Iqtisodiyot
O‘zbekistonda aholini ro‘yxatga olish uchun taxminan 150 mlrd so‘m sarflanadi
Statistika qo‘mitasining Kun.uzʼga ma’lum qilishicha, aholini ro‘yxatga olish tadbirlari uchun dastlabki rejalashtirilgan xarajatlar (1,5 trln so‘m) 10 barobarga qisqartirilgan. 2026 yilda boshlanadigan yirik tadbirda aholi bilan birga qishloq xo‘jaligi ham ro‘yxatga olinadi.
19 sentabr kuni prezidentning «O‘zbekiston Respublikasida aholi va qishloq xo‘jaligini ro‘yxatga olish tadbirini o‘tkazish to‘g‘risida»gi 173-sonli farmoni e’lon qilindi.
Unga ko‘ra, ro‘yxatga olish tadbiri 2026 yilning 15 yanvaridan 28 fevraligacha o‘tkaziladi. Dastlabki 17 kun jarayon internet orqali amalga oshirilsa, keyingi muddatda “mahalla yettiligi” ishtirokida uyma-uy yurib o‘tkaziladi.
Statistika qo‘mitasining Kun.uzʼga ma’lum qilishicha, jarayonning bir qismi internet orqali amalga oshirilishi va tadbirda qishloq xo‘jaligini ro‘yxatga olish parallel o‘tkazilishi sarf-xarajatlarni qisqartiradi.
“Dastlabki rejalarimizga ko‘ra, ro‘yxatga olish tadbirlari uchun 1,5 trln so‘m mablag‘ sarflanishi kerak edi. Lekin xarajatlarni 10 barobarga qisqartirdik – 2026 yildagi aholini ro‘yxatga olish tadbirlariga taxminan 150 mlrd so‘m sarflanishi kutilyapti. Aniq raqamlar yaqin kunlarda e’lon qilinadigan hukumat qaroridan joy oladi”, – deydi qo‘mita matbuot kotibi Usmon Abdurasulov.
Xarajatlarning asosiy qismi tadbirda ishtirok etuvchi mahalla xodimlarini rag‘batlantirish hamda targ‘ibot ishlarini tashkil etishga yo‘naltiriladi.
Shuningdek, qo‘mita mas’uli Kun.uz’ning jarayonlar nega qishda, sovuq mavsumda o‘tkazilayotgani haqidagi savoliga javob berdi.
“Avvalgi rejalarimizga ko‘ra, tadbir oktyabr oyida o‘tkazilishi kerak edi, chunki bu paytda mehnat migrantlari uylariga qaytadi. Lekin keyinchalik qishloq xo‘jaligini ro‘yxatga olish ham parallel amalga oshirilishini hisobga olib, ekish va yig‘im-terim paytiga to‘g‘ri kelmaydigan muddatni tanladik. Yanvar-fevralda ko‘pchilik uyda bo‘ladi”, – dedi u.
Usmon Abdurasulovning qo‘shimcha qilishicha, “mahalla yettiligi” ro‘yxatga olishga jalb etiladi, ammo bundan mahalla raislari va mahalla posbonlari mustasno. “Chunki mahalla raislari yoshi katta kishilar, ularni jarayonga jalb qila olmaymiz. Mahalla posbonlarining ham o‘z muhim ishlari bor”, – dedi qo‘mita mas’uli.
Nega O‘zbekistonda aholi ro‘yxatga olinyapti?
Milliy statistika qo‘mitasi raisi Behzod Hamroyevning ta’kidlashicha, ro‘yxatga olish nafaqat demografik tarkib va yashash sharoitlari haqida ma’lumot beradi, balki oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, ijtimoiy-iqtisodiy dasturlarni ishlab chiqish, demografik rivojlanish hamda shaharsozlik loyihalarini belgilashda muhim manba bo‘ladi.
“Statistika qo‘mitasi, Mahallalar uyushmasi va Qishloq xo‘jaligi vazirligiga keng ko‘lamli tushuntirish ishlarini olib borish vazifasi yuklatildi. 3-3,5 oy davomida jamoatchilikka tadbirning ahamiyati, shaxsga doir ma’lumotlar xavfsizligi bo‘yicha batafsil ma’lumot beriladi.
Hududiy komissiyalar tashkil etildi, dastlabki xatlov ishlari boshlandi. Endi savollar va moddiy-texnika imkoniyatlar yuzasidan amaliy tayyorgarlik olib borilmoqda”, – dedi Behzod Hamroyev.
Ma’lumot uchun
O‘zbekistonda aholini oxirgi marta ro‘yxatga olish ishlari 1989 yilda o‘tkazilgan. Mustaqillikdan keyin bu jarayon ilk bor 2026 yilda amalga oshiriladi.
Ro‘yxatga olish natijalari mamlakatning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishi, resurslarni rejalashtirish va hududiy dasturlarni belgilashda asosiy manba sifatida xizmat qilishi kutilmoqda.
Aholi va qishloq xo‘jaligini ro‘yxatga olish nafaqat demografik jarayonlarni tahlil qilish, balki iqtisodiy rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqish, ijtimoiy xizmatlar bilan ta’minlash, urbanizatsiya jarayonlarini boshqarish, mehnat bozori muvozanatini saqlash, ta’lim, sog‘liqni saqlash, ijtimoiy himoya tizimlarini samarali tashkil etish uchun zarur poydevor vazifasini bajaradi.
Adliya vazirligi Kripto-aktivlar aylanmasi sohasidagi xizmatlar provayderlari faoliyatini litsenziyalash tartibi to‘g‘risidagi nizomga kiritilgan o‘zgartirish va qo‘shimchalarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazdi. Hujjat 2026-yil 29-iyunda 3380-3 raqami bilan ro‘yxatdan o‘tgan.
Yangi tartibga ko‘ra, xizmatlar provayderlari jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish hamda ommaviy qirg‘in qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurash sohasida xalqaro hamkorlikda ishtirok etmaydigan davlatlarda doimiy yashaydigan, bo‘lib turgan yoki ro‘yxatdan o‘tgan shaxslar tomonidan boshqarilishi mumkin emas.
Endilikda xizmatlar provayderlari litsenziyalovchi organ bilan qator qarorlarni majburiy tarzda kelishishi lozim. Jumladan, ustav kapitalidagi ulushlarni jismoniy va yuridik shaxslarga, shu jumladan norezidentlarga realizatsiya qilish litsenziyalovchi organ bilan kelishiladi.
Shuningdek, tashkilot rahbari, uning o‘rinbosarlari hamda jinoiy daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish va ommaviy qirg‘in qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish bo‘yicha tarkibiy bo‘linma rahbarini almashtirish ham oldindan kelishuv asosida amalga oshiriladi.
Nizomga muvofiq, litsenziyalovchi organ kelib tushgan arizani qabul qilgan kundan boshlab 10 ish kuni ichida kelishish yoki rad etish haqida qaror qabul qiladi.
Bunda kelishish bo‘yicha arizani ko‘rib chiqish va qaror qabul qilish uchun hech qanday yig‘im undirilmaydi.
Yanvar–mart oylarida O‘zbekiston rezidentlari xorijiy aktivlarga 153,1 mln dollar to‘g‘ridan to‘g‘ri investitsiya kiritdi. Bu – o‘tgan yilning mos davridagi ko‘rsatkich (4,7 mln dollar)dan 33 barobarga ko‘p. Mazkur tarixiy o‘sish – O‘zbekiston rezidentlariga AQShda investitsiya faoliyatini olib borish uchun hukumatdan ruxsat olish tartibi 2026 yil 1 yanvardan boshlab bekor qilinishi ortidan ro‘y bermoqda.
AQShning Chikago shahri / Foto: Kun.uz
2026 yil I choragida O‘zbekiston rezidentlarining xorijiy aktivlarga kiritgan to‘g‘ridan to‘g‘ri investitsiyalari 153,1 mln dollarni tashkil etdi.
Taqqoslash uchun, 2024 va 2025 yillar I choragida mazkur ko‘rsatkich mos ravishda 3,5 mln va 4,7 mln dollarni tashkil etgan.
Ushbu ma’lumot – Markaziy bank e’lon qilgan to‘lov balansi hisobotida keltirib o‘tilgan.
Qayd etilishicha, birinchi chorakda norezidentlarning O‘zbekistonga kiritgan to‘g‘ridan to‘g‘ri investitsiyalari 702 mln dollarni tashkil qilgan. Bu – 2025 yilning mos davridagi 761,7 mln dollardan kam, ammo 2024 yilning birinchi choragidagi 380,1 mln dollardan yuqori.
Xorijga investitsiya erkinligining kengayishi
O‘zbekiston prezidentining 2025 yil 11 noyabrdagi “Amerika-O‘zbekiston ishbilarmonlik va investitsiya kengashini tashkil etish to‘g‘risida”gi farmoni hamda O‘zbekiston Markaziy bankining 16 dekabr kungi qarori bilan, 2026 yil 1 yanvardan boshlab O‘zbekiston rezidentlari uchun AQShda ro‘yxatga olingan kompaniyalarga investitsiya kiritishda hukumat ruxsatini olish talabi bekor qilindi.
Ilgari 10 ming dollardan ortiq qiymatdagi investitsiya amaliyotlari uchun ruxsatnoma talab qilinardi.
2026 yil 1 yanvardan boshlab esa, O‘zbekiston rezidentlari AQShdagi investitsiya faoliyati bo‘yicha quyidagi imkoniyatlarga ega bo‘ldi:
kompaniya tashkil etish (ustav kapitalini shakllantirish), Amerika kompaniyasidagi ulush yoki aksiyalarni sotib olish uchun AQShga pul o‘tkazish;
mablag‘larni AQShdagi o‘z filiallarining aylanma kapitalini to‘ldirishga yo‘naltirish;
buni istalgan miqdorda, hisobvaraqlardagi o‘z mablag‘laridan kelib chiqib amalga oshirish.
Mazkur erkinliklar faqat AQShga investitsiya faoliyatiga taalluqli edi. Ammo Markaziy bankning 2 iyun kungi qarori bilan, o‘zbekistonliklarning boshqa mamlakatlarga investitsiya kiritish imkoniyatlari ham kengaytirildi.
2026 yil 17 sentabrdan kuchga kiradigan qarorga asosan, jismoniy shaxslar bir kalendar yil davomida 10 000 AQSh dollari ekvivalentidan yuqori bo‘lmagan summada alohida ruxsat olmagan holda chet elda investitsiya faoliyatini amalga oshirishi, ya’ni chet eldagi korxonalarning ustav kapitalini shakllantirish yoki ulushli ishtirok etishi (kompaniya aksiyasini sotib olishi) mumkin.
Shuningdek, davlat ulushi mavjud bo‘lmagan korxonalarga bir kalendar yil davomida 200 000 AQSh dollari (davlat ulushi mavjud korxonalarga – 100 000 AQSh dollari) ekvivalentidan yuqori bo‘lmagan summada chet elda investitsiya faoliyatini amalga oshirishiga ruxsat etiladi. Gap – chet eldagi korxonalarning ustav kapitalini shakllantirish yoki ulushli ishtirok etish, chet elda filiallar, vakolatxonalar va savdo uylari faoliyatini tashkil etish haqida ketmoqda.
Shuningdek, davlat ulushi mavjud bo‘lmagan korxonalar 100 000 AQSh dollari (davlat ulushi mavjud korxonalar – 50 000 AQSh dollari) ekvivalentidan yuqori bo‘lmagan summada chet eldagi o‘z filiallari va vakolatxonalarini aylanma mablag‘lar bilan to‘ldirish huquqiga ega bo‘ladi.
Uyiga quyosh paneli o‘rnatib davlatga elektr energiyasi sotgan 60 mingdan ortiq aholiga, kechikish sababiga izoh berilmagan holda, aprel-may oylari uchun 156 mlrd so‘m subsidiya to‘lab berildi. Subsidiya oluvchilar soni mart oyiga nisbatan 15 ming nafarga yoki 33 foizga ko‘paygan. Ayni paytda tadbirkorlar oldidagi xuddi shunday qarzdorlik masalasida yangilik bo‘lganicha yo‘q.
O‘zbekiston hukumati “Quyoshli xonadon” dasturi doirasida jismoniy shaxslar oldidagi subsidiya qarzdorliklarini to‘lab bermoqda.
Soliq qo‘mitasi xabariga ko‘ra, joriy yilning aprel-may oylarida 60 193 nafar jismoniy shaxs “Quyoshli xonadon” dasturidan foydalanib, elektr tarmoqlariga uzatilgan 156 125 388 kWh quyosh energiyasi uchun davlat budjetidan 156 mlrd 125 mln so‘m subsidiya oladi (1 kWh uchun 1000 so‘mdan).
Subsidiyaning eng katta qismi Xorazm (29,1 mlrd so‘m) va Buxoro (27,1 mlrd) viloyatlari hamda Qoraqalpog‘iston Respublikasiga (19,1 mlrd) to‘g‘ri keladi.
“Quyoshli xonadon” dasturi bo‘yicha aprel-may oylaridagi subsidiya pullari – jami 9 million 386 ming so‘m hisobimga tushdi”, – deyiladi 2 iyul kuni obunachilardan biri Kun.uz’ga yuborgan videoda.
Kun.uz’ning yana bir mushtariysi ikki oy uchun 9,5 mln so‘m subsidiya olganini ma’lum qildi. Avvalroq ikki oylik qarzdorliklar yuzasidan fuqarolar murojaatlarini yoritgan, bu mavzuda iqtisodchi Otabek Bakirov bilan suhbat ham tashkil etgan edik.
Bakirovning e’tibor qaratishicha, jismoniy shaxslarga ikki oylik subsidiyalar to‘lana boshlagan bo‘lsa-da, tadbirkorlar tomonidan quyosh panellari orqali tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi uchun yarim yilga yaqin yig‘ilib qolgan qarzdorliklarni to‘lash borasida hozircha o‘zgarish kuzatilmayapti.
Iqtisodchi avvalroq Kun.uz’ga bergan intervyusida quyosh panellaridan umumiy elektr tarmog‘iga uzatilayotgan energiya uchun subsidiyalarning hech qanday izohsiz to‘xtatilganini “ishonchga putur yetkazuvchi holat” deb baholagandi. U hukumatni investorlar bilan dastlab qanday kelishuv tuzilgan bo‘lsa, o‘sha majburiyatlarga amal qilishga chaqirgandi.
E’tiborlisi, subsidiya to‘lovlari nega to‘xtab qolgani yuzasidan na Energetika vazirligi, na Iqtisodiyot va moliya vazirligi rasmiy izoh berdi. Soliq qo‘mitasining 2 iyul kungi bayonotida ham kechikish sabablariga to‘xtalinmagan.
Bayonotda aprel-may oylari uchun “Quyoshli xonadon” dasturi doirasida 60 193 nafar jismoniy shaxsga 156,1 mlrd so‘m subsidiya to‘lanayotgani aytilgan. Taqqoslash uchun, joriy yil yanvar–mart oylari uchun 45,2 ming nafar jismoniy shaxsga 73,9 mlrd so‘mdan ortiq shunday subsidiya to‘langan edi.
Joriy yil I choragida O‘zbekistonga pul o‘tkazmalari o‘tgan yilning mos davridan 13 foizga oshib, 3,8 mlrd dollarni tashkil etdi. Umumiy o‘tkazmalar tarkibida Rossiyadan jo‘natilgan mablag‘lar ulushi bir yil oldingidan 5,2 foiz punktga pasayib, 72,4 foizga tushdi. Mazkur davrda Rossiyada patent asosida ishlagan o‘zbekistonliklar soni 1,34 mln nafar bo‘lib, bu ko‘rsatkich yillik nisbatda 1,8 foizga kamaygan.
2026 yilning I choragida xorijga chiqqan O‘zbekiston fuqarolari soni 1,63 mln nafarni tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 11,6 foizga oshdi. Bu haqda Markaziy bankning mehnat bozori sharhida so‘z boradi.
Qayd etilishicha, mazkur davrda havo transportida tashilgan yo‘lovchilar soni o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 32 foizga oshib, 2,25 mln nafarni tashkil etgan.
Rossiya davlat statistikasi federal xizmatiga ko‘ra, 2026 yil I choragida Rossiyada patent asosida mehnat faoliyatini amalga oshirgan O‘zbekiston fuqarolari soni 1,34 mln nafarni tashkil qildi. Bu – o‘tgan chorakka nisbatan 8,8 foizga, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan esa 1,8 foizga kam. Mazkur kamayish mavsumiy omillar hamda tashqi mehnat bozori sharoitlaridagi o‘zgarishlar bilan izohlanishi mumkin.
Markaziy bankning qayd etishicha, mehnat migratsiyasi yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilish jarayoni davom etmoqda.
Xususan, Turkiyada migratsiya ruxsatnomasini olayotgan o‘zbekistonliklar soni oshib bormoqda. Turkiya Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Migratsiyani boshqarish organi ma’lumotlariga ko‘ra, I chorakda bunday ruxsatnomalar soni qariyb 70 mingtani tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 14 foizga oshgan.
Janubiy Koreyada bo‘lib turgan O‘zbekiston fuqarolari soni ham I chorakda barqaror o‘sishni davom ettirib, 99,6 ming nafarga yetdi.
Pul o‘tkazmalari
2026 yil I choragida O‘zbekistonga pul o‘tkazmalari hajmi 3,8 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi va o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 13 foizga oshdi.
Pul o‘tkazmalari tarkibida ham mamlakatlar kesimida diversifikatsiya davom etmoqda. Biroq, ushbu jarayonning sur’ati va davomiyligi tashqi mehnat bozorlari hamda asosiy hamkor davlatlardagi makroiqtisodiy sharoitlarga bog‘liq bo‘lib qoladi.
Xususan, 2026 yil I choragida Rossiyadan kelib tushgan pul o‘tkazmalarining ulushi o‘tgan yilning mos davridagi 77,6 foizdan 72,4 foizgacha pasaydi. Bu, asosan, yil boshidan patent to‘lovlarining oshishi, rubl kursining nisbatan mart oyida qadrsizlanishi, hamda mehnat migratsiyasi yo‘nalishlarining kengayishi bilan izohlanadi.
Shu bilan birga, umumiy pul o‘tkazmalarda Qozog‘istonning ulushi 1 foiz bandga oshib 4,1 foizni, Yevropa davlatlarining ulushi 1 foiz bandga oshib 3,3 foizni, Janubiy Koreyani ulushi 0,6 foiz bandga oshib 4,1 foizni tashkil etdi.
Boshqa davlatlar ulushi esa 2,6 foiz bandga oshib, 16,2 foizga yetdi.
Adliya vazirligi tomonidan Raqobat sohasidagi vakolatli davlat organining tadbirkorlik subyektlarida tekshiruvlar o‘tkazish faoliyatida «Xavfni tahlil etish» elektron tizimini joriy etish to‘g‘risidagi nizom davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi.
Nizomga ko‘ra, tadbirkorlik subyektlari faoliyatida qonunchilik buzilishi xavfi avtomatlashtirilgan tarzda baholanadi.
Xavf darajasi davlat organlari axborot tizimlari, statistik ma’lumotlar, murojaatlar, ommaviy axborot vositalari hamda boshqa qonuniy manbalardan olingan ma’lumotlar asosida aniqlanadi. Bunda tadbirkorlik subyektlaridan qo‘shimcha hujjat yoki ma’lumot talab qilinishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
Xavfni baholash iste’molchilar huquqlarini himoya qilish, raqobat, reklama, davlat xaridlari, tovar-xom ashyo birjalari faoliyati, shuningdek, dori vositalari va tibbiyot buyumlarining ulgurji hamda chakana savdosi sohalari bo‘yicha alohida mezonlar asosida amalga oshiriladi.
Tizimda huquqbuzarlik xavfi yuqori, o‘rta va past toifalarga ajratiladi. Yuqori va o‘rta xavf toifasiga kiruvchi subyektlarda profilaktika tadbirlari hamda tekshiruvlar qonunchilikka muvofiq tashkil etiladi.
Past xavf toifasiga kiruvchi tadbirkorlik subyektlarida esa tekshiruvlar o‘tkazilmaydi.
Shu bilan birga, elektron tizimda aniqlangan xavf darajasi tadbirkorlik subyektiga nisbatan to‘g‘ridan to‘g‘ri ta’sir choralarini qo‘llash uchun asos hisoblanmaydi.
«Oltin qalam» XX Milliy mukofoti g‘oliblarini taqdirlash marosimi boshlandi
Kripto xizmatlari uchun litsenziya talablari yanada kuchaytirildi
“Jim, ko’rinmas qotil” Yevropani dahshatga solmoqda
-
Dunyodan4 days agoEron Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtayotgan kemalarni ogohlantirdi
-
Sport4 days agoShomurodov jahon chempionatidagi deyarli imkonsiz gol muallifi bo‘ldi
-
Jamiyat4 days agoToshkent davlat agrar universiteti sport kompleksida yong‘in sodir bo‘ldi
-
Iqtisodiyot4 days ago“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?
-
Dunyodan1 day ago
Tojikistonning Togri-Badaxshon muxtor viloyati raisining jasadi topildi.
-
Iqtisodiyot2 days agoO‘zbekistonda benzin narxi rekord darajada qimmatlashdi. Sabab nima?
-
Jamiyat5 days agoOlimlar kimlar tezroq qarishini aniqlashdi
-
Mahalliy4 days ago
Birov bildi, birov bilmadi…