo harorati 44 darajaga yetishi mumkin
-
Siyosat3 days ago
«Endigi vazifa erishilgan kelishuvlarni real loyihalarga aylantirish»
-
Jamiyat5 days agoNamanganda qalbaki dollar sotmoqchi bo‘lgan shaxslar ushlandi
-
Jamiyat4 days ago
Uy qurmoqchimisiz? Hujjatlarni rasmiylashtirish tartibi bilan tanishing
-
Iqtisodiyot3 days agoO‘zbekiston qaysi mamlakatlarga ko‘proq mahsulot sotmoqda?
-
Siyosat3 days agoPrezident Mirziyoyev Ozarbayjon elchisini oʻz nihoyasiga yetgan “Mehnat Shufrati” ordeni bilan taqdirladi
-
Sport5 days agoNodirbek Abdusattorov jahon shaxmat reytingida eng yuqori uchtalikka kirdi