Siyosat
Sulh urinishlari, ishonch inqirozi va katta “o‘yin” (video)
Yaqin Sharqdagi geosiyosiy vaziyat yana bir bor dunyo e’tiborini Ho‘rmuz bo‘g‘oziga qaratdi. Bu nafaqat geografik nuqta, balki global iqtisodiyot va xavfsizlikning hal qiluvchi bo‘g‘ini ekanini allaqachon anglab yetdik. So‘nggi voqealar esa ushbu strategik yo‘lak atrofidagi ziddiyatlar nafaqat harbiy, balki iqtisodiy va diplomatik frontlarda ham keskinlashib borayotganini ko‘rsatmoqda.
Dunyo energetikasining yuragi
Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali dunyo neft ta’minotining qariyb beshdan bir qismi tashiladi. Bu uni jahon energetika xavfsizligida eng muhim nuqtalardan biriga aylantiradi. Shu sababli bu yerdagi har qanday beqarorlik neft narxlarining keskin o‘zgarishiga, global bozorlarda izdan chiqishlarga sabab bo‘ladi.
So‘nggi keskinliklar fonida Eron ushbu bo‘g‘ozni yopish orqali strategik bosim vositasini ishga soldi. Bu harakat nafaqat iqtisodiy, balki siyosiy signal sifatida ham qabul qilindi.
Sulh – majburiy tanaffusmi?
8-aprel kuni AQSh va Eron o‘rtasida ikki haftalik o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha kelishuv e’lon qilindi. Bu kelishuv tashabbuskori Donald Tramp bo‘lib, u Eronga nisbatan harbiy bosimni vaqtincha to‘xtatish evaziga Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochishni talab qildi.
Vashington bu kelishuvni diplomatik imkoniyat sifatida baholagan bo‘lsa, Tehron uni siyosiy g‘alaba sifatida taqdim etdi. Eron rasmiylari AQShni o‘z shartlarini qabul qilishga majbur qilganini ta’kidladi.
Biroq bu sulhning mustahkamligi avvaldanoq shubha ostida edi.
Rasmiy bayonotlar bir-biriga zid: AQSh mudofaa tizimi vakillari bo‘g‘oz ochiqligini ta’kidlamoqda, xalqaro manbalar esa uni amalda yopiq deb baholamoqda. Pit Hegsetning ta’kidlashicha, kemalar harakati davom etmoqda. Ammo amalda kemalar faqat Eron ruxsati bilan o‘tmoqda, ruxsatsiz harakat “yo‘q qilish” tahdidi bilan cheklanmoqda, hatto kriptovalyuta orqali to‘lov joriy etilgan.
Bu holat xalqaro dengiz huquqi nuqtai nazaridan jiddiy savollarni keltirib chiqaradi.
Sulhning buzilishi
Kelishuv e’lon qilinganidan bir necha soat o‘tib, vaziyat yana keskinlashdi. BAA, Kuvayt va Bahrayn hududlariga nisbatan dron va raketa hujumlari qayd etildi. BAA havo mudofaa tizimi hujumlarni qaytardi. Kuvaytda neft infratuzilmasi zarar ko‘rdi. Bahraynda fuqarolar jabrlandi.
Eron bu harakatlarni dushman hujumlariga javob sifatida baholadi. Ammo xalqaro hamjamiyat buni sulh shartlarining buzilishi sifatida qabul qildi.
Livandagi vaziyat
Mintaqadagi vaziyatni yanada murakkablashtirgan omil – Isroilning Livandagi harbiy amaliyotlari bo‘ldi.
Isroil rasmiylari Eron bilan sulhni qo‘llab-quvvatlashini, ammo Livan yo‘nalishida operatsiyalar to‘xtamasligini ma’lum qildi. Bu esa mojaroning chegaralangan emas, balki kengayish ehtimoli yuqori ekanini ko‘rsatadi.
Iqtisodiy bosim: kriptovalyuta talabi
Eron tomonidan joriy etilgan yangi qoida – Ho‘rmuz bo‘g‘ozidan o‘tish uchun kriptovalyutada to‘lov qilish – xalqaro iqtisodiy tizimga nisbatan noan’anaviy yondashuv hisoblanadi. Har bir barrel uchun 1 dollar, bo‘sh tankerlar uchun imtiyoz, tranzaksiyalar sanksiyalardan himoyalangan.
Bu choralar Eronning moliyaviy sanksiyalarni aylanib o‘tishga qaratilgan siyosatining bir qismi sifatida baholanmoqda.
Diplomatik kelishuv – Pokiston omili
Muzokaralarda yangi vositachi sifatida Pokiston maydonga chiqdi. Avval bu vazifani O‘mon bajargan edi, ammo ishonch inqirozi tufayli u jarayondan chetlashdi.
Hozirda ikki xil yondashuv mavjud: Eron talabi – avval to‘liq kelishuv, keyin urushni to‘xtatish. AQSh pozitsiyasi – avval vaqtinchalik sulh, keyin muzokara. Bu farq muzokaralarning asosiy to‘sig‘i bo‘lib qolmoqda.
Yashirin operatsiyalar va taxminlar
Ayrim tahlilchilarning fikricha, harbiy harakatlar ortida boshqa maqsadlar ham yashirin bo‘lishi mumkin. Jumladan, boyitilgan uran zaxiralarini aniqlash, razvedka ma’lumotlarini yig‘ish, strategik ob’yektlarni xaritalash.
Bunga AQSh tomonidan yolg‘on va chalg‘ituvchi ma’lumot qo‘llangani haqidagi xabarlar ham qo‘shimcha shubha uyg‘otmoqda.
Ishonch inqirozi – asosiy muammo
Hozirgi vaziyatda eng katta muammo – ishonchning yo‘qligi. Tomonlar bir-birini ayblamoqda, rasmiy bayonotlar zid, voqealar tez o‘zgarmoqda. Bu esa har qanday kelishuvni zaif va vaqtinchalik qiladi.
Vaqtinchalik sulh va noaniqlik
Ho‘rmuz bo‘g‘ozi atrofidagi vaziyatdan shuni tushunish mumkinki, sulh – strategik tanaffus, xolos. Mojaro – hali yakunlanmagan, geosiyosiy raqobat kuchayib borayotganini ko‘rsatmoqda.
Agar tomonlar fundamental kelishuvga erishmasa, bu kabi sulhlar faqat navbatdagi to‘qnashuv oldidan qisqa dam olish bo‘lib qolishi mumkin.
Afsuski, Yaqin Sharqda tinchlik masalasi hali uzoq va murakkab yo‘ldek ko‘rinmoqda.
Siyosat
O‘zbekiston mintaqaviy barqarorlik va xavfsizlikni tiklash bo‘yicha AQSh-Eron kelishuvini qo‘llab-quvvatlaydi
O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligi AQSh va Eron o‘rtasida o‘zaro anglashuv memorandumining imzolanishini olqishlab, uni taranglikni yumshatish, hozirgi murakkab xalqaro vaziyatda mintaqada xavfsizlik va barqarorlikni tiklash yo‘lidagi yirik diplomatik yutuq sifatida tavsiflangan bayonot berdi.
Foto: Sputnik/Avenir Develdeev
Tashqi ishlar vazirligi rasmiy bayonotida AQSh va Eron rahbariyatining muhim pallada ko‘rsatgan siyosiy iroda va uzoqni ko‘zlab ko‘rsatganini yuqori baholadi. Vazirlikning qayd etishicha, yangi erishilgan kelishuvlar uzoq vaqtdan beri kutilgan, keng xalqaro hamjamiyat intiqlik bilan kutilayotgan tinch yo‘l bilan yechim topish uchun asos yaratadi.
Bayonotda, shuningdek, Pokiston va Qatar tomonidan Turkiya, Saudiya Arabistoni, Misr va boshqa mintaqaviy sheriklarning konstruktiv sa’y-harakatlari bilan birga, ushbu muhim tushunishga erishish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishga yordam bergan muhim diplomatik hissalar ham yuqori baholandi.
O’zbekiston oldinga qarab muzokaralarning konstruktiv davom etishi va samarali amalga oshirilishiga umid bildirdi. Tashqi ishlar vazirligi xalqaro huquq, oʻzaro hurmat va barcha tomonlar manfaatlarini hisobga olish tamoyillari asosida nizolarni diplomatik kanallar orqali hal etish barqaror jahon tinchligi va xavfsizligini taʼminlashning muhim talabi boʻlib qolishi haqidagi pozitsiyasini yana bir bor taʼkidladi.
Diplomatik yutuq mintaqadagi so’nggi o’zgarishlardan so’ng sodir bo’ldi, bu erda Qo’shma Shtatlar Prezident Donald Trampning ko’rsatmasidan keyin Hormuz bo’g’ozi orqali yuk tashish bo’yicha operativ cheklovlarni bekor qildi.
Siyosat
Oʻzbekiston rasmiy aʼzo boʻlganidan keyin yangi taraqqiyot banki va infratuzilma portfelini rejalashtirmoqda
Prezident Shavkat Mirziyoyev Toshkent xalqaro investitsiya forumida ishtirok etish uchun Toshkentga kelgan Yangi taraqqiyot banki (YTB) prezidenti Dilma Russev bilan ikki tomonlama muzokaralar o‘tkazdi. Oliy darajadagi muhokamalarda O‘zbekiston xalqaro moliya institutlarida aktsiyador sifatida rasman tan olinganidan so‘ng tizimli hamkorlik asoslarini yaratish masalalariga e’tibor qaratildi.
Sessiyada Prezident Russef O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan tub ijtimoiy-iqtisodiy va tarkibiy islohotlarga yuksak baho berdi. U ko‘p tomonlama moliya institutining mamlakatlarning strategik rivojlanish maqsadlari va farovonlik tashabbuslarini bevosita institutsional sheriklik orqali qo‘llab-quvvatlashga sodiqligini tasdiqladi.
Uchrashuv tomonlar O‘zbekistonning Yangi Taraqqiyot bankiga rasmiy a’zo bo‘lishi, uning 10-aksiyadori va Markaziy Osiyo mintaqasidagi birinchi vakiliga aylanganini nishonlashi bilan alohida ahamiyatga ega bo‘ldi. Ushbu muhim bosqichdan foydalanish uchun janob Mirziyoyev va janob Russev NDB ekspert missiyasini qoʻshma investitsiya operatsiyalarining keng qamrovli, oʻrta muddatli portfelini ishlab chiqish uchun safarbar qilishga kelishib oldilar.
Kelgusi loyiha quvuri energetika infratuzilmasi, suv resurslarini boshqarish va transport tarmoqlari kabi asosiy tarmoqlar bo‘ylab barqaror rivojlanishga ustuvor ahamiyat beradi. Hamkorlik, shuningdek, muhandislik infratuzilmasi, xususiy sektor va ijtimoiy rivojlanish tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash uchun moliyalashtirish mexanizmlarini kengaytiradi.
Bundan tashqari, ikki davlat rahbarlari NDBning mintaqaviy aloqalarni yanada kengaytirishga qaratilgan transchegaraviy transport va logistika loyihalarida ishtirok etishining muhim ahamiyatini ta’kidladilar. O‘zbekistonning yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonini jadallashtirish maqsadida Bank resurslarini amalga oshirilayotgan atrof-muhitni o‘zgartirish dasturiga integratsiyalashga alohida e’tibor qaratildi. Shuningdek, tomonlar kelgusi yillarda O‘zbekistonda Yangi Taraqqiyot Bankining yirik tashkiliy tadbirlarini o‘tkazish bo‘yicha dastlabki rejalarni ham ko‘rib chiqdilar.
O‘zbekiston Prezidenti Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva Toshkent xalqaro investitsiya forumida ishtirok etish uchun Toshkentga kelgan Rossiya Bosh vaziri Mixail Mishustin bilan uchrashdi.
Foto: Saida Mirziyoeva/Telegram
Mirziyoyevaning soʻzlariga koʻra, muzokaralarda asosan ikki davlat oʻrtasidagi savdo-iqtisodiy hamkorlikni kengaytirish masalalari muhokama qilingan.
“O‘zbekiston va Rossiya o‘rtasidagi munosabatlar jadal rivojlanishda davom etmoqda”, — deb yozdi Saida Mirziyoyeva o‘zining Telegram’dagi kanalida va ayni paytda biznes, infratuzilma va madaniyat kabi muhim sohalarda ko‘plab qo‘shma loyihalar amalga oshirilayotganini ta’kidladi.
Muzokaralar ikki tomonlama oliy darajadagi bir qancha tadbirlar oldidan o’tkazilmoqda. Hukumatlararo qoʻshma qoʻmita va mintaqaviy kengashlarning navbatdagi yigʻilishlari yaqin kunlarda oʻtkazilishi kutilmoqda.
Mirziyoyeva xonim ushbu boʻlajak tadbirlar ikki tomonlama hamkorlikning barcha yoʻnalishlariga yanada turtki berishiga ishonch bildirdi.
Ko‘ksaroy qarorgohida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev va Albaniya Respublikasi Prezidenti Bayram Begay rasmiy delegatsiyalar ishtirokida muzokara o‘tkazdilar.
Ikki davlat o‘rtasida amaliy hamkorlikni yanada mustahkamlash istiqbollari ko‘rib chiqildi.
Uchrashuv avvalida davlatimiz rahbari O‘zbekiston va Albaniya munosabatlari tarixida ilk bor o‘tkazilayotgan ushbu sammit alohida ahamiyatga ega ekanini, uning ikki tomonlama hamkorlikni sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqishini qayd etdi.
Siyosiy muloqot va turli darajadagi aloqalar faollashgani mamnuniyat bilan qayd etildi. BMT va boshqa xalqaro tuzilmalar doirasida tomonlar bir-birini qo‘llab-quvvatlab kelmoqda.
Tovar ayirboshlashni kengaytirishga, agrosanoat majmui, “yashil” energetika, geologiya, axborot texnologiyalari va raqamlashtirish, turizm hamda boshqa muhim sohalarda keng ko‘lamli kooperatsiya dasturini tayyorlashga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekiston mahsulotlarini Janubiy Yevropa va O‘rta yer dengizi bozorlariga chiqarishda logistika xabi sifatida Albaniyaning Durres portidan foydalanish imkoniyatlari o‘rganiladi.
Iqtisodiy va investitsiyaviy hamkorlikning huquqiy asoslarini kengaytirish muhimligi alohida ta’kidlandi.
Hamkorlikning iqtisodiy kun tartibini ilgari surish maqsadida Hukumatlararo komissiyani tashkil etish va uning birinchi yig‘ilishini joriy yilda Toshkent shahrida o‘tkazishga kelishib olindi.
Madaniy-gumanitar sohada tomonlar o‘zaro Madaniyat kunlari, kino namoyishlari, ko‘rgazma va ijodiy safarlarni tashkil etish muhimligini ta’kidladilar.
Yetakchilar mintaqaviy va xalqaro kun tartibidagi dolzarb masalalar yuzasidan ham fikr almashdilar.
Oliy darajadagi muzokaralar yakunida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev va Albaniya Respublikasi Prezidenti Bayram Begay Faxriy mehmonlar xiyobonida birgalikda daraxt ekdilar.
Ushbu marosim ikki mamlakat xalqlari o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuv mustahkamlanib borayotgani, O‘zbekiston – Albaniya ko‘p qirrali munosabatlarini rivojlantirishda yangi bosqich boshlanganining ramzi bo‘ldi.
Toshkent xalqaro investitsiya forumi doirasida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev AQSh Eksimbanki prezidenti va raisi Jon Yovanovich hamda Xalqaro moliyaviy taraqqiyot korporatsiyasi («DFC») bosh ijrochi direktori Ben Blek bilan uchrashuv o‘tkazdi. Bu haqda Prezident matbuot xizmati xabar berdi.
Qayd etilishicha, uchrashuv avvalida amerikalik mehmonlar davlatimiz rahbariga AQSh Prezidenti Donald Trampning samimiy salomi va ezgu tilaklarini yetkazdi. Tomonlar iqtisodiy va investitsiyaviy hamkorlikning ustuvor yo‘nalishlarini muhokama qildi.
Muzokaralarda AQShning yetakchi moliyaviy institutlari ishtirokida infratuzilmani rivojlantirish, muhim minerallarni o‘zlashtirish, energetika, sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish va raqamlashtirish sohalaridagi strategik loyihalarni moliyalashtirish masalalari atroflicha ko‘rib chiqildi.
Uchrashuvda «Eksimbank» bilan energetika tarmog‘ini modernizatsiya qilishga qaratilgan qo‘shma loyihalarni jadallashtirish bo‘yicha kelishuvga erishildi. Shuningdek, mahalliy tadbirkorlarning ustuvor sohalardagi tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash maqsadida eksport kreditlari mexanizmlarini yanada kengaytirish masalasiga alohida e’tibor qaratildi.
«DFC» korporatsiyasining sog‘liqni saqlash sohasidagi loyihalarni moliyalashtirish, energetika tizimi va infratuzilmani modernizatsiya qilish uchun qo‘shma investitsiya platformasini ishga tushirish bo‘yicha takliflari ham qo‘llab-quvvatlandi.
Tomonlar hamkorlikni yangi bosqichga olib chiqish uchun investitsiya va texnologiyalarga asoslangan loyihalarni amalga oshirishni tezlashtirish zarurligini ta’kidladi. Jumladan, Toshkent shahrida yangi xalqaro aeroport qurish, Farg‘ona viloyatida zamonaviy tibbiyot majmuasini tashkil etish, raqamli bankni ishga tushirish, data-markazlar va quruq portlar barpo etish loyihalari muhokama qilindi.
Uchrashuv yakunida muhokama qilingan investitsiyaviy va texnologik loyihalarni ilgari surish maqsadida qo‘shma «yo‘l xaritasi»ni qabul qilishga kelishib olindi.
Turkiyada o‘ldirilgan o‘zbek ayollari: fojia qayerda boshlanyapti?
O‘zini bosh prokuratura xodimi deb tanishtirgan shaxs milliardlab so‘mlik firibgarlikda gumonlanmoqda
O‘zbekiston mintaqaviy barqarorlik va xavfsizlikni tiklash bo‘yicha AQSh-Eron kelishuvini qo‘llab-quvvatlaydi
-
Siyosat4 days ago
«Ushbu masalani shaxsan nazoratimga oldim» — Saida Mirziyoyeva giyohvandlikka qarshi kurash haqida
-
Jamiyat4 days agoFarg‘onada 1 kilogrammdan ortiq gashish olib ketayotgan shaxs qo‘lga olindi
-
Mahalliy5 days ago
my.gov.uz — 35 yilda odamlarning vaqtini qaytarib berdi!
-
Jamiyat5 days agoFarg‘onada “Lasetti” qarama-qarshi yo‘nalishga chiqib ketishi oqibatida ikki kishi halok bo‘ldi
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston qaysi davlatlarga gilam eksport qilmoqda?
-
Sport4 days agoEron Amerikaga bordi, Osiyo Yevropaning ta’zirini berayotir – JCh kundaligi
-
Mahalliy5 days ago
Quyoshda turgan suvning ta’mi emas, tarkibi o‘zgaradi… bu esa juda xavfli
-
Jamiyat4 days agoToshkentda renovatsiyaning birinchi bosqichi boshlandi