Iqtisodiyot
O‘zbekistonda tug‘ilishlar ketma ket ikkinchi yil qisqardi. Sabab nima?
2025 yil davomida O‘zbekistonda 879,6 mingta tug‘ilish qayd etildi. Bu oxirgi 5 yillikdagi eng past ko‘rsatkich. Xususan, tug‘ilishlar soni 2024 yilga nisbatan 46,8 ming kishiga yoki 5 foizga, 2023 yilga nisbatan esa 82,4 ming kishiga yoki 8,5 foizga qisqardi.
2026 yilning 1 yanvar holatiga O‘zbekistonning doimiy aholisi soni 38 mln 236 ming kishini tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 1,8 foizga ko‘paydi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.
2025 yil davomida O‘zbekistonda 879,6 mingta tug‘ilish qayd etildi. Bu oxirgi 5 yillikdagi eng past ko‘rsatkich. Xususan, tug‘ilishlar soni 2024 yilga nisbatan 46,8 ming kishiga yoki 5 foizga, 2023 yilga nisbatan esa 82,4 ming kishiga yoki 8,5 foizga qisqardi.
Vafot etganlar soni 177,1 ming kishini, har ming aholiga nisbatan o‘lim koeffitsiyenti 4,7 promilleni tashkil etdi. Vafot etganlar soni 2025 yilda 2024 yilning mos davriga nisbatan 2,7 ming nafarga ko‘paygan.
2025 yilda O‘zbekistonda 454,7 ming nafar o‘g‘il bola, 424,9 ming qiz bola tug‘ilgan. Bunda respublika bo‘yicha har 100 qiz bolaga 107 nafar o‘g‘il bola to‘g‘ri kelgan.
Nega aholi kamayyapti?
Iqtisodchi Mirkomil Xolboyev yillar kesimida O‘zbekistondagi tug‘ilish dinamikasini tahlil qilgan holda, qisqarishni «mavsumiylikka» xos xususiyat sifatida baholagandi.
«Mustaqillikdan yangi asrgacha bo‘lgan iqtisodiy qiyinchilik va tiklanish davrida tug‘ilishning pasayishi odatiy holga aylanib qolgandi. 1992-2000 yillarda faqatgina 1995 yilda tug‘ilish 3,2 foiz o‘sgan bo‘lsa, qolgan barcha yillarda chuqur pasayishi kuzatilgan. Xo‘sh, kuzatilayotgan qisqarish yaqin tariximizda kuzatilgani kabi bir yillikmi yoki uzoq davom etuvchi demografik muammolarning boshlanishimi?
Bu savolga aniq javob topish qiyin, lekin menimcha, hozirgi pasayish chuqur muammolarni ifoda etmaydi. Buning asosiy sababi 1992-2001 yillardagi tug‘ilishning pasayishi hisoblanadi. O‘sha yillarda tug‘ilishlar soni qariyb 30 foizga kamaygan. Masalan, mustaqillikning ilk yillarida 700 mingdan ko‘proq bola tug‘ilgan bo‘lsa, yangi asrga kelib bu ko‘rsatkich 500 minggacha qisqardi. Hozirga kelib mustaqillikning ilk davrida tug‘ilgan insonlar farzand ko‘rish davridan o‘tmoqda va ayni chuqur pasayish davrida tug‘ilganlar mamlakatdagi tug‘ilishlar sonida asosiy rol o‘ynay boshlagan. Bu esa tabiiy ravishda tug‘ilishning kamayishiga olib kelayotgan bo‘lishi mumkin», deya yozgandi Xolboyev.
Urbanizatsiya effekti
Qishloq joylarda tug‘ilishning nisbatan yuqori darajasi ishchi kuchining ko‘payishiga olib keldi va odamlar shaharlarga ko‘chib o‘tdi hamda urbanizatsiya darajasi oshdi. Tug‘ilishlar sonining qisqarayotganiga urbanizatsiyalashuv darajasining kengayishi ham ta’sir qilayotgan bo‘lishi mumkin. Shahar oilalarida bolalar soni an’anaviy ravishda kamroq bo‘ladi. Sababi oddiy: uy-joy qimmat, ta’lim va sog‘liqni saqlash xarajatlari ham yuqori. Shuningdek, ayollar o‘rtasida oliy ta’limga qamrab olinganlik darajasining oshishi va ularning mehnat bozoridagi ishtiroki ortib boryapti. Bu esa kechroq oila qurish yoki farzandlar sonini rejalashtirish tendensiyasini kuchaytiradi. Global miqyosida ham bunday demografik o‘zgarish deyarli barcha rivojlanayotgan mamlakatlarda kuzatilgan.
Umuman olganda, O‘zbekistonda tug‘ilish kamayishi bilan kuzatilayotgan tendensiya ko‘proq tug‘ish yoshidagi insonlar sonining oldingi avlodga nisbatan kamligi bilan izohlanishi mumkin. Pasayish chuqur demografik muammolar yuzaga kelayotganini ko‘rsatmaydi. Butun dunyoda global muammoga aylanib borayotgan aholining keksayish jarayoni tobora ko‘proq mamlakatlarni qamrab olayotgan bir paytda O‘zbekistonning demografik holatida keskin yosharish jarayoni kuzatilyapti.
Mutaxassislar tomonidan aholi sonining o‘sishi eng qimmat kapital sifatida baholanadi. S&P xalqaro agentligining oxirgi hisobotida ham O‘zbekistonning demografik afzalliklarga egaligi qayd etilgandi: aholi tarkibining qariyb 90 foizi mehnat yoshida yoki mehnat yoshidan kichkina bo‘lib, bu taklifga asoslangan o‘sish imkoniyatini yaratadi.
2026 yilda O‘zbekiston iqtisodiyotini 6,6 foizga oshirish va yalpi ichki mahsulot hajmini 167 mlrd dollarga yetkazish rejalashtirilmoqda.
Prezident huzurida o‘tgan yig‘ilishlarda 2026 yil uchun mamlakatning asosiy iqtisodiy ustuvor yo‘nalishlari belgilab olindi. Davlat siyosatida asosiy e’tibor aniq iqtisodiy natijalarga erishish, investitsiyalarni keng jalb qilish va tarmoqlar samaradorligini oshirishga qaratiladi.
Ma’lum qilinishicha, 2025 yilda yalpi ichki mahsulot 7,7 foizga o‘sib, 147 mlrd dollardan oshgan. Iqtisodiy o‘sishning asosiy qismi xizmatlar sohasi hisobiga ta’minlangan.
Joriy yilda 50 mlrd dollar xorijiy investitsiya jalb qilish rejalashtirilgan. Shu bilan birga, investitsiya loyihalarini amalga oshirishda ularning samaradorligi va eksportga yo‘naltirilganligi ustidan qat’iy nazorat o‘rnatiladi.
Sanoatni kamida 8,5 foizga oshirish, avtomobil ishlab chiqarish hajmini 510 mingtaga yetkazish va mahalliy kooperatsiyani kengaytirish vazifalari qo‘yildi.
Qurilish sohasida hajmni 400 trln so‘mga yetkazish va kamida 17 foizlik o‘sishni ta’minlash rejalashtirilgan. Ijtimoiy va ishlab chiqarish infratuzilmasini rivojlantirish uchun budjetdan 40 trln so‘m mablag‘ ajratiladi.
Shuningdek, 2026 yilda kichik va o‘rta biznesda energiya samaradorligini oshirish, gaz va elektr energiyasi sarfini qisqartirish bo‘yicha choralar ko‘riladi.
Eksportni diversifikatsiya qilish, yangi bozorlar va mahsulotlar hisobiga uni oshirish, shuningdek ichki bozorda narx-navo barqarorligini ta’minlash ham ustuvor vazifalar sifatida belgilandi.
Barcha islohotlar “hujjatdan natijaga” tamoyili asosida amalga oshiriladi va ularning ijrosi qat’iy nazorat ostida bo‘ladi.
2026 yil yanvar oyida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 668,2 mlrd so‘mlik qog‘oz va qog‘oz mahsulotlari ishlab chiqarildi. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 17,8 foizga oshgan.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yilning yanvar oyida mamlakatda yirik korxonalar tomonidan jami 668,2 mlrd so‘mlik qog‘oz va qog‘oz mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Qayd etilishicha, mazkur ko‘rsatkich 2025 yilning mos davriga nisbatan 17,8 foizga o‘sgan. Bu esa qog‘oz sanoatida ishlab chiqarish hajmi sezilarli darajada oshganini ko‘rsatadi.
Hududlar kesimida eng yuqori ko‘rsatkich Toshkent shahrida qayd etilgan bo‘lib, bu yerda 281 mlrd so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan. Keyingi o‘rinlarda Toshkent viloyati — 206,1 mlrd so‘m, Andijon viloyati — 49,2 mlrd so‘m, Samarqand viloyati — 34,4 mlrd so‘m va Farg‘ona viloyati — 32,4 mlrd so‘mni tashkil etgan.
Shuningdek, Xorazm viloyatida 22,1 mlrd so‘m, Namangan viloyatida 20,2 mlrd so‘m, Buxoro viloyatida 11,1 mlrd so‘m, Jizzax viloyatida 4 mlrd so‘m, Sirdaryo viloyatida 3 mlrd so‘m, Navoiy viloyatida 2,1 mlrd so‘m va Qashqadaryo viloyatida 1,6 mlrd so‘mlik qog‘oz mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Eng past ko‘rsatkichlar esa Surxondaryo viloyatida 0,5 mlrd so‘m va Qoraqalpog‘iston Respublikasida 0,3 mlrd so‘mni tashkil etgan.
Rubl keskin «sho‘ng‘imoqda». Bayramdan keyin vaziyat qanday bo‘ladi?
Source link
Xizmatlar bozorining qariyb 40 foizi poytaxt Toshkent shahri hissasiga to‘g‘ri keladi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar oyida O‘zbekistonda ko‘rsatilgan bozor xizmatlari hajmi 80,5 trln so‘mni tashkil etdi.
Hududlar kesimida bozor xizmatlari hajmi quyidagicha:
Qoraqalpog‘iston Resp. – 2,5 trln so‘m
Andijon viloyati – 3,9 trln so‘m
Buxoro viloyati – 3,1 trln so‘m
Jizzax viloyati – 1,7 trln so‘m
Qashqadaryo viloyati – 3,9 trln so‘m
Navoiy viloyati – 1,9 trln so‘m
Namangan viloyati – 4,1 trln so‘m
Samarqand viloyati – 5,9 trln so‘m
Surxondaryo viloyati – 2,6 trln so‘m
Sirdaryo viloyati – 1 trln so‘m
Toshkent viloyati – 5,2 trln so‘m
Farg‘ona viloyati – 5,3 trln so‘m
Xorazm viloyati – 2,7 trln so‘m
Toshkent shahri – 32,3 trln so‘m.
O‘zbekiston Milliy banki o‘z mulk ob’yektlarini E-auksion elektron (https://e-auksion.uz/home) savdo platformasi orqali sotmoqda. Ushbu aktivlarni shaffof shartlar asosida xarid qilish mumkin, potensial xaridorlar esa takliflar bilan oldindan tanishib, o‘zlariga mos variantlarni tanlashlari mumkin.
Qulaylik yaratish va xaridorlarni tezkor xabardor qilish maqsadida “NBU MULKLAR MARKAZI” Telegram-guruhi (https://t.me/+y1TR4UMS1hAyOTIy) tashkil etilgan bo‘lib, unda auksionga qo‘yilgan ob’yektlar va ularni xarid qilish imkoniyatlari to‘g‘risidagi ma’lumotlar muntazam e’lon qilib boriladi.
Mavjud ob’yektlar haqida batafsil ma’lumotni Telegram-guruh (https://t.me/+y1TR4UMS1hAyOTIy) orqali yoki quyidagi telefon raqamiga qo‘ng‘iroq qilib bilib olishingiz mumkin:
☎️ +998 93 111-55-11
Toshkentda bayram kunlari jamoat transporti uchun maxsus jadval joriy etildi
Coca-Cola O‘zbekistonda Ramazon oyida bir qator xayriya tashabbuslarini amalga oshirdi
O‘zbekiston 2026 yilda 167 mlrd dollarlik YaIMga erishishni rejalashtirmoqda
-
Dunyodan2 days ago
Eron Hormuz boʻgʻozi orqali cheklangan oʻtishga ruxsat beradi
-
Turk dunyosi4 days agoTurkiyaning Baykal K2 bir tomonlama hujumga uchragan uchuvchisiz samolyotining toʻda harakatini sinovdan oʻtkazdi
-
Jamiyat2 days ago
Tadbirkor boshpanasiz bo‘lgan 5 ta oilani uy-joy bilan ta’minladi
-
Jamiyat3 days ago
Ichki ishlar xodimlarining qo‘pol muomalasi va tergov sifatidan norozilik ko‘paygan – Prezident
-
Iqtisodiyot2 days agopayme Tez QR orqali to‘lovni 3% keshbek bilan ishga tushirmoqda
-
Siyosat24 hours agoSoʻnggi savdo maʼlumotlariga koʻra, Oʻzbekiston temir yoʻllari importi eksportdan 2,5 barobar koʻp
-
Iqtisodiyot3 days agoMetandan go‘shtgacha. Narxi keskin oshgan mahsulot va xizmatlar
-
Iqtisodiyot4 days ago«Yomg‘ir va qorda ham foydalanishga tayyor bo‘ladi» – Toshkent-Andijon pulli yo‘li haqida nimalar ma’lum?