Eronda 1978-1979-yillarda Shoh Muhammad Rizo Pahlaviyning xorijga qochishi va shoh rejimi ag‘darilishi ortidan 1979 yil aprel oyida tashkil etilgan Eron Islom Respublikasi ijtimoiy fanlar va xalqaro munosabatlar mutaxassislari tomonidan tushunish va tahlil qilish qiyin bo‘lgan ijtimoiy hodisa sifatida baholandi. Eron “islom inqilobi” G‘arbdagi inqiloblardan va Eronda 1905-1911-yillarda yuz bergan “konstitutsion inqilob”dan mafkuraviy jihatdan farq qiluvchi tuzilma edi.

1978-79-yillarda Eronda sodir bo‘lgan voqealar, shohning ag‘darilishi kutilmagan hodisa bo‘ldi. Eng muhimi, inqilob jarayonida Mehdi Bozirgon va Bani Sadr o‘z ta’sirini yo‘qotgandan keyin mullalarning hokimiyatni qo‘lga olishi va diniy reaksion mafkuraning jamiyatga hukmron bo‘lishi kutilmagan holat sifatida baholandi.

Inqilob jarayonida chap kuchlar faol qatnashgan bo‘lsa-da, hokimiyatning mullalar qo‘liga o‘tishi noto‘g‘ri strategiyalar, chap kuchlarning tarixiy davr mobaynida doimiy ravishda ezilib kelgani va mullalar kuchini to‘g‘ri baholay olmaslik bilan izohlandi. Shuningdek, anti imperializmga ortiqcha urg‘u berilishi va chap harakatning o‘zini islomiy harakatdan ajrata olmasligi ham bu muvaffaqiyatsizlik sabablaridan deb hisoblanadi.

1980-yillar boshida yangi rejimning zaif tomonlarini ko‘rsatgan va chap kuchlar kuchayishi mumkinligini taxmin qilgan qarashlar mavjud edi. Biroq Eron-Iroq urushi davrida oyatulloh Humayniy rahbarligida rejim mustahkamlandi, 1978-83-yillarda shohga qarshi birgalikda kurashgan liberal va chap kuchlar tazyiq va zo‘ravonlik orqali yo‘q qilindi. Bu jarayon diniy ulamolar hukmronligi ostida siyosiy va mafkuraviy jihatdan reaksion va bosimli tuzilma shakllanishiga olib keldi.

Inqilobdan oldingi yillar

Eronda neft zaxiralari nisbatan erta — 1908-yilda topilgan. 1901-yilda, neft topilmasidan oldin, uning konsessiyasi (davlat tomonidan ma’lum bir faoliyatni amalga oshirish huquqi xususiy shaxs yoki kompaniyaga ma’lum shartlar asosida berilishi) ingliz Uilyam Noks Darsiga berilgan.

XX asr boshlaridan mamlakatga kapitalistik munosabatlar kirib kela boshladi. Neft sanoatida band mehnatkashlar hisobiga ishchi sinfi shakllandi. 1905-yilgi Rossiya inqilobidan keyin Eronda 1905-1911-yillarda Konstitutsion inqilob amalga oshirildi.

Bu davrda kasaba uyushmalari paydo bo‘lib, mutlaq monarxiyaga qarshi konstitutsion harakat yuzaga keldi. Keyinchalik Eron chap harakati kuchayib borayotgan paytda qattiq bosimga uchradi.

1921-yilda Qajar sulolasi ag‘darilib, Pahlaviylar davri boshlandi. Shoh Rizo mamlakatda modernizatsiya va markazlashtirish siyosatini olib bordi.

1941-yilda, Ikkinchi jahon urushi davrida Germaniyaga yaqinlashgani uchun, Rizo shoh AQSh va Britaniya yordami bilan taxtdan tushirildi va o‘rniga o‘g‘li Muhammad Rizo Pahlaviy keltirildi. Shu bilan Eronda G‘arbga, ayniqsa AQShga yaqin rejim o‘rnatildi.

1953-yilda bosh vazir Muhammad Musaddiq AQSh Markaziy razvedka boshqarmasi (CIA) qo‘llab-quvvatlagan davlat to‘ntarishi orqali ag‘darildi. Bu voqeadan keyin mamlakatda avtoritar boshqaruv kuchaydi. 1960-yillarda “Oq inqilob” deb atalgan islohotlar amalga oshirildi. Uning asosiy qismi yer islohoti edi. Bu jarayon iqtisodiy o‘zgarishlarga olib keldi, lekin ijtimoiy tengsizlik va ziddiyatlarni ham kuchaytirdi.

Eron inqilobi jarayoni

1978-79-yillarda mamlakat bo‘ylab ommaviy qo‘zg‘olonlar boshlandi. Bu harakat AQSh imperializmi va shoh despotizmiga qarshi qaratilgan edi.

1979-yil 1-fevralda Humayniy Eronga qaytdi. 1-aprel 1979-yilda referendum orqali Eron Islom Respublikasi rasman e’lon qilindi.

Inqilobdan keyin liberallar, chap kuchlar va boshqa muxolif guruhlar o‘rtasida ichki kurash boshlandi. Oxir-oqibat mullalar barcha raqiblarni yo‘q qilib, hokimiyatni to‘liq egalladi.

Tizimning mustahkamlanishi

1980-88 yillardagi Eron-Iroq urushi rejimni mustahkamlashda muhim rol o‘ynadi. Urush muxolifatni yo‘q qilish uchun bahona sifatida ham ishlatildi.1989 yilda, Humayniy vafotidan so‘ng iqtisodiy va siyosiy islohotlar boshlandi. Prezident Hoshimiy Rafsanjoniy bozor iqtisodiga yo‘naltirilgan siyosat yuritdi.

Eronning asosiy xususiyatlari

Eron Yaqin Sharqdagi muhim davlatlardan biri. Aholining katta qismi yoshlardan iborat. Mamlakatda turli etnik guruhlar yashaydi: forslar, turklar, kurdlar, arablar va boshqalar. Rasmiy til — fors tili.

Davlat tizimida diniy rahbar asosiy siyosiy kuch hisoblanadi.

Iqtisodiyot

Eron iqtisodiyoti asosan neft daromadlariga tayanadi. Inqilobdan keyin iqtisodiyot jiddiy tanazzulga uchradi. Davlat katta sanoat tarmoqlarini milliylashtirdi, lekin bu barqaror iqtisodiy o‘sishga olib kelmadi. 1989 yildan boshlab xususiylashtirish, bozor iqtisodiyotiga o‘tish va tashqi iqtisodiy aloqalarni kengaytirish siyosati olib borildi.

Xulosa

1978-79-yillar inqilobi Eronda monarxiyani ag‘darib, siyosiy tuzumni tubdan o‘zgartirdi. Biroq iqtisodiy tizim asosan kapitalistikligicha qoldi. Mullalar hokimiyatni qo‘lga kiritgach, barcha muxolif kuchlar yo‘q qilindi va qattiq nazorat o‘rnatildi. Bugungi kunda Eron tashqi siyosatda pragmatik yo‘l tutib, iqtisodiy jihatdan G‘arb bilan hamkorlikni kengaytirishga intilayotgan davlat sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Source link

O‘zbekiston TIV rahbari Baxtiyor Saidov qator elchilardan ishonch yorliqlarini qabul qildi. 

Dastlab vazir Ozarbayjon Respublikasining mamlakatimizdagi yangi tayinlangan Favqulodda va Muxtor Elchisi Rashad Mamedov janoblaridan ishonch yorliqlari nusxalarini qabul qildi. 

Uchrashuvda siyosiy muloqotning yuqori sur’atini yuksak darajada davom ettirish, savdo-iqtisodiy va investitsiyaviy hamkorlikni kengaytirish, transport va logistika sohasidagi qo‘shma loyihalarni ilgari surish masalalariga alohida e’tibor qaratildi. 

Shundan so‘ng, vazir Argentinaning O‘zbekistondagi Favqulodda va Muxtor Elchisi etib tayinlangan Enrike Ignasio Ferrer Viyeyradan ishonch yorliqlarini qabul qildi. 

Kun davomida shuningdek, Gambiyaning O‘zbekistondagi elchisi Alkali Fanka Kontex, Portugaliyaning O‘zbekistondagi elchisi Sara Martinsh, Finlyandiyaning O‘zbekistondagi yangi tayinlangan Favqulodda va Muxtor Elchisi Yoxanna Mariya Ogren va Qozog‘istonning O‘zbekistondagi yangi tayinlangan elchisi Yerali Tugjanovdan ishonch yorliqlari nusxalarini qabul qilib olindi. 

Source link

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 20-iyul kuni Belarus Respublikasi Bosh vaziri o‘rinbosari Viktor Karankevich boshchiligidagi delegatsiyani qabul qildi.

Uchrashuv avvalida yuqori martabali mehmon davlatimiz rahbariga Belarus Prezidenti Aleksandr Lukashenkoning samimiy salomi va ezgu tilaklarini yetkazdi.

O‘zbekiston bilan Belarus o‘rtasidagi strategik sheriklik munosabatlarini yanada kengaytirishning dolzarb masalalari ko‘rib chiqildi.

Mamlakatimiz yetakchisining shu yil 8-9 iyul kunlari Minsk shahriga amalga oshirgan rasmiy tashrifi, eng avvalo, savdo-iqtisodiy sohada samarali natijalar bergani mamnuniyat bilan qayd etildi.

Tovar ayirboshlash hajmini 2 milliard dollarga yetkazish hamda iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlarida kooperatsiya loyihalarini ilgari surish maqsadida qabul qilingan chora-tadbirlar rejasini o‘z vaqtida amalga oshirish muhimligi ta’kidlandi.

Yurtimizda birinchi atom elektr stansiyasi va turdosh infratuzilmani barpo etishda Belarus tajribasidan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.

Bo‘lajak atom elektr stansiyasini loyihalash, qurish va ekspluatatsiya qilish jarayonlarini ekspertlik jihatidan qo‘llab-quvvatlash, soha uchun milliy kadrlarni tayyorlash hamda tegishli oliy ta’lim muassasalari o‘rtasida qo‘shma dasturlarni yo‘lga qo‘yish shular jumlasidan.

Source link

Prezident Davlat xavfsizlik xizmati rahbari Alisher Usmonov ishdan haydaldi.

O‘zbekiston prezidenti Davlat xavfsizlik xizmati raisi Alisher Usmonov lavozimidan ozod etilgan.

Alisher Usmonov ushbu lavozimda 2020-yil dekabridan buyon faoliyat yuritib kelgan.

U 2007-yilda II darajali «Shon-sharaf» ordeni bilan taqdirlangan.

Source link

Toshkentda boʻlib oʻtgan Hukumatlararo qoʻmitaning 15-yigʻilishi va Ishbilarmonlar kengashining 1-yigʻilishidan soʻng ikki davlat oʻrtasida qator shartnomalar imzolandi.

Oʻzbekiston va Ozarbayjon oʻrtasida sarmoyaviy hamkorlik, sanoat kooperatsiyasi, loyihalarni moliyalashtirish, geologiya-qidiruv, mineral resurslarni oʻzlashtirish va moliyaviy mexanizmlar kabi qator bitimlar imzolandi, deya xabar beradi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi (MIIT).

Hujjat Toshkentda boʻlib oʻtgan Oʻzbekiston-Ozarbayjon hukumatlararo qoʻmitasining 15-yigʻilishi va Ishbilarmonlar kengashining birinchi yigʻilishidan soʻng imzolandi. Ushbu sessiyalarni O‘zbekiston investitsiyalar, sanoat va savdo vaziri Raziz Qudratov va Ozarbayjondan Iqtisodiyot vaziri Mixail Djabarov hamraislik qildi.

O‘sha kuni Prezident Shavkat Mirziyoyev Mixail Jabarovni qabul qilib, Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyevning salomini yetkazdi.

Muzokaralar chog‘ida har ikki tomon o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi 2025-yilda 15 foizga, joriy yil boshidan esa qariyb 40 foizga oshishi kutilayotganini ta’kidladi. MIIT ma’lumotlariga ko’ra, 2025 yilda savdo hajmi 307,2 million dollarni tashkil etadi, bu o’tgan yilga nisbatan 14,6 foizga o’sadi va savdo hajmi yanvardan maygacha taxminan 40 foizga o’sadi.

Prezident Mirziyoyev, shuningdek, Hukumatlararo qoʻmita va Ishbilarmonlar kengashi yigʻilishlari yakunlarini yuqori baholab, boʻlajak oliy darajadagi maslahatlashuvlar oldidan iqtisodiy kun tartibini har tomonlama puxta tayyorlash muhimligini taʼkidladi.

Shuningdek, vazirlik sanoat kooperatsiyasi doirasida rejalashtirilgan yirik qoʻshma loyihalar roʻyxatini ham eʼlon qildi. Qoraqalpog‘iston, Terenquduq, Bayterek, Qurbo‘y, Birko‘li va Haloy neft-gaz investitsiya zonalarini rivojlantirish, Toshkent shahrida Ritz-Carlton mehmonxonasi va rezidenslarini, Toshkent viloyati Chorvoq shahrida Seabreeze Uzbekistan sayyohlik majmuasini, shuningdek, Tashkent Luxury Residence va Tashkent Luxury Residence New Tashkent uy-joylarini qurish shular jumlasidandir.

Oʻzbekistonda Ozarbayjon bogʻi va Bokuda “Oʻzbekiston” bogʻini barpo etish, paxta toʻqimachilik klasterini tashkil etish, Qashqadaryo viloyatida yangi quruq qurilish aralashmasi va gipsokarton ishlab chiqarish korxonasi, Hojigʻabulda avtomobil ishlab chiqarishni kengaytirish, sut sanoati sohasida kooperatsiya, Oʻzbekistonda zargarlik buyumlari ishlab chiqarish kabi loyihalar ham rejalashtirilgan.

O‘zaro tovar ayirboshlashni kengaytirish muzokaralarning markaziy mavzularidan biri bo‘ldi. Ikki mamlakat ustuvor tovarlarni, amalga oshirish jadvallarini va mas’ul institutlarni belgilaydigan maxsus dastur orqali yillik savdo hajmini 1 milliard dollarga oshirish maqsadini yana bir bor tasdiqladi.

Uchrashuvda koʻchmas mulkni rivojlantirish, energetika, geologiya, logistika, toʻqimachilik sanoati va turizm sohalarida amalga oshirilayotgan hamkorlik loyihalari, jumladan, qoʻshma investitsiya kompaniyalari ishtirokidagi tashabbuslar koʻrib chiqildi. Ishtirokchilar farmatsevtika, elektrotexnika, oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash va qurilish materiallari sanoatida ilgari tuzilgan shartnomalarni o‘z vaqtida amalga oshirish, hamkorlik bo‘yicha yangi takliflar tayyorlash muhimligini ta’kidladilar.

Shuningdek, ikki davlat avgust oyida Oʻzbekiston-Ozarbayjon IV mintaqalararo forumini oʻtkazish va 2026-2027-yillarda mintaqa rahbarlarining oʻzaro tashriflari jadvalini tasdiqlashga kelishib oldi. Uchrashuv Hukumatlararo qoʻmita bayonnomasini imzolash, erishilgan kelishuvlarni rasmiylashtirish va ikki tomonlama hamkorlikni kengaytirish boʻyicha keyingi qadamlarni belgilash bilan yakunlandi.

Source link