Iqtisodiyot

O‘zbekistonda tug‘ilishlar ketma ket ikkinchi yil qisqardi. Sabab nima?

Published

2 months ago

January 31, 2026

2025 yil davomida O‘zbekistonda 879,6 mingta tug‘ilish qayd etildi. Bu oxirgi 5 yillikdagi eng past ko‘rsatkich. Xususan, tug‘ilishlar soni 2024 yilga nisbatan 46,8 ming kishiga yoki 5 foizga, 2023 yilga nisbatan esa 82,4 ming kishiga yoki 8,5 foizga qisqardi.

2026 yilning 1 yanvar holatiga O‘zbekistonning doimiy aholisi soni 38 mln 236 ming kishini tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 1,8 foizga ko‘paydi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.

Vafot etganlar soni 177,1 ming kishini, har ming aholiga nisbatan o‘lim koeffitsiyenti 4,7 promilleni tashkil etdi. Vafot etganlar soni 2025 yilda 2024 yilning mos davriga nisbatan 2,7 ming nafarga ko‘paygan.

2025 yilda O‘zbekistonda 454,7 ming nafar o‘g‘il bola, 424,9 ming qiz bola tug‘ilgan. Bunda respublika bo‘yicha har 100 qiz bolaga 107 nafar o‘g‘il bola to‘g‘ri kelgan.

Nega aholi kamayyapti?

Iqtisodchi Mirkomil Xolboyev yillar kesimida O‘zbekistondagi tug‘ilish dinamikasini tahlil qilgan holda, qisqarishni «mavsumiylikka» xos xususiyat sifatida baholagandi.

«Mustaqillikdan yangi asrgacha bo‘lgan iqtisodiy qiyinchilik va tiklanish davrida tug‘ilishning pasayishi odatiy holga aylanib qolgandi. 1992-2000 yillarda faqatgina 1995 yilda tug‘ilish 3,2 foiz o‘sgan bo‘lsa, qolgan barcha yillarda chuqur pasayishi kuzatilgan. Xo‘sh, kuzatilayotgan qisqarish yaqin tariximizda kuzatilgani kabi bir yillikmi yoki uzoq davom etuvchi demografik muammolarning boshlanishimi?

Bu savolga aniq javob topish qiyin, lekin menimcha, hozirgi pasayish chuqur muammolarni ifoda etmaydi. Buning asosiy sababi 1992-2001 yillardagi tug‘ilishning pasayishi hisoblanadi. O‘sha yillarda tug‘ilishlar soni qariyb 30 foizga kamaygan. Masalan, mustaqillikning ilk yillarida 700 mingdan ko‘proq bola tug‘ilgan bo‘lsa, yangi asrga kelib bu ko‘rsatkich 500 minggacha qisqardi. Hozirga kelib mustaqillikning ilk davrida tug‘ilgan insonlar farzand ko‘rish davridan o‘tmoqda va ayni chuqur pasayish davrida tug‘ilganlar mamlakatdagi tug‘ilishlar sonida asosiy rol o‘ynay boshlagan. Bu esa tabiiy ravishda tug‘ilishning kamayishiga olib kelayotgan bo‘lishi mumkin», deya yozgandi Xolboyev.

Urbanizatsiya effekti

Qishloq joylarda tug‘ilishning nisbatan yuqori darajasi ishchi kuchining ko‘payishiga olib keldi va odamlar shaharlarga ko‘chib o‘tdi hamda urbanizatsiya darajasi oshdi. Tug‘ilishlar sonining qisqarayotganiga urbanizatsiyalashuv darajasining kengayishi ham ta’sir qilayotgan bo‘lishi mumkin. Shahar oilalarida bolalar soni an’anaviy ravishda kamroq bo‘ladi. Sababi oddiy: uy-joy qimmat, ta’lim va sog‘liqni saqlash xarajatlari ham yuqori. Shuningdek, ayollar o‘rtasida oliy ta’limga qamrab olinganlik darajasining oshishi va ularning mehnat bozoridagi ishtiroki ortib boryapti. Bu esa kechroq oila qurish yoki farzandlar sonini rejalashtirish tendensiyasini kuchaytiradi. Global miqyosida ham bunday demografik o‘zgarish deyarli barcha rivojlanayotgan mamlakatlarda kuzatilgan.

Umuman olganda, O‘zbekistonda tug‘ilish kamayishi bilan kuzatilayotgan tendensiya ko‘proq tug‘ish yoshidagi insonlar sonining oldingi avlodga nisbatan kamligi bilan izohlanishi mumkin. Pasayish chuqur demografik muammolar yuzaga kelayotganini ko‘rsatmaydi. Butun dunyoda global muammoga aylanib borayotgan aholining keksayish jarayoni tobora ko‘proq mamlakatlarni qamrab olayotgan bir paytda O‘zbekistonning demografik holatida keskin yosharish jarayoni kuzatilyapti.

Mutaxassislar tomonidan aholi sonining o‘sishi eng qimmat kapital sifatida baholanadi. S&P xalqaro agentligining oxirgi hisobotida ham O‘zbekistonning demografik afzalliklarga egaligi qayd etilgandi: aholi tarkibining qariyb 90 foizi mehnat yoshida yoki mehnat yoshidan kichkina bo‘lib, bu taklifga asoslangan o‘sish imkoniyatini yaratadi.

Source link

Iqtisodiyot

Xitoy Buxoroda 75 mln dollarlik “yashil” energiya loyihasini amalga oshiradi

Published

1 hour ago

March 18, 2026

xabarlar

O‘zbekistonda “yashil” energiya ishlab chiqarish va energiya saqlash tizimlarini rivojlantirishga qaratilgan yirik investitsiya loyihalari muhokama qilindi. Xitoyning yetakchi kompaniyalaridan biri Buxoro viloyatida 75 million dollarlik loyihani amalga oshirishga qiziqish bildirdi.

O‘zbekiston Bosh konsulxonasida Xitoyning Soltenia Technology Introduction (STI) kompaniyasi prezidenti o‘rinbosari Xao Jui bilan uchrashuv bo‘lib o‘tdi.

Muloqot chog‘ida mamlakatda quyosh issiqlik energiyasi va zamonaviy energiya saqlash texnologiyalarini joriy etish istiqbollari muhokama qilindi. Qayd etilishicha, STI kompaniyasi ushbu yo‘nalishda dunyodagi yetakchi tuzilmalardan biri hisoblanadi.

Xitoy tomoni Buxoro viloyatida sanoat parki uchun integratsiyalashgan issiqlik va fotoelektrik “yashil” energiya tizimini barpo etishga qiziqish bildirib, mazkur loyihaning umumiy qiymati 75 million AQSh dollarini tashkil etishi ma’lum qilindi.

Shuningdek, kompaniya O‘zbekistondagi sanoat korxonalari va obektlarini quyosh energiyasi bilan ta’minlashga qaratilgan, qiymati 50 million dollarlik yana bir loyihani ham ko‘rib chiqishga tayyorligini bildirdi.

Ushbu tashabbuslar mamlakatimizda “yashil” iqtisodiyotga o‘tish strategiyasini qo‘llab-quvvatlash, energiya samaradorligini oshirish va hududlarning energetik mustaqilligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi.

Source link

Iqtisodiyot

07:15 Agrar yerlar geografiyasi: qaysi davlatlar yetakchi?

Published

5 hours ago

March 18, 2026

xabarlar

07:15

Agrar yerlar geografiyasi: qaysi davlatlar yetakchi?

Source link

Iqtisodiyot

ertadan dollar kursi yana oshadi

Published

8 hours ago

March 18, 2026

xabarlar

Markaziy bank 2025-yil 18-martdan valyutalarning yangi kursini belgiladi.

AQSh dollari 37,79 so‘mga oshib, 12 129,01 so‘m etib belgilandi.

Yevro kursi 124,53 so‘mga oshdi va 13 968,98 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 175,25 so‘m (+156,80).

Rossiya rubli 147,99 so‘m etib belgilandi (-1,17).

Source link

Iqtisodiyot

payme’dagi «Keyinroq to‘lash» xizmati nima va u qachon kerak bo‘lishi mumkin?

Published

9 hours ago

March 17, 2026

xabarlar

Ba’zida xarid yoki xizmat uchun hoziroq to‘lov qilish kerak bo‘ladi, lekin mablag‘ biroz keyinroq tushishi aniq. Shunday vaziyatlar uchun payme ilovasida “Keyinroq to‘lash” xizmati mavjud. U qanday ishlashi va qaysi paytlarda asqotishini tushuntiramiz.

Bu qanday xizmat?

“Keyinroq to‘lash” — bu payme ilovasidagi xizmat bo‘lib, u to‘lov vaqtida kartangizda mablag‘ bo‘lmasa ham to‘lovni amalga oshirish imkonini beradi.

Xarid haqi darhol to‘lanadi. Sarflangan summani 10 kun ichida qaytarish lozim. Agar ushbu muddatga amal qilinsa, to‘lov summasi oshmaydi. 11-kundan boshlab esa to‘lov summasidan kelib chiqib, xizmat uchun haq hisoblanadi.

Eng muhimi, qo‘shimcha sozlamalarni amalga oshirish shart emas. To‘lov paytida shunchaki “Keyinroq to‘lash” tugmasini bosish kifoya — to‘lov darhol o‘tadi, ilovada esa qaytarilishi kerak bo‘lgan summa va muddat ko‘rinib turadi.

Bu qachon qulay bo‘lishi mumkin:

Kutilmagan vaziyatlar. Masalan, oylik kechiksa yoki karta vaqtincha ishlamay qolsayu, xaridni aynan hozir amalga oshirish kerak bo‘lsa. Hech kimdan qarz so‘rab o‘tirmasdan, “Keyinroq to‘lash” xizmatidan foydalanib to‘lovni amalga oshirish mumkin.
Hamma pullar naqd bo‘lganda. Internet, mobil aloqa yoki TV uchun to‘lov qilish kerak, ammo kartada pul yo‘q. Bunday holda ushbu xizmat orqali to‘lov qilsa bo‘ladi.
Kutilmagan xarajatlar. Kafedagi hisob kutilganidan ko‘proq chiqsa yoki do‘stlar bilan uchrashuvga to‘satdan taklif tushib qolsa, servis orqali to‘lov qilib, mablag‘ni keyinroq qaytarish mumkin.

Ushbu xizmat hamkor — “TBC BNPL” ” MChJ tomonidan taqdim etiladi. Xizmat haqida batafsil ma’lumot bilan payme saytida tanishish mumkin.

Source link

Iqtisodiyot

Metandan go‘shtgacha. Narxi keskin oshgan mahsulot va xizmatlar

Published

17 hours ago

March 17, 2026

xabarlar

Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, yillik nisbatda suyakli mol go‘shti 22,4 foiz, suyaksiz mol go‘shti 24 foiz, qo‘y go‘shti 27,4 foizga qimmatlashdi. Nooziq-ovqat mahsulotlari tarkibida nikoh uzugi (+32,1 foiz) va metan (+30,3 foiz) narxlarida keskin oshish kuzatilgan. Xizmatlar sektorida esa shaxsiy transport vositalarini sug‘urtalash (+281,8 foiz) hamda tarmoq gaz (+39,2 foiz) narxlarida katta o‘sish qayd etilgan.

Markaziy bank 2026 yilning fevral oyi holatiga inflatsiya ko‘rsatkichlarini e’lon qildi.

Umumiy yillik inflatsiya 2022 yilda 12,3 foiz bo‘lgan, 2023 yilda 8,8 foiz, 2024 yilda biroz oshib, 9,8 foiz, 2025 yilda esa 7,3 foizga tushgandi. 2026 yilning fevral oyi holatiga ham bu ko‘rsatkich 7,3 foizni tashkil etgan.

Oziq-ovqat mahsulotlari

Infografikaga ko‘ra, ba’zi oziq-ovqatlar narxi sezilarli darajada pasaygan, boshqalari esa keskin oshgan:

Yillik hisobda qovoq (-57,1 foiz), baqlajon (-31 foiz), tarvuz (-26,3 foiz), sarimsoq (-22,9 foiz) va shaftoli (-22,8 foiz) narxlari sezilarli darajada pasaydi.

Hisobot davrida quyidagi mahsulotlar narxlari keskin qimmatlagan:

Limon (+90 foiz);
Qo‘y go‘shti (+27,4 foiz);
Suyaksiz mol go‘shti (+24 foiz);
Suyakli mol go‘shti (+22,4 foiz);
Qiyma (+17,5 foiz).

Iste’mol narxlari indeksi savatidagi umumiy 167 turdagi oziq-ovqat mahsulotlaridan 150 tasining (90 foiz) yillik narx o‘sishi 10 foizdan past bo‘lgan.

Avvalroq prezident boshchiligidagi yig‘ilishda yanvar oyida inflatsiyaning 45 foizi oziq-ovqat mahsulotlari, ayniqsa 13 foizi go‘sht hisobidan bo‘lganiga urg‘u berilib, go‘shtda importga qaramlikni qisqartirish uchun ozuqa masalasini hal qilish kerakligi ta’kidlab o‘tilgandi.

Nooziq-ovqat tovarlar

Nooziq-ovqat mahsulotlaridan yirik oshxona priborlari (-1,7 foiz), kichik maishiy priborlar (-1,5 foiz) arzonlagan.

Oltin narxlari global bozorda rekord darajada qimmatlashi zargarlik buyumlarida ham aks etgan – nikoh uzugi 32,1 foizga qimmatlagan.

Shuningdek, nooziq-ovqat mahsulotlari tarkibida metan (+30,3 foiz), gazeta (+17,5 foiz), jurnal (+15,3 foiz), propan (+9,7 foiz) narxlarida keskin oshish kuzatilgan.

Iste’mol narxlari indeksidagi 252 turdagi nooziq-ovqat mahsulotlarining 233 tasi (92 foiz) bo‘yicha yillik narx o‘sishi 10 foizdan kam bo‘lgan.

Xizmatlar

Yillik hisobda pul o‘tkazmalari uchun haq to‘lash narxlari 5,6 foizga, ichki aviareyslar 3,5 foizga, nodavlat OTMda o‘qish 0,5 foizga arzonlagan.

Narxi eng ko‘p qimmatlagan xizmat shaxsiy transport vositalarini sug‘urtalash bo‘ldi – hisobot davrida bu xizmat narxi 281,8 foizga oshgan. Shuningdek, trolleybusda yo‘l haqi (+100 foiz), tarmoq gaz (+39,2 foiz), haydovchilik kurslari (+38,5 foiz) va sovuq suv (+35,1 foiz) narxlarida ham keskin qimmatlashish kuzatilgan.

Iste’mol narxlari indeksidagi 98 turdagi xizmatlarning 69 tasi (70 foiz) bo‘yicha yillik narx o‘sishi 10 foizdan past bo‘lgan.

Oxirgi yillarda inflatsiya dinamikasining o‘zgarishi

2016 yilda yillik inflatsiya 9,7 foizni tashkil etgan bo‘lsa, 2017 yilda bu ko‘rsatkich keskin oshib, 18,8 foizga yetgan va oxirgi 10 yillikdagi eng yuqori darajasi sifatida qayd etilgan. Keyingi yillarda nisbiy pasayish kuzatilgan: 2018 yilda 14,3 foiz, 2019 yilda 15,2 foiz. 2020 yildan boshlab inflatsiya bosqichma-bosqich sekinlashib, 2021 yilda 10 foiz darajasida shakllangan. 2022 yilda tashqi iqtisodiy omillar ta’sirida inflatsiya yana biroz oshib, 12,3 foizga yetgan bo‘lsa-da, 2023 yilda 8,8 foizgacha pasaygan. 2024 yilda 9,8 foizlik inflatsiya qayd etilgan bo‘lsa, 2025 yilda bu ko‘rsatkich 7,3 foizgacha pasaydi.

Manba: Progressiv islohatlar markazi

Source link