Jamiyat
O‘zbekistonning umumiy ovqatlanish sohasidagi yashirin aylanmasi 120 trln so‘mdan ortadi – tahlil
O‘zbekistonning umumiy ovqatlanish sohasidagi yashirin iqtisodiy faoliyati hajmi 120 trln so‘mdan ortiqni tashkil etadi. Uning eng katta ulushi esa xizmatlar sohasi, qishloq xo‘jaligi va qurilish tarmoqlariga to‘g‘ri keladi.
Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi (Markaz) hamda O‘zbekistondagi BMT Taraqqiyot dasturi (BMTTD) tomonidan o‘tkazilgan qo‘shma tadqiqot natijalariga ko‘ra, bu sohasida yashirin aylanmani 1 foiz bandga qisqartirish davlat budjetiga yiliga qo‘shimcha 119 mlrd so‘m tushum keltirishi mumkin.
Toshkent shahrida Markaz hamda boshqa davlat organlari, xalqaro tashkilotlar va ekspertlar hamjamiyati vakillari ishtirokida o‘tgan «Umumiy ovqatlanish sohasida norasmiy iqtisodiyot rivojiga ta’sir etuvchi omillar» mavzusidagi davra suhbatida qayd etilishicha, so‘nggi 7 yilda O‘zbekistonda umumiy ovqatlanish sohasi yuqori o‘sish sur’atlarini namoyon etgan. 2018–2024 yillarda tarmoqda ishlab chiqarish hajmi 87 foizga oshib, YaIMdagi ulushi 4,4 foizdan 5,6 foizgacha ko‘tarilgan.
Shu bilan birga, jadal o‘sishga qaramasdan, 2024 yilda mehmonxona xizmatlari va umumiy ovqatlanish sohasida kuzatilmaydigan iqtisodiyot ulushi 87 foizni tashkil etdi. Shundan 83 foizi yashirin iqtisodiyot, 4 foizi esa norasmiy iqtisodiyot hissasiga to‘g‘ri keladi.
Ta’kidlanishicha, so‘nggi yillarda mamlakatda soliq ma’murchiligini raqamlashtirish, onlayn-kassalarni joriy etish, elektron mehnat shartnomalari, QQSni qaytarish mexanizmlari hamda vaqtinchalik soliq imtiyozlari kabi qator islohotlar amalga oshirildi. Biroq biznes kengaygan sari soliq va tartibga solish yukining ortishi natijasida iqtisodiy faoliyatning ma’lum qismi rasmiy hisobdan tashqari qolishini rag‘batlantiruvchi omillar saqlanib qolmoqda.
Soddalashtirilgan rejimlar va ijtimoiy soliq bo‘yicha pasaytirilgan stavkalar mavjud bo‘lishiga qaramasdan, aylanma bo‘yicha belgilangan chegaralardan oshish QQS, foyda solig‘i va ijtimoiy ajratmalar bo‘yicha majburiyatlarning sezilarli ortishiga olib keladi.
Qo‘shimcha bosim kredit stavkalari yuqoriligi (22–32 foiz), xaridlarning asosan an’anaviy bozorlar orqali amalga oshirilishi (64 foiz) hamda hisob-fakturalar orqali rasmiylashtirilgan yetkazib berish ulushining cheklangani (54 foiz) bilan izohlanadi.
Ishlab chiqarish resurslari tuzilmasi ham muhim ahamiyatga ega: ularning 52 foizi qishloq xo‘jaligi mahsulotlariga to‘g‘ri keladi. Shu bilan birga, mazkur mahsulotlarning 64 foizi kuzatilmaydigan sektorda shakllanadi, bu esa qiymat yaratish zanjiri bo‘ylab rasmiy hisobdan tashqari amaliyotlarning tarqalishiga xizmat qiladi.
So‘rov natijalari sohada bandlik va mehnatga haq to‘lashning to‘liq rasmiylashtirilmagan amaliyotlari saqlanib qolayotganini ko‘rsatadi. Baholashlarga ko‘ra, umumiy ovqatlanish korxonalarida xodimlarning 17–23 foizi mehnat munosabatlari to‘liq rasmiylashtirilmasdan band etilgan. Shuningdek, sohadagi har beshinchi korxona ish haqi to‘lovlarini to‘liq rasmiylashtirmaydi.
Shu bilan birga, tadbirkorlarning 40 foizi amalga oshirilayotgan davlat qo‘llab-quvvatlash choralaridan xabardor emas. Jumladan, korporativ daromad solig‘i bo‘yicha imtiyozlar, QQSni qaytarish mexanizmlari hamda qisqa muddatli elektron mehnat shartnomalaridan foydalanish imkoniyatlari to‘g‘risida yetarli ma’lumotga ega emas.
Ijtimoiy va xulqiy omillar ham muhim ahamiyat kasb etadi. So‘rov natijalariga ko‘ra, xodimlarning 46 foizi ish haqini to‘liq naqd pulda oladi, iste’molchilarning 37 foizi esa fiskal chek talab qilmaydi. Naqd hisob-kitoblar va onlayn o‘tkazmalar hanuz keng tarqalgan to‘lov usullari bo‘lib qolmoqda.
Shu bilan birga, xodimlarning 73 foizi rasmiy bandlikni afzal ko‘rishini bildirgan, tadbirkorlarning 77 foizi esa faoliyatni rasmiy maydonda yuritish muhimligini tan olgan. Bu holat esa ko‘p jihatdan mavjud institutsional cheklovlar bilan izohlanadi.
Karmana tumanida MIB xodimlarining ta’qibidan qochgan erkak oshxonalardan biridagi tandir ichiga yashiringan. Uning alimentdan qarzdorligi qariyb 71 mln so‘m bo‘lgan.
Karmana tumanida alimentdan qochib yurgan erkak tandir ichiga yashirinishiga urindi. Bu haqda Kun.uz’ga MIB axborot xizmati rahbari Farrux Toshpo‘latov xabar berdi.
Ma’lum bo‘lishicha, fuqaro B.A. 2 yildan buyon aliment to‘lamasdan qochib yurgan. Uning alimentdan qarzdorligi 71 mln so‘mga yetgan. Majburiy ijro byurosi xodimlari tomonidan olib borilgan qidiruv tadbirlari natijasida erkak oshxonalardan biridagi tandir ichidan topilgan.
Sud qarori bilan qarzdor otaga nisbatan 15 sutka ma’muriy qamoq jazosi tayinlangan.
Foto: Videodan kadr
Avvalroq Samarqandda otasini ta’minlashdan bo‘yin tovlagan o‘g‘il 15 sutkaga qamalgandi.
Buxoro, Andijon, Namangan va Surxondaryo viloyatlarida Koreyaga ishga yoki o‘qishga yuborishni va’da qilib, fuqarolardan yirik miqdorda pul olgan shaxslar qo‘lga olindi. Ayrim holatlarda o‘nlab ming dollar mablag‘lar firibgarlik yo‘li bilan o‘zlashtirilgani aniqlangan.
Bosh prokuratura huzuridagi Departament va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan o‘tkazilgan tezkor tadbirlarda bir nechta firibgarlik holatlariga chek qo‘yildi.
Jumladan, Buxoro viloyatida fuqaro N.J. tanishlari orqali fuqaroni Koreya Respublikasiga yuborishini aytib, 7 ming AQSh dollarini olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Andijon viloyatida esa N.K. nodavlat ta’lim muassasasi rahbari S.E. fuqaroga xorijiy davlat diplomini olib berish va Koreyaga ishchi viza rasmiylashtirishni va’da qilib, 6 ming AQSh dollari hamda 3 million so‘m talab qilgan. U mablag‘ning bir qismi — 500 dollar va 3 million so‘mni olgan vaqtida qo‘lga tushgan.
Tergovga qadar tekshiruvda mazkur shaxs yana 14 nafar fuqarodan Koreyaga ishchi viza olib berish bahonasida jami 44,1 ming AQSh dollarini firibgarlik yo‘li bilan olgani aniqlangan.
Namangan viloyatida G.V. MChJ rahbari A.V. ikki nafar fuqaroni Koreyadagi oliy ta’lim muassasasining magistratura bosqichiga o‘qishga va ishga joylashtirishni va’da qilib, 11 ming AQSh dollarini olgan vaqtida ushlangan.
Surxondaryo viloyatida esa fuqaro F.R. bir shaxsni 10 ming AQSh dollari evaziga Koreyaga ishga yuborishini aytib, mablag‘ning bir qismi sifatida 5 ming dollar va 61 million so‘mni olgan vaqtida qo‘lga olingan.
Mazkur holatlar yuzasidan Jinoyat kodeksining firibgarlik va pora berishga doir moddalari bilan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan bo‘lib, tergov harakatlari davom etmoqda.
Navoiy viloyatining Navbahor tumanida fuqaroni tibbiyot birlashmasiga ishga joylashtirib berishni va’da qilgan ikki nafar tibbiyot xodimi pul olish vaqtida qo‘lga olindi.
Foto: Prokuratura departamenti
Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Navoiy viloyati boshqarmasi hamda boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari tomonidan o‘tkazilgan tezkor tadbirda Navbahor tumani tibbiyot birlashmasi xodimi E.F. va reanimatsiya bo‘limi hamshirasi M.S. ushlangan.
Tergov materiallariga ko‘ra, ular yuqori lavozimda ishlovchi tanishlari orqali fuqaro M.M.ni mazkur tibbiyot birlashmasiga farrosh lavozimiga ishga kiritib qo‘yishni va’da qilgan.
Gumonlanuvchilar bu xizmat evaziga 10 million so‘m olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan qo‘lga olingan.
Mazkur holat yuzasidan Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) hamda 28, 211-moddalari (pora berish bilan bog‘liq harakatlar) asosida jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan.
Hozirda holat yuzasidan tergov harakatlari olib borilmoqda.
«Universal Mobile Systems» MChJ (MobiUz) ustav kapitalidagi davlat ulushini xususiylashtirish bo‘yicha xalqaro ochiq savdo jarayonlari muvaffaqiyatli yakunlandi.
Davlat aktivlari agentligi ma’lum qilishicha, MobiUz kompaniyasining 100 foiz davlat ulushini sotish jarayoni xalqaro standartlar asosida tashkil etilgan. Unda strategik konsultant sifatida «Rothschild & Co», moliyaviy konsultant sifatida «KPMG», mustaqil baholovchi sifatida esa «Deloitte» jalb qilingan.
Xususiylashtirish jarayoni xalqaro miqyosda keng targ‘ib qilinib, 100 dan ortiq strategik va moliyaviy investorlar bilan muzokaralar o‘tkazilgan. Shuningdek, loyiha «Bloomberg» va «Financial Times» kabi nufuzli xalqaro nashrlarda yoritilgan.
Natijada AQSh, Yaponiya, Fors ko‘rfazi mamlakatlari, Yevropa va Kavkazorti mintaqalaridan 15 dan ziyod investor qiziqish bildirgan. Ulardan 10 nafari dastlabki takliflarni taqdim etgan bo‘lsa, yakuniy bosqichga 6 nafar ishtirokchi yetgan.
Savdo natijalariga ko‘ra, AQShning «McKim and Company» kompaniyasi boshchiligidagi moliyaviy investorlar va texnologik hamkor «JVR Enterprises LLC» («JVR Capital Group») ishtirokidagi konsorsium g‘olib deb topildi.
G‘olib taklifga muvofiq, MobiUz kompaniyasi 351 million AQSh dollariga baholangan. Shuningdek, yangi investorlar telekommunikatsiya infratuzilmasini rivojlantirish uchun qo‘shimcha 500 million dollargacha investitsiya kiritishni rejalashtirmoqda.
Davlat aktivlari agentligi ma’lumotiga ko‘ra, bitimning EV/EBITDA multiplikatori 7,4 barobarni tashkil etgan bo‘lib, bu kompaniya bozorda raqobatbardosh narxda baholanganini ko‘rsatadi.
Bitimning to‘liq yakunlanishi uchun tegishli davlat organlari ruxsatnomalarini olish va barcha korporativ-huquqiy tartib-taomillarni bajarish talab etiladi.
MobiUz O‘zbekistonning yirik mobil aloqa operatorlaridan biri hisoblanadi. Uning xususiylashtirilishi davlat aktivlarini isloh qilish va telekommunikatsiya sohasiga xususiy kapitalni jalb etish bo‘yicha olib borilayotgan siyosatning muhim bosqichlaridan biri sifatida baholanmoqda.
O‘zbekistonda muntazam shahar avtobus yo‘nalishlarida yo‘lovchi tashish tizimini takomillashtirishga qaratilgan hukumat qarori qabul qilindi.
Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 3-iyundagi 276-son qaroriga muvofiq, jamoat transportini modernizatsiya qilish, ekologik toza transport vositalarini jalb etish va to‘lov intizomini kuchaytirish bo‘yicha qator yangiliklar joriy etiladi.
Qarorga ko‘ra, haydovchi bilan birga kamida 60 nafar yo‘lovchi tashish imkoniyatiga ega bo‘lgan, «Yevro-5» va undan yuqori ekologik talablarga javob beradigan yangi avtobus, elektrobus va trolleybuslar 2027 yil 31 dekabrga qadar O‘zbekistonga import qilinganda ularga nisbatan utilizatsiya yig‘imining nol stavkasi qo‘llaniladi.
Shuningdek, 2026-yil 1-sentyabrdan boshlab brutto-shartnoma asosida tashkil etilgan shahar avtobus yo‘nalishlarida yo‘lkira haqini to‘lashning yangi tartibi joriy etiladi.
Unga ko‘ra, yo‘lovchilar avtobusga chiqish vaqtida transport kartasini validatorga tekkizish, bank kartasi yoki smartfon orqali NFC, QR-kod, biometrik va boshqa zamonaviy texnologiyalar yordamida to‘lovni amalga oshirishi lozim bo‘ladi. Imtiyozli yoki bepul yurish huquqiga ega fuqarolar ham ijtimoiy yoki transport kartasini validatorga tekkizish orqali ushbu huquqini tasdiqlaydi.
Hukumat qaroriga muvofiq, yo‘lkira haqi avtobusga chiqish paytida belgilangan usullar orqali tasdiqlanmasa, yo‘lovchi chiptasiz harakatlanayotgan deb hisoblanadi.
Qaror bilan shahar avtobus yo‘nalishlari tushunchasiga ham o‘zgartish kiritildi. Endi shahar hududidan 5 kilometrgacha, ayrim hollarda esa tasdiqlangan bosh rejalarga muvofiq 12 kilometrgacha chiquvchi yo‘nalishlar ham shahar avtobus yo‘nalishlari sifatida e’tirof etiladi.
Bundan tashqari, Transport vazirligiga 2026-yil 1-sentyabrga qadar poytaxt jamoat transporti va shahar atrofi temir yo‘l qatnovlarida yo‘lkira haqini to‘lashning yagona integratsiyalashgan tizimini joriy etish vazifasi yuklatildi. Ushbu tizim doirasida «elektropoyezd–avtobus» va «elektropoyezd–metro» kabi jozibador tarif rejalarini ishlab chiqish ham nazarda tutilgan.
Mutaxassislar fikricha, mazkur o‘zgarishlar jamoat transportida hisob-kitoblarni shaffoflashtirish, naqd pul aylanmasini qisqartirish va yo‘lovchilar uchun yanada qulay transport tizimini shakllantirishga xizmat qiladi.
Bugun Xalqaro begunoh bolalar kuni: kelajakni zo’ravonlikdan himoya qilish
Prezident kimyo xomashyosi zaxirasini ikki karra oshirishni topshirdi
Elektr energiyasidan noqonuniy foydalanganlarga nisbatan jinoyat ishlari qo‘zg‘atildi
-
Dunyodan1 day ago
Qirgʻiziston Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashiga aʼzo etib saylandi
-
Jamiyat3 days agoTrackerʼdan 8,9 kg gashish topildi
-
Dunyodan4 days ago
Myanmadagi portlash 46 kishining hayotiga zomin bo’ldi: tafsilotlar
-
Iqtisodiyot5 days agoMetan-shoxobchalarda gaz narxi ko‘tarildi
-
Dunyodan4 days agoEron va AQSh barcha muzokaralarni to’xtatdi
-
Jamiyat5 days ago
Yozning birinchi kunida ayrim viloyatlarda yomg‘ir yog‘ishi kutilmoqda
-
Siyosat2 days agoBosh vazir Saida Mirziyoyeva Avstriya federal kansleri bilan ikki tomonlama hamkorlikni kengaytirish masalalari yuzasidan muzokara o‘tkazdi
-
Iqtisodiyot4 days ago
2-iyundan dollar yana keskin pasayadi