Dunyodan
Sud qarori Trumpning tarif kun tartibi uchun nimani anglatadi?
Ben Chu
Siyosat va tahlil korxonasi, BBC tekshirish
Getty Images
Chorshanba kuni AQSh Xalqaro Savdo sudi 1977 yildagi xalqaro shoshilinch iqtisodiy kuchlar to’g’risidagi qonunga binoan (Ita) tomonidan olib borilayotgan prezident Donald Trumpning tariflarini mag’lubiyatga uchratdi.
Sud IEELA prezidentga ma’lum tariflarni joriy etish vakolatiga ega emasligini aytdi.
Bu “Fentanil” tariflariga Kanada, Meksika va Xitoyda, Trump Oq uyga qaytdi. Ushbu tariflar AQShga giyohvand moddalar kontrabandasiga qarshi kurashish uchun olib kelindi.
Shuningdek, u 2-aprel kuni e’lon qilingan “ozodlik sanasi” tariflariga ham ta’sir qiladi.
Biroq, ajrim Trump ma’muriyatining 25% “Tarmoq” tariflarida po’lat va alyuminiy importga ta’sir qilmaydi. Ular, shuningdek, avtomobil va avtomobil qismlari importiga qo’shimcha 25% importga ta’sir qilmadilar, chunki ular boshqa huquqiy asos ostida amalga oshirildi.
AQSh federal sudining “Trump” ning global tariflari “Trump” ning global tariflari, Trump Sudning qarorining qarorini ko’rib chiqayotgan payshanba kuni kechqurun aylanadi, ammo prezidentning tarif kun tartibining kelajagi qolmoqda.
Bu AQSh tranzaktsiyalariga qancha ta’sir qilishi mumkin?
AQSh bojxonalari ma’lumotlari 2025 moliyaviy yil davomida to’plangan daromad miqdorini (I.00, 2024 yil 1 oktyabr, 2024 yil 1 oktyabr, 2024 yillarda turli xil bojxonalar orasida).
Ushbu ma’lumotlar savdo sudining qarori bilan mag’lub bo’lgan tariflar foizining taxminiy ma’noni anglatadi.
Bu Xitoyning Xitoyda, Meksika va Kanadaga kelib chiqqan IELAA, 2025 yil holatiga nisbatan 11,8 milliard dollarga (8,7 milliard dollar) tariflari ko’rsatilgan.
Aprel oyida amalga oshirilgan 10% o’zaro munosabatlar (IEELA davrida oqlangan holda) 1,2 milliard dollarga (890 million funt) olib borildi.
Yurakning narigi tomonida, yumaloqlangan raqamlarga asoslangan holda ajallanishning metrlari va avtolbonlaridagi tariflar 3,3 milliard dollarga (2,4 milliard funt) miqdorida.
Joriy davr uchun AQSh tarif daromadining eng katta manbai Trumpning birinchi muddatga qaytishi uchun, 23,4 milliard dollar (17,3 milliard funt) yig’ilgan. Shuningdek, ular IEELA tomonidan oqlanmagan va shuning uchun sudning qaroriga ta’sir etmaydi.
Biroq, bu orqa tomondan, yangi tariflar to’liq moliya yil davomida katta miqdordagi daromadlarni yaratishi kutilmoqda.
Goldman Sach Investment Bank Investment Banks kompaniyasining hisob-kitoblariga ko’ra, savdo sudi tomonidan yiliga ag’darilgan tariflar yiliga 200 million dollar (148 milliard funt) ko’targan bo’lishi mumkin.
“Konsalent Firce Iqtisodiyot” tarif kun tartibiga ko’ra, sudning kapitalining asosiy iqtisodiyotiga ta’siri to’g’risida Joriy yilning o’rtacha tarifini 15% dan 6,5% gacha kamaytiradi.
Bu hali ham 2024 yilda 2,5% darajasida, 1970 yildan beri eng yuqori ko’rsatkichga ega.
Biroq, 15%, ehtimol, 1930 yillarning oxiridan beri eng yaxshisi edi.
Savdo bitimlari uchun bu nimani anglatadi?
Trump o’z tariflarini 2 aprel kuni bo’lib o’tgan mamlakat bilan uchrashuvda muzokaralar olib borayotgani kabi.
Ayrim tahlilchilarga ko’ra, savdo sudining qaroriga ko’ra, mamlakat AQSh bilan kelishuvni ta’minlash uchun shoshilinch bo’lishi mumkin emasligini anglatadi.
Evropa Ittifoqi, Trump Blok tariflarini IEELA davrida 50% gacha oshirish bilan qo’rqitganidan keyin Oq uyi bilan muzokaralarni kuchaytirdi.
Evropa Ittifoqi, Yaponiya va Avstraliya kabi, masalan, Oq uy bilan nima sodir bo’lishini kutish oqilona qaror qilishi mumkin, chunki Oq uyda savdo sudining qarorini bitimni ta’minlashdan oldin, savdo sudining qarorini qabul qilishdan oldin, savdo sudining qaroriga murojaat qilish.
Dunyo savdosi nimani anglatadi?
Dunyo bo’ylab birja bozorlarining chorshanba kuni savdo sudining qaroriga javobi ijobiy deb taklif qildi.
Ammo bu yanada katta noaniqlikni anglatadi.
Ba’zi tahlilchilarga ko’ra, Trump turli xil huquqiy asoslar asosida tariflarni qaytarishga urinishi mumkin.
Masalan, Trump 1974 yilgi savdo-iqtisodiy faoliyatning 301-qismidagi tariflarni qaytarishga urinib ko’rishi mumkin. Bu AQShning savdo vakili (USTR) savdo bitimlarini buzsa, “kamsituvchi” deb hisoblanadigan chet el amaliyotini hal qilishga imkon beradi.
Trump, shuningdek, boshqa tarmoqlarda, shu jumladan giyohvand moddalar va yarimo’tkazgichlarga tahdid soladi. Agar IEELA tomonidan asoslanmagan bo’lsa, ular hali ham amalga oshirilishi mumkin.
O’tgan oyda Jahon Savdo Tashkiloti (JST) Trumpning tariflari tufayli “keskin yomonlashdi”.
JST global tovar savdosini 2025 yilda 0,2% ga qisqartirishini kutmoqda va bu yil avval u 2,7% ga o’sishini taxmin qildi.
Savdo sudining ajrimi, agar u o’tkazilsa, biroz yaxshiroq ishlashiga yordam berishi mumkin.
Biroq, AQSh tariflari amalga oshiriladimi yoki yo’qmi, noaniqlikni aniqlash oqibatlari.
Pastki qatorda shuni ko’rsatadiki, ko’plab iqtisodchilar bu yil savdo juda yomon ta’sir ko’rsatmoqda.
“Trumpning savdo urushi tugamaydi – uzoq zarba emas”, deydi marhum fanna, maslahatchi TS lombarbard.
Yaponiyaning Onagava atom elektr stansiyasida radioaktiv zarralar bilan birga bug‘ning chiqishi kuzatildi. Bu haqda Toxoku Electric Power kompaniyasi ma’lum qildi.
Stansiya xodimlari kondensat saqlash idishidan chiqayotgan xavfli bug‘larni aniqladilar. Voqea sodir bo‘lgan vaqtda atom elektr stansiyasining ikkinchi quvvat bloki sinov maqsadida foydalanilgan va tijorat faoliyatini qayta tiklashga tayyorgarlik ko‘rilayotgan edi.
Tankning nosozligi tufayli ikkinchi elektr stantsiyani rejadan tashqari texnik xizmat ko’rsatish uchun zudlik bilan to’xtatishga to’g’ri keldi.
Kompaniya radioaktiv moddalar baza hududidan tashqariga tarqalmagani va atrof-muhitga hech qanday zarar yetkazilmaganini aytdi.
Rossiya prezidenti Vladimir Putin Dnestr bo‘yi aholisi uchun Rossiya fuqaroligini olishni osonlashtiruvchi farmonni imzoladi.
Hujjatga ko’ra, Dnestryanı o’lkasining voyaga etgan fuqarolari Rossiya Federatsiyasi fuqaroligi to’g’risidagi qonunning 15-moddasi 1-3-bandlarida belgilangan talablarni bajarmasdan fuqarolikni olishlari mumkin.
Fuqarolik to’g’risidagi qonunning 15-moddasi 1-3-bandlarida Rossiya fuqaroligini olish uchun talablar, jumladan, besh yillik doimiy yashash, rus tili, rus tarixi va qonunchiligini bilish talab etiladi.
Prezident Putin tomonidan tasdiqlangan farmon Dnestryanı fuqarolarga rus tili va rus tarixidan imtihonlarsiz Rossiya fuqaroligini olish imkonini beradi.
Dnestryanı Moldova Respublikasi tarkibidagi separatistik mintaqadir. 1990 yilda Dnestryanı tashkil etilganligi e’lon qilindi. Biroq bu respublikani dunyo davlatlari va BMT tan olmadi.
Dnestryanıda 1500 nafar rus askari bor. Moldova rahbarlari anchadan beri Rossiya qo‘shinlarini mintaqadan olib chiqib ketishga chaqirib keladi.
Tahlilchilar fikricha, Dnestryanıda odamlarga Rossiya fuqaroligini berishni osonlashtirish jarayoni separatistik kayfiyatni yanada kuchaytirishi mumkin. Bu Moldova ichida shiddatli qarama-qarshilikni keltirib chiqarishi tabiiy.
Joriy yilning aprel oyida Rossiya Federatsiyasi Xavfsizlik kengashi kotibi Sergey Shoygu Dnestr viloyatida yashovchi 220 mingdan ortiq rossiyaliklarning manfaatlari Moldova va Ukrainaning xatti-harakatlari bilan tahdid qilinayotgani va bu borada Rossiya zarur choralar ko‘rishi haqida bayonot bergan edi.
Oʻzini oʻzi eʼlon qilgan respublika aholisining umumiy soni 470 ming kishi ekani aytiladi.
Agar siz iPhone narxini “juda qimmat” deb hisoblasangiz, shoshilishning hojati yo’q. Premium Android smartfonining narxi tez orada Apple gadjeti narxidan oshib ketishi mumkin.
Ma’lumotlarga ko‘ra, Qualcomm’ning navbatdagi flagman protsessori Snapdragon 8 Elite Gen 6 Pro (SM8975) narxi misli ko‘rilmagan darajaga ko‘tarilib, 300-320 dollardan oshib ketishi kutilmoqda.
2023 yilda Snapdragon 8 Gen 3 chiplari ishlab chiqaruvchilar uchun 170 dan 200 dollargacha turadi, hozirgi flagman chiplari esa 240 dan 280 dollargacha turadi.
Xarajatlarning oshishi ortida bir qator texnik va iqtisodiy sabablar bor. Qualcomm va MediaTek Tayvanning TSMC zavodidan eng ilg’or 2nm N2P texnologiyasi jarayoniga o’tmoqda va Apple protsessorlari bilan har jihatdan, ayniqsa sun’iy intellekt va bir yadroli ishlashda raqobatlashmoqda.
Ma’lumotlarga ko’ra, bitta TSMC 2nm kremniy gofreti ishlab chiqaruvchilarga 30 000 dollar turadi. Bu avvalgi avlod narxidan deyarli ikki baravar qimmat.
Smartfonlarning nafaqat protsessorlari, balki boshqa detallari ham qimmatlashmoqda. Global sun’iy intellekt tufayli bizda operativ xotira tugayapti. Yangi chiplarni qo’llab-quvvatlaydigan LPDDR6 RAM va UFS 5.0 ichki xotirasi narxlari ham sezilarli darajada oshdi.
Protsessor, LPDDR6 xotirasi va UFS 5.0 flesh-modulning o‘zi 600 dollardan oshadi. Bu xarajat hali ekranlar, kameralar, uy-joy va marketing xarajatlarini o’z ichiga olmaydi.
Bunday vaziyatda Apple yana bir bor o’zining strategik ustunligini isbotladi. Supertino giganti chiplarni o’zi ishlab chiqadi va TSMC zavodining dastlabki ishlab chiqarish quvvatining 50% dan ortig’ini oldindan sotib oladi.
Apple kompaniyasining TSMC bilan qilgan ulkan shartnomasi unga har bir chip uchun chuqur chegirmalar beradi. Apple’ning yaqinlashib kelayotgan A20/A20 Pro chiplari narxi 280 dollar atrofida bo‘ladi, biroq kompaniya o‘zining tayyor ekotizimidan oladigan katta foyda bilan bu xarajatni osongina qoplashi mumkin.
Samsung, Xiaomi va OnePlus Qualcomm’dan tayyor chiplarni sotib oladi. Bu shuni anglatadiki, Qualcomm ham foyda marjasini to’laydi. Apple esa to’g’ridan-to’g’ri zavoddan buyurtma beradi.
300 dollarlik chip flagman Android qurilmalari uchun narx siyosatini butunlay o‘zgartiradi. Ishlab chiqaruvchilarning ikkita varianti bor: smartfonlar narxini oshirish yoki boshqa funksiyalarni qurbon qilish.
Narx bosimiga bardosh bera olmagan ko‘plab Android brendlari o‘zlarining flagman Qualcomm’dan voz kechib, nisbatan arzonroq MediaTek Dimensity 9600 chiplariga o‘tishni boshlashlari kutilmoqda.
Yaqin vaqtlargacha Android smartfonlari iPhone ga arzon muqobil yoki pul uchun qiymat ramzi edi. Biroq, Qualcommning texnologik ambitsiyalari va TSMC ning yuqori narxlari bu o’tmishda qolib ketganini ko’rsatadi.
Agar siz kelajakdagi eng yuqori samarali Android flagmani sotib olmoqchi bo’lsangiz, hamyoningizda iPhone Pro Maxdan ko’proq narsa kerak bo’ladi. Android ekotizimi rasman arzon narxdan yuqori darajadagi hashamatga o’tmoqda.
Isroil harbiylari Hamasning G‘azo sektoridagi al-Qassam brigadasi yetakchisi Izzaddin al-Haddodga havo hujumi uyushtirdi.
Hozircha uning vafot etgani yoki jarohatlangani rasman tasdiqlanmagan. Hamas hujumga hozircha izoh bermadi.
Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu va Mudofaa vaziri Isroil Kats al-Haddodni 2023 yil 7 oktyabrdagi hujum tashkilotchilaridan biri deb atagan.
G‘azodagi mahalliy manbalar hujum oqibatida kamida yetti kishi halok bo‘lgan, o‘nlab kishilar yaralanganini ma’lum qildi.
Ayni paytda, oktyabr oyida e’lon qilingan otashkesimga qaramay, mintaqada deyarli har kuni hujumlar davom etmoqda. Isroil va HAMAS bir-birini kelishuvni buzganlikda ayblamoqda.
Xabarlarga ko‘ra, Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyaxu Eronga qarshi o‘tkazilayotgan “Arslonning bo‘kishi” operatsiyasi davomida Birlashgan Arab Amirliklariga yashirin tashrif buyurgan. Bu haqda Isroil bosh vazirining idorasi ma’lum qildi.
Maʼlumotlarga koʻra, Bosh vazir Netanyaxu BAA prezidenti Shayx Muhammad bin Zoid bilan uchrashgan. Isroil tomoni bu muloqotni “Isroil va BAA o‘rtasidagi munosabatlardagi tarixiy yutuq” sifatida baholaydi.
Uchrashuv 26 mart kuni Ummon bilan chegaraga yaqin Al-Ayn shahrida bir necha soat davom etgan, deb xabar beradi Times of Israel nashri.
Biroq BAA Tashqi ishlar vazirligi bu xabarlarni rad etdi. Vazirlik bayonotiga ko’ra, BAA va Isroil o’rtasidagi aloqalar Ibrohim kelishuvlari doirasida ochiq va rasmiy bo’lib, “maxfiy kelishuv” haqidagi da’volar asossizdir.
Bolangizga qanday meros qoladi?
1 iyundan elektr energiyasi va tabiiy gaz tariflari o‘zgaradi
“2 kishiga 165 mln so‘m” – Koreyaga ishga yuborish bilan bog‘liq firibgarlik holatlari fosh qilindi
-
Siyosat4 days ago
Trampga 80 kunlik muddat nima berdi? (video)
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekiston ko‘proq nimalarni import qilmoqda?
-
Siyosat4 days ago
Putin Yevropa bilan muzokaraga kirishish shartini aytdi
-
Siyosat3 days agoPrezident Mirziyoyev Toshkent metropolitenini 2035 yilgacha kengaytirishni maʼqulladi
-
Siyosat5 days agoO‘zbekistonda 800 ga yaqin davlat xizmatlarini tartibga solish ko‘zda tutilgan
-
Siyosat5 days agoQuvaytning yangi elchisi O‘zbekistondagi diplomatik missiyasini boshladi
-
Iqtisodiyot4 days ago
13-maydan dollar yana ko‘tariladi
-
Iqtisodiyot3 days ago«Bunyodkor» – Rivaldo mojarosi. Vaziyat jiddiylashdi