Jamiyat
To‘yda yurgan pedofillar yoxud “uchdan keyin puch” bo‘ladimi?
Jinsiy zo‘ravonlik qilib 10 yilga hukm qilingan jinoyatchi 1 yilda erkinlikka chiqdi va bu jinoyatni 2 marta takrorladi. Bu holat o‘z-o‘zidan yuz bergani yo‘q — bu nazoratsizlik va himoyasizlikning natijasi. Ayniqsa bolalarga nisbatan.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Oldingi fojyealardan so‘ng ham hech narsa o‘zgarmadi
Namanganda erkak 7 yoshli qizchani zo‘rladi. U avval ham shunday jinoyat qilgan. 2014 yilda jinsiy zo‘ravonlik qilib 10 yilga qamalgan va bor-yo‘g‘i 1 yilda chiqib kelgan. 2020 yilda erkak yana shu toifadagi jinoyat bilan 10 yil-u 2 oyga ozodlikdan mahrum etilgan. Lekin muddatidan oldin qamoqdan ozod etilgan. Bu qarorni kim qabul qildi? Nega jamiyatga tahdid bo‘lgan jinoyatchi yana bir bolaning bolaligini o‘g‘irladi?
Bu savollar bugun butun jamoatchilikning og‘zida. Ammo afsuski, hech kim javob bermayapti.
2023 yilda Toshkentda jinsiy zo‘rlanib o‘ldirilgan qizaloq voqeasidan so‘ng mamlakat bo‘ylab katta rezonans ko‘tarilgan edi. Faollar “pedofillar uchun kastratsiya” va “ochiq reyestr” joriy etilishini talab qilishdi. Bu talab parlament muhokamasigacha yetib bordi. Ammo oradan ikki yil o‘tdi — hali ham hech qanday amaliyot yo‘q. Natijada, bugun yana bir bola qurbon bo‘ldi.
Reyestr va kastratsiya: to‘liq chora bo‘lmasligi mumkin
AQSh 1994 yilda “Megan qonuni”ni qabul qilib, pedofillar reyestrini yo‘lga qo‘ydi. Hozirda u yerda 900 mingdan ortiq shaxs reyestrda qayd etilgan. Ular yashaydigan manzildan to ish joyigacha, hatto mashina raqamigacha politsiyada bor. Ayrim shtatlarda esa bu ma’lumotlar internetda ochiq ko‘rsatiladi.
Shundan so‘ng mamlakatda bolalarga nisbatan jinsiy jinoyatlar soni sezilarli darajada kamaygan. Kanada, Buyuk Britaniya, Yaponiya, Polsha va Janubiy Koreya ham bu tizimni qabul qilgan va natija ko‘rgan. Demak, reyestr nafaqat jinoyatchilarni aniqlash uchun, balki profilaktika uchun ham ishlaydigan vositalardan biri hisoblanadi.
Kimyoviy yoki xirurgik kastratsiya dunyoda ko‘plab mamlakatlarda amalda. Polsha, Germaniya, Daniya, Norvegiya va Janubiy Koreyada bu usul natijasida qayta jinoyat sodir etish holatlari 10 foizga tushgani isbotlangan.
Kompleks chora kerak
Pedofillar uchun eng samarali usul kompleks chora ko‘rish. Chunki pedofillik — bu faqat jinoyat emas, ruhiy buzilish. Shuning uchun kastratsiya, reyestr bilan birgalikda pedofillar bilan ruhiy reabilitatsiyaning birga olib borilishi eng katta samarani beradi.
Masalan, Germaniyada 2005 yildan buyon “Jinoyatchiga aylanma” dasturi ishlaydi. Bu dasturda pedofil moyillikka ega erkaklar jinoyat sodir etishdan oldin anonim ravishda psixologik yordam oladi. Germaniya sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, dasturda qatnashganlarning 80 foizi keyinchalik bu jinoyatni qilmagan.
Kanadada esa qamoqdan chiqqan pedofillar atrofida “ishonch doirasi” yaratiladi — psixolog, politsiya va ko‘ngillilar ular bilan ish olib boradi. Bu usul bolalarga zo‘ravonlik holatini 70 foizga kamaytirgan.
Qo‘shnilar qat’iy qaror qabul qildi
Qo‘shni mamlakatlar ham bu borada qat’iy nazorat o‘rnatyapti. Masalan Qirg‘izistonda ham pedofillarga o‘lim jazosi tayinlanyapti. Prezident Sadir Japarov Issiqko‘lda yosh qizning zo‘rlab o‘ldirilishi ortida mamlakat qonunlarida bundaylar uchun o‘lim jazosi joriy etishni nazarda tutuvchi o‘zgartirishlar tayyorlashni buyurdi va bu loyiha taqdim etildi. Qo‘shni Qozog‘istonda esa pedofillar qamoqdan chiqishidan oldin kastratsiya qilinadi.
Biz esa hali pedofillar ro‘yxati qilamizmi-yo‘qmi deb yurgan paytimizda ular bir nechta bolalarni zo‘rlab, qamalib va noma’lum choralar bilan muddatidan avval qamoqdan chiqib ham yurishibdi. Xuddi Namangandagi kabi.
Namangandagi fojyea – tizimning yuzi
Bu faqat bir odamning jinoyati emas – tizimning zaifligi. Qamoqdan muddatidan oldin ozod qilish amaliyoti qay tarzda ishlayotgani so‘roqqa tortilishga arziydi. Qonun bo‘lishi kerak — lekin uning ortida qat’iy ijro turmasa, u qog‘ozdagi va’da bo‘lib qolaveradi.
Oliy Majlis deputati Dilnoza Azizova ham bolalarni zo‘rlaganlarga yengillik bermaslikni, umrbod qamoq joriy etishni taklif qildi. Vaholanki, 2024 yil 7 avgustda qabul qilingan qonunga ko‘ra, bunaqa jinoyatchilarga afv yoki shartli ozodlik qo‘llanmasligi kerak edi. Ammo bugungi voqea — qonun yoki uning ijrosi o‘rtasida katta uzilish borligini ko‘rsatmoqda. O‘rganib qolyapmiz: har gal shunday fojyeadan keyin g‘azab, hissiyot, achinish va alam bilan gapiramiz. Yig‘ilishlar o‘tkaziladi, “ishchi guruhlar” paydo bo‘ladi. Keyin yana jimjitlik.
Bu galgi jinoyatdan keyin o‘ylovlarimiz yana oshdi: endi hukumat, parlament va huquqni muhofaza qiluvchi idoralardan pedofillar reyestrini tezkor qo‘llash, shartli ozodlik amaliyotini qayta ko‘rib chiqish, qayta jinoyat qilganlarga qat’iy jazo belgilash bilan birga bunday shaxslarni aniqlash va psixologik va ijtimoiy nazorat tizimini yo‘lga qo‘yish kerakligi hammamizning istagimiz.
Aks holda, ertaga navbatdagi qurbon bola haqida xabar yozishga majbur bo‘lamiz…
Gulmira Toshniyozova, jurnalist
“Navoiy-Uchquduq” yo‘lida Nexia va yuk mashinasi to‘qnashuvida 2 kishi vafot etdi. Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, Nexia haydovchisi yo‘lning xavfli burilish qismida boshqaruvni yo‘qotib, qarama-qarshi yo‘nalishga chiqib ketgan.
Navoiy viloyatida yana inson o‘limi bilan bog‘liq YTH sodir bo‘ldi. Bu haqda Kun.uz manbasi xabar berdi.
Ma’lum bo‘lishicha, YTH bugun ertalab soat taxminan 7:20 larda A379 avtomobil yo‘lining Konimex tumani hududidan o‘tgan qismida sodir bo‘lgan. 2000 yilda tug‘ilgan J.N. Nexia mashinasini boshqarib ketayotib, yo‘lning xavfli burilish qismida boshqaruvni yo‘qotgan. Oqibatda qarama-qarshi yo‘nalishga chiqib ketib, 1993 yilda tug‘ilgan haydovchi A.M. boshqaruvidagi yuk mashinasiga urilgan.
YTH oqibatida Nexia haydovchisi J.N. va undagi yo‘lovchi voqea joyida vafot etgan. Nexia’da ketayotgan yana bir yo‘lovchi — 21 yoshli O.R. og‘ir tan jarohati olib, shifoxonaning jonlantirish bo‘limiga yotqizilgan.
Avvalroq ham Navoiyda Nexia haydovchisi quvib o‘tish qoidasini buzgan holda yuk mashinasi bilan to‘qnashishi oqibatida 4 kishi, oradan 15 kun o‘tib esa Kia va Chery mashinalari to‘qnashuvida 5 kishi vafot etgandi.
Ushbu holatlardan so‘ng mahalliy kengash qarori bilan “Navoiy—Uchquduq” xalqaro avtomobil yo‘lining ayrim qismlarida (78-90, 104-107, 120-124, 135-144, 160-168, 180-200 kmlari oralig‘ida) harakat tezligi 80 km/soatga tushirilgandi.
Jamiyat
O‘zbekistonning ikki qo‘shnisi bilan tutashgan chegarasida «Tinchlik parki» tashkil etilishi mumkin
Qirg‘iziston, Tojikiston va O‘zbekiston chegaralari tutashgan hududda «Tinchlik parki»ni tashkil etish tashabbusi ilgari surilmoqda. Loyiha RESILAND CA+ dasturi maslahat qo‘mitasi yig‘ilishida hamda joriy yilgi Markaziy Osiyo iqlim o‘zgarishi masalalari bo‘yicha konferensiyasi doirasida muhokama qilindi.
Tashabbusga ko‘ra, chegaraoldi tabiiy hududlarni qo‘shma boshqarish, degradatsiyaga uchragan yerlarni tiklash va barqaror ekotizimlarni rivojlantirish ko‘zda tutilgan. Mutaxassislar fikricha, bu nafaqat tabiiy ofatlar xavfini kamaytiradi, balki mintaqada davlatlar o‘rtasidagi hamkorlikni ham mustahkamlaydi.
Yig‘ilishda, shuningdek, transchegaraviy landshaftlarni tiklash, tabiatga mos yechimlarni joriy etish va erta ogohlantirish tizimlarini yaratish masalalari ham ko‘rib chiqildi. Xususan, o‘rmon yong‘inlari kabi xavf-xatarlarni oldindan aniqlash mexanizmlariga alohida e’tibor qaratildi.
Qirg‘iziston vakillari mamlakat tabiiy xavflarga nisbatan yuqori darajada zaif ekanini qayd etdi. Xususan, hududda minglab ko‘chkilar, sel xavfi mavjud zonalar va xavfli baland tog‘ ko‘llari borligi ta’kidlandi.
Bundan tashqari, ishtirokchilar iqlimga bog‘liq ofatlar bo‘yicha onlayn-katalog yaratish masalasini ham muhokama qildi. Bu tizim orqali mintaqadagi davlatlar o‘zaro ma’lumot almashishi va favqulodda vaziyatlarda harakatlarni muvofiqlashtirishi mumkin bo‘ladi.
Yig‘ilish yakunida tomonlar «Tinchlik parki» tashabbusini ilgari surish va Markaziy Osiyoda landshaftlarni uzoq muddatli tiklash bo‘yicha hamkorlikni kuchaytirishga tayyor ekanini tasdiqladi.
2026-yil 1-maydan kuchga kiradigan milliy qonunchilikdagi asosiy o‘zgarishlar ro‘yxati taqdim etildi.
Har qanday darajadagi standartlardan foydalanishga ixtiyoriy tus beriladi, xalqaro (mintaqaviy, xorijiy) standartlarni respublika hududida qabul qilishning xalqaro amaliyoti joriy etiladi hamda standartlaring rasmiy ro‘yxati milliy standartlar darajasida shakllantiriladi.
Yangi quriladigan ko‘p kvartirali uylarning loyiha hujjatlarida har bir pod’yezdga, liftlarga va tutash hududga kuzatuv kameralari, shuningdek, kirish eshiklariga domofon komplekslari o‘rnatish nazarda tutiladi.
«Umra» tadbiriga olib borish «Haj va Umra» yagona portalida majburiy ro‘yxatga olish orqali amalga oshiriladi.
Eksperiment tariqasida Toshkent, Samarqand va Farg‘ona viloyatlari hamda Qoraqalpog‘iston Respublikasida bittadan tuman (shahar) ichki ishlar organlari migratsiya va personallashtirish bo‘linmalarida o‘ziga o‘zi xizmat ko‘rsatish imkoniyati yaratilgan, sun’iy intellekt asosida faoliyat yuritadigan «Aqlli» migratsiya shoxobchalari (Smart migration stations) tashkil etiladi.
Xalqaro dasturlar («Stent for Life» va «Action Plan for Stroke») asosida ishlab chiqilgan Infarkt va insultga qarshi kurashish milliy dasturi bosqichma-bosqich joriy etiladi.
Tovarlarni davriy deklaratsiya orqali rasmiylashtirishda bojxona to‘lovlarini tovarlar respublika hududiga kirib kelganda har bir partiya uchun alohida to‘lash imkoniyati yaratiladi.
Tashqi savdoga oid notarif tartibotlarni belgilashning quyidagi shaffof mexanizmi joriy etiladi:
– taqiq va cheklovlar reyestri yuritiladi, ularni o‘rnatishdan kamida 3 oy oldin «Yagona darcha» bojxona axborot tizimida e’lon qilinadi;
– vakolatli davlat idoralari, ularning quyi tashkilotlari tomonidan ko‘rsatiladigan har bir turdagi xizmatlar uchun yig‘imlar (to‘lovlar) miqdori va kalkulyasiyasi «Yagona darcha» bojxona axborot tizimida e’lon qilinadi.
Arxiv xizmatlarini ko‘rsatishda quyidagi hujjatlarni talab qilish bekor qilinadi:
– talabgorlarni arxiv hujjatlarini tartibga keltirishga kompetentligi yuzasidan attestatsiyadan o‘tkazishda tegishli arxiv muassasasi yoki tashkilot rahbarining tavsiya xati;
– mavzuli so‘rovlar to‘g‘risida ma’lumotnoma berishda so‘ralayotgan hujjatning nusxasi;
– davlat mulki bo‘lgan arxiv hujjatlari yoki ularning ko‘chirma nusxalarini, shuningdek, Milliy arxiv fondining nodavlat qismiga kiritilgan arxiv hujjatlari yoki ularning ko‘chirma nusxalarini O‘zbekiston Respublikasidan tashqariga vaqtincha olib chiqish uchun ruxsatnoma berishda arxiv hujjatlarini tasarrufdan chiqarish yoki bir shaxsdan ikkinchi shaxsga o‘tkazish shaklini tasdiqlovchi hujjatlar;
– tijorat tashkiloti hujjatlarining belgilangan tartibda davlat arxiviga topshirilganligini tasdiqlovchi ma’lumotnoma. Bunda mazkur hujjat davlat ro‘yxatidan o‘tkazuvchi organlar tomonidan Arxiv axborot tizimi orqali mustaqil ravishda olinadi.
Nogironlikni belgilash (bolalikdan nogironligi bo‘lgan, I va II guruh nogironlari) bo‘yicha davlat xizmatini ko‘rsatishda fuqarolarga tibbiyot muassasalariga imtiyozli davolanish uchun beriladigan yo‘llanmani shakllantirish va elektron navbatga qo‘yish kompozit shaklda amalga oshiriladi.
Belgilanishicha, barcha turdagi litsenziya, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillari «Litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillari to‘g‘risida»gi Qonun bilan tartibga solinadi hamda faqat «Litsenziya» axborot tizimi yoki Yagona portal orqali amalga oshiriladi (bundan Markaziy bank hamda Istiqbolli loyihalar milliy agentligining vakolatlariga taalluqli bo‘lgan litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillari mustasno).
Diyetolog Vel Uorner matcha (yashil) choyi hujayra qarishi va surunkali kasalliklarga olib keladigan oksidlovchi stressga qarshi kurashishga yordam berishini ma’lum qildi. U Eating Well nashriga bergan intervyusida qarishning asosiy «dushmani» haqida gapirdi.
Uornerning so‘zlariga ko‘ra, matcha choyi oksidlovchi stressni kamaytirishga yordam beradi. Ushbu ichimlik tarkibida ko‘plab antioksidantlar mavjud: epigallokatexin-3-gallate, rutin, kversetin va xlorofil. Diyetologning qo‘shimcha qilishicha, matcha choyi tarkibida boshqa choylarga qaraganda ko‘proq antioksidantlar mavjud.
Bundan tashqari, matcha choyi ichakdagi foydali mikroblarni oziqlantiradigan prebiotik komponentlarni o‘z ichiga oladi, shu bilan sog‘lom ovqat hazm qilish va immunitetni rag‘batlantiradi. Bundan tashqari, bu ichimlik kofein va matcha choyida uchraydigan oqsil bo‘lmagan aminokislota L-teaninga boy, nisbatan yuqori konsentratsiyalarda — litriga 6,1 milligrammda.
«L-teanin kofein bilan mos keladi, ba’zi odamlar qahva bilan boshdan kechiradigan asabiylashishsiz tinchlik va diqqatni jamlash energiyasini beradi. Bu aqliy ravshanlik, diqqatni jamlash va kognitiv funksiyani qo‘llab-quvvatlaydi», deb xulosa qildi Uorner.
Profilaktika inspektoriga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atildi.
Toshkent viloyati Chirchiq shahar Ichki ishlar boshqarmasi profilaktika inspektori qo‘lga olindi. U joriy yil fevral oyida 1990-y.t. I.Saidov yetakchiligidagi jinoiy guruh tomonidan 1994-y.t. fuqaroga yetkazilgan tan jarohati bo‘yicha holatni «bosdi-bosdi qilib berish evaziga undan olgan 2700 AQSh dollaridan muqaddam 1000 dollarini jabrlanuvchiga bergan.
Davlat xavfsizlik xizmatining Toshkent viloyati bo‘yicha boshqarmasi xodimlari tomonidan o‘tkazilgan tezkor tadbirda, profilaktika inspektori jabrlanuvchiga 300 AQSh dollari bergan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlandi.
Hozirda unga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Shuningdek, profilaktika inspektorining mazkur noqonuniy harakatiga aloqador bo‘lgan hamkasbini ham jinoyat ishiga jalb qilish choralari ko‘rilmoqda.
Avvalroq Jalaquduq tumanida fuqaroning 3 000 AQSh dollarini qo‘lga kiritgan kadastr bo‘limi boshlig‘i ushlangandi.
O‘zbekiston va Seyshel orollari o‘rtasida iqtisodiy va sayyohlik aloqalarini mustahkamlash bo‘yicha bitim imzolandi
Floyd Meyvezer Amerika pasportidan ayrilishi mumkin
O‘zbekistonda Ikkinchi jahon urushida o‘zbek askarlarini qutqargan britaniyalik er-xotin vafotidan so‘ng sharaflanadi
-
Siyosat5 days agoFransiya va Oʻzbekiston taʼlim va madaniyat yoʻli bilan aloqalarni chuqurlashtirmoqda – Elchi Valid Xouk
-
Siyosat3 days agoOʻzbekistonda yashirin forumda davlat xizmatchilariga oid maʼlumotlarning sizib chiqib ketishini tekshirmoqda
-
Siyosat3 days agoOʻzbekiston Davlat investitsiya jamgʻarmasi Toshkent va Londonda ikki tomonlama IPO oʻtkazdi
-
Jamiyat3 days agoMashina olib berish va’dasida yuzlab odamni chuv tushirgan “Umid avto”chilarga hukm o‘qildi
-
Mahalliy4 days ago
Gulga shaydo onaxon, kitob “ovchisi” va chemodansiz sayyoh…
-
Jamiyat5 days ago
Toshkentda narkolaboratoriya ochgan yirik jinoiy guruh fosh etildi
-
Siyosat5 days agoSaida Mirziyoeva Xorazm viloyatini ijtimoiy rivojlantirish loyihalarini nazorat qiladi
-
Iqtisodiyot3 days ago«Kursga sun’iy ta’sir o‘tkazish tarafdori emasmiz»