Iqtisodiyot
O‘zbekiston MDHning islomiy moliya markaziga aylanish potensialiga ega
Malayziya islom moliyasining yirik habiga aylanish uchun 40 yil sarflagan bo‘lsa, O‘zbekiston bor tajribadan foydalanib, qisqa muddatda mintaqaning islomiy moliya habiga aylanishi mumkin. Kun.uz suhbatlashgan soha mutaxassislari Iskandar Tursunov va Hayotjon Azimovga ko‘ra, bu imkoniyatdan foydalanish mamlakatga juda katta dividend olib keladi.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
ISLOMIY MOLIYa BOZORI – JAHON MIQYoSIDA O‘SIB BORAYoTGAN SeKTOR
Iskandar Tursunov Al-Muamalat Consulting MChJ asoschisi:
— Avvalo islom moliyasi bozori hajmiga to‘xtalsak. 2023 yildagi hisobot yakunlariga ko‘ra, ayni paytda global islom moliyasi bozori 4,9 trillion dollarga baholangan. Prognozlar shuni ko‘rsatmoqdaki, 2027-2028 yilga borib bu ko‘rsatkich 8 trillion dollarga yetishi mumkin. So‘nggi uch yil ichida islom moliyasida 11-12 foizlik intensiv o‘sish bo‘lyapti.
Buning ichida eng katta ulushga ega bo‘lgan soha – islomiy banklar. Agar 4,9 trillion dollarlik islom moliyasi bozoriga qaraydigan bo‘lsak, shuning ichida 70-73 foizi islomiy banklar ulushiga to‘g‘ri keladi. Bu degani taxminan 3,6 trillion dollar.
Joylashuv, davlatlardagi taqsimoti bo‘yicha agar qaraydigan bo‘lsak, eng ilg‘or davlatlar: Malayziya, Birlashgan Arab Amirliklari, Dubay, Indoneziya, Pokiston, Yevropa davlatlaridan Lyuksemburg, Buyuk Britaniya davlatlarida, Turkiyada ko‘rishimiz mumkin.
Islom moliyasi bu – moliyaviy tizim. Buni biz to‘g‘ri qabul qilishimiz kerak va uni jamiyatda, iqtisodiyotimiz, moliya sohasiga joriy qilishimiz kerak.
Rossiya tajribasiga qaraydigan bo‘lsak, 2022 yilning boshigacha Rossiyada islom moliyasini rivojlantirish, unga e’tibor berish juda sust darajada bo‘ldi. Chunki iqtisodiyotdagi vaziyat yaxshi edi, resurslarni sotish orqali.
2022 yildan e’tiboran xalqaro vaziyat o‘zgardi, G‘arb sanksiyalarni qo‘llashi oqibatida moliyaviy qiyinchilikka yuz tutdi Rossiya. Shunda ular e’tiborini arab davlatlariga, u yerdagi resurslarni jalb qilishga qaratib boshladi. Bu resurslar esa islom moliyasi orqali kirib kela oladi. Siyosiy iroda ko‘rsatib buni joriy qila boshlashdi.
Natijada arab davlatlaridan ixtisoslashgan tizimlar orqali 2023 yilda 130 milliard dollarga yaqin tovar aylanmasi, oldi-sotdi munosabatlari amalga oshirildi.
BOZORDAGI O‘SIShNING IKKI ASOSIY OMILI
Hayotjon Azimov “Al-Muamalat Consulting” MChJ eksperti:
— Islomiy moliya bozorining o‘sishida ikki asosiy omilni alohida ta’kidlash mumkin. Birinchisi — texnologiyalar asosida yangilanib, keng omma uchun qulay va tushunarli bo‘layotgan moliyaviy mahsulotlar. Ikkinchisi — aholi soni va undagi talabning oshib borayotgani.
Hozirgi kunda raqamli texnologiyalar islomiy moliyada katta rol o‘ynamoqda. Masalan, Malayziyada yaqinda ochilgan raqamli bank buning yaqqol misoli. Uning faoliyati boshlanganiga oz vaqt bo‘lishiga qaramay, u 125 milliard ringgit (taxminan 25 milliard dollar) miqdorida depozit jalb qilgan. E’tiborlisi — bu bankning faqat raqamli shaklda faoliyat yuritadi, biror fizik filiali yo‘q. Ammo shuncha qisqa vaqt ichida aholi ishonchini qozonib, yirik bozor ishtirokchisiga aylandi.
Texnologiyalar tufayli moliyaviy xizmatlar jamiyatning barcha qatlamlari uchun yanada ochiq va qulay bo‘lmoqda. Ilgari to‘lov amalga oshirish uchun bankka borish kerak bo‘lgan bo‘lsa, hozir buning uchun faqat smartfon yetarli. QR-kod orqali yoki raqamli ilovada bir necha soniyada moliyaviy operatsiyani amalga oshirish mumkin.
Bu — moliyaviy mahsulotlar tarafidan sodir bo‘layotgan o‘zgarish. Ammo aholi tarafidan ham islomiy moliyaga qiziqish ortib bormoqda. Bugungi kunda yurtimizda aholi orasidagi savollar, murojaatlar, talab darajasi shunchalik yuqorilamoqdaki, bu jarayonni endi raqamlar bilan emas, balki sifat bilan baholash kerak.
Islom moliyasidagi o‘sish keng ommaning qiziqishi asosida yuz bermoqda. Iqtisodiy qonuniyatga ko‘ra talab bo‘lsa, taklif paydo bo‘ladi. Aynan shunday jarayonni kuzatyapmiz: aholidagi diniy e’tiqod islomiy moliyaviy mahsulotlarga talabni orttirmoqda.
Bozordagi ushbu sur’at va talab O‘zbekistonning islomiy moliya habiga aylanish salohiyatini yanada mustahkamlaydi. Bizda aholi soni yuqori, moliyaviy bozorda islohotlar izchil amalga oshirilmoqda, raqamli texnologiyalar keng joriy etilyapti. Shu bois, bozorda bo‘shliq paydo bo‘lganda uni to‘ldiradigan startaplar ham tez paydo bo‘lmoqda. Kapital suvdek — qayerda imkoniyat bo‘lsa, o‘sha tarafga oqib boradi.
KAPITAL OQIMI UChUN TABIIY MANZIL
Iskandar Tursunov:
— O‘zbekiston ana shu kapital oqimi uchun tabiiy manzilga aylanishi mumkin. Islomiy moliyaga bo‘lgan rasmiy e’tirof va prezidentimiz tomonidan bildirilgan siyosiy iroda bu jarayonni yanada tezlashtirmoqda. Agar shunday yo‘nalishda davom etsak, mintaqada yetakchi mavqeni egallashimiz mumkin.
O‘zbekistonda islomiy moliyani rivojlantirish uchun huquqiy va institutsional baza yaratish ustuvor vazifalardan biridir. Hozirgi vaqtda Prezident administratsiyasi, Markaziy Bank, Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda boshqa tegishli idoralar islomiy banklar uchun alohida qonun loyihasini ishlab chiqish ustida ish olib borishmoqda. Ushbu qonun 2025 yilning iyul-avgust oylarida qabul qilinishi kutilmoqda.
Qonun qabul qilinsa, bu hozirda faoliyat yuritayotgan tijorat banklari ichida islomiy bank darchalarini ochish imkoniyatini sezilarli darajada kengaytiradi. Natijada xorijdagi islomiy moliyaviy institutlar to‘g‘ridan to‘g‘ri O‘zbekiston bozoriga kirishi mumkin bo‘ladi. Bu esa aholi, tadbirkorlar, kichik va o‘rta biznes uchun yangi manbalar, ya’ni shariatga muvofiq moliyalashtirish imkoniyatlarini yaratadi.
Islomiy banklar faoliyatining joriy qilinishi iqtisodiyotga ko‘p qirrali foyda keltiradi: xizmat to‘lovlari va soliq tushumlari orqali budjetga tushum orsa, yangi ish o‘rinlari va tadbirkorlik faolligi ortishiga ham zamin yaratadi.
Islom moliyasining tabiatiga ko‘ra, bu sohada ikkita nazorat tizimi bo‘ladi:
1. Moliyaviy tartibga soluvchi organlar (Markaziy bank, Moliya vazirligi va boshqalar)
2. Shariat masalalari bo‘yicha maslahat organi — Shariat kengashi
Shariat kengashi — davlat moliyaviy strukturasi huzurida tashkil etiladi va uning asosiy vazifasi — islomiy moliyaviy mahsulotlarning shariat talablariga mosligini ta’minlash. Ushbu organ Diniy qo‘mita yoki diniy idora ichida emas, balki Markaziy bank yoki tegishli davlat idorasi qoshida faoliyat yuritishi kerak. Diniy idoralar esa asosan kadrlar tayyorlash, shariat bilimlarini yetkazish kabi sohalarda bilvosita ishtirok etishi mumkin.
Bu — jahon amaliyotida sinovdan o‘tgan model. Masalan, Malayziyada dastlab islomiy moliya institutsional tartibga solinmagan holda faoliyat yuritgan va bu 14 yil davomida nizolar hamda huquqiy noaniqliklarni keltirib chiqargan. Shundan keyin Markaziy bank o‘z huzurida Shariat maslahat kengashini tuzdi va barcha shariatga oid masalalarda oxirgi qaror aynan shu organ tomonidan qabul qilinadigan tizimni yo‘lga qo‘ydi. Mazkur islohotdan so‘ng Malayziyadagi islomiy moliya sektori yuqori sur’atlarda o‘sdi.
O‘zbekiston bu sinovlarni qaytadan boshdan o‘tkazishga muhtoj emas. Biz tayyor modellarga ega bo‘lib, ularni adaptatsiya qilish orqali vaqt va resurslarni tejaymiz.
ISLOMIY MOLIYaNING IQTISODIY TA’SIRI: SARMOYa, EKSPORT VA BANKLAR FOYDASI
Iskandar Tursunov:
— Islomiy bank tizimi joriy etilsa, bu nafaqat aholi uchun yangi moliyaviy xizmatlarni, balki davlat iqtisodiyoti uchun ulkan imkoniyatlarni yaratadi. Avvalo, bu orqali yurtimizga xalqaro sarmoyalar oqimi orttiriladi.
Bugungi kunda O‘zbekistonga Islom taraqqiyot banki va uning tarmoq tashkilotlari orqali jalb qilingan investitsiyalar sobiq MDH davlatlari orasida eng yuqori ulushga ega. Umumiy 9 milliard dollarlik mablag‘ning 43–45 foizi O‘zbekiston hissasiga to‘g‘ri kelgan. Bu yuqori talab va yetarli moliyaviy salohiyat borligini ko‘rsatadi.
Ayni paytda O‘zbekistondagi 10 dan ortiq tijorat banki Islom taraqqiyot banki resurslaridan foydalanib bu mablag‘larni to‘liq o‘zlashtirib bo‘lgan. Bu — bozordagi resursga bo‘lgan talab yuqori ekanining yana bir dalili. E’tiborlisi, hali islomiy bank qonuni qabul qilinmasidan turib, bozorda ushbu mahsulotlarga ehtiyoj paydo bo‘lgan.
Qonun qabul qilinsa, tijorat banklari o‘z ichida islomiy bank darchalarini tezroq ochish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu esa jahondagi islomiy moliya bozori — 4,5 trillion dollarga bag‘ishlangan resurslardan investitsiya jalb qilish imkonini kengaytiradi. Hatto 5 milliard dollar kabi nisbatan kichik summa ham 130 milliard dollarlik milliy iqtisodiyot uchun sezilarli ta’sir ko‘rsata oladi.
Bu kabi sarmoyalar:
Resurs narxini arzonlashtiradi
Ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytiradi
Mahsulot tannarxini tushiradi
Eksport salohiyatini oshiradi
Aholi uchun yangi ish o‘rinlari yaratadi
Islomiy bank faoliyati banklar uchun ham moliyaviy jihatdan manfaatlidir. Ular har bir operatsiyadan komissiya to‘lovi va xizmat haqi oladi. Shuningdek, banklar o‘z siyosatidan kelib chiqqan holda qo‘shimcha foizsiz daromad — marja hisobidan ham daromad ko‘ra oladi.
Hozircha jamiyatda “islomiy banklar an’anaviy banklar faoliyatiga to‘sqinlik qiladi” degan noto‘g‘ri tushunchalar bor. Aslida ikki tizim bir-biriga raqobatchi emas, balki bozorda xizmat turlarini diversifikatsiya qilish orqali rivojlanishni ta’minlaydi. Bu mijoz tanlovini kengaytiradi va umumiy moliyaviy inklyuziyani oshiradi.
Malayziya misolida ham shuni ko‘rish mumkin: avval Bank Islam Malaysia ochilgan, keyin esa boshqa yirik an’anaviy banklar — CIMB, Maybank, Public Islamic Bank o‘z ichida islomiy bank darchalarini ochgan. Natijada butun moliyaviy tizim rivojlangan va iqtisodiyotda salbiy emas, aksincha, ijobiy ta’sir yuz bergan.
O‘zbekiston ham xuddi shunday yo‘lni bosib o‘tishi mumkin. Bu yangi bozor emas — qo‘shimcha bozor. Har ikki tomon uchun foyda keltiradigan, mamlakat iqtisodiyotiga sarmoya jalb qilishga xizmat qiladigan imkoniyatlar maydoni.
O‘ZBeKISTON — MINTAQAVIY ISLOMIY MOLIYa HABI BO‘LIShI MUMKIN
Hayotjon Azimov:
— O‘zbekistonning islomiy moliya sohasida habga aylanish imkoniyati nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham yuksak salohiyatga ega. Bugungi kunda bir qator omillar bu ehtimolni tarixiy imkoniyat darajasiga olib chiqmoqda.
Axoli va geografik joylashuv – strategik resurs
O‘zbekiston Markaziy Osiyoning markazida joylashgan bo‘lib, Afg‘oniston, Xitoy, Qozog‘iston, Turkmaniston va boshqa mamlakatlar bilan chegaradosh. Bu uni mintaqaviy transport va moliyaviy oqimlar uchun tabiiy o‘tkazgichga aylantiradi. Yuqori aholi soni esa — ichki bozorning kengligini va kadrlar tayyorlash uchun yetarli inson resurslarini ta’minlaydi.
Ta’lim va texnologiyalar uchun ochiqlik
O‘zbekistonda moliyaviy texnologiyalar (fintex) va raqamli xizmatlar jadal rivojlanmoqda. Yangicha moliyaviy mahsulotlar — mobil to‘lovlar, QR-kod orqali hisob-kitoblar, raqamli platformadagi bank xizmatlari jamiyat uchun odatiyga aylanmoqda. Bu esa islomiy moliyaviy xizmatlarni joriy etish uchun qulay muhit yaratadi.
Investorlar uchun jozibali makon
Hozirgi global geosiyosiy o‘zgarishlar, G‘arb moliya bozorlaridagi beqarorlik, sanksiyalar va dollarga nisbatan tanqidlar — ko‘plab investorlarni yangi bozorlar qidirishga majbur qilmoqda. O‘zbekiston ana shu “yangi va’da berayotgan bozorlar”dan biri sifatida ko‘rilmoqda. Bugungi kunda ko‘plab xalqaro fondlar, institutsional sarmoyadorlar O‘zbekistonning islomiy moliya infratuzilmasi, qonunchiligi va bozor sharoiti to‘g‘risida ma’lumot so‘rab murojaat qilmoqda. Bu amaldagi qiziqish belgisidir.
Qozog‘iston tajribasi — o‘rganish uchun misol
2018 yilda Qozog‘istonda tashkil etilgan “Astana xalqaro moliya markazi” bu sohadagi yirik qadam bo‘ldi. Unga 6 yil ichida 3500 dan ziyod tashkilot ro‘yxatdan o‘tdi va 14 milliard dollarga yaqin to‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiya jalb etildi. Bu orqali mamlakat iqtisodiyotiga 10 mingga yaqin ish o‘rinlari, 169 milliard tenge soliq tushumi keltirildi.
O‘zbekistonda bu ko‘rsatkichlar bir necha baravar yuqori bo‘lishi mumkin. Chunki mamlakat aholisi ko‘proq, ichki bozor katta va islomiy moliyaviy xizmatlarga bo‘lgan talab kuchli.
Malayziya — yo‘l xaritasi va shablon
Malayziya 1983 yilda Bank Islam Malaysia tashkil etilishidan boshlab 2025 yilga qadar 350 milliard dollarlik islomiy moliya aktivlariga ega bo‘ldi. Bu 40 yillik bosqichma-bosqich taraqqiyot natijasidir. O‘zbekiston esa bu tajribani hisobga olgan holda, ayrim bosqichlarni qisqartirib, bir necha yil ichida hududiy hab maqomini egallashi mumkin.
Bugungi kunda to‘rtta asosiy omil — aholi soni, texnologiyalar uchun ochiqlik, investorlar qiziqishi va tashqi bozordagi notinchlik — O‘zbekistonni islomiy moliyada habga aylantirish uchun tarixiy imkoniyat yaratayapti. Maqsad bu — imkoniyatni boy bermasdan, institutsional va huquqiy asoslarni yaratib, amaliy qadamlarni boshlash.
AMALIYoTGA O‘TISh: HUQUQIY ASOS, ReGULYaTORLAR VA ShARIAT KeNGAShI ROLI
Iskandar Tursunov:
— Islomiy moliya bu — avvalo moliyaviy tizim. Shuning uchun uning samarali joriy etilishi uchun milliy qonunchilikda aniq tartiblar, javobgar sub’yektlar va shaffof mexanizmlar belgilanishi lozim.
Birlamchi tartibga soluvchi organlar sifatida Markaziy bank, Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Investitsiyalar agentligi kabi tuzilmalar qatnashadi. Ular islomiy moliyaviy institutlarga litsenziya berish, nazorat qilish, standartlar belgilash va bozor shaffofligini ta’minlash vazifalarini bajaradi.
Biroq islomiy moliyaning o‘ziga xos xususiyati shundaki — har bir mahsulot nafaqat iqtisodiy, balki shariat talablariga ham mos bo‘lishi kerak. Shu sababdan maxsus organ — Shariat kengashi tashkil etiladi.
Bu kengash Markaziy bank huzurida yoki alohida iqtisodiy tuzilma qoshida faoliyat yuritadi va islomiy moliyaviy mahsulotlarning shariatga muvofiqligini ekspertiza qiladi. Shu bilan birga, bu organ barcha tijorat banklari va moliya muassasalari uchun yagona islomiy huquqiy nuqtai nazarni belgilab beradi.
Diniy qo‘mitalar va islom markazlari esa to‘g‘ridan to‘g‘ri regulyator emas, balki kadrlar tayyorlash, maslahat berish va bilim tarqatish sohasida yordamchi vazifa bajaradi.
Hayotjon Azimov:
— Bu model Malayziyada sinovdan o‘tgan: 1983-1997 yillar davomida Malayziyada shariat nazorati markazlashmagan edi. Bu esa sudlardagi kelishmovchiliklar, shariat va moliyaviy qonunchilik o‘rtasidagi ziddiyatlar bilan tugadi. Faqat 1997 yildan keyin Malayziya Markaziy banki huzurida Shariah Advisory Council tashkil etdi va barcha huquqiy nizolarga yagona yondashuv joriy qilindi. Natijada bozor rivojlanishida barqarorlik va ishonch ortdi.
O‘zbekiston ham bu tajribani qo‘llab, 14 yillik sinov davrini o‘tkazmasdan, tayyor mexanizmlarni adaptatsiya qilishi mumkin.
Agar amaldagi moliyaviy qonunchilikka shariatga mos mexanizmlar qo‘shilsa, litsenziyalash va nazorat qilish jarayonlari aniq bo‘lsa, islomiy moliyaviy xizmatlar nafaqat islomiy banki, balki iqtisodiyotning barcha bo‘g‘inlari uchun rivoj motoriga aylanishi mumkin.
Shokir Sharipov suhbatlashdi.
O‘zbekiston hukumati xalqaro moliya tashkilotlari ko‘magida Toshkentdan Samarqand, Andijon va Chorvoqqacha, shuningdek, Urganch–Xiva o‘rtasida pulli yo‘llar qurishni boshlayapti. Xususan, qiymati 2,25 mlrd dolllarga baholanayotgan Toshkent–Samarqand yo‘lining uzunligi 282 kmni tashkil etadi va harakatlanish vaqti 2−2,5 soatgacha qisqarishi kutilyapti. Rasmiylarning dastlabki hisob-kitoblariga ko‘ra narxlar 200 km uchun 100 ming so‘m atrofida yoki har bir kilometr uchun 5 sentdan arzonroq bo‘lishi mumkin.
Rivojlangan davlatlar bepul yo‘llarga muqobil tarzda tirbandlikni kamaytirish, aholi va yuk tashuvchi transportlar uchun muhim yo‘nalishlarda vaqt tejash, iqtisodiy faoliyatni tezlashtirish va infratuzilmani rivojlantirish uchun pulli yo‘llarni tashkil qilgan. O‘zbekistonda ham bu borada bir nechta rejalar bor.
Hukumat xalqaro moliya tashkilotlari ko‘magida Toshkentdan Samarqand, Andijon va Chorvoq yo‘nalishlarida, shuningdek, Urganch–Xiva o‘rtasida pulli yo‘llar qurishni 2026 yildan boshlamoqchi. Bungacha belgilangan muddatlar bir necha marta kechiktirilgandi. Xo‘sh, pulli yo‘llar haqida nimalar ma’lum, narxlar qanday bo‘ladi?
Toshkent–Samarqand yo‘li
Toshkent–Samarqand pulli avtomobil yo‘li Sergeli tumanidagi Toshkent halqa yo‘lidan boshlanadi va mavjud trassaga parallel tarzda o‘tadi. Bu haqda «Avtoyo‘linvest» agentligi direktori o‘rinbosari Asliddin Isayev ma’lum qilgandi.
Qiymati 2,25 mlrd dollarga baholanayotgan loyihaning umumiy uzunligi 282 kmni tashkil etadi. Avtomagistralda 12 ta kirib-chiqish terminali bo‘lishi, haydovchilarga yo‘lning turli nuqtalarida magistralga kirish va chiqish imkoniyati yaratilishi rejalashtirilgan.
Yo‘lning texnik xususiyatlari quyidagicha: harakat tasmalari 6 ta, loyihaviy tezlik 150 km/soat, kutilayotgan avtomobil jadalligi sutkasiga 50 mingtagacha, tasmalar kengligi 3,75 metr, qurilish muddati esa 5 yil.
Mazkur avtomobil yo‘li qurilishi natijasida Toshkentdan Samarqandgacha bo‘lgan harakat vaqti 2−2,5 soatgacha qisqarishi kutilyapti. Pulli yo‘ldan foydalanish tarifi hozircha belgilanmagan.
Toshkent–Andijon yo‘li
Joriy yilda Qamchiq dovoni orqali o‘tuvchi Toshkent–Andijon pulli yo‘lini qurish bo‘yicha ham amaliy ishlar boshlanishi aytilyapti.
Qayd etilishicha, vodiy viloyatlarini poytaxt bilan bog‘lovchi yo‘lning umumiy uzunligi 314 km bo‘ladi. Dastlabki bosqichda qiymati 3,66 mlrd dollar bo‘lgan 171 km uzunlikdagi Toshkent–Angren–Qamchiq dovoni muqobil yo‘lini qurish rejalashtirilyapti. Bunda 33 km uzunlikdagi 4 qatorli yangi tunnel ham foydalanishga topshiriladi. Yo‘lning yillik to‘lov miqdori 465 mln dollarga baholangan.
Loyiha Jahon banki ko‘magida amalga oshiriladi. Tender jarayonlarini to‘liq loyihalashtirish va o‘tkazish uchun Arup xalqaro konsalting kompaniyasi jalb qilingan. Amaliy ishlar joriy yil davomida boshlanishi rejalashtirilgan.
Pulli yo‘l qurilishi natijasida Toshkentdan Andijonga borish vaqti hozirgi 5−5,5 soatdan 2−2,5 soatgacha qisqarishi kutilyapti. Shuningdek, noqulay ob-havo sharoitlarida, yomg‘ir va qorda ham avtomobil yo‘li to‘liq foydalanishga tayyor holatda bo‘lishi va’da qilinyapti.
Toshkent–Chorvoq yo‘li
Toshkent–Chorvoq pulli yo‘lini qurishda Qatarning Protocol Group va Janubiy Koreyaning Korea Expressway Corporation kompaniyalari bilan dastlabki kelishuvlarga erishilgan. Yo‘l uch yildan keyin foydalanishga topshirilishi rejalashtirilgan.
Hozirda Toshkentdan Chorvoqqacha bo‘lgan o‘rtacha qatnov vaqti 80 daqiqani tashkil etadi. Yangi yo‘l qurilgandan so‘ng, bu taxminan 35 daqiqagacha qisqaradi. Avtomobil magistralining umumiy uzunligi 52 kmni tashkil etadi.
Urganch–Xiva yo‘li
Joriy yilning fevral oyida Xorazm viloyatida Urganch va Xiva shaharlarini bog‘laydigan pulli avtomobil yo‘li qurilishi boshlandi. 35 kilometrlik yangi magistral – hozirda mavjud 34 km uzunlikdagi yo‘lga muqobil bo‘ladi. Loyihaning umumiy qiymati – 120 mln dollar. Pulli yo‘l 4 tasmali, asfaltbeton qoplamadan iborat bo‘ladi va sutkasiga 20 mingta transport vositasini o‘tkaza oladi.
Yangi yo‘l ikki shahar o‘rtasidagi masofa vaqtini 3 barobarga qisqartirib, 1 soatdan 17 daqiqagacha tushiradi. Pulli yo‘lning boshlanish nuqtalarida va o‘rtasida terminallar joylashadi.
Narxlar qanday bo‘ladi?
Hozircha rasmiylar pulli yo‘llarda harakatlanish narxi qancha bo‘lishi haqida aniq raqamlarni ochiqlashmayapti. 2025 yilning oktyabr oyida Avtomobil yo‘llari qo‘mitasi bosh yuriskonsulti Hasan Umarov pulli yo‘ldan foydalanishdagi narx hisoblash metodikasi hukumat tomonidan tasdiqlanishini ma’lum qilgandi. Bunda stavkalarning eng yuqori cheklangan miqdorlari belgilab qo‘yilishi va investor yo‘l to‘lovini ana shu eng yuqori miqdordan oshirmasligi talab etiladi.
“Masalan, 100-200 km joyga boradigan bo‘lsa, yo‘lda nechta radarga tushadi. Bitta radarga tushsangiz ham, 200 ming so‘m to‘laysiz. Pulli yo‘lda esa, bugungi xomcho‘tlarimizga ko‘ra, 200 km harakatlanish to‘lovi 100 ming so‘m atrofida bo‘ladi. Bu hisob-kitoblar hali o‘zgarishi mumkin”, – degandi u.
Noyabr oyida transport vaziri o‘rinbosari Jasurbek Choriyev pulli yo‘llarda yo‘l haqi bir kilometr uchun 5 sentdan kam bo‘lishini bildirgandi. Yakuniy tariflar moliyalashtirish shartlari, xususiy sherik va DXSh loyihasini amalga oshirish muddatlariga bog‘liq bo‘ladi.
«Tadbirkorlik faoliyatiga noqonuniy aralashuvlarni cheklash va nazorat tadbirlarining shaffofligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi prezident farmoni qabul qilindi.
Farmonga ko‘ra, 2026 yil 1 iyuldan amaldagi funksiyalariga qo‘shimcha ravishda quyidagi yangi imkoniyatlarga ega «Yagona davlat nazorati» axborot tizimi va uning mobil ilovasi ishga tushiriladi:
– tadbirkor faoliyat yuritadigan joydagi tuman (shahar) hokimi, mahalla raisi, hokim yordamchisi, profilaktika va soliq inspektorlari haqida ma’lumot olish va ularga murojaat qilish (chat) tizimini yaratish;
– o‘tkazilgan tekshiruvlar va nazorat tadbiri hisoblanmaydigan muloqotlar natijasi bo‘yicha davlat xizmatchisi xatti-harakatlariga baho berish;
– tekshirish huquqi bo‘lmagan yoki tekshiruvga chiqishi belgilanmagan nazoratchi haqida real vaqt rejimida tadbirkorni xabardor qilish va boshqalar.
Quyidagilar 2026 yil 1 avgustdan boshlab joriy etiladi:
– nazorat qiluvchi va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, shu jumladan, huquqni muhofaza qiluvchi organlar mansabdor shaxslari va xodimlari (davlat xizmatchisi) hamda tadbirkorlar o‘rtasida nazorat tadbiri hisoblanmaydigan muloqotni «Yagona davlat nazorati» axborot tizimida hisobga olish tartibi;
– «Yagona davlat nazorati» axborot tizimida tadbirkorlar faoliyatida o‘tkaziladigan barcha tekshiruvlarni, shu jumladan, qo‘zg‘atilgan jinoyat ishlari doirasida o‘tkaziladigan tekshiruvlar va profilaktika tadbirlarini ro‘yxatga olishni va nazorat tadbiri hisoblanmaydigan muloqotlarni hisobga olishni ta’minlovchi «Biznes himoya» QR-kodi.
Iqtisodiyot
Davlat xizmatchisiga tadbirkor bilan yil davomida ikki va undan ortiq marotaba «asossiz muloqot qilish» taqiqlanadi
«Tadbirkorlik faoliyatiga noqonuniy aralashuvlarni cheklash va nazorat tadbirlarining shaffofligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi prezident farmoni qabul qilindi.
Farmonga ko‘ra, davlat xizmatchisi davlat organi nomidan yoki o‘zining xizmat mavqeidan foydalangan holda tadbirkor faoliyat yuritadigan binoga nazorat yoki profilaktika tadbirini o‘tkazish maqsadisiz borishi yoxud tadbirkorni boshqa joyga chaqirishi nazorat tadbiri hisoblanmaydigan muloqot (keyingi o‘rinlarda – Muloqot) sifatida baholanadi.
«Yagona davlat nazorati» axborot tizimiga muloqot haqidagi ma’lumotlarni kiritish davlat xizmatchilari uchun majburiy hisoblanadi va ushbu talabga rioya etmaganlik tegishli tartibda xizmat tekshiruvi o‘tkazilishi uchun asos bo‘ladi.
Bo‘lib o‘tgan muloqotning asosli yoki asossiz ekaniga baho berish tegishli davlat organining korrupsiyaga qarshi ichki nazorat tuzilmasi yoki ushbu funksiyani amalga oshirish yuklatilgan bo‘linma yoxud mansabdor shaxs tomonidan amalga oshiriladi.
Ayni bir tadbirkorlik sub’yekti bilan 1 yil davomida ikki va undan ortiq marotaba asossiz muloqotga kirishgan davlat xizmatchisiga quyidagi choralar qo‘llanadi:
– davlat organining korrupsiyaga qarshi ichki nazorat tuzilmasi tomonidan xizmat tekshiruvi o‘tkaziladi;
– ayni shu tadbirkorlik sub’yektida o‘tkaziladigan nazorat tadbirlariga oxirgi muloqot qayd etilgan sanadan e’tiboran 12 oy davomida ishtirok etishiga yo‘l qo‘yilmaydi;
– mazkur taqiqqa rioya etmaslik tadbirkorlik sub’yektlarining faoliyatini tekshirish tartibini buzish hisoblanadi hamda tekshirish huquqini beruvchi maxsus guvohnoma amal qilishining 3 oygacha to‘xtatib turilishiga olib keladi;
– tadbirkor faoliyatini tekshirish va ular bilan muloqot qilish tartibini surunkali tarzda buzuvchi shaxslar 6 oy muddatga Insofsiz tekshiruvchilar reyestriga kiritiladi.
Dushanbadan xorijiy valyutalar yoppasiga tushadi
Source link
2026 yil 13 aprelda Londonda Ipak Yuli Bank Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (YTTB) bilan Savdo ko‘maklashuv dasturi (Trade Facilitation Programme, TFP) doirasida kelishuv imzoladi. Imzolash natijasida Ipak Yuli Bank tasdiqlovchi bank maqomini oldi.
Dasturga qo‘shilish bank mijozlariga YeTTB ko‘magi bilan hujjatlashtirilgan biznesning zamonaviy vositalaridan — akkreditivlar va bank kafolatlaridan — foydalanish imkonini beradi. Bu xalqaro savdoni moliyalashtirish sohasidagi imkoniyatlarni kengaytirish va bank mijozlarining tashqi iqtisodiy faoliyatini rivojlantirishga xizmat qiladi.
«YeTTB bilan kelishuv imzolash savdo moliyalashtirishni rivojlantirishda muhim qadam hisoblanadi. Bu bizga mijozlarga xalqaro hisob-kitoblar uchun yanada ishonchli va raqobatbardosh yechimlar taklif etish imkonini beradi», — dedi Ipak Yuli Bank Boshqaruv raisi o‘rinbosari Forrux Isxakov.
Bunday yechimlar qatorida — Tradeloan va faktoring, xalqaro shartnomalar bilan ishlashda va aylanma mablag‘larni muzlatib qo‘ymaslikda biznesga yordam berayotgan savdo moliyalashtirish vositalari mavjud. Tradeloan muayyan shartnoma doirasida xorijiy hamkorlar bilan o‘z vaqtida hisob-kitob qilish imkonini beradi, faktoring esa mijozdan to‘lovni kutmasdan — tovar jo‘natilgandan so‘ng darhol hisob summasining 100% gacha olish imkoniyatini taqdim etadi. YeTTB tasdiqlovchi banki maqomi bu vositalarni yanada ishonchli qiladi va biznesga xalqaro savdoning keng imkoniyatlaridan foydalanishga yordam beradi.
Shartlar haqida batafsil Ipak Yuli Bank veb-saytida.
Ipak Yuli Bank haqida
1990 yilda mustaqil O‘zbekistonning birinchi xususiy banki sifatida asos solingan Ipak Yuli Bank bugungi kunda 3,5 milliondan ortiq mijozga xizmat ko‘rsatmoqda. Bank chakana, korporativ va investitsion mahsulotlarning keng doirasini taqdim etadi, 5 milliondan ziyod kartalarni muomalaga chiqargan hamda 950 dan ortiq bankomat va 20 000 POS-terminaldan iborat tarmoqqa ega.
Raqamli transformatsiyaning yetakchilaridan biri sifatida bank mijozlar tajribasini yaxshilash va barqaror rivojlanishga alohida e’tibor qaratadi. Ipak Yuli Bank We-Finance Code tashabbusiga qo‘shilgan, ESG standartlariga amal qiladi va ISO 9001 hamda ISO 14001 xalqaro sertifikatlariga ega. Bank aksiyadorlari qatorida DEG va Triodos Investment Management kabi nufuzli xalqaro moliya institutlari mavjud.
Bankning ishonchliligi xalqaro reytinglar (Fitch — B, Moody’s — B1) va ADB’ning Savdo va Ta’minot Zanjiri Moliya dasturi (TSCFP) doirasidagi Confirming Bank maqomi bilan tasdiqlangan. So‘nggi yillarda Ipak Yuli Bank marketing, raqamli innovatsiyalar, kartalar emissiyasi va barqaror rivojlanish borasidagi yutuqlari uchun Visa, Mastercard, Uzcard va Yevropa Tiklanish va Taraqqiyot Banki (EBRD) tomonidan bir qator xalqaro mukofotlarga ega.
Ipak Yuli Bank — katta maqsadlar sari
Reklama huquqi asosida
Qashqadaryoda yerfurushlar va firibgarlar qo‘lga olindi
Turkiy davlatlar parlamentlari rahbarlarining ilk norasmiy uchrashuvi o‘tkazildi
O‘zbekistonda bolalarga qarshi jinoyatlar uchun jazo qat’iylashtirildi
-
Jamiyat4 days agoO‘zbekistonda erkin bond omborlari tashkil etiladi
-
Iqtisodiyot3 days ago
16-apreldan dollar sezilarli ravishda oshadi
-
Iqtisodiyot3 days ago
O‘zbekistonga kofe importi keskin kamaydi
-
Sport5 days agoToshkentda taekvondo bo‘yicha yoshlar o‘rtasidagi jahon chempionati start oldi
-
Sport2 days ago
Shavkat Mirziyoyev Sindorovni telefon orqali tabrikladi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Dollar, yevro va funt-sterling pasaydi
-
Jamiyat5 days agoDunyoga «dahshatli darajada» ish o‘rni yetishmovchiligi xavf solmoqda
-
Jamiyat5 days agoBo‘stonliq tumanidagi «noqonuniy chiqindixona» bartaraf etildi