Iqtisodiyot
Yarim yillik davlat budjeti: asosiy raqamlar
Tabiiy gaz uchun 2025 yilga deb ajratilgan 7 trillion subsidiyaning hammasi yarim yildayoq o‘zlashtirib bo‘lindi. Ish haqi va ijtimoiy nafaqalarning umumiy xarajatlardagi ulushi kamaymoqda.
Iqtisodiyot va moliya vazirligi 2025 yilning birinchi yarmi yakuni bo‘yicha davlat budjeti ijrosi haqida ma’lumot berdi. Unda daromad va xarajatlar dinamikasi, subsidiyalar tarkibi hamda asosiy moliyaviy oqimlar ochiqlangan.
Daromadlar
2025 yilning yanvar-iyun oylarida davlat budjeti daromadlari 144,2 trln so‘mni tashkil etdi. Bu o‘tgan yilning shu davriga (121 trln so‘m) nisbatan 19,2 foizga ko‘p.
Daromadlar tarkibida eng katta ulushga ega qo‘shilgan qiymat solig‘i o‘sish dinamikasi bo‘yicha ham birinchi o‘rinda: QQSdan tushumlar 34 foizga oshib, 35,9 trln so‘mga yetdi. Ikkinchi eng katta tushum manbayi – foyda solig‘i bo‘yicha esa budjet daromadlari atigi 2 foizga ko‘payib, 22,5 trln so‘mni tashkil etdi.
Yanvar-iyun oylarida jismoniy shaxslar o‘zlari olgan daromadlardan 19,9 trln so‘m soliq (JShODS) to‘ladi – bu bir yil oldingidan 18 foizga ko‘p.
Hisobot davrida yer qa’ridan foydalanganlik uchun soliqdan tushumlar 10,3 trln (+12%), aksiz solig‘idan tushumlar 10,0 trln (+16%), bojxona bojlaridan tushumlar 5,4 trln (+15%), yer solig‘i tushumlari 4,8 trln (+20%), mol-mulk solig‘i tushumlari 4,1 trln (+17%), aylanmadan olinadigan soliq tushumlari 1,6 trln (+23%) bo‘ldi.
Davlat budjetiga tushumlarning 80 foizini sanab o‘tilgan shu soliqlar va bojxona bojlari tashkil etadi. Qolgan 20 foiz – xususiylashtirish tushumlari, dividendlar, davlat mulkini ijaraga berish va boshqalarni qamrab oluvchi “boshqa daromadlar” tasnifidagi tushumlar 25 foizga o‘sib, 29,3 trln so‘mni tashkil etdi.
Xarajatlar
Yarim yillikda davlat budjeti xarajatlari 173,3 trln so‘mni tashkil etdi. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 13,4 foiz ko‘p.
Eng yirik xarajatlar:
ish haqi – 62 trln (+15%);
ijtimoiy nafaqalar – 11,4 trln (–2%).
Davlat tibbiy sug‘urtasi jamg‘armasiga transfertlar – 10,5 trln;
Pensiya jamg‘armasiga transfertlar – 10,3 trln (+51%);
energetikaga subsidiyalar – 8,9 trln (–17%).
Yuqoridagi beshta xarajat birgalikda davlat budjeti chiqimlarining 59 foizini tashkil etdi.
Hisobot davrida ish haqi xarajatlarining umumiy xarajatlardagi ulushi 36 foizdan 35,8 foizgacha pasaydi. Ijtimoiy nafaqalar ulushi esa 7,7 foizdan 6,6 foizgacha kamaydi.
Ayrim xarajatlar keskin o‘sdi. Xususan, Davlat tibbiy sug‘urtasi jamg‘armasiga davlat budjetidan 10,5 trln so‘m o‘tkazildi (2024 yil birinchi yarim yilligi bo‘yicha budjet ijrosi hisobotida bu jamg‘arma bo‘yicha alohida ma’lumot berilmagan). 2025 yilgi davlat budjeti to‘g‘risidagi qonunga ko‘ra, ushbu jamg‘armaga 22,3 trln so‘mlik transfert ko‘zda tutilgan, 2024 yilgi qonunda bu transfert 4 trln so‘m bo‘lgan.
Bundan tashqari, 2025 yil birinchi yarmida avtomobil yo‘llarini saqlash va ta’mirlash xarajatlari 115 foizga oshib, 1,7 trln so‘mni tashkil qildi.
Asosiy vositalarga xarajatlar 30 foiz oshib, 2,6 trln so‘mga yetdi. Foiz to‘lovlari esa 23 foizga ko‘payib, 8,6 trln so‘mni tashkil etdi.
Subsidiyalar
2025 yilning birinchi yarmida davlat budjetidan ajratilgan subsidiyalar umumiy miqdori 15 trln so‘mni tashkil etdi. Bu – o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 2 foizga kam.
Subsidiyalarning 8,9 trln qismi energetikaga to‘g‘ri keladi. Shundan 7 trln so‘mi UzGasTrade kompaniyasining zararlarini qoplashga yo‘naltirilgan (o‘tgan yilning mos davrida – 9,3 trln). Yana 1,6 trln so‘m esa issiqlik ta’minoti korxonalarining zararlarini qoplashga ketgan.
2025 yilgi davlat budjeti qonuniga ko‘ra, ichki bozorda tabiiy gazni ulgurji sotib olish va sotish bo‘yicha ixtisoslashtirilgan kompaniya – UzGasTrade’ning zararlarini qoplash va joriy faoliyatini moliyalashtirish uchun 7 trln so‘m ajratilishi ko‘zda tutilgan. 6 oylik budjet ijrosidan kelib chiqilsa, bir yillik limit yarim yilda o‘zlashtirib bo‘lingan.
Energetikadan boshqa sohalarga subsidiyalar 6,1 trln so‘m bo‘lib, shuning asosiy qismi – 4,5 trln so‘mi “ijtimoiy ahamiyatga ega subsidiyalar” sifatida tasniflangan. Xarajatlarning bu guruhi, jumladan, xususiy bog‘chalarga 1,8 trln, jamoat transporti zararlarini qoplashga 1,1 trln, uy-joy sotib olish uchun 0,9 trln so‘mlik subsidiyalarni o‘z ichiga oladi.
Konsolidatsiyalashgan budjet
O‘zbekiston Respublikasining konsolidatsiyalashgan budjeti – davlat budjeti, davlat maqsadlari jamg‘armalari, Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi hamda budjet tashkilotlarining budjetdan tashqari mablag‘larini o‘z ichiga oladi.
2025 yilning birinchi yarmida konsolidatsiyalashgan budjet daromadlari 209,1 trln so‘m, xarajatlari 241,7 trln so‘mni tashkil etdi. Daromadlar 23 foizga oshgan bo‘lsa, xarajatlar 18 foizga o‘sdi. 32,6 trln so‘mlik taqchillik – prognoz qilingan yillik YaIMning 1,9 foiziga teng (o‘tgan yilning mos davrida 2,4 foiz bo‘lgan).
Hisobot davrida tashqi qarz hisobidan davlat dasturlariga xarajatlar 4,9 trln so‘m bo‘lgan (o‘tgan yilning mos davrida – 5,9 trln).
Ma’lumot uchun, 2025 yil uchun konsolidatsiyalashgan budjet defitsiti 49,5 trln so‘m yoki prognoz qilingan YaIMning 3 foizi miqdorida tasdiqlangan.
Joriy yilda davlat budjeti taqchilligini moliyalashtirish uchun 3 mlrd dollar, investitsiya loyihalarini moliyalashtirish uchun yana 2,5 mlrd dollar davlat tashqi qarzi olish ko‘zda tutilgan.
Boshqa infografikalar
Iqtisodiyot
«O‘zmilliybank» AJ O‘zbekiston emitentlari orasida birinchi bo‘lib Xitoy kapital bozoriga 250 mln dollarlik obligatsiyalar chiqarmoqchi
2026 yil 9–10 sentyabr kunlari O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri Abdulla Aripov boshchiligidagi O‘zbekiston Respublikasi delegatsiyasining Xitoy Xalq Respublikasining Gonkong maxsus ma’muriy hududiga tashrifi doirasida «O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki» AJ («O‘zmilliybank» AJ) va «China International Capital Corporation» (CICC) Osiyo kapital bozorida hamkorlik qilish bo‘yicha kelishuvga erishdilar.
«Bir makon, bir yo‘l» tashabbusining 11-sammiti doirasida tomonlar Gonkong fond birjasida Xitoy yuani va O‘zbek so‘mida umumiy qiymati 250 million AQSh dollari ekvivalentiga teng bo‘lgan xalqaro obligatsiyalarni chiqarish hamda ularni Gonkong fond birjasida listingdan o‘tkazishni nazarda tutuvchi bitimni imzoladilar.
Erishilgan kelishuv «O‘zmilliybank» AJning Osiyo kapital bozoriga ilk bor chiqishini anglatadi hamda bankning xalqaro qarz olish geografiyasini kengaytirish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar yaratadi. Mazkur kelishuvning amalga oshishi bankning moliyalashtirish manbalari va valyuta tarkibini diversifikatsiya qilish, xalqaro investorlar doirasini kengaytirish hamda O‘zbekistondagi ustuvor investitsiya loyihalarini moliyalashtirish uchun Osiyo kapital bozori resurslarini jalb qilish imkonini beradi.
Rejalashtirilayotgan mazkur emissiya «O‘zmilliybank» AJning xalqaro kapital bozorlaridagi izchil faoliyatining navbatdagi bosqichi hisoblanadi. 2020 yildan buyon bank London va Vena fond birjalarda umumiy qiymati 1,13 milliard AQSh dollarini tashkil etuvchi uchta obligatsiya emissiyasini amalga oshirgan.
Mazkur kelishuv 2026 yilga mo‘jallangan davlat investitsiya dasturini amalga oshirish doirasida imzolangan bo‘lib. Ushbu dasturga muvofiq, «O‘zmilliybank» AJ zimmasiga O‘zbekistondagi ustuvor loyihalarni amalga oshirish uchun yetakchi xalqaro moliya institutlaridan jami 1,5 mlrd AQSh dollari ekvivalentidagi mablag‘larni jalb etish vazifasi yuklatilgan.
Imzolangan kelishuv O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi moliyaviy-iqtisodiy hamkorlikni izchil kengaytirish borasidagi amaliy natijalardan biri bo‘lib, mazkur hamkorlik so‘nggi yillarda ikki davlat yetakshilarining uzoqni ko‘zlagan siyosati va strategik qarashlari tufayli yangi bosqichga ko‘tarildi.
Ikki tomonlama munosabatlarda savdo-iqtisodiy va investitsiyaviy hamkorlikka alohida e’tibor qaratilmoqda. O‘tgan yil yakunlariga ko‘ra, O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 18 milliard AQSh dollariga yaqinlashdi. Yaqin yillarda mazkur ko‘rsatkichni 30 milliard AQSh dollariga yetkazish maqsad qilib olindi. Amaldagi qo‘shma investitsiya loyihalari portfeli qariyb 60 milliard AQSh dollarini tashkil etib, O‘zbekistonda 6 mingdan ortiq qo‘shma korxona faoliyat yuritmoqda.
Shu nuqtai nazardan, Xitoyning yetakchi moliya institutlari bilan hamkorlik kengayib, investitsiya loyihalarini amalga oshirish uchun kapital jalb qilishning yangi mexanizmlari joriy etilmoqda. «O‘zmilliybank» AJning CICC bilan erishgan kelishuvi mazkur yo‘nalishdagi amaliy qadamlardan biri bo‘lib, O‘zbekistonning Osiyo kapital bozorlaridagi ishtirokini kengaytirish, moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish hamda mamlakat iqtisodiyotiga uzoq muddatli resurslarni jalb etishga xizmat qiladi.
Ma’lumot uchun, «O‘zbekiston Respublikasi Tashqi Iqtisodiy faoliyat milliy banki» AJ 1991 yilda tashkil etilgan bo‘lib, mamlakatdagi eng yirik tizimli ahamiyatga ega bank hisoblanadi. 2025 yil yakuniga ko‘ra, bank aktivlari 12 milliard AQSh dollaridan, kredit portfeli 9 milliard AQSh dollaridan, jami kapitali esa 1,6 milliard AQSh dollaridan oshgan.
China International Capital Corporation (CICC) 1995 yilda tashkil etilgan bo‘lib, Xitoyning yetakchi investitsiya banklaridan biri hisoblanadi. Kompaniya investitsiya banking, kapital bozorlari va aktivlarni boshqarish sohalarida xizmatlar ko‘rsatadi hamda Gonkong, Singapur, London va Nyu-York kabi xalqaro moliya markazlarida o‘z faoliyatini amalga oshiradi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–iyul oylarida O‘zbekistonning eksport hajmi 19,9 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi.
Mazkur davrda O‘zbekiston eksportida yuqori ulushga ega bo‘lgan mamlakatlar (top-10):
Rossiya — 2,8 mlrd AQSh dollari;
Xitoy — 1,7 mlrd;
Afg‘oniston — 1,1 mlrd;
Qozog‘iston — 868 mln;
Fransiya — 854,9 mln;
Gonkong (Xitoy maxsus ma’muriy hududi) — 716 mln;
Turkiya — 596,2 mln;
Qirg‘iziston — 575,8 mln;
Tojikiston — 437,5 mln;
BAA — 420,8 mln.
Dollar qimmatladi, yevroda ham ko‘tarilish kuzatildi
Source link
Davlat bojxona xizmati organlari faoliyatini takomillashtirish va bojxona ma’murchiligida zamonaviy yondashuvlarni joriy etishga qaratilgan Prezident farmoni qabul qilindi.
Unga ko‘ra, bojxona sohasida bir qator yangi tartiblar belgilandi.
Jumladan, 2026 yil 1 oktyabrdan xavf darajasi past hamda QQS guvohnomasi faol bo‘lgan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilariga tovarlarni import qilishda to‘lanadigan QQS summalarini o‘zaro hisobga olish imkoniyati yaratiladi.
Shuningdek, tovarlar eksportida nazorat jarayonlarining raqamlashtirilishi va takomillashtirilishi natijasida bojxona rasmiylashtiruvi, fitosanitariya sertifikati, fumigatsiya hamda tovarning kelib chiqish sertifikati uchun yig‘im va to‘lovlar miqdori 30 foizga kamaytiriladi.
2027 yil 1 yanvardan tovarlarning bojxona qiymatini nazorat qilish tartibi ham soddalashtiriladi. Xususan, xavf darajasi past bo‘lgan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari olib kirayotgan tovarlarning bojxona qiymati tovarlar erkin muomalaga chiqarilgandan keyin nazorat qilinadi.
Bundan tashqari, bojxona qiymatini nazorat qilish maqsadida tovarlar uchun qat’iy bojxona qiymatini belgilash taqiqlanadi. Bojxona qiymati bo‘yicha dastlabki qaror qabul qilish amaliyoti joriy etiladi hamda nazorat jarayonida rasmiy diller va distribyutorlarning narx ma’lumotlaridan foydalanish yo‘lga qo‘yiladi.
2027 yil 1 iyundan esa jismoniy shaxslar tomonidan notijorat maqsadlarda olib o‘tiladigan tovarlar bo‘yicha yagona bojxona to‘lovi miqdori to‘lanishi lozim bo‘lgan bojxona yig‘imlaridan kam bo‘lsa, ushbu yig‘imlar undirilmaydi.
Markaziy bank 2026-yil 7-sentyabrdan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 9,7 so‘mga tushib, 11 785,30 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 3,01 so‘mga tushdi va 13 695,70 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 949,95 so‘mni tashkil qildi (+31,7).
Rossiya rubli 136,13 so‘m etib belgilandi (+0,33).
Qichqiriq mahallasidagi o‘zgarishlar ko‘zdan kechirildi
Shavkat Mirziyoyev rafiqasi hamrohligida Seulga keldi (foto)
Shahidlar xotirasi xiyobonidan Chilonzor tumanigacha 20 kilometrlik piyodalar yo‘lagi qurilishi mumkin
-
Jamiyat5 days ago
Prezidentning xususiylashtirishga oid farmoni e’lon qilindi
-
Sport5 days ago
Husan Botirov Biatlon federatsiyasi raisi etib saylandi
-
Jamiyat3 days ago
Hokim yordamchilarining 9 ta asosiy vazifasi belgilab berildi
-
Siyosat5 days ago
Shavkat Mirziyoyev Serbiyaga yetib bordi
-
Jamiyat5 days ago
Sudyalikka nomzodlar uchun yosh senzi 30 yoshga tushirilishi mumkin
-
Iqtisodiyot5 days agoDollar qimmatladi, yevroda ham ko‘tarilish kuzatildi
-
Siyosat4 days ago
O‘zbekiston hukumati Suriyaga yangi elchisini jo‘natdi
-
Jamiyat4 days ago
O‘zbekistonning inklyuziv loyihasi Yevropa mukofoti finaliga chiqdi