Shavkat Mirziyoyev 6 aprel kuni soliq ma’murchiligini takomillashtirish va soliq organlari faoliyatini isloh qilishga doir taqdimot bilan tanishdi.

Qayd etilishicha, tizimni izchil isloh qilish orqali 2030 yilga borib, soliq tushumlarini 491,5 trillion so‘mga yetkazish, iqtisodiyotda kuzatilmaydigan ulushni esa 28 foizdan 19,6 foizgacha qisqartirish maqsad qilingan.

Yig‘ilishda soliq tushumlarini oshirishdagi eng katta zaxira yashirin iqtisodiyotni qisqartirish ekani ta’kidlangan.

Prezident raqamli tahlil va sun’iy intellekt imkoniyatlaridan keng foydalanib, “aqlli” nazorat tizimini joriy etish orqali joriy yilda budjetga qo‘shimcha 30 trillion so‘m tushumni ta’minlash zarurligini ko‘rsatib o‘tdi. Bu savdo va xizmatlar, sanoat, qurilish, umumiy ovqatlanish hamda boshqa sohalarda P2P-operatsiyalar monitoringi, tovarlarni markirovkalash, raqamli nazoratni kuchaytirish, yuklarni hujjatsiz tashish faoliyatini avtomatik aniqlash va norasmiy bandlikni rasmiylashtirish kabi mexanizmlardan keng foydalanish hisobiga ta’minlanishi mumkin.

Bozorlar va savdo majmualarida nazorat to‘liq yo‘lga qo‘yilmagani, raqamlashtirish ishlari yetarli emasligi oqibatida ushbu yo‘nalishdagi imkoniyatlar to‘liq ishga solinmayotgani qayd etildi. Bugungi kunda bu yerlarda 72 mingdan ortiq chakana savdo sub’yekti faoliyat yuritmoqda. Biroq ularning 38 mingdan ortig‘i tovar aylanmasini oyiga 1 million so‘mdan kam ko‘rsatgan, 40 mingdan ziyodi esa kuniga atigi 2-3 ta chek bermoqda. Shuningdek, bozorlardagi 12 mingta savdo nuqtasi bo‘yicha ijara shartnomalari hisobga qo‘yilmagan. Natijada 37 ming tadbirkor oyiga 500 ming so‘mdan kam soliq to‘lagan.

Shu bois, bozorlar va savdo majmualarini to‘liq raqamlashtirish hisobiga qo‘shimcha tushum manbalarini ishga solish, nazorat, soliq xizmati va raqamli kuzatuvni o‘zaro integratsiya qilish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.

Yig‘ilishda strategik bo‘lmagan yirik soliq to‘lovchilarga hududlarda xizmat ko‘rsatish masalasi haqida ham so‘z bordi.

Xususan, 209 mingta QQS to‘lovchi soliq organlaridan uzoqda joylashgani sababli xizmat ko‘rsatish va nazorat samaradorligi pasaygani qayd etildi. Shu munosabat bilan 500 ta strategik bo‘lmagan korxona nazoratini viloyat darajasiga, 103 mingdan ziyod qishloq xo‘jaligi, savdo va umumiy ovqatlanish korxonalarini tuman darajasiga o‘tkazish taklif qilindi. Mazkur yondashuv soliq to‘lovchilarga joyida xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish, muammolarni tezkor hal qilish va nazorat samaradorligini kuchaytirishga xizmat qiladi.

Tadbirkorlar uchun soliq ma’murchiligini soddalashtirish masalalariga ham alohida e’tibor qaratildi. O‘tkazilgan so‘rov natijalariga ko‘ra, tadbirkorlarning aksariyati tekshiruvlar, hisobot topshirish va soliq to‘lash jarayonlarining murakkabligidan norozi ekani aytildi. Shu munosabat bilan “avtokameral” nazoratni jazolash vositasidan xatoni barvaqt aniqlab, tuzatishga xizmat qiladigan profilaktika tizimiga aylantirish, korxonalarni xavf darajasiga qarab, “yashil”, “sariq” va “qizil” toifalarga ajratib ishlash zarurligi ta’kidlandi.

Shuningdek, 6 turdagi hisobotni inson aralashuvisiz avtomat shakllantirish va yagona soliq hisobvarag‘iga o‘tish ishlarining borishi haqida axborot berildi. Bugungi kunda 198 ming holatda hisobot muddati buzilgani, 14,7 ming soliq to‘lovchi hisobot bermagani uchun 396,6 milliard so‘m jarima qo‘llanilgani, soliqlarni to‘lashda hisobvaraqlar soni ortib ketgani bois, 20 mingta xatolikka yo‘l qo‘yilgani aytildi.

Yangi tizim joriy etilsa, asossiz soliq qarzi, ortiqcha to‘lov va penya qo‘llash amaliyoti qisqartirilib, tadbirkorlar 8,4 trillion so‘m mablag‘ni tejashi mumkinligi qayd etildi. Yangi yondashuv natijasida tekshiruvlar soni kamayishi, hisobotlardagi xatolar keskin qisqarishi, murojaatlarni ko‘rib chiqish tezlashishi hamda koll-markazlar faoliyati sezilarli yaxshilanishi kutilmoqda.

Taqdimotda soliq organlari faoliyatidagi eng asosiy masala kadrlar salohiyati ekani ham ko‘rsatib o‘tildi.

So‘nggi yillarda bu yo‘nalishdagi ishlar yetarli darajada tashkil etilmagani sababli kadrlar qo‘nimsizligi oshgan. Xodimlarning malakasini oshirish darajasi pastligi, moddiy rag‘batlantirish tizimi zamon talablariga javob bermasligi, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari yetarli emasligi qayd etildi. Xususan, 2022 yilda 3 mingdan ortiq xodim malaka oshirgan bo‘lsa, o‘tgan yili bor-yo‘g‘i 700 nafari qayta o‘qitilgan.

Shu munosabat bilan kadrlar malakasini oshirish, uzluksiz ta’limni yo‘lga qo‘yish, xodimlarni moddiy va ijtimoiy rag‘batlantirish bo‘yicha yangi takliflar taqdim etildi. Kadrlar salohiyatini mustahkamlash maqsadida Soliq qo‘mitasi huzuridagi Soliq akademiyasining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash choralari belgilab olindi.

Davlat rahbari soliq ma’murchiligida raqamli texnologiyalar, tahlil va sun’iy intellekt asosida mutlaqo yangi ish uslubini joriy etish, tadbirkorlar uchun qulay va adolatli soliq muhitini yaratish hamda sohada malakali kadrlar korpusini shakllantirish yuzasidan mutasaddilarga topshiriqlar berdi.

Soliq tizimi faoliyatini “tekshiruvdan – servisga” tamoyili asosida transformatsiya qilish, xizmat ko‘rsatish sifatini yanada oshirish va nazoratning zamonaviy, samarali mexanizmlarini yo‘lga qo‘yish ustuvor vazifa sifatida belgilandi.

Source link

Yaqin Sharqdagi vaziyat yanada keskinlashib, global xavfsizlik va iqtisodiyotga jiddiy tahdid solmoqda. Asosiy mojaro markazi – dunyo neftining taxminan 20 foizi o‘tadigan strategik hudud bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozidir.

AQSh prezidenti Eronga qat’iy talab qo‘yib, bo‘g‘ozni ochish uchun muddat belgiladi. Agar bu talab bajarilmasa, Eronning muhim infratuzilmalariga zarba berish ehtimoli aytilgan.

Eron esa bu tahdidlarga javoban har qanday hujumga “mos ravishda javob qaytarishini” bildirmoqda. Shu bilan birga, Tehron bo‘g‘ozni to‘liq ochishdan bosh tortib, uni siyosiy bosim vositasi sifatida ishlatmoqda.

Ayni paytda, mintaqadagi harbiy harakatlar va zarbalar davom etmoqda. Eron tomonidan qo‘shni davlatlardagi energetika obektlariga zarbalar berilgani haqida xabarlar bor, bu esa mintaqadagi vaziyatni yanada og‘irlashtirmoqda.

Bundan tashqari, xalqaro ekspertlar ta’kidlashicha, Ho‘rmuz bo‘g‘ozining yopilishi global neft ta’minotida katta uzilishlarga sabab bo‘lib, neft narxining keskin oshishiga va jahon iqtisodiyotiga bosim kuchayishiga olib kelmoqda.

Hozircha ayrim kemalarga cheklangan tarzda o‘tishga ruxsat berilmoqda, ammo nazorat to‘liq Eron qo‘lida qolmoqda.

Mutaxassislar fikricha, agar vaziyat diplomatik yo‘l bilan hal etilmasa, bu inqiroz keng ko‘lamli harbiy to‘qnashuvga aylanishi va global energetika inqirozini kuchaytirishi mumkin.

Source link

Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, 2026-yil yanvar–fevral oylarida O‘zbekistonga 28 ta davlatdan 115 ming 300 juft poyabzal import qilingan. Ularning umumiy qiymati 1,7 mln AQSh dollarini tashkil etgan.

Qayd etilishicha, mazkur ko‘rsatkich o‘tgan yilning shu davriga nisbatan sezilarli darajada kamaygan. Xususan, import hajmi 19 ming 500 juftga yoki 14,5 foizga qisqargani qayd etilgan.

Hisobot davrida O‘zbekistonga eng ko‘p poyabzal Xitoydan olib kirilgan. Uning ulushi 94 ming 600 juftni tashkil etgan bo‘lib, umumiy importda mutlaq ustunlik saqlangan.

Shuningdek, Vetnamdan 5 ming 200 juft, Turkiyadan 3 ming 400 juft poyabzal import qilingan. Bu davlatlar ham asosiy ta’minotchilar qatorida qayd etilmoqda.

Hindistondan 2 ming 500 juft, Indoneziyadan 2 ming juft poyabzal olib kirilgan. Qolgan 7 ming 600 juft esa boshqa davlatlar hissasiga to‘g‘ri kelgan.

Source link

So‘nggi 25 yil ichida dunyodagi eng yirik iqtisodiyotlarda aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan iqtisodiy ishlab chiqarish hajmi nihoyatda notekis o‘sdi.

Yangi infografika Xalqaro valuta jamg‘armasi ma’lumotlari asosida 2000–2026 yillar oralig‘ida 15 ta yetakchi mamlakatda aholi jon boshiga YaIM o‘sish sur’atlarini taqqoslaydi va turmush darajasi qayerlarda eng sezilarli oshganini yaqqol ko‘rsatadi.

Ma’lumotlar aniq bir manzarani ochib beradi: Xitoy va Hindiston kabi rivojlanayotgan iqtisodiyotlar aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan ko‘rsatkich bo‘yicha jadal o‘sishni namoyon etgan bo‘lsa, rivojlangan mamlakatlar sekinroq va kamroq barqaror o‘sgan. Yaponiya esa alohida holat bo‘lib, aholi jon boshiga YaIM qisqargan yagona mamlakat bo‘ldi. Eng yirik iqtisodiyotlar orasida mutlaq yetakchi Xitoydir: bu ko‘rsatkich 2000 yildagi taxminan 1 ming dollardan 2026 yilda 14,7 ming dollargacha oshgan, bu esa 1430 foizlik o‘sishga teng.

Bu shuni anglatadiki, nisbiy ifodada Xitoy aholi jon boshiga ishlab chiqarish hajmini boshqa har qanday yirik iqtisodiyotdan ko‘ra kuchliroq oshirgan va shu orqali global o‘rta sinfdagi o‘rnini tubdan o‘zgartirgan. Hindiston ham salmoqli taraqqiyotni ko‘rsatdi: u yerda bu ko‘rsatkich 0,4 ming dollardan 3,1 ming dollargacha o‘sgan va bu dunyodagi eng tez sakrashlardan biri bo‘lgan. Rossiyada aholi jon boshiga YaIM 811 foizga oshgan bo‘lib, bu 1998 yil moliyaviy inqirozidan keyingi iqtisodiy tiklanishning kuchli bo‘lganini aks ettiradi.

2000-yillar atrofida Rossiya o‘n yilliklar davom etgan pasayishdan so‘ng neft qazib chiqarishni faol oshira boshladi va bu iqtisodiy yuksalishning asosiy drayveriga aylandi. Agar 2000 yilda energetika aktivlari ustidan davlat nazorati taxminan 10 foizni tashkil etgan bo‘lsa, o‘n yilga yetmas vaqt ichida bu ko‘rsatkich qariyb 50 foizgacha o‘sdi.

Shu bilan birga, Janubiy Koreyada aholi jon boshiga YaIM uch baravardan ortiq o‘sib, 37,5 ming dollarga yetdi, buning ortida asosan kuchli sanoat sektori turibdi. 2000 yildan buyon mamlakat rivojlanayotgan iqtisodiyotdan rivojlangan iqtisodiyotgacha bo‘lgan yo‘lni bosib o‘tdi va bugungi kunda uning ko‘rsatkichi Yaponiyanikidan ham yuqori.

Braziliyada ham aholi jon boshiga YaIM o‘sishi sezilarli bo‘ldi, bunga 2000-yillardagi xomashyo bumi yordam berdi, garchi keyingi o‘n yillikda o‘sish sur’atlari ancha pasaygan bo‘lsa-da.

Boy mamlakatlar umumiy hisobda rivojlanayotgan bozorlarga nisbatan sekinroq o‘sgan bo‘lsa-da, shu guruhning o‘zi ichida ham katta tafovut shakllandi.

Umuman olganda, eng yuqori sur’atni Ispaniya ko‘rsatdi: u yerda aholi jon boshiga YaIM 176 foizga oshdi. 2025 yilda mamlakat iqtisodiyoti ichki talab va turizm hisobiga yevrozonadagi o‘rtacha ko‘rsatkichdan deyarli ikki baravar tez o‘sdi.

Germaniya esa 163 foizlik o‘sishni namoyon etdi va 156 foiz ko‘rsatkichga ega AQShni ham ortda qoldirdi. Biroq Ispaniyadan farqli ravishda, Germaniya so‘nggi yillarda eksportning susayishi fonida sust dinamikaga duch kelmoqda.

Yaponiya aholi jon boshiga YaIM bugun 2000 yildagidan past bo‘lgan yagona yirik iqtisodiyot bo‘lib qolmoqda. O‘sha davrga nisbatan ko‘rsatkich 7 foizga qisqargan, bu esa past inflatsiya, aholi soni o‘sishining sekinligi va uzoq davom etgan iqtisodiy turg‘unlikning qo‘shilishi natijasidir.

Source link

Xitoy dunyodagi ikkinchi yirik iqtisodiyotga aylangani sari uning global bozorlardagi o‘rni ham o‘zgardi. Ilgari mamlakat, avvalo, xorijiy investitsiyalar yo‘naltiriladigan manzil sifatida qabul qilingan bo‘lsa, so‘nggi o‘n yilliklarda uning o‘zi kapitalning eng yirik manbalaridan biriga aylandi.

Yangi infografika 2005 yildan buyon Xitoyning xorijiy investitsiyalarini aks ettiradi va American Enterprise Institute hamda Heritage Foundation’ning qo‘shma loyihasi bo‘lgan China Global Investment Tracker (CGIT) ma’lumotlari asosida to‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarning mamlakatlar bo‘yicha taqsimotini ko‘rsatadi.

2005–2025 yillar oralig‘ida Xitoy kompaniyalari xorijga 1,5 trillion dollardan ortiq sarmoya kiritgan. Bunda ushbu summaning yarmidan ko‘prog‘i — 806,8 milliard dollar atigi o‘nta davlat hissasiga to‘g‘ri kelgan. Hisob-kitobga faqat qiymati 100 million dollardan yuqori bo‘lgan bitimlar kiritilgan.

Xitoy iqtisodiyoti ochilganidan buyon hech bir mamlakat Xitoy sarmoyasini AQShchalik ko‘p jalb etmagan: 2005–2025 yillarda Xitoy kompaniyalari u yerga 204,14 milliard dollar yo‘naltirgan. Eng yirik bitim 2013 yilda Shuanghui kompaniyasining Smithfield Foods kompaniyasini 7,1 milliard dollarga sotib olgani bo‘lgan.

AQShda yirik xorijiy investitsiyalar va qo‘shib olishlar Xorijiy investitsiyalar bo‘yicha qo‘mita (CFIUS) tomonidan ma’qullanishi kerak. U so‘nggi yillarda Amerika—Xitoy munosabatlari yomonlashgani fonida Xitoy kapitaliga nisbatan tobora ehtiyotkorona munosabatda bo‘lmoqda.

Shunga qaramay, hatto 2025 yilda ham yangi investitsiyalar hajmi 3,79 milliard dollardan oshgan. Bu esa o‘sib borayotgan raqobatga qaramasdan, dunyodagi ikki eng yirik iqtisodiyot o‘rtasida to‘liq iqtisodiy uzilish yuz bermaganini ko‘rsatadi.

AQShdan tashqari, Xitoy investitsiyalarini eng ko‘p qabul qilgan o‘nta davlatning aksariyati rivojlangan g‘arb iqtisodiyotlaridir: Avstraliya — 108,1 milliard dollar, Shveytsariya — 62,9 milliard dollar, Kanada — 57,3 milliard dollar, Germaniya — 56,3 milliard dollar, Fransiya — 37,1 milliard dollar va Buyuk Britaniya — 106,6 milliard dollar.

Istisno tariqasida, kengaytirilgan BRIKS+ formatiga kiruvchi ikki yirik rivojlanayotgan bozor — Braziliya va Indoneziya ham ushbu ro‘yxatdan joy olgan. Braziliya 78,9 milliard dollar, Indoneziya esa 49,4 milliard dollar Xitoy sarmoyasini jalb etgan. 2025 yilda aynan Braziliya Xitoy investitsiyalarini eng ko‘p qabul qilgan davlatga aylanib, State Grid va China Communications Construction kabi kompaniyalardan 7,31 milliard dollardan ortiq sarmoya jalb qilgan.

Aholisi 6 milliondan sal ko‘proq bo‘lgan shahar-davlat Singapur 2005 yildan buyon 46 milliard dollardan ortiq investitsiya qabul qildi. Bu ko‘rsatkich aholi soni bo‘yicha dunyoda to‘rtinchi o‘rinda turuvchi Indoneziyaga yaqin. Bu esa rivojlangan va diversifikatsiya qilingan iqtisodiyot Xitoy kapitalini jalb qilishda qanchalik muhim ekanini ko‘rsatadi.

Biroq o‘ntalikdan sezilarli ravishda o‘rin olmagan davlat Hindiston bo‘ldi. Dunyodagi to‘rtinchi iqtisodiyot va BRIKS+ning muhim ishtirokchilaridan biri bo‘lgan bu mamlakat mazkur davrda atigi 17,3 milliard dollar Xitoy sarmoyasini jalb etgan. Ehtimol, bu ikki davlat o‘rtasidagi siyosiy va iqtisodiy munosabatlar tarangligi bilan bog‘liq.

Germaniya, Yaponiya yoki AQSh kabi yirik investorlardan farqli o‘laroq, Xitoyning tashqi investitsiya faoliyati katta darajada davlat kompaniyalari tomonidan belgilanadi. Bu ayniqsa energetika, infratuzilma va logistika sohalarida yaqqol ko‘rinadi.

Masalan, daromad bo‘yicha dunyoda Walmart va Amazon’dan keyin uchinchi o‘rinda turuvchi energetika giganti State Grid 2005 yildan buyon xorijga 33 milliard dollardan ortiq sarmoya kiritgan. Xususan, u Avstraliya, Braziliya, Chili, Italiya, Rossiya va Filippindagi loyihalarga investitsiya qilgan.

China National Petroleum Corporation va China Three Gorges kabi boshqa davlat energetika korporatsiyalari ham so‘nggi o‘n yilliklarda xorijdagi loyihalarga o‘nlab milliard dollar sarmoya kiritgan. Ularning maqsadi — bir tomondan, Xitoy iqtisodiyotining o‘sib borayotgan ehtiyojlari uchun resurslar bilan ta’minlash bo‘lsa, ikkinchi tomondan, shakllanayotgan bozorlarga ega mamlakatlarda infratuzilmani rivojlantirishdan iborat.

Source link