07:15

Agrar yerlar geografiyasi: qaysi davlatlar yetakchi?



Source link

Markaziy bank 2025-yil 18-martdan valyutalarning yangi kursini belgiladi. 

AQSh dollari 37,79 so‘mga oshib, 12 129,01 so‘m etib belgilandi.

Yevro kursi 124,53 so‘mga oshdi va 13 968,98 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 175,25 so‘m (+156,80).

Rossiya rubli 147,99 so‘m etib belgilandi (-1,17). 

Source link

Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, yillik nisbatda suyakli mol go‘shti 22,4 foiz, suyaksiz mol go‘shti 24 foiz, qo‘y go‘shti 27,4 foizga qimmatlashdi. Nooziq-ovqat mahsulotlari tarkibida nikoh uzugi (+32,1 foiz) va metan (+30,3 foiz) narxlarida keskin oshish kuzatilgan. Xizmatlar sektorida esa shaxsiy transport vositalarini sug‘urtalash (+281,8 foiz) hamda tarmoq gaz (+39,2 foiz) narxlarida katta o‘sish qayd etilgan.

Markaziy bank 2026 yilning fevral oyi holatiga inflatsiya ko‘rsatkichlarini e’lon qildi.

Umumiy yillik inflatsiya 2022 yilda 12,3 foiz bo‘lgan, 2023 yilda 8,8 foiz, 2024 yilda biroz oshib, 9,8 foiz, 2025 yilda esa 7,3 foizga tushgandi. 2026 yilning fevral oyi holatiga ham bu ko‘rsatkich 7,3 foizni tashkil etgan.

Oziq-ovqat mahsulotlari

Infografikaga ko‘ra, ba’zi oziq-ovqatlar narxi sezilarli darajada pasaygan, boshqalari esa keskin oshgan:

Yillik hisobda qovoq (-57,1 foiz), baqlajon (-31 foiz), tarvuz (-26,3 foiz), sarimsoq (-22,9 foiz) va shaftoli (-22,8 foiz) narxlari sezilarli darajada pasaydi.

Hisobot davrida quyidagi mahsulotlar narxlari keskin qimmatlagan:

Limon (+90 foiz);
Qo‘y go‘shti (+27,4 foiz);
Suyaksiz mol go‘shti (+24 foiz);
Suyakli mol go‘shti (+22,4 foiz);
Qiyma (+17,5 foiz).

Iste’mol narxlari indeksi savatidagi umumiy 167 turdagi oziq-ovqat mahsulotlaridan 150 tasining (90 foiz) yillik narx o‘sishi 10 foizdan past bo‘lgan.

Avvalroq prezident boshchiligidagi yig‘ilishda yanvar oyida inflatsiyaning 45 foizi oziq-ovqat mahsulotlari, ayniqsa 13 foizi go‘sht hisobidan bo‘lganiga urg‘u berilib, go‘shtda importga qaramlikni qisqartirish uchun ozuqa masalasini hal qilish kerakligi ta’kidlab o‘tilgandi.

Nooziq-ovqat tovarlar

Nooziq-ovqat mahsulotlaridan yirik oshxona priborlari (-1,7 foiz), kichik maishiy priborlar (-1,5 foiz) arzonlagan.

Oltin narxlari global bozorda rekord darajada qimmatlashi zargarlik buyumlarida ham aks etgan – nikoh uzugi 32,1 foizga qimmatlagan.

Shuningdek, nooziq-ovqat mahsulotlari tarkibida metan (+30,3 foiz), gazeta (+17,5 foiz), jurnal (+15,3 foiz), propan (+9,7 foiz) narxlarida keskin oshish kuzatilgan.

Iste’mol narxlari indeksidagi 252 turdagi nooziq-ovqat mahsulotlarining 233 tasi (92 foiz) bo‘yicha yillik narx o‘sishi 10 foizdan kam bo‘lgan.

Xizmatlar

Yillik hisobda pul o‘tkazmalari uchun haq to‘lash narxlari 5,6 foizga, ichki aviareyslar 3,5 foizga, nodavlat OTMda o‘qish 0,5 foizga arzonlagan.

Narxi eng ko‘p qimmatlagan xizmat shaxsiy transport vositalarini sug‘urtalash bo‘ldi – hisobot davrida bu xizmat narxi 281,8 foizga oshgan. Shuningdek, trolleybusda yo‘l haqi (+100 foiz), tarmoq gaz (+39,2 foiz), haydovchilik kurslari (+38,5 foiz) va sovuq suv (+35,1 foiz) narxlarida ham keskin qimmatlashish kuzatilgan.

Iste’mol narxlari indeksidagi 98 turdagi xizmatlarning 69 tasi (70 foiz) bo‘yicha yillik narx o‘sishi 10 foizdan past bo‘lgan.

Oxirgi yillarda inflatsiya dinamikasining o‘zgarishi

2016 yilda yillik inflatsiya 9,7 foizni tashkil etgan bo‘lsa, 2017 yilda bu ko‘rsatkich keskin oshib, 18,8 foizga yetgan va oxirgi 10 yillikdagi eng yuqori darajasi sifatida qayd etilgan. Keyingi yillarda nisbiy pasayish kuzatilgan: 2018 yilda 14,3 foiz, 2019 yilda 15,2 foiz. 2020 yildan boshlab inflatsiya bosqichma-bosqich sekinlashib, 2021 yilda 10 foiz darajasida shakllangan. 2022 yilda tashqi iqtisodiy omillar ta’sirida inflatsiya yana biroz oshib, 12,3 foizga yetgan bo‘lsa-da, 2023 yilda 8,8 foizgacha pasaygan. 2024 yilda 9,8 foizlik inflatsiya qayd etilgan bo‘lsa, 2025 yilda bu ko‘rsatkich 7,3 foizgacha pasaydi.

Manba: Progressiv islohatlar markazi

Source link

Xalqaro huquq “yetim”ga aylanayotgan, “hamma narsa mumkin” bo‘layotgan bir paytda Markaziy Osiyo davlatlari ham o‘z tanlovini qilishi kerak: bizga umumiy investitsiya makoni zarur, deydi xalqaro iqtisodiy huquqshunos Alisher Umirdinov.

Uning so‘zlariga ko‘ra, Markaziy Osiyo – o‘zaro investitsiyalarni himoya qilish to‘g‘risida ko‘p tomonlama bitimga ega bo‘lmagan dunyodagi sanoqli mintaqalardan biri bo‘lib qolyapti.

Biz siz bilan Yaponiyada, sizning kabinetingizda suhbat qilganimizga ham mana, ikki yildan oshibdi.
Shunday.
Oraliq vaqtda nimalar o‘zgardi hayotingizda?
Yaqinda 40 yoshga to‘ldim. Yaponiyada yashagan umrim salkam 20 yilga yaqinlashdi. Yana bir sanadan keyin mening Yaponiyada yashayotgan umrim men vatanim O‘zbekistonda yashagan muddatdan ko‘payib ketadi. Ish joyim ham o‘zgardi. Nagoya Iqtisodiyot universitetidagi ishim bilan, sakkiz yillik qadrdon universitetim bilan xayrlashib, o‘zim o‘qishini bitirgan va mamlakatimiz prezidenti ham faxriy doktorlik unvonini olgan Nagoya universitetiga alohida tayinlangan professor o‘laroq qaytib kelib, asosan o‘qitishdan ko‘ra ilmiy tadqiqotlar bilan shug‘ullanishni boshladim.
Siz xalqaro iqtisodchisiz, to‘g‘rimi?
Xalqaro iqtisodiy huquqshunos.
Hozirgi vaziyatdan kelib chiqib, hozirgi o‘ziga xos bir holatni, xalqaro huquq bilan bog‘liq vaziyatni hisobga oladigan bo‘lsak, yaponlar bu vaziyatdan chiqib ketishni, omon qolish yo‘llarini qanday izlashyapti, nima qilishyapti?
Juda murakkab savol. Avvalo aytish kerakki, hozirda huquqshunoslik, yurisprudensiya fanlarini o‘qitish qiyin bo‘lyapti, chunki xalqaro xuquq eng qiyin davrni boshidan kechiryapti. Bo‘layotgan voqealardan xalqaro huquq o‘nglanmas jarohatlar olyapti. Va bu narsani Yaponiyadagi xalqaro huquq assotsiatsiyasi professorlari tilga keltiryapti. Ikkinchi jahon urushidan keyin xalqaro huquq eng qattiq darajada – ildizidan silkinmoqda. Fundamental o‘zgarishlar arafasida turgandek tuyulmoqda. Albatta, kelajakni hech kim bilmaydi, ammo Birlashgan Millatlar Tashkilotining nizomidagi eng muhim, eng muqaddas sanalgan qoidalar ham ochiqdan ochiq yo‘q sanalmoqda.

Bu vaziyatda Yaponiya nima qilyapti deydigan bo‘lsak, Yaponiya xavfsizlik masalasida G‘arb davlatlari, xususan Amerika Qo‘shma Shtatlari bilan Ikkinchi jahon urushidan keyin chambarchas bog‘langan davlat hisoblanadi. Yaponiya Amerika Qo‘shma Shtatlarining yadroviy soyaboni ostiga kirgan davlat hisoblanadi. Misol uchun, 2017 yildagi yadro qurolini ishlab chiqarish, saqlash, uni rivojlantirishni butkul taqiqlash to‘g‘risidagi yangi xalqaro konvensiyaga, shartnomaga, Yaponiya davlati kirgani yo‘q. Vaholanki, Yaponiya dunyoda yagona yadroviy qurol orqali zarba olgan davlat. Chunki Shimoliy Koreyaning ko‘payayotgan yadroviy arsenali va Xitoyning ko‘paytirayotgan yadroviy arsenali fonida ushbu shartnomalarga kirishimiz bizni Amerika Qo‘shma Shtatlarining yadroviy soyabonidan va uning himoyasidan mahrum qiladi, degan o‘ta jiddiy qarash bor. Va bu narsani yapon siyosatchilari ham tilga olyapti.

Endi Markaziy Osiyo haqida gaplashaylik: Markaziy Osiyo mana shu chaqiriqlarga javoban qanday choralar ko‘rishi kerak deb o‘ylaysiz?
Markaziy Osiyo ham, albatta, xalqaro huquqiy tizim silkinayotgan paytda o‘zining tanlovini, albatta, qilishi kerak. Markaziy Osiyo davlatlari ma’lum ma’noda tayyorgarlik ko‘rib kelyapti. Misol uchun, Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi strategik hamkorlik, kelishuvlar. Global xalqaro huquqning ma’lum bir institutlari ishlamay qolayotgan paytda regional ittifoqlar, alyanslar, bloklar tuzilishi ko‘zga tashlanyapti. Bitta yorqin misol – kuni kecha Kanada bosh vaziri Mark Carney Yaponiyaga keldi, Avstraliyaga ham bordi. Nega? “Biz bundan keyin fikrlarimiz, qadriyatlarimiz o‘xshash bo‘lgan davlatlar bilan ittifoqlarga kirishishga majburmiz”, dedi. Yaponiyaning asosiy qadriyatlari nima? Bu – erkinlik, demokratiya va huquq ustuvorligi.

Ulardan o‘rnak oladigan bo‘lsak, Markaziy Osiyo davlatlari ham o‘zlarining, misol uchun, 2022 yildagi Cho‘lponotada imzolangan yaxshi qo‘shnichilik, do‘stlik bitimidan kelib chiqqan holda o‘zining prinsiplarini aniq qilishi, qadriyatlarini aniqlashtirishi va shu ma’noda bloklar, alyanslar, kuchli ittifoqlarga kirgan holda xalqning xotirjamligini, hudud xotirjamligini va iqtisodining kuchliligini, mustaqilligini ta’minlashi kerak.

Siz Markaziy Osiyoda integratsiyasi haqida maqola ham yozdingiz. Maqolani cheklangan son odamlar o‘qiydi, maqolangizda yozilgan ma’nolarni, keling, mana shu intervyu doirasida kengroq ochaylik. Vaziyat o‘ziga xos. O‘ziga xos deyish ham yumshoq gap bo‘lib qoldi…
Shunday.
Mana shu o‘ziga xoslikni hisobga oladigan bo‘lsak, nima yetmayapti hozir bizga shu birinchi qadamlarni tashlashimizga? Tezlik bilan qilinadigan ishlar bor.
Shunday. Avvalambor, alohida aytib qo‘ymoqchimanki, men strategik siyosatshunos yoki shu sohalarda ixtisoslashgan mutaxassis emasman. Men xalqaro huquq, ya’ni o‘zimning soham va xalqaro iqtisodiy huquq nuqtai nazaridan va O‘zbekiston va Yaponiyani kuzatib kelgan inson sifatida fikrimni bildirman. COVID-19ʼdan keyin kelajakni oldindan bashorat qilib bo‘lmaydigan davrga kirdik. “Hamma narsa mumkin” bo‘lyapti. Ko‘zimiz bilan buni ko‘rib turibmiz, hamma narsa mumkin bo‘layotganini.

O‘zbekistonga eng ko‘p investitsiya kiritayotgan va savdo aloqalarini rivojlantirayotgan hudud bu arab davlatlari, Yaqin Sharq edi. Va hozir Yaqin Sharqdan ko‘p narsalarning kelishi, Eronning ustidan o‘tishi, xususan, insonlarimizning Yaqin Sharq: Dubay bo‘lsin yoki ziyorat uchun Saudiya Arabistoniga borishlari bo‘lsin, hamma narsa deyarli to‘xtadi. Demak, bundan keyin bundan ham yomonroq ssenariylar bo‘lishi mumkin ma’nosida “nima qilishimiz kerak?” degan savolga javob berish kerak.

Bu ssenariylarga tayyorgarlik ko‘rgan holda hozir Markaziy Osiyoda “strategik avtonomiya” degan narsani yaratish kerak. Strategik mustaqillik. Bu degani, ta’minot zanjiri uzilib qolgan paytda ham iqtisod to‘xtab qolmaydigan tizimni barpo qilish degani.

Shu ma’noda, men Markaziy Osiyo integratsiyasining keyingi strategik muhim qadami sifatida umumiy investitsiya makonini ko‘ryapman. Qozoq investorlar bizga kelsin, o‘zbek investorlari Qog‘ozistonga kirishsin.

Demak, avvalo huquq, to‘g‘rimi? Huquqiy tomondan hamma mexanizm ishlab chiqilishi kerak.
Albatta, busiz bo‘lmaydi. Avvalambor investitsiya bilan savdoni bir-biridan ajratishimiz kerak. Savdo masalasi ma’lum ma’noda oson, ya’ni chegarada bojlar tayin qilinadi, deklaratsiyani to‘ldirasiz, sanitariya-gigiyena tekshiruvlaridan o‘tiladi va bitta boshlangandan keyin davom etaveradi savdo. Lekin investitsiya, ayniqsa to‘g‘ridan to‘g‘ri investitsiya masalasida siz riskni bo‘yningizga olasiz, kompaniyangizni borib u yerda ochasiz, o‘zingiz borasiz yoki ma’lum sondagi ishchilaringizni jo‘natasiz, risk qilasiz, molingizni olib borasiz, sotasiz.

Demak, biz birinchi o‘rinda mana shunday keng ma’nodagi investitsiyani bir-birimizdan jalb qilishimiz uchun keng bag‘irlik bilan, ruhiy tayyorgarlik bilan masalaga yondashishimiz lozim. Kompaniyalarni tezkorlik bilan ochish masalasi, soliqlar yoki imtiyozlar, qolgan masalalarda eng muhimi — shaffoflik. Qonunlarimiz yetarlicha tarjima qilinganmi, qonunlarimiz, qonunosti hujjatlarimiz – bularni ko‘rib chiqish kerak. Tushunish osonmi va hamma topib o‘qiy oladimi, aniq-tiniqmi, degan savollarni qo‘yish kerak.

Keling, yoqimli gapdan gapiraylik, hammaga dividendlar yoqadi…
Shunday.
Qanday dividendlar bizga keladi? Misol uchun, sizning kasbdoshingiz Ahliddin Malikov, intervyuda aytgan edi: masalan, O‘zbekistondagi bir fuqaro Qozog‘istondagi mahsulotni o‘tirgan joyida sotib olsa… Shunga o‘xshash qulayliklarni tasavvur qilsak… Shirin xayol, to‘g‘rimi?
Albatta. Nega bo‘lmasin? Misol uchun, men qo‘shni davlatlarga chiqaman, ko‘raman, birinchidan, tilini tushunasiz. Ikkinchidan, madaniyatimiz ham nihoyatda bir-birimizga yaqin. Ya’ni adaptatsiya odamlar qiynalmaydi, to‘g‘rimi? Madaniy jihatdan yaqinmiz. Xo‘ja Ahmad Yassaviy Turkistonda yotibdilar. Ismoil Somoniy hazratlari Buxoroda. Ko‘p allomalarimiz, biz uchun muhim bo‘lgan insonlarning qabri Qirg‘izistonda. O‘ta yaqin aloqadagi millatlarmiz. Dinimiz, urf-odatlarimiz – hammasi bir xil.

Iqtisodchilar aytishadi: bitta iqtisod tezlik bilan yurib ketishi uchun kamida 80 yoki 90 millionlik bozor, aholi bo‘lishi kerak. O‘zbekiston 38 million aholiga ega, kam, lekin Markaziyo Osiyo katta bozor. O‘z-o‘zidan tadbirkorlarimizga yangi bozorlar kerak. Misol uchun, bir shirinlik ishlab chiqaryapsiz. Mahsulotingizni faqat O‘zbekistonda emas, Tojikiston, Qirg‘iziston, Qozog‘iston, Turkistonda sotsangiz, qanday yaxshi? Biz qo‘rqmasdan kirib borishimiz kerak. Hatto muallif o‘laroq, kitob yozadigan inson o‘laroq, keyingi paytda ba’zi kitoblarimni rus tiliga yoki qozoq tili, qirg‘iz tiliga tarjima qilgan holda Markaziy Osiyoga men ham chiqaymi degan ma’noni keyingi paytda o‘ylashni boshlayapman, Shokir aka.

Ajoyib.
Yana xursand bo‘ladigan narsa, 2024 yilda men aniqladim: o‘zbekistonliklar tomonidan Qozog‘istonda ochilgan firmalarning soni xitoyliklar tomonidan shu paytgacha Qozog‘istonda ochilgan firmalar sonidan o‘tib ketgan… Hozir 5000 dan ziyod o‘zbekistonliklar tomonidan ochilgan firmalar bor. Albatta, ular kichik va o‘rta toifadagi firmalar. Ammo son muhim baribir. Va biznikilar ko‘rishyaptiki, Qozog‘iston Yevrosiyo iqtisodiy ittifoqiga a’zo. Mahsulotni Qozog‘istonga olib o‘tib, uni biroz qayta ishlab turib, pasaytirilgan bojlar hisobiga sotishdan katta manfaat ko‘rishyapti.

Qozog‘istonliklar uchun O‘zbekistonda qariyb 40 millionlik bozor bor. To‘g‘rimi?

Huquqiy maydon haqida gapiryapsiz. Birinchi qadamlar nimadan iborat bo‘lishi kerak uni yaratish uchun, amaliy birinchi qadamlar qanday bo‘lishi kerak?
Rahmat, savolingiz uchun. Birinchi o‘rinda davlatlararo shartnomalarni birlashtirishimiz kerak. Shu paytgacha Markaziy Osiyo davlatlari bir-birlari bilan ikki tomonlama o‘zaro investitsiyalarni oshirish va himoya qilishga doir bitimlar imzolagan. Bular asosan 90-yillarda imzolangan. O‘sha paytda yangi mustaqil bo‘lgan paytimiz eda, Yevropadan, G‘arbdan o‘rgangan holda uncha ichini tushunmasdan imzolagan bitimlarimiz, asosan prezidentlar ko‘rishgan paytda “nimadir natija qoldirish kerak-ku” qabilida imzolangan. U davr o‘tib ketdi, lekin bizning aloqalarimiz o‘sha eski investitsiya shartnomalariga asoslangan holda turibdi.

Huquqiy asosi bo‘lgan shartnomalarga asoslangan investitsiya makonlari allaqachon shakllanyapti, shakllanib, ma’lum bir ma’noda rivojlanib ham ketdi. Dunyoda yagona bunaqa mintaqaviy huquqiy asosga ega bo‘lmagan joy — Markaziy Osiyo davlatlari! Biz orqada qolyapmiz. Nega qilinmayotganiga ham hayronman. Men qiziqib sun’iy intellektdan ham so‘radim, hatto sun’iy intellekt bu fikr boshqalar tomonidan ilgari surilmagan. Negadir hech kim sezmagan shu narsani. Shuning uchun o‘ylaymanki, birinchisi, biz eskirgan bu bitimlarni yangilashimiz kerak. Yagona, eng kamida mana shu besh davlatni, agar lozim bo‘lsa, Ozarboyjon davlatini ham Markaziy Osiyoning integratsiyasiga qo‘shib, maydon tuzishimiz kerak.

Bu uchun biror bir mutaxassislar guruhi tuzilishi kerak edi, to‘g‘rimi?
Albatta. Shu paytgacha eng kamida 50 yoki 60 dan ziyod mamlakatlar bilan mana shunday shartnomalar tuzganmiz. Qozog‘iston davlati ham, Qirg‘iziston davlati ham, Tojikiston ham va Turkmaniston ham ma’lum ma’noda tuzgan va hamma davlatlarda bu borada tajribalar yetarlicha bor. Tashqi ishlar vazirligi bo‘lsin yoki Tashqi savdo va investitsiya vazirligi bo‘lsin va yoki bizning O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bo‘lsin, u bitimlarni qanaqa tuzish kerak, muzokarasini qanaqa yuritishimiz kerakligi masalasida yetarlicha bilim va tajribaga ega. Endi hammasini omuxta qilishimiz, birgalikda ko‘rishimiz va davlatlar o‘rtasida alohida bir komissiya tuzgan holda bu narsani amalga oshirishimiz kerak. Faqat buning uchun siyosiy iroda kerak.
Ekspert sifatida siz ham ishtirok etishga tayyormisiz bu jarayonda?
Agar taklif qilinadigan bo‘lsam, nega bo‘lmasin.
Endi oxirgi savolim. Keling, boshqa mutaxassislarga bergan savolimni sizga ham beray. Ozroq xayolga berilamiz. Fantastikani yaxshi ko‘raman… Deylik, mana shu siz aytayotgan ishlar qilindi ham deylik-da, 20 yildan keyin qanday ko‘rasiz mana bu hayotni, Markaziy Osiyodagi o‘zgarishlarni?
Albatta, inson orzusiz yashay olmaydi. Haqiqatan ham orzu qilganda ham katta-katta orzularni qilishimiz kerak. Yaponlar ham aytishadi: orzuning cheki yo‘q. Xohlagancha orzu qilgin. Juda ham muhim narsaga tegindingiz, keyingi paytda odamlar o‘ta pragmatik bo‘lib ketganidan burnining ostidagini ko‘ryapti, nariyog‘ini ko‘rmasdan qolyapti. To‘g‘ri, dunyo to‘polonlar ichida qolyapti. Lekin to‘polonlar dunyosi yangi liderlarni, yangi fikr yetakchilarini yetishtirib chiqarishda ham benazir hisoblanadi. Ko‘pini ko‘rganmiz. Shuning uchun aytamanki, Markaziy Osiyo bo‘yicha, albatta, orzular qilishimiz kerak.

Misol uchun, yaqinda men Germaniyaga borganimda, Germaniya bilan Niderlandiyaning o‘rtasidan o‘tyapman, hech qanaqa chegara yo‘q. Hatto o‘tganimni ham sezmay qoldim, Shokir aka. Yevropa Ittifoqi mana shu darajaga yetib bo‘lgan. 20 yildan keyin nima uchun biz buni qilmasligimiz kerak? Nega 20 yildan keyin bizning chegaralarimiz bo‘lmagan, chegarada soatlab turmasdan, bemalol borib keladigan, hatto aytaylik, “kechki ovqatga qayerga boramiz?” deb, Chimkentga, Bishkekka yoki Dushanbega borib keladigan bo‘laylik. Markaziy Osiyoda buning orzusini ro‘yobga chiqarishimiz kerak.

Eng zo‘r mirishkor dehqonlarimiz borsin. Ularning eng zo‘r moliyachilari, quruvchilari O‘zbekistonga kelsin. To‘g‘rimi? Misol uchun, aytaman: Qozog‘istonda ko‘pgina universitetlardagi eng taniqli professorlar O‘zbekistondan chiqqan… Nima uchun intergatsiya faqat turizm sohasida qolishi kerak? Bizning qozoq do‘stlarimizdan o‘rganadigan narsamiz bor, qozoq do‘stlarimiz bizdan o‘rganadigan. Qolganlarda ham shu narsa.

Ayniqsa, mana shu to‘polonli davr, menimcha, shu davr. Bundan kech qolmasligimiz kerak. Nima imkoniyat bo‘lsa, ishlatishimiz kerak.

Ya’ni qaysidir miqdorda ongimizni qaytadan formatlab, dividendlarni ko‘ra bilishimiz kerak.
Albatta.
O‘zi gap shunda-da, dividendni ko‘ra boshlaganidan keyin odam qiziqa boshlaydi-da.
Xuddi shunday.

Source link

Poytaxtda tadbirkorlarning peshlavhalarini majburan oldirib tashlash harakatlari davom etmoqda. Deputat Bobur Bekmurodov tegishli idoralarni noqonuniy harakatlarni to‘xtatishga chaqirdi. “Poytaxtimiz estetikasi tadbirkorning “belini sindirish” evaziga bo‘lmasligi kerak”, – dedi u. Ammo shahar hokimligi bu ishlar qonuniy tarzda qilinayotganini aytib keladi.

Maqolada Chilonzor tumani hokimligi e’lon qilgan suratlardan foydalanildi.

Toshkent shahrida dizayn-kod joriy etilayotgani fonida, tadbirkorlar yana ommaviy ravishda reklama va peshlavhalarini o‘zgartirishga majburlanyapti.

Dizayn-kod – shaharning umumiy qiyofasini yaratishga qaratilgan bo‘lib, u xalq deputatlari poytaxt kengashining 2026 yil 17 fevral kungi qarori bilan tasdiqlangan. Qaror e’lon qilinganidan e’tiboran 3 oy o‘tgach kuchga kiradi.

“Poytaxtimiz estetikasi tadbirkorning “belini sindirish” evaziga bo‘lmasligi kerak”

Qonunchilik palatasi deputati, “Yuksalish” harakati raisi Bobur Bekmurodov mas’ul idoralarni noqonuniy xatti-xarakatlarni to‘xtatishga chaqirdi.

“Albatta, Toshkentning estetik qiyofasi zamonaviy va chiroyli bo‘lishi kerak. Biroq bu jarayon qonun ustuvorligi doirasida amalga oshirilishi lozim. Bu borada quyidagi prinsipial masalalarga e’tibor qaratish shart deb hisoblayman:

Birinchidan, Xalq deputatlari Toshkent shahar Kengashining tegishli qarori rasman e’lon qilingandan uch oy o‘tgach kuchga kirishi belgilangan. Biroq majburiy demontaj ishlari ushbu qaror qabul qilinmasdan bir necha oy oldin boshlangan edi. Qonun hujjatlarining orqaga qaytish kuchi yo‘q. Ilgari o‘rnatilgan va o‘sha davr talablariga javob bergan peshlavhalarning daxlsizligi huquqiy jihatdan kafolatlanishi lozim.

Ikkinchidan, davlatimiz rahbari tomonidan biznes uchun yangi majburiyatlarni yuklashga moratoriy joriy etilgan. Dizayn-kod talablari shaharsozlik qoidalari sifatida talqin qilinsa-da, amalda tadbirkor uchun yangi standartdagi vositalarni sotib olish – bu qo‘shimcha moliyaviy yuklamadir.

Uchinchidan, har qanday majburlov chorasi, ayniqsa xususiy mulkka oid bo‘lsa, faqatgina qonuniy kuchga kirgan sud qarori asosida bo‘lishi shart. Tadbirkorga “ikki kun ichida demontaj qil” deb talab qo‘yish – bu ma’muriy buyruqbozlikning ko‘rinishidir. Bunday yondashuv biznes muhitiga va investorlarning ishonchiga salbiy ta’sir o‘tkazadi.

To‘rtinchidan, rivojlangan davlatlarda dizayn-kod keskin o‘zgargan taqdirda, mahalliy hokimiyat tadbirkorlarga moslashish uchun muddat – “o‘tish davri” beradi yoki xarajatlarning bir qismini subsidiya hisobidan qoplaydi. Bizda esa barcha yuklama faqat tadbirkor zimmasiga tushmoqda.

Biz mas’ul idoralarni noqonuniy xatti-harakatlarni to‘xtatishga va qonuniylikni ta’minlashga chaqiramiz. Poytaxtimiz estetikasi tadbirkorning “belini sindirish” evaziga bo‘lmasligi kerak.

Shahar ma’muriyati biznes bilan “buyruqbozlik” tilida emas, balki teng huquqli sheriklik va ochiq muloqot asosida ishlashi lozim”, – dedi Bobur Bekmurodov.

Tadbirkorlar nima deyapti?

Kun.uz Muqimiy ko‘chasida savdo va xizmat ko‘rsatish bilan shug‘u llanuvchi qator tadbirkorlarga quloq tutdi. Ularning so‘zlaridan shahar rasmiylari biznes bilan kommunikatsiyani to‘g‘ri yo‘lga qo‘ymagani ma’lum bo‘ladi:

“Oldindan ogohlant irmasdan, shartta kelib olib tashlashdi. Banner 400 dollarga o‘rnatilgan edi. Mana, sinib, dabdalasi chiqib bo‘ldi. Oldindan ogohlantirishsa, muhlat berishsa, tegishli joyga borib, hamma talablarini bajarib, bannerni qoldirgan bo‘lardik”.

“Biz yo‘q paytimizda kelib yechib ketishibdi. Hech qanaqa ogohlantirishsiz. Mijozlar bizni topib kelishga qiynalishyapti. Qayerga qanaqa joylashtirish mumkinligi haqida hech qanaqa ma’lumot berishmadi”.

“Kutilmaganda olib tashlashdi, ogohlantirish berishmadi. Ulardan hujjatlarini so‘raganimizda, ko‘rsatishmadi. Bannerni yasatishga alohida, o‘rnatishga alohida pul to‘lagan edik. Endi o‘rnatmoqchi bo‘lsak, har bir kvadrat metriga pul to‘lanar ekan”.

“Yo‘q joydan kelib darrov olib tashlashdi. Bannerni 10 mln so‘m atrofida sarflab qildirgandik. Ogohlantirish ham, tushuntirish ham berishmadi”.

“Mas’ul xodimlar kelib, tushuntirish ishlarini olib borishdi. Tepada turgan bo‘rtib chiqqan yozuvlar mumkin emas ekan. Do‘konimiz eshigi tepasidagi kichikroq yozuvga ruxsat bor ekan” .

“Do‘konimizdan bannerlarni olib tashlashni buyurishdi. Ogohlantirish berib ketishdi. Men buning turishini xohlayman, lekin qonuniy jihatdan qanday qilib ruxsatnoma olish kerakligini tushuntirishmadi”.

“Qonuniy, lekin adolatsiz”

Toshkent shahri dizayn-kodini tasdiqlash qarori qabul qilinganidan keyin hali kuchga kirmagan bo‘lsa ham, tashqi reklama va peshlavhalarga oid asosiy hujjatlar bir necha yil avval qabul qilib bo‘lingan. 

Gap – Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 21 fevraldagi 104-sonli va 2023 yil 31 avgustdagi 428-sonli qarorlari, hamda 2021 yilda qabul qilingan Shaharsozlik kodeksi haqida ketyapti. Shuningdek, xalq deputatlari Toshkent shahar kengashining 2024 yil 1 maydagi va 2024 yil 25 oktyabrdagi qarorlari ham bor.

Ana shu hujjatlar asosidagi reydlar 2020 yilda boshlangan. Bu hujjatlarda avtomobil kuzovidagi reklamadan tortib, ko‘chalardagi billbordlar, LED-ekranlar, peshlavhalar va boshqa e’lonlar bo‘yicha talablar kiritilgan.

Eng bahsli qoidalardan biri – peshlavhalarga oid. Hukumat qaroriga asosan, hajmi 1 kvadrat metrdan ortiq peshlavhalar reklamaga tenglashtirib qo‘yilgan (2023 yilgacha bu cheklov 5,5 metr bo‘lgan). Ya’ni obektning nomi yozilgan yoki shunchaki “do‘kon”, “dorixona” so‘zi tushirilgan peshlavhaning ham hajmi 1 kvadrat metrdan ortiq bo‘lsa, buning uchun tegishli tartibda majburiy yig‘imni to‘lab, reklama joyining pasportini rasmiylashtirishga to‘g‘ri keladi. Shu tariqa, shahardagi aksariyat do‘konlarning peshtaxtasi “noqonuniy”ga chiqib qolgan.

Biznes-ombudsman 2025 yil sentabrida Kun.uz’ga bergan izohida Toshkent shahar hokimligining bunday peshlavhalarni oldirib tashlash haqidagi talabi qonuniy, lekin adolatsiz ekanini bildirgandi. Tadbirkorlar huquqlari bo‘yicha vakil o‘shanda hukumat qaroriga o‘zgartirish kiritish masalasini ko‘rib chiqayotganini ma’lum qilgan edi.

Peshlavhalar majburiy oldirib tashlanayotganiga rasmiy sabablardan yana biri – ular binoning tashqi me’moriy ko‘rinishiga mos kelishi kerakligi haqidagi qoidadir. Shuningdek, binolarning muayyan qismlariga peshlavha yoki reklama ilish mumkin emasligi belgilangan.

Peshlavhaning hajmi 1 kvadrat metrdan oshganida reklamaga tenglashtirilishi sabab, davlat tiliga oid talablar ham yuzaga keladi. Qonunga ko‘ra, reklama davlat tilida tarqatilishi kerak. Zarurat bo‘lganda, boshqa tillardagi yozuv – davlat tilidagi matnning pastki qismida joylanishi mumkin. Bunda xorijiy tildagi yozuv reklama umumiy maydonining 40 foizidan oshmasligi talab etiladi.

Tashqi reklamalar va peshlavhalarni joylashtirish tartibini buzganlarga nisbatan Raqobat qo‘mitasi 50 BHM (20 mln 600 ming so‘m) jarima qo‘llash vakolatiga ega.

Source link