Jamiyat
O‘zbekistondagi yagona ovchi ayol yoki Buxoro cho‘lidagi «dunyo»
Buxoroda hali qish uyquga ketmay turib, har yili turistik mavsum erta boshlanishi ko‘pchilikka ayon. Aprel oyi kirmasdanoq, Buxoro shahrining eski shahar ko‘chalari xorijlik sayohlar bilan gavjumlashib qoladi. Xizmat ko‘rsatish infratuzilmasi har jihatdan izchil rivojlangan, sharoitlar kengaygan.
Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi sayyohlarning asosiy e’tibor markazida, ayniqsa, qadim tarixiy obidalaru, buyuk shaxslar tomonidan bino bo‘lgan inshootlarga talab yuqori.
Bugun esa shahar markazidagi bunyodkorlik va obodonlashtirish ishlarining hayratlanarli darajada bo‘y ko‘rsatayotganiga emas, turizm salohiyatiga o‘z ta’sirini o‘tkazayotgan G‘ijduvon tumanining Qizilqum bag‘irlariga yondosh «Oltinsoy» maskani haqida so‘z yuritsak. Eslatib o‘tamiz, cho‘l bag‘rida barpo etilgan bu yashil maskan dam olish manzili emas, balki, yangi turizm o‘chog‘idir.
Tuman markazidan, qariyb, 20 kilometrcha uzoqlikda joylashgan «Baraka» cho‘l massivida joylashgan bu maskanning umumiy maydoni 28 gektardan iborat. Bir qarashda, «cho‘l», deganda, ko‘z o‘ngingizda quruq va sukutga cho‘mgan manzara paydo bo‘ladi. Ushbu manzil esa bu tasavvuriningizni mutlaqo o‘zgartiradi.
Cho‘lning ushbu ko‘ngilochar maskanida ov qilish, kamondan va miltiqdan otish, otda sayr, gastronomik turizm yuqori. Ovul hayotiga oid milliy namunada qurilgan o‘tovlar va ulardagi tuya suti, hududda tuyaqush parvarishi yo‘lga qo‘yilgani kishini befarq qoldirmaydi.
Ayniqsa, cho‘l hududidagi 5 gektar maydonda suv havzasining bunyod etilayotgani, unda baliq ovlash, xushmanzara joylarni tomosha qilish, ot va tuyalarda sayr etish mumkinligi odamni shoshirib qo‘yadi.
Cho‘l bag‘ridagi yashil olamning had-hududsizligi ko‘zlaringiz qirida qoladi. «Kimning mehnati ekan?»-deysiz beixtiyor.
– O‘zbekistondagi yagona ovchi ayol haqida eshitganmisiz?
– Ha, albatta, Iqlima Jo‘rayeva-da!-deymiz o‘ylab turmay, qiziqishimiz ortib.
– Yashang!-deydi hamkasb suhbatdoshimiz Ramazon Bekmurodov. So‘ng yana so‘zida davom etib: – bu manzil shu ovchi ayolning amalga oshirgan loyihasi mevasi. Bundan bir necha yil ilgari qiymati 1 milliard so‘m va USAID homiyligida ajratilgan 31 ming AQSh dollari evaziga boshlangan ushbu loyihani opa yillar davomida izchil rivojlantirdi. Uzoq cho‘l massividagi haqiqiy ekoturizm markazi – «Oltinsoy»ning barpo etilishida shu ovchi ayol bosh-qosh bo‘ldi. Milliy va zamonaviy turizm imkoniyatlari bilan uyg‘unlashtirdi. Xullas, opa halol peshona teri evaziga mehnat qildi.
Mazkur cho‘l zonasida 40 mingga yaqin turli-tuman ko‘chatlar o‘tqazilgan. Ko‘chatlar ham vodiyning eng serhosil viloyatlaridan keltirilgan ekan. Shu yashil olam orasida yurtalarning o‘rnatilgani xuddi sizni ertaklar olamiga boshlaydi.
– Buxoroni ko‘pincha huu-uv, dunyoning chekkasidan kelganlar ham «cho‘l va issiq, tuprog‘i sho‘r», deyishadi. Yo‘q. Men Buxoroning farzandi sifatida o‘sha cho‘lda yam-yashil dunyo yaratdim. Kuch-quvvatim bilan harakat qildim. Toki, Buxoroni dunyo bilsin va tanisin: bu yurt tomirlari yashil olamga tutashligini,-deydi ekomaskanga tikilib Iqlima Jo‘rayeva.
O‘z hayotini tabiat qo‘ynida, tog‘ va cho‘llar bag‘rida o‘tkazgan yagona mohir ovchi ayol, tadbirkor va «Shuhrat» medali sohibasi Iqlima Jo‘rayeva bilan qisqa suhbatda bo‘ldik.
– Cho‘l bag‘ridagi yashil olam kishini befarq qoldirmaydi. Bu loyihani boshlash g‘oyasi qanday paydo bo‘lgan?
– Bolaligimdan tabiatga mehrim baland edi. Quruq, jim-jit cho‘lga qarab: «nega bu yerda hayot qaynamasligi kerak?» degan savol ko‘nglimda ko‘p bor uyg‘ongan. Keyinchalik tushundimki, tabiatga mehr bilan yondashsangiz, u sizga, albatta, javob qaytaradi. Shu fikr menga kuch berdi. Bu loyihani o‘zimning orzu va sabrlarimning natijasi, desam ham bo‘ladi. Bundan tashqari, ko‘pchilik odamlar cho‘lga qarab, «cho‘lda hech narsa bo‘lmaydi», deyishadi. Men esa aksincha, imkoniyatni ko‘rdim. Tabiatni asrab, shu bilan birga odamlarga uni his qilish imkonini berishni istadim.
– Eng katta qiyinchilik nimada bo‘ldi?
– Bilasizmi, eng katta qiyinchilik nimada? Avvalo, odamlarni «Cho‘lni yashnataman», degan shijoatingizga ularning ishonmasligida. Keyinchalik qiyinchilik esa suv masalasi va iqlim. Daraxt ekish, uni parvarishlash masalasi bu yerda juda katta mehnat talab qiladi. Lekin, o‘ziga ishongan inson uchun esa to‘siq yo‘q. Men hammasini qiyinchilik emas, sinov, deb qabul qilganman.
– Siz O‘zbekistondagi yagona ovchi ayolsiz! Ovchilik sizning-cha, bu tanlovmi yoki taqdir yo‘limi?
– Men tutgan yo‘l ham taqdir, ham tanlov yo‘li. Tanlov deganim, har kim ham bunday yo‘lni tanlamaydi. Lekin, shu bilan birga, taqdir ham bor. Agar qalbingizda tabiatga yaqinlik, jasorat va sabr bo‘lmasa, bu yo‘lda yura olmaysiz. Men o‘zimni shu sohada topdim, shuning uchun bu men uchun ham tanlov, ham taqdir.
Iqlima Jo‘rayevaning aytishicha, so‘nggi yillarda tabiatdagi muvozanat sezilarli darajada o‘zgargan. Qishlar yumshoqlashgan, yozlar esa yanada issiq va quruq bo‘lib bormoqda. Bu esa hayvonot dunyosiga ham, o‘simliklarga ham ta’sir ko‘rsatmoqda.
– Iqlim o‘zgarishiga qarshi kurash har bir insonning kundalik hayotidan boshlanishi kerak. «Hech narsa bo‘lmaydi», degan joyda hayot qaynaydi,- deydi u.
Tabiat bilan hamnafas, yashil olam bilan o‘zini egiz bilgan tadbirkor tashabbusi bilan tashkil etilgan ushbu ekomaskan bugun minglab sayyohlarni bag‘riga chorlab, mahalliy aholi uchun ham daromad manbai bo‘lmoqda. Ayni paytda bunda 20 nafarga yaqin ishchi doimiy bandlikka ega.
Kelgusidagi rejalarida cho‘l hududini xalqaro darajadagi ekoturizm nuqtasiga aylantirishni, O‘zbek cho‘lining go‘zalligini dunyo ahli ko‘rishini istagan ovchi ayol bilan qizg‘in suhbatni keyinga qoldirdik.
Bilganimiz shu: cho‘l, deb atalgan makon faqat quruqlik emas, sabr va mehnat bilan yashillikka aylanishi mumkin bo‘lgan had-hududsiz manzil ekan. «Oltinsoy» esa ana shu ishonchning tirik isboti, inson irodasi tabiat bilan uyg‘unlashsa, mo‘’jiza yaratish mumkinligining yorqin namunasidir.
Mavzuga qaytamiz.
Raqobat qo‘mitasi tomonidan 2026 yilning dastlabki sakkiz oyida o‘tkazilgan tekshiruvlar davomida 73 nomdagi mahsulot sifat va xavfsizlik talablariga javob bermasligi aniqlandi. Bu haqda qo‘mita matbuot xizmati xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, qo‘mita hamkor tashkilotlar bilan birgalikda chakana savdo nuqtalarida sotilayotgan xalq iste’moli tovarlarining sifat va xavfsizlik talablariga muvofiqligini tekshirish uchun muntazam ravishda nazorat xaridlarini o‘tkazib kelmoqda. Xarid qilingan mahsulotlar akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalarda tekshirilib, ularning davlat standartlari hamda normativ-texnik hujjatlar talablariga mosligi baholanadi.
Xususan, 2026 yilning sakkiz oyida 60 turdagi jami 558 nomdagi mahsulot laboratoriya ekspertizasidan o‘tkazilgan. Natijada ulardan 73 nomdagisi belgilangan normativ-texnik talablarga javob bermasligi ma’lum bo‘lgan.
Ushbu mahsulotlarni savdo rastalaridan qaytarib olish va qonunchilikka muvofiq choralar ko‘rish uchun tegishli materiallar O‘zbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi hamda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasiga yuborilgan.
Qonunchilik palatasi deputatlari bugungi majlisida moliyaviy jarimalarni qo‘llash tartibini yengillashtirishga qaratilgan qonun loyihasini uchinchi o‘qishda qabul qilib, Senatga yubordi.
Hujjatga ko‘ra, tadbirkorlar jarima solish to‘g‘risidagi qaror topshirilgan kundan boshlab bir oy ichida jarimaning 50 foizini ixtiyoriy to‘lasa, qolgan qismini to‘lashdan ozod etilishi mumkin.
Shuningdek, jarimani 6 oy davomida bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati nazarda tutilmoqda.
Agar jarima to‘g‘risidagi qaror bekor qilinsa yoki haqiqiy emas deb topilsa, noqonuniy undirilgan mablag‘ qaytariladi. Qaytarish kechiktirilgan taqdirda, Markaziy bank asosiy stavkasining uch yuzdan biri miqdorida foiz to‘lash tartibi joriy etiladi.
Hozircha bu qoidalar qonun loyihasida nazarda tutilgan, kuchga kirmagan.
O‘zbekistonda moda va dizayn sohasi uchun malakali mutaxassislar tayyorlashga ixtisoslashgan yangi davlat oliy ta’lim muassasasi tashkil etiladi.
Prezidentning 2026-yil 16-oktyabrdagi PQ–378-son qaroriga muvofiq, Toshkent xalqaro moda akademiyasi tashkil etiladi. Akademiya Yengil sanoatni rivojlantirish agentligi tizimida faoliyat yuritadi.
Yangi oliygoh Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti hamda Parij xalqaro moda akademiyasining qo‘shma ta’lim dasturi negizida tashkil etiladi.
Mazkur dasturda tahsil olayotgan barcha talabalar o‘qishini yangi akademiyada davom ettiradi. Bitiruvchilarga Toshkent xalqaro moda akademiyasining diplomi beriladi.
O‘quv jarayoni 2026/2027 o‘quv yilidan boshlanadi. Akademiyada xalqaro qo‘shma dasturlar bilan bir qatorda, mustaqil ta’lim dasturlari asosida bakalavr va magistrlar tayyorlashga ham ruxsat etiladi.
2027/2028 o‘quv yilidan boshlab to‘qimachilik, tikuvchilik, trikotaj va charm-poyabzal sohalarida korxonalar buyurtmasi asosida dual ta’lim joriy qilinadi. Bunda talabalar nazariy bilim olish bilan birga ishlab chiqarish jarayonlarida ham ishtirok etadi.
Shuningdek, yengil sanoat yo‘nalishidagi texnikumlarni muvaffaqiyatli tamomlagan, o‘rtacha bahosi akademiya belgilagan talabga javob beradigan bitiruvchilarga bakalavriatning uchinchi bosqichidan to‘lov-kontrakt asosida o‘qishni davom ettirish imkoniyati yaratiladi.
Akademiya bazasida davlat buyurtmasi asosida turli tashkilotlar uchun kiyim-bosh dizaynini ishlab chiqish va milliy brendlarni shakllantirish ham yo‘lga qo‘yiladi.
Qarorda xorijiy mutaxassislar va talabalarni jalb qilish uchun ko‘p martalik vizalar rasmiylashtirish tartibi ham nazarda tutilgan.
Bundan tashqari, 2028-yil yakuniga qadar davlat-xususiy sheriklik asosida 400 o‘rinli talabalar turar joyi quriladi. Ungacha akademiyaga o‘tkazilgan talabalar Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti yotoqxonasidan belgilangan tartibda foydalanishi mumkin.
Xorijda o‘zbek milliy taomlariga ixtisoslashgan restoran yoki oshxona tashkil etgan mahalliy tadbirkorlar ayrim xarajatlarining 50 foizigacha bo‘lgan qismini subsidiya sifatida qaytarib olishi mumkin.
Ushbu xizmat Turizm qo‘mitasi tomonidan my.gov.uz Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali bepul ko‘rsatiladi.
Subsidiya O‘zbekistonda davlat ro‘yxatidan o‘tgan va xorijda milliy restoran tashkil etgan tadbirkorlik subyektlariga ajratiladi.
Ariza topshirishda restoranning xorijiy davlatda ro‘yxatdan o‘tganini va binodan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, sanitariya va yong‘in xavfsizligi talablariga muvofiqlik bo‘yicha ma’lumotlar taqdim etilishi kerak.
Shuningdek, restoranni tashkil etish bilan bog‘liq amalga oshirilgan xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar, zaruratga qarab O‘zbekistondan mahsulot yetkazib berilganini tasdiqlovchi ma’lumotlar va ularning rasmiy tarjimasi so‘ralishi mumkin.
Restoranning ichki va tashqi ko‘rinishini aks ettiruvchi fotosuratlar ham arizaga ilova qilinadi.
Ariza my.gov.uz portali orqali elektron shaklda yuboriladi va 18 ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi. Ijobiy qaror qabul qilinsa, subsidiya mablag‘lari 7 ish kuni ichida tadbirkorning bank hisobvarag‘iga o‘tkaziladi.
Arizada kamchiliklar aniqlangan taqdirda, tadbirkorga ularni bartaraf etib, hujjatlarni qayta taqdim qilish imkoniyati beriladi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi huzuridagi «Sayg‘ochiy» kompleks landshaft buyurtma qo‘riqxonasida yovvoyi hayvonlarni suv bilan ta’minlash maqsadida beshta avtonom suv ichish tizimi o‘rnatildi.
Tashabbus Ekologiya qo‘mitasi tomonidan BMT Taraqqiyot dasturi (BMTTD) va Global ekologik jamg‘arma (GEF) bilan hamkorlikda «Aral Sea Wetlands» loyihasi doirasida amalga oshirildi.
Suv resurslari cheklangan Ustyurt cho‘li sharoitida qo‘shimcha suv manbalarining mavjudligi sayg‘oqlar va mahalliy faunaning boshqa vakillarini saqlab qolishda muhim ahamiyatga ega.
Avtonom tizimlar quyosh energiyasida ishlaydi va to‘liq avtomatlashtirilgan. Ularning har biri 3 kub metr sig‘imga ega suv havzalari, nasoslar, datchiklar va hisoblagichlar bilan jihozlangan. Bu markazlashgan elektr energiyasi va suv ta’minoti manbalariga doimiy ulanish zaruratisiz suvni barqaror yetkazib berish imkonini beradi.
Suv ichish tizimlari bilan bir qatorda hududga 10 ta kamera va 10 ta fototuzoq ham o‘rnatildi. Ular hayvonlarni sutka davomida kuzatish, harakatlanishi va suv ichish joylaridan foydalanishini qayd etish, shuningdek, populyasiyalar holatini keyingi monitoring qilish uchun ma’lumot to‘plash imkonini beradi.
Ustyurtning og‘ir tabiiy sharoitida yashaydigan sayg‘oqlar uchun qo‘shimcha suv manbalarining yaratilishi yovvoyi hayvonlar populyasiyalarini saqlash va tiklashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Avtonom suv ichish tizimlarining o‘rnatilishi Ustyurtda bioxilma-xillikni asrash bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlardan biri bo‘lib, zamonaviy kuzatuv vositalari orqali hayvonlar holatini monitoring qilish va zarur ma’lumotlarni to‘plash imkonini ham beradi.
