Siyosat
O’zbekistonning ittifoqchilari kimlar va kelajakda kim ishtirok etishlari mumkin?
Davlatlararo munosabatlarni kuzatishda siz “ittifoq” atamasini uchratgan bo’lishingiz mumkin Xo’sh, “ittifoq” nimani anglatadi? “Hamkorlik” uchun qonuniy yoki sud belgilari bormi? Nima uchun davlatlar boshqalar bilan ittifoq tuzadi?
Shuni ta’kidlash kerakki, birinchi navbatda “ittifoq” ning qonuniy ta’rifi mavjud emas. Allianlar siyosiy mazmuni va mohiyat bo’lgan sof siyosiy tushunchalardir. “Alliance” munosabatlarini o’rnatish siyosiy an’analar, ehtiyojlar va istiqbollarga asoslangan atamalarga ma’noni anglatadi. Shuning uchun, “Itianalar” degani, mazmuni, mazmuni, ohang va hamkorlik nuqtai nazaridan har doim ham bir xil narsani anglatmaydi.
{:::: T (}
6 soniya davomida o’tkazib yuboring
Men o’tkazib yuboraman
Allianliklar davlatlararo munosabatlarning eng yuqori darajasini anglatadi. Davlatlar alyanslar tashkil etganda, bu davlatlar siyosiy yoki geografik notinchlikdan qat’i nazar, bir-birlariga ishonishi va ishonishi kerakligini anglatadi. Ular bir-birlari bilan urushga borolmaydilar, mojarolar va nizolar kuchaymasligi kerak va muammolar paydo bo’lsa, bu masalalar o’zaro hurmat va do’stlik ruhida hal qilinishi kerak. Bundan tashqari, “ittifoqlar” davlatlar qiyin sharoitlarda bir-biriga bog’liq bo’lishi mumkinligini bildiradi.
1991 yilda O’zbekiston mustaqillikka erishgach, bu so’nggi 34 yil ichida to’rt mamlakat bilan ittifoq tuzgan.
O’zbekistonning birinchi rejimida mamlakat faqat bitta davlat, Rossiya Federatsiyasi bilan Alyans shartnomasiga kirdi. Shartnoma 2005 yil noyabr oyida imzolangan. Rossiya bilan ittifoq tuzilgan murakkab siyosiy va geostrategik kontekstga ega. 2005 yil may oyida Andijon voqealaridan keyin G’arbiy viloyatlar va Evropa Ittifoqi tadbirni xalqaro tergov o’tkazishga chaqirdi. Shu nuqtai nazardan, O’zbekiston Xitoy va Rossiya o’rtasidagi aloqalarni mustahkamladi va 14-noyabrgacha Moskvada Alyans bitimi imzolandi. Rossiya bilan ittifoq Prezident Karimov ma’muriyati davrida o’rnatilgan yagona ittifoq edi.
2016 yilda etakchilikning o’zgarishidan so’ng, O’zbekiston “ittifoq” tushunchasini mutlaqo boshqacha tarzda izohlay boshladi. Ushbu atama taktik ma’noga emas, balki strategik ma’noga ega bo’ldi va mamlakat buni mintaqaviy va turkchaparvarlik ob’ekti orqali ko’rishni boshladi.
Prezident Mirziyoyevning qoidalarida O’zbekiston uchta mamlakat bilan ittifoq tuzilgan. Ularning ikkitasi qo’shni davlat, uchinchisi – bu tarixan bog’liq bo’lgan mintaqadagi mamlakat.
O’zbekiston va Qozog’iston 2022 yil 22-dekabr kuni ittifoq tuzdi. 2022 yil fevral oyida Rossiya Federatsiyasi Ukrainaga qarshi urushga olib keldi. Urush, shuningdek, Markaziy Osiyo mamlakatlari o’rtasidagi munosabatlarga ta’sir ko’rsatdi. O’zbekiston va Qozog’iston ittifoqqa kirganida, ular tashqi tahdid va qiyinchiliklar yuzasida bir-birlarini qo’llab-quvvatlashga kelishib oldilar. Boshqacha aytganda, ikki davlat mintaqaning kelajagi uchun umumiy e’tiborni qaratgan va bir-birining manfaatlariga yoki loyihalariga qarshi turmaslik, ayniqsa tashqi kuchlarning potentsial ishtirokini ta’minlamaslikka kelishib oldilar.
2024 yilda O’zbekiston yana ikki mamlakat bilan ittifoq tuzdi. Ular avgust oyida Tojikiston bilan Tojikiston bilan shartnoma imzoladilar va Ozarbayjon bilan Alyans shartnomasi imzolandi.
Birinchi rejimda o’tmishga qarab, O’zbekiston va Rossiya va Tojikiston kabi qo’shma davlatlar o’rtasidagi munosabatlar ko’pincha tarang va ba’zan juda sovuq edi. Biroq, ikkinchi ma’muriyat tashqi siyosatdagi yangi ovozning, xususan, qo’shnilari bilan munosabatlarda butunlay yangi ohang yaratildi. Agar ular mavjud muammolar tufayli sovuqni boshqara olmasalar ham, ular o’rniga do’stlik ruhi va imkoniyatlarni izlashda ishonchni rivojlantiradilar. Shu bilan birga, bu natija milliy manfaatlarga nomutanosib ravishda erishildi.
Tojikiston va tojikistonliklar O’zbekiston va o’zbek xalqiga eng yaqin deb hisoblanadi. Tinguistik va madaniy yaqinliklarni hisobga olgan holda, Uyg’urlar o’zbeklarga eng yaqin davlatlardir, ammo mentalitet nuqtai nazaridan tojik.
Kavkaz mintaqasida uchta mamlakat bor, ulardan bittasi Ozarbayjon, turk tili. Ozarbayjon Markaziy Osiyoni yoki tarixiy Turkistonni Turkiya bilan bog’laydigan ko’prikning holati sifatida xizmat qiladi.
Shuning uchun O’zbekiston qaysi davlatda kelajakdagi ittifoqni o’rnatishi mumkin? Yaqin yillarda Türiyatiye bilan ittifoq tuzilishidan faqat vaqt masalasi paydo bo’ldi. Ayni paytda Turkmaniston neytral tashqi siyosatdan kelib chiqadi va davlatlararo va ko’p tomonlama tashkilotlarda kamroq tajovuzkordir. Ammo, agar Turkmaniston betaraflikni saqlashdan ko’ra geosiyosatni tanlashni tanlasa, bu mamlakatda ittifoqni tashkil etish O’zbekistonning mintaqaviy siyosat, Markaziy Osiyo integratsiyasi va tarixiy Torkestanni birlashtirishda muhim qadam bo’lishi mumkin.
Xalqaro tizim rivojlanmoqda, davlatlararo munosabatlarning yangi shakllari mavjud. Xalqaro huquq kuchli davlatlar bilan ularning irodasini tasdiqlash uchun yangi qoidalarni ishlab chiqmoqda. Ushbu fonda, O’zbekiston-Turkiya ittifoqi Markaziy Osiyoning siyosiy, geologik strategik va harbiy kuchlari uchun ham muhim ahamiyatga ega.
Kamoliddin ravvi,
Siyosatchilar
O‘zbekistonning doimiy aholisi soni yangi bosqichga ko‘tarilib, 2026-yil 1-aprel holatiga ko‘ra jami 38 million 382 ming 685 nafarni tashkil qildi.
Milliy statistika komissiyasi eʼlon qilgan soʻnggi maʼlumotlarga koʻra, mamlakat aholisi oʻtgan yilning shu davriga nisbatan barqaror ravishda 1,8 foizga oʻsdi.
Demografik ma’lumotlarning taqsimlanishi milliy miqyosda nisbatan muvozanatli gender taqsimotini ko’rsatadi. Ayni paytda erkaklar soni 19,3 million, ayollar soni esa 19,1 millionni tashkil etadi.
Mintaqaviy taqsimot nuqtai nazaridan, raqamlar davom etayotgan urbanizatsiya tendentsiyalarini ta’kidlaydi. Hozirda shaharlarda 19,6 million, qishloqlarda 18,8 million kishi istiqomat qiladi. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, bu statistik ma’lumotlar infratuzilma va sanoat bazalarining kengayishi bilan shahar hayotiga asta-sekin, ammo izchil siljishini ko’rsatadi.
Doimiy demografik o’sish mamlakat kelajagi uchun ham imkoniyatlar, ham muammolarni keltirib chiqaradi. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, aholi sonining o’sishi ijtimoiy infratuzilma, mehnat bozori va umumiy iqtisodiy resurslarga bo’lgan talabni muqarrar ravishda oshiradi. Natijada, bu o’sish hukumatlarga ish o’rinlari yaratishni jadallashtirish, ta’lim va sog’liqni saqlash tizimini yanada modernizatsiya qilish zaruratini kuchaytirdi.
Siyosat
O‘zbekiston Jahon bankining global suv xavfsizligini mustahkamlash bo‘yicha “Water Forward” tashabbusiga qo‘shildi
O‘zbekiston Jahon banki guruhi tomonidan 2030-yilgacha bir milliard odamning suv xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan global platforma – Water Forward tashabbusiga rasman qo‘shildi.
Bu haqda Jahon banki matbuot xizmati hozirda Vashingtonda bo‘lib o‘tayotgan Jahon banki guruhining (WBG) bahorgi uchrashuvlari chog‘ida ma’lum qildi.
15 aprelda ishga tushirilgan ushbu global platforma Jahon banki va turli rivojlanish hamkorlari o’rtasidagi muhim hamkorlikni anglatadi. O‘zbekiston ushbu tashabbusda ishtirok etish uchun yana 13 davlatga qo‘shildi. Taqdimot marosimida yuqori darajadagi ishtirokchilar, jumladan, Jahon banki guruhi raisi Ajay Banga va Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Antoniu Guterrish, shuningdek, xalqaro moliya institutlari (XMT) rahbarlari va hukumat vakillari ishtirok etdi. Unda O‘zbekiston nomidan Bosh vazir o‘rinbosari, iqtisodiyot va moliya vaziri Jamshid Qo‘chqorov ishtirok etdi.
“Water Forward” tashabbusi suv xo‘jaligi sohasida keng qamrovli islohotlarni rag‘batlantirish va suv infratuzilmasini modernizatsiya qilishni jadallashtirishga qaratilgan. Uning asosiy maqsadlari keng aholi uchun suv xizmatlari ishonchliligini oshirish, oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarishni ta’minlash va suv tizimlarining qurg’oqchilik va suv toshqinlari kabi ekstremal ob-havo hodisalariga chidamliligini oshirishdan iborat.
Ishtirokchi rivojlanayotgan mamlakatlar, jumladan, O‘zbekiston XMT, hukumatlar, xayriya tashkilotlari va xususiy sektorning muhim moliyaviy va tahliliy resurslaridan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu manbalar suv institutlari va tizimlarini mustahkamlovchi loyihalar uchun mo‘ljallangan bo‘lib, ular hayot sharoitlarini yaxshilash, yangi ish o‘rinlarini yaratish va umumiy iqtisodiy o‘sishga yordam berishi kutilmoqda.
Jahon banki guruhi oʻzining individual saʼy-harakatlari doirasida 2030-yilgacha suv va kanalizatsiyadan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish, irrigatsiya xizmatlarini yaxshilash va toshqindan himoya qilish choralarini kuchaytirish orqali butun dunyo boʻylab 400 million kishining suv xavfsizligini taʼminlashni maqsad qilgan. Osiyo taraqqiyot banki (OTB), Osiyo infratuzilma investitsiyalari banki (AIIB), Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (YTTB), Yevropa investitsiya banki (EIB) va Islom taraqqiyot banki (IsDB) kabi sheriklarning qo‘shimcha majburiyatlari bilan birgalikda tashabbus jami 1 milliarddan ortiq kishini qamrab olishga qaratilgan. Ushbu hamkor tashkilotlar O’zbekiston taraqqiyoti sohasida faol va kuchli ishtirokini saqlab kelmoqda.
O‘zbekistonning xalqaro pasportlar bo‘yicha oxirgi reytingdagi o‘rni yaxshilandi.
Henley & Partners kompaniyasi tomonidan e’lon qilingan 2026-yil aprel oyidagi hisobotga ko‘ra, O‘zbekiston pasporti dunyoda 74-o‘ringa ko‘tarilgan.
Joriy yil boshida O‘zbekiston indeksda 75-o‘rinni egallagan edi. So‘nggi yangilanish mamlakatning Qirg‘iziston va Mozambikka qo‘shilishi uchun oldinga qadam bo‘lganini bildiradi. Ayni paytda O‘zbekiston pasporti egalari dunyoning 59 ta yo‘nalishiga vizasiz yoki aeroportga yetib kelganida vizani olib borishlari mumkin.
Markaziy Osiyo mintaqasida Qozog‘iston 78 ta yo‘nalishga chiqish imkoniyati bilan 61-o‘rinni egallab, yetakchilikni davom ettirmoqda. O‘zbekiston va Qirg‘izistondan (59 ta yo‘nalish) 74-o‘rindan keyin Tojikiston 54 ta yo‘nalish bilan 81-o‘rinda, Turkmaniston esa 47 ta yo‘nalish bilan 87-o‘rinda.
Jahon reytingida birinchi o‘rinni Singapur egallab turibdi, uning fuqarolari 192 ta yo‘nalishga vizasiz kirish imkoniga ega. Yaponiya, Janubiy Koreya va Birlashgan Arab Amirliklari ham o’z fuqarolariga 187 mamlakatga muammosiz kirishni taklif qilishdi. Aksincha, Afgʻoniston roʻyxatning eng soʻnggi oʻrnida qolmoqda, uning fuqarolari oldindan vizasiz borishlari mumkin boʻlgan atigi 24 ta yoʻnalishga ega.
Genri pasport indeksi o‘z xulosalarini Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi (IATA) tomonidan taqdim etilgan xususiy ma’lumotlarga asoslab, 227 ta yo‘nalish uchun 199 xil pasportni tahlil qiladi.
O‘zbekiston hukumati 2026-yil 16-fevralda tasdiqlangan “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida sayohat erkinligini yanada kengaytirishni maqsad qilgan. Strategiya kelgusi besh yil ichida O‘zbekiston fuqarolari uchun vizasiz yo‘nalishlar sonini qo‘shimcha 16 ta davlatga ko‘paytirish maqsadini belgilaydi. Rejaga ko‘ra, 2030-yilga borib jami 50 ta davlatga vizasiz kirish, yana 60 ta davlat O‘zbekiston pasporti egalari uchun soddalashtirilgan sayohat tartiblarini taklif qiladi.
So‘nggi paytlarda sezilarli yutuqlarga erishildi, 2025-yilda O‘zbekiston fuqarolari uchun Xitoy va Iordaniyaga vizasiz rejim joriy etildi.
Siyosat
O‘zbekiston va Latviya mehnat migratsiyasi bo‘yicha ikki tomonlama hamkorlikni mustahkamlaydi
O‘zbekiston tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari Olimjon Abdullayev Latviya elchisi Ierts Yaunzems bilan uchrashib, ikki tomonlama munosabatlarning bugungi holati va istiqbollarini muhokama qildi.
Foto: O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligi
Vazirlik maʼlumotlariga koʻra, muloqotda asosiy eʼtibor Latviyada istiqomat qilayotgan Oʻzbekiston fuqarolarining huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan.
Maslahatlashuvlar chog‘ida Tashqi ishlar vazirligi har ikki tomon mehnat migratsiyasi sohasida hamkorlikni mustahkamlash yo‘llarini o‘rganayotganini ta’kidladi. Asosiy ustuvor yo‘nalishlar qatoriga migratsiya jarayonlarini tartibga solishga qaratilgan hukumatlararo bitimlarni imzolashni jadallashtirish va ikki mamlakat o‘rtasida uyushgan ishchilar harakatining mavjud yo‘nalishlarini kengaytirish kiradi.
Uchrashuv har ikki tomon ham muntazam va konstruktiv muloqotni davom ettirishdan manfaatdor ekanliklarini bildirish bilan yakunlandi. Rasmiylar hamkorlikni rasmiy asosda yanada rivojlantirdi va mehnat muhojirlarining farovonligini ta’minlash bo‘yicha bir qator qo‘shma chora-tadbirlarni kelishib oldi.
O‘zbekiston tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari Olimjon Abdullayev Latviya elchisi Ierts Yaunzems bilan uchrashib, ikki tomonlama munosabatlarning bugungi holati va istiqbollarini muhokama qildi.
Qashqadaryo viloyati kompaniyalari Belarusda yirik qishloq xo‘jaligi loyihalarini, jumladan chorvachilik uchun yerlarni uzoq muddatli ijaraga berish va O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini eksport qilishni rejalashtirmoqda.
“Dunyo” axborot byurosi maʼlumotlariga koʻra, Belarus hududidan toʻrt gektar ekin maydonlarini ushbu maqsadlar uchun ajratish boʻyicha kelishuvga erishilgan.
Loyihaning dastlabki bosqichlarida tomonlar ijaraga olingan yerlarda 1000 bosh qoramol boqiladigan korxona tashkil etishni rejalashtirgan. Qashqadaryo viloyati delegatsiyasining Belarusga tashrifi chog‘ida “Asur Yuksalish Savud” va “Mborak Kolako‘lchilik” vakillari Shumilino tumanidagi “Shiroti” chorvachilik fermer xo‘jaligi mutasaddilari bilan uchrashdi.
Tashrif chogʻida Oʻzbekiston delegatsiyasi Belarusning bir qancha viloyatlaridagi chorvachilik majmualari va savdo obʼyektlarini chuqur oʻrganib chiqdi.
Qashqadaryo viloyati kompaniyalari Belarusda yirik qishloq xo‘jaligi loyihalarini, jumladan chorvachilik uchun yerlarni uzoq muddatli ijaraga berish va O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini eksport qilishni rejalashtirmoqda.
Toshkent shahrining 12 ta tumani ma’lum bir sanoat yoki xizmat ko‘rsatish tarmog‘iga ixtisoslashtiriladi
“Bir joyingga tiqib qo‘yaman hozir”
Qirg‘izistonda viloyat va tumanlar tugatiladi. Japarov yangi boshqaruv tizimini taklif qilmoqda
-
Dunyodan4 days ago
Eron rahbarlari AQSh va Isroildan tovon puli talab qilmoqda
-
Iqtisodiyot4 days ago
Centrum Air mavsumning asosiy yo‘nalishlaridan birini ishga tushiradi – Antalyaga kunlik reyslar
-
Dunyodan4 days ago
Eronning sobiq tashqi ishlar vaziri havo hujumida halok bo‘ldi
-
Mahalliy4 days ago
Xorijlik abituriyentlar uchun «Yangi O‘zbekiston stipendiyasi» grant dasturi joriy etiladi
-
Siyosat4 days ago
Buxoroda O‘zbekiston va Qozog‘iston yetakchilarining uchrashuvi bo‘lib o‘tdi
-
Turk dunyosi4 days agoDadam Turkiyadagi dahshatli tish davolash tufayli tishlarini yo’qotib, o’z joniga qasd qiladi
-
Sport3 days agoToshkentda taekvondo bo‘yicha yoshlar o‘rtasidagi jahon chempionati start oldi
-
Siyosat4 days ago
To‘qayev va Mirziyoyev sun’iy intellekt bo‘yicha umummilliy xakatonga tashrif buyurdi