Iqtisodiyot
Xitoy so‘nggi 20 yilda eng ko‘p qayerga sarmoya kiritdi?
Xitoy dunyodagi ikkinchi yirik iqtisodiyotga aylangani sari uning global bozorlardagi o‘rni ham o‘zgardi. Ilgari mamlakat, avvalo, xorijiy investitsiyalar yo‘naltiriladigan manzil sifatida qabul qilingan bo‘lsa, so‘nggi o‘n yilliklarda uning o‘zi kapitalning eng yirik manbalaridan biriga aylandi.
Yangi infografika 2005 yildan buyon Xitoyning xorijiy investitsiyalarini aks ettiradi va American Enterprise Institute hamda Heritage Foundation’ning qo‘shma loyihasi bo‘lgan China Global Investment Tracker (CGIT) ma’lumotlari asosida to‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarning mamlakatlar bo‘yicha taqsimotini ko‘rsatadi.
2005–2025 yillar oralig‘ida Xitoy kompaniyalari xorijga 1,5 trillion dollardan ortiq sarmoya kiritgan. Bunda ushbu summaning yarmidan ko‘prog‘i — 806,8 milliard dollar atigi o‘nta davlat hissasiga to‘g‘ri kelgan. Hisob-kitobga faqat qiymati 100 million dollardan yuqori bo‘lgan bitimlar kiritilgan.
Xitoy iqtisodiyoti ochilganidan buyon hech bir mamlakat Xitoy sarmoyasini AQShchalik ko‘p jalb etmagan: 2005–2025 yillarda Xitoy kompaniyalari u yerga 204,14 milliard dollar yo‘naltirgan. Eng yirik bitim 2013 yilda Shuanghui kompaniyasining Smithfield Foods kompaniyasini 7,1 milliard dollarga sotib olgani bo‘lgan.
AQShda yirik xorijiy investitsiyalar va qo‘shib olishlar Xorijiy investitsiyalar bo‘yicha qo‘mita (CFIUS) tomonidan ma’qullanishi kerak. U so‘nggi yillarda Amerika—Xitoy munosabatlari yomonlashgani fonida Xitoy kapitaliga nisbatan tobora ehtiyotkorona munosabatda bo‘lmoqda.
Shunga qaramay, hatto 2025 yilda ham yangi investitsiyalar hajmi 3,79 milliard dollardan oshgan. Bu esa o‘sib borayotgan raqobatga qaramasdan, dunyodagi ikki eng yirik iqtisodiyot o‘rtasida to‘liq iqtisodiy uzilish yuz bermaganini ko‘rsatadi.
AQShdan tashqari, Xitoy investitsiyalarini eng ko‘p qabul qilgan o‘nta davlatning aksariyati rivojlangan g‘arb iqtisodiyotlaridir: Avstraliya — 108,1 milliard dollar, Shveytsariya — 62,9 milliard dollar, Kanada — 57,3 milliard dollar, Germaniya — 56,3 milliard dollar, Fransiya — 37,1 milliard dollar va Buyuk Britaniya — 106,6 milliard dollar.
Istisno tariqasida, kengaytirilgan BRIKS+ formatiga kiruvchi ikki yirik rivojlanayotgan bozor — Braziliya va Indoneziya ham ushbu ro‘yxatdan joy olgan. Braziliya 78,9 milliard dollar, Indoneziya esa 49,4 milliard dollar Xitoy sarmoyasini jalb etgan. 2025 yilda aynan Braziliya Xitoy investitsiyalarini eng ko‘p qabul qilgan davlatga aylanib, State Grid va China Communications Construction kabi kompaniyalardan 7,31 milliard dollardan ortiq sarmoya jalb qilgan.
Aholisi 6 milliondan sal ko‘proq bo‘lgan shahar-davlat Singapur 2005 yildan buyon 46 milliard dollardan ortiq investitsiya qabul qildi. Bu ko‘rsatkich aholi soni bo‘yicha dunyoda to‘rtinchi o‘rinda turuvchi Indoneziyaga yaqin. Bu esa rivojlangan va diversifikatsiya qilingan iqtisodiyot Xitoy kapitalini jalb qilishda qanchalik muhim ekanini ko‘rsatadi.
Biroq o‘ntalikdan sezilarli ravishda o‘rin olmagan davlat Hindiston bo‘ldi. Dunyodagi to‘rtinchi iqtisodiyot va BRIKS+ning muhim ishtirokchilaridan biri bo‘lgan bu mamlakat mazkur davrda atigi 17,3 milliard dollar Xitoy sarmoyasini jalb etgan. Ehtimol, bu ikki davlat o‘rtasidagi siyosiy va iqtisodiy munosabatlar tarangligi bilan bog‘liq.
Germaniya, Yaponiya yoki AQSh kabi yirik investorlardan farqli o‘laroq, Xitoyning tashqi investitsiya faoliyati katta darajada davlat kompaniyalari tomonidan belgilanadi. Bu ayniqsa energetika, infratuzilma va logistika sohalarida yaqqol ko‘rinadi.
Masalan, daromad bo‘yicha dunyoda Walmart va Amazon’dan keyin uchinchi o‘rinda turuvchi energetika giganti State Grid 2005 yildan buyon xorijga 33 milliard dollardan ortiq sarmoya kiritgan. Xususan, u Avstraliya, Braziliya, Chili, Italiya, Rossiya va Filippindagi loyihalarga investitsiya qilgan.
China National Petroleum Corporation va China Three Gorges kabi boshqa davlat energetika korporatsiyalari ham so‘nggi o‘n yilliklarda xorijdagi loyihalarga o‘nlab milliard dollar sarmoya kiritgan. Ularning maqsadi — bir tomondan, Xitoy iqtisodiyotining o‘sib borayotgan ehtiyojlari uchun resurslar bilan ta’minlash bo‘lsa, ikkinchi tomondan, shakllanayotgan bozorlarga ega mamlakatlarda infratuzilmani rivojlantirishdan iborat.
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?
Source link
2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 19 trln so‘mlik kiyimlar ishlab chiqarilgan. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.
Qayd etilishicha, hududlar kesimida eng yuqori ko‘rsatkich Andijon viloyatida qayd etilgan — 7,1 trln so‘m. Bu ko‘rsatkich ikkinchi o‘rindagi Toshkent viloyati natijasidan 3 barobardan ko‘proq yuqori.
Toshkent viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 2,1 trln so‘m, Namanganda 1,8 trln so‘m, Toshkent shahrida esa 1,7 trln so‘mni tashkil etgan. Farg‘ona viloyatida ham 1,4 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan.
Samarqand viloyatida yirik korxonalar 1 trln so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqargan. Qashqadaryoda bu ko‘rsatkich 897,9 mlrd so‘m, Buxoroda 659,8 mlrd so‘m, Xorazmda 620,1 mlrd so‘m bo‘lgan.
Navoiy viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 578 mlrd so‘m, Sirdaryoda 324,7 mlrd so‘m, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 307,8 mlrd so‘mni tashkil etgan.
Bulardan tashqari, Surxondaryoda 227,1 mlrd so‘m, Jizzax viloyatida esa 203 mlrd so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Dushanbadan dollar bilan bog‘liq vaziyat qanday bo‘ladi?
Source link
Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, 2026-yil 1-avgust holatida O‘zbekistonda xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi 20 973 ta korxona faoliyat yuritmoqda.
Ularning 4 685 tasi qo‘shma korxona, 16 288 tasi esa xorijiy korxona hisoblanadi. Bu mamlakatda xorijiy kapital ishtirokidagi biznes subyektlari soni sezilarli ko‘payganini ko‘rsatmoqda.
So‘nggi besh yilda xorijiy investitsiyalar ishtirokida faoliyat yuritayotgan korxonalarning umumiy soni 1,7 barobarga oshgan. Korxonalar soni bo‘yicha Xitoy yetakchilik qilmoqda.
Xitoyga tegishli xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi 6 241 ta korxona faoliyat yuritmoqda. Bu ko‘rsatkich bilan mamlakatlar reytingida Xitoy birinchi o‘rinni egallagan.
Rossiya 3 512 ta korxona bilan ikkinchi o‘rinda, Turkiya esa 2 327 ta korxona bilan uchinchi o‘rinda qayd etilgan. Keyingi o‘rinlarni Qozog‘iston — 1 321 ta va Janubiy Koreya — 730 ta korxona bilan egallagan.
Shuningdek, Afg‘onistonda 706 ta, Ozarbayjonda 492 ta, Tojikistonda 467 ta, Birlashgan Arab Amirliklarida 453 ta va Hindistonda 439 ta korxona qayd etilgan.
Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan qariyb 3 trln so‘mlik asosiy farmatsevtika mahsulotlari va preparatlari ishlab chiqarilgan.
Bu ko‘rsatkich 2025-yilning mos davriga nisbatan 22,3 foizga oshgan. Yarim yillik natijalar farmatsevtika sanoatida ishlab chiqarish hajmi o‘sganini ko‘rsatmoqda.
Hududlar kesimida eng katta ishlab chiqarish hajmi Toshkent shahriga to‘g‘ri kelgan. Poytaxtda 1,8 trln so‘mlik farmatsevtika mahsuloti ishlab chiqarilgan.
Sirdaryo viloyati 443,6 mlrd so‘mlik ishlab chiqarish bilan ikkinchi o‘rinni egallagan. Toshkent viloyatida 226,4 mlrd so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan.
Namangan viloyatida ishlab chiqarish hajmi 169,1 mlrd so‘mni tashkil etgan. Samarqand viloyatida 116,9 mlrd so‘m, Andijonda 71,4 mlrd so‘mlik farmatsevtika mahsuloti ishlab chiqarilgan.
Farg‘onada 53,4 mlrd so‘m, Surxondaryoda 49,3 mlrd so‘m, Qashqadaryoda 15,4 mlrd so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan.
Xorazm viloyatida 12,1 mlrd so‘m, Buxoroda 7,8 mlrd so‘m, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 3,5 mlrd so‘mlik farmatsevtika mahsuloti ishlab chiqarilgan. Jizzax va Navoiy viloyatlarida esa ishlab chiqarish hajmi 0,1 mlrd so‘mdan qayd etilgan.
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?
Rossiyalik shaxmatchilar O‘zbekistonda o‘tkaziladigan Olimpiadada qatnashmaydi
Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Бухоронинг машҳур обидаларини зиёрат қилдилар (фото)
-
Siyosat1 day ago
Илҳом Алиев Тошкентда тантанали кутиб олинди
-
Mahalliy3 days ago
O‘zbekistonda 10-sinf o‘quvchilari o‘qishini texnikumga ko‘chirishi mumkin bo‘ladi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Yangi boshlayotgan tadbirkorlar 5 mlrd so‘mgacha kreditni onlayn rasmiylashtirishi mumkin
-
Jamiyat3 days ago
O‘zbekistonda endi uylarni «rassrochka»ga olib bo‘lmaydimi?
-
Iqtisodiyot2 days ago
O‘zbekistonda kiyim ishlab chiqarish bo‘yicha qaysi hududlar yetakchi?
-
Siyosat2 days ago
To‘qayev prezidentlikka qayta nomzod qo‘yishi haqidagi savolga javob berdi
-
Siyosat2 days ago
Shavkat Mirziyoyev «Haydar Aliyev» ordeni bilan taqdirlandi
-
Siyosat5 days agoSirdaryo viloyati IIBga yangi rahbar tayinlandi