Iqtisodiyot
Eng yirik iqtisodiyotlarda aholi jon boshiga YaIM o‘sishi
So‘nggi 25 yil ichida dunyodagi eng yirik iqtisodiyotlarda aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan iqtisodiy ishlab chiqarish hajmi nihoyatda notekis o‘sdi.
Yangi infografika Xalqaro valuta jamg‘armasi ma’lumotlari asosida 2000–2026 yillar oralig‘ida 15 ta yetakchi mamlakatda aholi jon boshiga YaIM o‘sish sur’atlarini taqqoslaydi va turmush darajasi qayerlarda eng sezilarli oshganini yaqqol ko‘rsatadi.
Ma’lumotlar aniq bir manzarani ochib beradi: Xitoy va Hindiston kabi rivojlanayotgan iqtisodiyotlar aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan ko‘rsatkich bo‘yicha jadal o‘sishni namoyon etgan bo‘lsa, rivojlangan mamlakatlar sekinroq va kamroq barqaror o‘sgan. Yaponiya esa alohida holat bo‘lib, aholi jon boshiga YaIM qisqargan yagona mamlakat bo‘ldi. Eng yirik iqtisodiyotlar orasida mutlaq yetakchi Xitoydir: bu ko‘rsatkich 2000 yildagi taxminan 1 ming dollardan 2026 yilda 14,7 ming dollargacha oshgan, bu esa 1430 foizlik o‘sishga teng.
Bu shuni anglatadiki, nisbiy ifodada Xitoy aholi jon boshiga ishlab chiqarish hajmini boshqa har qanday yirik iqtisodiyotdan ko‘ra kuchliroq oshirgan va shu orqali global o‘rta sinfdagi o‘rnini tubdan o‘zgartirgan. Hindiston ham salmoqli taraqqiyotni ko‘rsatdi: u yerda bu ko‘rsatkich 0,4 ming dollardan 3,1 ming dollargacha o‘sgan va bu dunyodagi eng tez sakrashlardan biri bo‘lgan. Rossiyada aholi jon boshiga YaIM 811 foizga oshgan bo‘lib, bu 1998 yil moliyaviy inqirozidan keyingi iqtisodiy tiklanishning kuchli bo‘lganini aks ettiradi.
2000-yillar atrofida Rossiya o‘n yilliklar davom etgan pasayishdan so‘ng neft qazib chiqarishni faol oshira boshladi va bu iqtisodiy yuksalishning asosiy drayveriga aylandi. Agar 2000 yilda energetika aktivlari ustidan davlat nazorati taxminan 10 foizni tashkil etgan bo‘lsa, o‘n yilga yetmas vaqt ichida bu ko‘rsatkich qariyb 50 foizgacha o‘sdi.
Shu bilan birga, Janubiy Koreyada aholi jon boshiga YaIM uch baravardan ortiq o‘sib, 37,5 ming dollarga yetdi, buning ortida asosan kuchli sanoat sektori turibdi. 2000 yildan buyon mamlakat rivojlanayotgan iqtisodiyotdan rivojlangan iqtisodiyotgacha bo‘lgan yo‘lni bosib o‘tdi va bugungi kunda uning ko‘rsatkichi Yaponiyanikidan ham yuqori.
Braziliyada ham aholi jon boshiga YaIM o‘sishi sezilarli bo‘ldi, bunga 2000-yillardagi xomashyo bumi yordam berdi, garchi keyingi o‘n yillikda o‘sish sur’atlari ancha pasaygan bo‘lsa-da.
Boy mamlakatlar umumiy hisobda rivojlanayotgan bozorlarga nisbatan sekinroq o‘sgan bo‘lsa-da, shu guruhning o‘zi ichida ham katta tafovut shakllandi.
Umuman olganda, eng yuqori sur’atni Ispaniya ko‘rsatdi: u yerda aholi jon boshiga YaIM 176 foizga oshdi. 2025 yilda mamlakat iqtisodiyoti ichki talab va turizm hisobiga yevrozonadagi o‘rtacha ko‘rsatkichdan deyarli ikki baravar tez o‘sdi.
Germaniya esa 163 foizlik o‘sishni namoyon etdi va 156 foiz ko‘rsatkichga ega AQShni ham ortda qoldirdi. Biroq Ispaniyadan farqli ravishda, Germaniya so‘nggi yillarda eksportning susayishi fonida sust dinamikaga duch kelmoqda.
Yaponiya aholi jon boshiga YaIM bugun 2000 yildagidan past bo‘lgan yagona yirik iqtisodiyot bo‘lib qolmoqda. O‘sha davrga nisbatan ko‘rsatkich 7 foizga qisqargan, bu esa past inflatsiya, aholi soni o‘sishining sekinligi va uzoq davom etgan iqtisodiy turg‘unlikning qo‘shilishi natijasidir.
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?
Source link
2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 19 trln so‘mlik kiyimlar ishlab chiqarilgan. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.
Qayd etilishicha, hududlar kesimida eng yuqori ko‘rsatkich Andijon viloyatida qayd etilgan — 7,1 trln so‘m. Bu ko‘rsatkich ikkinchi o‘rindagi Toshkent viloyati natijasidan 3 barobardan ko‘proq yuqori.
Toshkent viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 2,1 trln so‘m, Namanganda 1,8 trln so‘m, Toshkent shahrida esa 1,7 trln so‘mni tashkil etgan. Farg‘ona viloyatida ham 1,4 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan.
Samarqand viloyatida yirik korxonalar 1 trln so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqargan. Qashqadaryoda bu ko‘rsatkich 897,9 mlrd so‘m, Buxoroda 659,8 mlrd so‘m, Xorazmda 620,1 mlrd so‘m bo‘lgan.
Navoiy viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 578 mlrd so‘m, Sirdaryoda 324,7 mlrd so‘m, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 307,8 mlrd so‘mni tashkil etgan.
Bulardan tashqari, Surxondaryoda 227,1 mlrd so‘m, Jizzax viloyatida esa 203 mlrd so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Dushanbadan dollar bilan bog‘liq vaziyat qanday bo‘ladi?
Source link
Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, 2026-yil 1-avgust holatida O‘zbekistonda xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi 20 973 ta korxona faoliyat yuritmoqda.
Ularning 4 685 tasi qo‘shma korxona, 16 288 tasi esa xorijiy korxona hisoblanadi. Bu mamlakatda xorijiy kapital ishtirokidagi biznes subyektlari soni sezilarli ko‘payganini ko‘rsatmoqda.
So‘nggi besh yilda xorijiy investitsiyalar ishtirokida faoliyat yuritayotgan korxonalarning umumiy soni 1,7 barobarga oshgan. Korxonalar soni bo‘yicha Xitoy yetakchilik qilmoqda.
Xitoyga tegishli xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi 6 241 ta korxona faoliyat yuritmoqda. Bu ko‘rsatkich bilan mamlakatlar reytingida Xitoy birinchi o‘rinni egallagan.
Rossiya 3 512 ta korxona bilan ikkinchi o‘rinda, Turkiya esa 2 327 ta korxona bilan uchinchi o‘rinda qayd etilgan. Keyingi o‘rinlarni Qozog‘iston — 1 321 ta va Janubiy Koreya — 730 ta korxona bilan egallagan.
Shuningdek, Afg‘onistonda 706 ta, Ozarbayjonda 492 ta, Tojikistonda 467 ta, Birlashgan Arab Amirliklarida 453 ta va Hindistonda 439 ta korxona qayd etilgan.
Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan qariyb 3 trln so‘mlik asosiy farmatsevtika mahsulotlari va preparatlari ishlab chiqarilgan.
Bu ko‘rsatkich 2025-yilning mos davriga nisbatan 22,3 foizga oshgan. Yarim yillik natijalar farmatsevtika sanoatida ishlab chiqarish hajmi o‘sganini ko‘rsatmoqda.
Hududlar kesimida eng katta ishlab chiqarish hajmi Toshkent shahriga to‘g‘ri kelgan. Poytaxtda 1,8 trln so‘mlik farmatsevtika mahsuloti ishlab chiqarilgan.
Sirdaryo viloyati 443,6 mlrd so‘mlik ishlab chiqarish bilan ikkinchi o‘rinni egallagan. Toshkent viloyatida 226,4 mlrd so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan.
Namangan viloyatida ishlab chiqarish hajmi 169,1 mlrd so‘mni tashkil etgan. Samarqand viloyatida 116,9 mlrd so‘m, Andijonda 71,4 mlrd so‘mlik farmatsevtika mahsuloti ishlab chiqarilgan.
Farg‘onada 53,4 mlrd so‘m, Surxondaryoda 49,3 mlrd so‘m, Qashqadaryoda 15,4 mlrd so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan.
Xorazm viloyatida 12,1 mlrd so‘m, Buxoroda 7,8 mlrd so‘m, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 3,5 mlrd so‘mlik farmatsevtika mahsuloti ishlab chiqarilgan. Jizzax va Navoiy viloyatlarida esa ishlab chiqarish hajmi 0,1 mlrd so‘mdan qayd etilgan.
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?
Rossiyalik shaxmatchilar O‘zbekistonda o‘tkaziladigan Olimpiadada qatnashmaydi
Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Бухоронинг машҳур обидаларини зиёрат қилдилар (фото)
-
Siyosat2 days ago
Илҳом Алиев Тошкентда тантанали кутиб олинди
-
Mahalliy3 days ago
O‘zbekistonda 10-sinf o‘quvchilari o‘qishini texnikumga ko‘chirishi mumkin bo‘ladi
-
Jamiyat4 days ago
O‘zbekistonda endi uylarni «rassrochka»ga olib bo‘lmaydimi?
-
Iqtisodiyot2 days ago
O‘zbekistonda kiyim ishlab chiqarish bo‘yicha qaysi hududlar yetakchi?
-
Siyosat2 days ago
To‘qayev prezidentlikka qayta nomzod qo‘yishi haqidagi savolga javob berdi
-
Siyosat5 days agoSirdaryo viloyati IIBga yangi rahbar tayinlandi
-
Siyosat4 days ago
Ilhom Aliyev davlat tashrifi bilan O‘zbekistonga keladi
-
Siyosat17 hours ago
Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Бухоронинг машҳур обидаларини зиёрат қилдилар (фото)