Iqtisodiyot
Xitoy so‘nggi 20 yilda eng ko‘p qayerga sarmoya kiritdi?
Xitoy dunyodagi ikkinchi yirik iqtisodiyotga aylangani sari uning global bozorlardagi o‘rni ham o‘zgardi. Ilgari mamlakat, avvalo, xorijiy investitsiyalar yo‘naltiriladigan manzil sifatida qabul qilingan bo‘lsa, so‘nggi o‘n yilliklarda uning o‘zi kapitalning eng yirik manbalaridan biriga aylandi.
Yangi infografika 2005 yildan buyon Xitoyning xorijiy investitsiyalarini aks ettiradi va American Enterprise Institute hamda Heritage Foundation’ning qo‘shma loyihasi bo‘lgan China Global Investment Tracker (CGIT) ma’lumotlari asosida to‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarning mamlakatlar bo‘yicha taqsimotini ko‘rsatadi.
2005–2025 yillar oralig‘ida Xitoy kompaniyalari xorijga 1,5 trillion dollardan ortiq sarmoya kiritgan. Bunda ushbu summaning yarmidan ko‘prog‘i — 806,8 milliard dollar atigi o‘nta davlat hissasiga to‘g‘ri kelgan. Hisob-kitobga faqat qiymati 100 million dollardan yuqori bo‘lgan bitimlar kiritilgan.
Xitoy iqtisodiyoti ochilganidan buyon hech bir mamlakat Xitoy sarmoyasini AQShchalik ko‘p jalb etmagan: 2005–2025 yillarda Xitoy kompaniyalari u yerga 204,14 milliard dollar yo‘naltirgan. Eng yirik bitim 2013 yilda Shuanghui kompaniyasining Smithfield Foods kompaniyasini 7,1 milliard dollarga sotib olgani bo‘lgan.
AQShda yirik xorijiy investitsiyalar va qo‘shib olishlar Xorijiy investitsiyalar bo‘yicha qo‘mita (CFIUS) tomonidan ma’qullanishi kerak. U so‘nggi yillarda Amerika—Xitoy munosabatlari yomonlashgani fonida Xitoy kapitaliga nisbatan tobora ehtiyotkorona munosabatda bo‘lmoqda.
Shunga qaramay, hatto 2025 yilda ham yangi investitsiyalar hajmi 3,79 milliard dollardan oshgan. Bu esa o‘sib borayotgan raqobatga qaramasdan, dunyodagi ikki eng yirik iqtisodiyot o‘rtasida to‘liq iqtisodiy uzilish yuz bermaganini ko‘rsatadi.
AQShdan tashqari, Xitoy investitsiyalarini eng ko‘p qabul qilgan o‘nta davlatning aksariyati rivojlangan g‘arb iqtisodiyotlaridir: Avstraliya — 108,1 milliard dollar, Shveytsariya — 62,9 milliard dollar, Kanada — 57,3 milliard dollar, Germaniya — 56,3 milliard dollar, Fransiya — 37,1 milliard dollar va Buyuk Britaniya — 106,6 milliard dollar.
Istisno tariqasida, kengaytirilgan BRIKS+ formatiga kiruvchi ikki yirik rivojlanayotgan bozor — Braziliya va Indoneziya ham ushbu ro‘yxatdan joy olgan. Braziliya 78,9 milliard dollar, Indoneziya esa 49,4 milliard dollar Xitoy sarmoyasini jalb etgan. 2025 yilda aynan Braziliya Xitoy investitsiyalarini eng ko‘p qabul qilgan davlatga aylanib, State Grid va China Communications Construction kabi kompaniyalardan 7,31 milliard dollardan ortiq sarmoya jalb qilgan.
Aholisi 6 milliondan sal ko‘proq bo‘lgan shahar-davlat Singapur 2005 yildan buyon 46 milliard dollardan ortiq investitsiya qabul qildi. Bu ko‘rsatkich aholi soni bo‘yicha dunyoda to‘rtinchi o‘rinda turuvchi Indoneziyaga yaqin. Bu esa rivojlangan va diversifikatsiya qilingan iqtisodiyot Xitoy kapitalini jalb qilishda qanchalik muhim ekanini ko‘rsatadi.
Biroq o‘ntalikdan sezilarli ravishda o‘rin olmagan davlat Hindiston bo‘ldi. Dunyodagi to‘rtinchi iqtisodiyot va BRIKS+ning muhim ishtirokchilaridan biri bo‘lgan bu mamlakat mazkur davrda atigi 17,3 milliard dollar Xitoy sarmoyasini jalb etgan. Ehtimol, bu ikki davlat o‘rtasidagi siyosiy va iqtisodiy munosabatlar tarangligi bilan bog‘liq.
Germaniya, Yaponiya yoki AQSh kabi yirik investorlardan farqli o‘laroq, Xitoyning tashqi investitsiya faoliyati katta darajada davlat kompaniyalari tomonidan belgilanadi. Bu ayniqsa energetika, infratuzilma va logistika sohalarida yaqqol ko‘rinadi.
Masalan, daromad bo‘yicha dunyoda Walmart va Amazon’dan keyin uchinchi o‘rinda turuvchi energetika giganti State Grid 2005 yildan buyon xorijga 33 milliard dollardan ortiq sarmoya kiritgan. Xususan, u Avstraliya, Braziliya, Chili, Italiya, Rossiya va Filippindagi loyihalarga investitsiya qilgan.
China National Petroleum Corporation va China Three Gorges kabi boshqa davlat energetika korporatsiyalari ham so‘nggi o‘n yilliklarda xorijdagi loyihalarga o‘nlab milliard dollar sarmoya kiritgan. Ularning maqsadi — bir tomondan, Xitoy iqtisodiyotining o‘sib borayotgan ehtiyojlari uchun resurslar bilan ta’minlash bo‘lsa, ikkinchi tomondan, shakllanayotgan bozorlarga ega mamlakatlarda infratuzilmani rivojlantirishdan iborat.
Iqtisodiyot
Saida Mirziyoyeva Gonkongning Henderson Land Group xoldingi boshqaruvi raisi bilan uchrashdi
Prezident Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva XXRning Gonkong maxsus ma’muriy hududidagi eng yirik xoldinglardan biri — Henderson Land Group boshqaruvi raisi Piter Li bilan uchrashuv o‘tkazdi.
Tomonlar qayta tiklanuvchi energetika, Yangi Toshkent infratuzilmasini rivojlantirish va ta’lim sohalaridagi istiqbolli qo‘shma loyihalarni muhokama qildi.
«Mamlakatimiz investitsiyalar uchun ochiq va biz Gonkongning yetakchi biznes doiralari bilan hamkorlikdan manfaatdormiz. Sheriklikdagi tashabbuslarni, jumladan, yangi tashkil etilayotgan Toshkent xalqaro moliya markazi orqali ham qo‘llab-quvvatlashga tayyormiz», — deb yozdi Saida Mirziyoyeva.
Administratsiya rahbari O‘zbekiston va Gonkong o‘rtasida uzoq muddatli iqtisodiy hamkorlikni rivojlantirish uchun katta imkoniyatlar borligiga ishonch bildirdi.
Markaziy bank 2026-yil 9-oktyabrdan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 37,38 so‘mga oshib, 11 846,57 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 34,69 so‘mga oshdi va 13 240,91 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 631,55 so‘mni tashkil qildi (29,25).
Rossiya rubli 138,95 so‘m etib belgilandi (+0,8).
Markaziy bank 2026-yil 6-oktyabrdan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 5,5 so‘mga oshib, 11 778,45 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 25,62 so‘mga tushdi va 13 198,93 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 580,53 so‘mni tashkil qildi (+31,99).
Rossiya rubli 138,35 so‘m etib belgilandi (-2,79).
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil yanvar–iyul oylarida O‘zbekistonga 46 davlatdan qariyb 28,5 ming tonna shokolad mahsulotlari olib kirilgan.
Import qilingan mahsulotlarning umumiy qiymati 123,7 mln AQSh dollarini tashkil etgan. Bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 1,6 ming tonnaga yoki 6 foizga ko‘p.
Import hajmi bo‘yicha Rossiya keskin ustunlik qilgan. Yilning dastlabki yetti oyida Rossiyadan O‘zbekistonga 19,5 ming tonna shokolad mahsulotlari yetkazib berilgan.
Rossiyadan kelgan shokolad mahsulotlari umumiy importning qariyb 70 foizini tashkil etgan. Keyingi o‘rinda Ukraina bo‘lib, undan 2,2 ming tonna mahsulot import qilingan.
Qozog‘istondan 914 tonna, Belarusdan 805,2 tonna shokolad mahsulotlari olib kirilgan. Litvadan import 746,2 tonnani tashkil etgan.
Turkmaniston 715,2 tonna, Turkiya esa 569,5 tonna ko‘rsatkich bilan keyingi o‘rinlarda qayd etilgan. Qolgan davlatlar hisobiga 3 ming tonna mahsulot to‘g‘ri kelgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida Andijon viloyatini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va aholi daromadlarini oshirish masalalari bo‘yicha yig‘ilish o‘tkazilmoqda.
Joriy yilning birinchi yarmida viloyat iqtisodiyoti 8,8 foiz, sanoat 9,2 foiz, xizmatlar 16,1 foiz, investitsiyalar 8,9 foizga o‘sgani qayd etildi.
– Bizga o‘sishdagi raqamlar emas, balki har bir ko‘rsatkich har bir oilaning kundalik hayotiga qanday o‘zgarish olib kirgani muhim,– dedi davlatimiz rahbari.
Andijonda yer va tabiiy boyliklar cheklangan bo‘lsa-da, harakatchan aholi, kuchli tadbirkorlik ruhi, ko‘p sonli yoshlar, sanoat maktabi va katta bozor kabi imkoniyatlar borligi ta’kidlandi.
So‘nggi o‘n yilda viloyatga respublika budjetidan 20 trillion so‘m, banklar tomonidan tadbirkorlik uchun 90 trillion so‘m yo‘naltirildi. Birgina joriy yilda aholi farovonligini oshirishga 6 trillion so‘m ajratildi.
Hokimlarga berilgan vakolatlar va yaratilgan moliyaviy imkoniyatlar shunga munosib natijaga aylanishi zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.
