Siyosat
O’zbekistonning ittifoqchilari kimlar va kelajakda kim ishtirok etishlari mumkin?
Davlatlararo munosabatlarni kuzatishda siz “ittifoq” atamasini uchratgan bo’lishingiz mumkin Xo’sh, “ittifoq” nimani anglatadi? “Hamkorlik” uchun qonuniy yoki sud belgilari bormi? Nima uchun davlatlar boshqalar bilan ittifoq tuzadi?
Shuni ta’kidlash kerakki, birinchi navbatda “ittifoq” ning qonuniy ta’rifi mavjud emas. Allianlar siyosiy mazmuni va mohiyat bo’lgan sof siyosiy tushunchalardir. “Alliance” munosabatlarini o’rnatish siyosiy an’analar, ehtiyojlar va istiqbollarga asoslangan atamalarga ma’noni anglatadi. Shuning uchun, “Itianalar” degani, mazmuni, mazmuni, ohang va hamkorlik nuqtai nazaridan har doim ham bir xil narsani anglatmaydi.
{:::: T (}
6 soniya davomida o’tkazib yuboring
Men o’tkazib yuboraman
Allianliklar davlatlararo munosabatlarning eng yuqori darajasini anglatadi. Davlatlar alyanslar tashkil etganda, bu davlatlar siyosiy yoki geografik notinchlikdan qat’i nazar, bir-birlariga ishonishi va ishonishi kerakligini anglatadi. Ular bir-birlari bilan urushga borolmaydilar, mojarolar va nizolar kuchaymasligi kerak va muammolar paydo bo’lsa, bu masalalar o’zaro hurmat va do’stlik ruhida hal qilinishi kerak. Bundan tashqari, “ittifoqlar” davlatlar qiyin sharoitlarda bir-biriga bog’liq bo’lishi mumkinligini bildiradi.
1991 yilda O’zbekiston mustaqillikka erishgach, bu so’nggi 34 yil ichida to’rt mamlakat bilan ittifoq tuzgan.
O’zbekistonning birinchi rejimida mamlakat faqat bitta davlat, Rossiya Federatsiyasi bilan Alyans shartnomasiga kirdi. Shartnoma 2005 yil noyabr oyida imzolangan. Rossiya bilan ittifoq tuzilgan murakkab siyosiy va geostrategik kontekstga ega. 2005 yil may oyida Andijon voqealaridan keyin G’arbiy viloyatlar va Evropa Ittifoqi tadbirni xalqaro tergov o’tkazishga chaqirdi. Shu nuqtai nazardan, O’zbekiston Xitoy va Rossiya o’rtasidagi aloqalarni mustahkamladi va 14-noyabrgacha Moskvada Alyans bitimi imzolandi. Rossiya bilan ittifoq Prezident Karimov ma’muriyati davrida o’rnatilgan yagona ittifoq edi.
2016 yilda etakchilikning o’zgarishidan so’ng, O’zbekiston “ittifoq” tushunchasini mutlaqo boshqacha tarzda izohlay boshladi. Ushbu atama taktik ma’noga emas, balki strategik ma’noga ega bo’ldi va mamlakat buni mintaqaviy va turkchaparvarlik ob’ekti orqali ko’rishni boshladi.
Prezident Mirziyoyevning qoidalarida O’zbekiston uchta mamlakat bilan ittifoq tuzilgan. Ularning ikkitasi qo’shni davlat, uchinchisi – bu tarixan bog’liq bo’lgan mintaqadagi mamlakat.
O’zbekiston va Qozog’iston 2022 yil 22-dekabr kuni ittifoq tuzdi. 2022 yil fevral oyida Rossiya Federatsiyasi Ukrainaga qarshi urushga olib keldi. Urush, shuningdek, Markaziy Osiyo mamlakatlari o’rtasidagi munosabatlarga ta’sir ko’rsatdi. O’zbekiston va Qozog’iston ittifoqqa kirganida, ular tashqi tahdid va qiyinchiliklar yuzasida bir-birlarini qo’llab-quvvatlashga kelishib oldilar. Boshqacha aytganda, ikki davlat mintaqaning kelajagi uchun umumiy e’tiborni qaratgan va bir-birining manfaatlariga yoki loyihalariga qarshi turmaslik, ayniqsa tashqi kuchlarning potentsial ishtirokini ta’minlamaslikka kelishib oldilar.
2024 yilda O’zbekiston yana ikki mamlakat bilan ittifoq tuzdi. Ular avgust oyida Tojikiston bilan Tojikiston bilan shartnoma imzoladilar va Ozarbayjon bilan Alyans shartnomasi imzolandi.
Birinchi rejimda o’tmishga qarab, O’zbekiston va Rossiya va Tojikiston kabi qo’shma davlatlar o’rtasidagi munosabatlar ko’pincha tarang va ba’zan juda sovuq edi. Biroq, ikkinchi ma’muriyat tashqi siyosatdagi yangi ovozning, xususan, qo’shnilari bilan munosabatlarda butunlay yangi ohang yaratildi. Agar ular mavjud muammolar tufayli sovuqni boshqara olmasalar ham, ular o’rniga do’stlik ruhi va imkoniyatlarni izlashda ishonchni rivojlantiradilar. Shu bilan birga, bu natija milliy manfaatlarga nomutanosib ravishda erishildi.
Tojikiston va tojikistonliklar O’zbekiston va o’zbek xalqiga eng yaqin deb hisoblanadi. Tinguistik va madaniy yaqinliklarni hisobga olgan holda, Uyg’urlar o’zbeklarga eng yaqin davlatlardir, ammo mentalitet nuqtai nazaridan tojik.
Kavkaz mintaqasida uchta mamlakat bor, ulardan bittasi Ozarbayjon, turk tili. Ozarbayjon Markaziy Osiyoni yoki tarixiy Turkistonni Turkiya bilan bog’laydigan ko’prikning holati sifatida xizmat qiladi.
Shuning uchun O’zbekiston qaysi davlatda kelajakdagi ittifoqni o’rnatishi mumkin? Yaqin yillarda Türiyatiye bilan ittifoq tuzilishidan faqat vaqt masalasi paydo bo’ldi. Ayni paytda Turkmaniston neytral tashqi siyosatdan kelib chiqadi va davlatlararo va ko’p tomonlama tashkilotlarda kamroq tajovuzkordir. Ammo, agar Turkmaniston betaraflikni saqlashdan ko’ra geosiyosatni tanlashni tanlasa, bu mamlakatda ittifoqni tashkil etish O’zbekistonning mintaqaviy siyosat, Markaziy Osiyo integratsiyasi va tarixiy Torkestanni birlashtirishda muhim qadam bo’lishi mumkin.
Xalqaro tizim rivojlanmoqda, davlatlararo munosabatlarning yangi shakllari mavjud. Xalqaro huquq kuchli davlatlar bilan ularning irodasini tasdiqlash uchun yangi qoidalarni ishlab chiqmoqda. Ushbu fonda, O’zbekiston-Turkiya ittifoqi Markaziy Osiyoning siyosiy, geologik strategik va harbiy kuchlari uchun ham muhim ahamiyatga ega.
Kamoliddin ravvi,
Siyosatchilar
Siyosat
«Fuqarolarimiz xavfsizligi eng muhim masala» —Sanjar Valiyev
Shu kunlarda Yaqin Sharqda keng ko‘lamli geosiyosiy inqiroz avj olmoqda, uning oqibatlari mintaqadan ancha uzoqqa cho‘zilib, butun dunyoga tarqaldi.
Ushbu inqirozning ko‘lamini tushunish uchun kechagi yangiliklarga emas, balki o‘nlab yillar davomida to‘planib kelayotgan tarixiy va mafkuraviy qatlamlarga qarash kerak. Bu shunchaki “qo‘shnilar o‘rtasidagi janjal” emas, balki har bir tomon o‘z haqiqati bilan yashaydigan va yon berishlarni o‘limga teng deb biladigan asosiy tamoyillar to‘qnashuvi.
O‘zbekiston va Markaziy Osiyo mamlakatlariga, shuningdek, butun dunyo uchun Eron atrofidagi bu voqealar xavfsizlik, iqtisodiyot va transport sohalarida strategik ahamiyatga ega.
Mamlakatimiz rasmiylari va jamiyati bunga qanday munosabatda bo‘lishi kerak?
Albatta, mamlakatimizning ko‘plab aholisi bu savolni berishmoqda. Davlat boshqaruvi nuqtayi nazaridan, bunday murakkab holatlarda asosiy ustuvor vazifa vaziyatni baholash va uning ichida qolgan O‘zbekiston fuqarolarini himoya qilish choralarini ko‘rishdir. Fuqarolarimiz xavfsizligi eng muhim masala — bu aksioma, davlatning burchidir.
Davlatimiz aynan shu masalaga e’tibor qaratmoqda. Qurolli kuchlar oliy bosh qo‘mondoni sifatida prezident yuqori lavozimli xavfsizlik xodimlari bilan muhim uchrashuv o‘tkazdi. Ishonchim komilki, vaziyat har tomonlama baholangan va mumkin bo‘lgan ssenariylar chuqur tahlil qilingan.
Buni chet eldagi diplomatik vakolatxonalarimiz uchun maxsus rejimni o‘rnatish va fuqarolarni evakuatsiya qilish bo‘yicha muhim qarorlar qanchalik tez qabul qilinganidan ham ko‘rish mumkin.
Bilishimcha, Yaqin Sharq mintaqasida qancha vatandoshlarimiz borligi haqida to‘liq tasavvurga egamiz va ular bilan aloqa kanallari o‘rnatildi. Zarbalardan zarar ko‘rgan mamlakatlardan bir necha ming fuqarolarimiz allaqachon evakuatsiya qilingan. Bizning mutaxassislarimiz bu borada boshqa mamlakatlarning harakatlarini kuzatib bormoqda. Ochig‘ini aytish kerak, hamma davlatlar ham bunday tezkor choralarni amalga oshirishga muvaffaq bo‘lmayapti. Hatto AQSh va Germaniya kabi davlatlar ham jiddiy qiyinchiliklarga duch kelishdi. Ularning tashqi ishlar vazirlari buni ochiqchasiga aytishdi.
Shu bilan birga, O‘zbekiston faol harbiy harakatlarga chek qo‘yish va keyinchalik vaziyatni barqarorlashtirishda rol o‘ynashi mumkin bo‘lgan diplomatik choralarni ko‘rmoqda. Tashqi ishlar vazirligi bir necha kundan beri mintaqadagi hamkasblari bilan muloqotda. Vazirlar o‘rtasida o‘n ikkita telefon suhbati bo‘lib o‘tdi, bu suhbatlarda mintaqadagi keskinlikni kamaytirishga chaqirildi. Toshkentdagi xorijiy elchixonalar va butun dunyo bo‘ylab diplomatik vakolatxonalarimiz orqali tezkor axborot almashinuvi yo‘lga qo‘yildi.
Bundan tashqari, diplomatlarimiz muvozanatli munosabatlarni saqlab qolish bilan birga barcha tomonlar bilan aloqa o‘rnatish uchun BMT, ShHT, IHT kabi tadbirlarda faol ishtirok etmoqda.
Bu harakatlar samara bermoqda va mintaqadagi mojaro yanada keskinlashishining oldi olinmoqda. Xalqaro hamjamiyatning boshqa a’zolari ham vaziyatga aralashishi orqali, holat yaxshilanishiga umid bor.
Bundan tashqari, hukumatning iqtisodiy bloki savdo va sanoat ta’minoti zanjirlarini saqlab qolish uchun faol ishlamoqda. Oziq-ovqat va energetika xavfsizligiga potensial xavflarning oldini olish juda muhimdir.
Xulosa qilib aytganda, yuzaga kelgan barcha muammolar ma’lum va ularga munosib javob berildi. Hozir eng muhimi, hissiy notinchlikka qarshi turish, barcha tomonlar bilan hamkorligimizni saqlab qolish va tinchlik hamda mintaqaviy barqarorlikni tezda tiklash uchun resurslarimizdan foydalanishdir.
Bizning pozitsiyamiz juda aniq: O‘zbekiston har doim siyosiy va diplomatik muloqotni qo‘llab-quvvatlaydi va mamlakatimiz hech qachon harbiy kuch ishlatishni yoqlamaydi. Bundan tashqari, mojaroda ishtirok etayotgan barcha tomonlar bizning muhim hamkorlarimizdir. Shuning uchun, fuqarolarimizni himoya qilishdan keyin tinchlikka erishish va zo‘ravonlikka chek qo‘yish O‘zbekistonning keyingi ustuvor vazifasidir.
Sanjar Valiyev, Tashqi siyosat tadqiqotlari markazi direktori
Siyosat
Prezident Shavkat Mirziyoyev BAA yetakchisi bilan suhbatlashdi
4-mart kuni O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Birlashgan Arab Amirliklari Prezidenti Shayx Muhammad bin Zoid Ol Nahayon bilan telefon orqali muloqoti bo‘lib o‘tdi.
Tomonlar oxirgi kunlarda Yaqin Sharq mintaqasidagi vaziyat tobora keskinlashib, nizo va ziddiyatlar avj olayotgani qattiq tashvishga solayotganini qayd etdi.
Muqaddas Ramazon oyida ro‘y berayotgan bunday noxush holatlar xalqaro huquq tamoyillariga zid ekanligi hamda tinchlik-osoyishtalikka tahdid solayotgan har qanday harakatlarni zudlik bilan to‘xtatish zarurligi ta’kidlandi.
Davlatimiz rahbari ushbu murakkab damlarda O‘zbekistonning strategik sherigi va yaqin hamkori bo‘lgan Birlashgan Arab Amirliklari Rahbariyati va xalqi bilan birdam va yakdil ekanini bildirdi.
Hozirda ushbu mamlakatda bo‘lib turgan O‘zbekiston fuqarolariga ko‘rsatilayotgan amaliy ko‘mak, ularni Vataniga qaytarish bo‘yicha olib borilayotgan choralar uchun alohida tashakkur izhor etdi.
O‘z navbatida Amirliklar yetakchisi ushbu sinovli damlarda O‘zbekiston Prezidentining samimiy qo‘llab-quvvatlagani, ko‘rsatayotgan birodarlik hurmati va hamjihatlik ruhi uchun chuqur minnatdorlik bildirdi.
Siyosat
Xitoy kompaniyasi Toshkent yaqinida Silkway Central Asia Logistika Markazini quradi
Silkway Central Asia ko‘p maqsadli logistika markazi loyihasi rasman amalga oshirish bosqichiga kirdi. 3-mart kuni qo‘shma korxona direktori janob Daniyal Tiesov va Xitoyning temir yo‘l qurilish muhandislik guruhi (CRCEG) Markaziy Osiyo bo‘yicha direktor o‘rinbosari janob Tian Zhenxua ob’ektni “kalit taslim” bilan rivojlantirish bo‘yicha EPC (muhandislik, ta’minot va qurilish) shartnomasini imzoladilar.
Foto: Silkway Central Asia
Shartnoma shartlariga ko‘ra, Xitoy kompaniyasi loyihaning dastlabki loyihalash va jihozlarni xarid qilishdan tortib, konteyner terminali va muhim temir yo‘l infratuzilmasini yakuniy qurishgacha bo‘lgan barcha bosqichlarini boshqaradi, deb xabar berdi Spot.
Silkway CA bosh direktori Daniyal Tiesovning aytishicha, imzolanish strategik kelishuvdan amaliy amalga oshirishga o‘tishdan dalolat beradi. “Biz Markaziy Osiyoning transport salohiyatini mustahkamlaydigan va Yevroosiyo transport koridorining asosiy bo‘g‘iniga aylanadigan zamonaviy logistika xabini qurmoqdamiz”, — dedi Tiesov. Uning ta’kidlashicha, loyiha mintaqaviy iqtisodiy o’sish va xalqaro savdoga uzoq muddatli sarmoyadir.
Tian Zhenxua CRCEG ishtirokini zamonaviy transport infratuzilmasini rivojlantirishga qaratilgan strategik hamkorlik sifatida tavsifladi. U xalqaro sifat va texnik standartlarga rioya qilgan holda qurilish ishlarini belgilangan muddatda yakunlash majburiyatini oldi.
“Silk Way Central Asia” markaziga 2025-yil noyabr oyida Prezident Shavkat Mirziyoyev va Qozog‘iston Prezidenti Qosim-Jomart Tokayev tomonidan asos solingan. Loyiha “O‘zbekiston temir yo‘llari” va Qozog‘istonning “PTC Holding” transport kompaniyasi o‘rtasidagi qo‘shma korxona bo‘lib, umumiy sarmoyasi 300 million dollarni tashkil etadi.
Yangiyur tumanidagi 159,4 gektar maydonda joylashgan ushbu markaz Qozog‘iston, Farg‘ona vodiysi va Samarqand viloyatini bog‘lovchi muhim nuqta bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu ob’ekt quyidagilarni o’z ichiga oladi:
Ombor: 167 000 kvadrat metr “A” va “B” sinf omborlari. Konteyner maydoni: 172 000 kvadrat metr maxsus konteyner maydoni. Temir yo’l infratuzilmasi: 28 km dan ortiq ichki temir yo’l liniyalari. Qo’shimcha ob’ektlar: sanoat zonalari, savdo va ko’rgazma majmualari, gidrotexnik inshootlar, ham avtomobil, ham temir yo’l o’tkazgichlari.
Qurilish 2030 yilgacha davom etishi kutilmoqda, biroq birinchi bosqich 2027 yil boshida ishga tushirilishi kutilmoqda. To‘liq ishga tushirilgach, tarqatish markazi yiliga 350 000 TEU (20 fut ekvivalent birlik) quvvatiga ega bo‘ladi. 2035 yilga kelib, markazning yuk tashish hajmi yiliga 3 million tonnaga yetishi kutilmoqda.
Siyosat
Prezident Mirziyoyev va Ummon Sultoni mintaqaviy barqarorlik va bo‘lajak tarixiy tashrifni muhokama qildi
Prezident Shavkat Mirziyoyev 4-mart kuni Ummon Sultoni Haysam bin Tariq Ol Said bilan telefon orqali muloqot qildi. Ikki davlat rahbarlari Yaqin Sharqdagi murakkab mintaqaviy vaziyatni muhokama qildilar va so‘nggi kunlarda mintaqada xarakterli bo‘lgan beqarorlik kuchayib borayotganidan jiddiy xavotir bildirdilar.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Prezident matbuot xizmatining bildirishicha, suhbat chog‘ida keskinlikni zudlik bilan yumshatish zarurati muhokama qilingan. Prezident Mirziyoyev mintaqadagi soʻnggi xavfsizlik hodisalari, jumladan, Ummon hududiga taʼsir koʻrsatayotganidan chuqur xavotir bildirdi. U O‘zbekiston barcha nizo va nizolarni tinch, siyosiy-diplomatik yo‘llar va konstruktiv muloqot orqali hal etishning qat’iy tarafdori bo‘lib qolayotganini ta’kidladi.
O‘zbekiston Prezidenti Sultonlikning vositachi sifatidagi faol rolini alohida e’tirof etdi. U Ummonning mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlash borasidagi izchil sa’y-harakatlari va ko‘p qirrali geosiyosiy ziddiyatlarni bartaraf etishda muvozanatli yondashuvini yuqori baholadi.
Prezident Mirziyoyev Oʻzbekiston xalqi xavfsizligini taʼminlash uchun sharoit yaratib bergani va mintaqaviy inqiroz sharoitida oʻz vataniga qaytish istagida boʻlganlarni qoʻllab-quvvatlagani uchun Haysam bin Tayqsultonga samimiy minnatdorlik bildirdi.
Xavfsizlik masalalaridan tashqari, yetakchilar ikki tomonlama munosabatlardagi o‘zgarishlarni ham ko‘rib chiqdilar. Ummon sultoni O‘zbekiston rahbariyatiga birdamlik uchun minnatdorlik bildirib, Prezident Mirziyoyevning Maskatga bo‘lajak tarixiy davlat tashrifi yuqori saviyada o‘tishiga ishonch bildirdi.
Tomonlar ushbu tashrif Toshkent-Maskat hamkorligining prinsipial jihatdan yangi sahifasi bo‘lib, savdo, sarmoyaviy va transport logistikasi sohasidagi hamkorlikni kengaytirishini ta’kidladilar.
Siyosat
O‘zbekiston va Eron tashqi ishlar vazirlari telefon orqali muloqotda mintaqaviy xavfsizlikni muhokama qildi
O‘zbekiston va Eron tashqi ishlar vazirlari telefon orqali muloqot qilib, rivojlanayotgan mintaqaviy vaziyatni muhokama qildilar, barcha kelishmovchiliklarni diplomatik kanallar orqali hal etish zarurligini ta’kidladilar.
O‘zbekiston Tashqi ishlar vaziri Baxtiyor Saidov Eron tashqi ishlar vaziri Seyid Abbos Aragchi bilan uchrashib, hozirgi xavfsizlik muammolarini ko‘rib chiqdi. Muloqot chog‘ida har ikki tomon mintaqaviy iqlimdan xavotir bildirib, vaziyatning yanada kuchayishi jiddiy gumanitar oqibatlarga olib kelishi va mintaqa bo‘ylab xavfsizlik xatarlarini kuchaytirishi mumkinligini ta’kidladi.
Vazirlar barcha kelishmovchiliklar va kelishmovchiliklar faqat tinch yo’l bilan hal qilinishi kerakligi haqidagi izchil va prinsipial pozitsiyasini yana bir bor tasdiqladilar. Rahbarlar muloqot va diplomatiya uzoq muddatli barqarorlikni taʼminlash va keyingi mojarolarning oldini olishning yagona samarali vositasi boʻlib qolayotganini taʼkidladilar.
Suhbat chog‘ida Baxtio‘g‘li Saidov ham tinch aholi halok bo‘lgani munosabati bilan chuqur hamdardlik bildirdi. U so’nggi voqealardan jabr ko’rgan oilalarga hamdardlik bildirdi va mintaqadagi beqarorlikning davom etayotgan insonparvarlik ta’sirini ta’kidladi.
-
Jamiyat5 days ago10:10 “Hovlimizda doim bahor” – angrenlik qulupnaychi
-
Jamiyat5 days ago
55 metrli shokoladli poyezd Ginnesning rekordlar kitobiga kiritildi
-
Jamiyat5 days ago1200 dollarga “prava” olib berishni va’da qilgan shaxs ushlandi
-
Iqtisodiyot2 days agoYanvarda tashqi savdo aylanmasi 1,3 mlrd dollarga oshdi
-
Siyosat2 days agoEnergetika vazirligi 1 martdan tabiiy gaz narxi oshishi haqidagi mish-mishlarni rad etadi
-
Jamiyat5 days agoPrezidentga tomorqadan uch marta hosil olish amaliyoti ko‘rsatildi
-
Iqtisodiyot2 days agoTaxiatosh IES davlat ixtiyoriga qaytariladi
-
Dunyodan5 days ago
Turkiya Eronga bostirib kirish niyatida emas: Mudofaa vazirligi
