Siyosat
O‘zbekiston hamda Vengriyani bog‘lab turgan rishtalar
Kuni kecha O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Vengriya Bosh vaziri Viktor Orbanning taklifiga binoan rasmiy tashrif bilan Budapeshtga bordi.
Tashrif doirasida Budapesht shahrida oliy darajadagi muzokaralar, Vengriyaning rasmiylari va yetakchi kompaniyalari rahbarlari bilan uchrashuvlar o‘tkazilishi ko‘zda tutilgan.
Kun tartibidan mamlakatlarimiz o‘rtasidagi amaliy hamkorlik va strategik sheriklikni yanada kengaytirishning dolzarb masalalari o‘rin olgan.
Bu davlatimiz rahbarining so‘nggi 5 yil ichida Vengriyaga uchinchi tashrifi bo‘lib, ushbu mamlakat bilan do‘stona munosabatlarning strategik ahamiyat kasb etishidan darak beradi.
Yevropa yuragidagi turkiy ildizlar
Vengerlarning ajdodlari qadimda Osiyoda yashagan. Vengriyaning davlat tili hisoblangan mojar tili ural tillari oilasiga mansub hisoblanadi.
Ushbu mamlakat Avar xoqonligi va boshqa ko‘chmanchi xalqlar merosini saqlab qolgan. Avar xoqonligi Pannoniya (hozirgi Vengriya, Yugoslaviya va Avstriya hududining bir qismi)dagi avarlarning davlat birlashmasi (VI—VIII asrlar) bo‘lgan.
G‘arbiy turk xoqonligining asosini tashkil etgan avarlar O‘rta Osiyodan Kaspiy bo‘yining g‘arbidagi dashtlarga, so‘ngra shimoliy Qora dengiz bo‘ylari, Dunay bo‘yi va Bolqon yarim oroliga kirib borganlar. Avar xoqonligini yirik sarkarda Boyonxon boshqargan. O‘sha vaqtda mamlakat yashil rangli bayroqqa ega bo‘lgan, bayroq o‘rtasida orqaga qarab o‘q-yoy otayotgan kishi otda chopib ketayotgan holatda tasvirlangan. Mahmud Koshg‘ariy bu holatni Iskandarning Turonni bosib olayotgan davridagi turkiy qavmlarga nisbat bergan.
Vengriyaning birinchi qiroli Ishtvan (970-1038-yillar) davrida mamlakat Yevropa bilan integratsiyalashgan, bir paytning o‘zida o‘z milliy xususiyatlarini ham saqlab qolgan.
Bugungi Vengriya – Yevropaning yuragida joylashgan, tarixiy o‘zligini ehtiyotlab, yangi geosiyosiy vaziyatda strategik pozitsiyani egallayotgan davlat hisoblanadi.
Vengriya
Hududi — 93 ming km²
Aholisi — 9,6 mln kishi
Poytaxti — Budapesht (1,8 mln. aholi)
YaIM (2024) — 229 mlrd. Dollar
YaIM kishi boshiga — 25,7 ming dollar
Siyosiy va iqtisodiy sheriklik
O‘zbekiston va Vengriya o‘rtasidagi diplomatik munosabatlar 1992 yilda o‘rnatilgan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda bu aloqalar yangicha sur’at oldi. Ayniqsa, 2021 va 2022 yillarda o‘zaro rasmiy tashriflar, Budapesht va Toshkentda o‘tkazilgan Biznes forumlar, Strategik sheriklik to‘g‘risidagi deklaratsiyalar – barchasi ikki mamlakat o‘rtasida uzoq muddatli hamkorlik uchun mustahkam poydevor yaratdi.
2024 yildagi ikki tomonlama savdo aylanmasi 78,1 mln dollarni tashkil qildi. Farmatsevtika, energetika, qishloq xo‘jaligi, transport va ta’lim sohalaridagi investitsiyaviy loyihalar ikki mamlakat munosabatlarining ko‘lamini boyitmoqda. Angren erkin iqtisodiy hududida venger kompaniyalari uchun ajratilgan maxsus sanoat hududi bunga yaqqol misol bo‘la oladi.
Ahamiyatli loyihalar:
Angren erkin iqtisodiy hududida venger kompaniyalari uchun sanoat zonasi (50 ga) tashkil etildi (2024 yil).
16 ta korxona (7 qo‘shma, 9 xorijiy) O‘zbekistonda faoliyat yuritmoqda.
Qayta tiklanadigan energetika sohasida 2024–2026 yillar uchun hamkorlik dasturi imzolangan.
Vengriya – Yevropa, ammo Sharqqa yaqin
Budapeshtning tashqi siyosati «Sharqqa yaqinlik» strategiyasi bilan ajralib turadi. Viktor Orban hukumati XXI asr realliklarini teran anglab, Yevropa Ittifoqi bilan muloqotni saqlagan holda, Turkiya, Xitoy, Rossiya va Markaziy Osiyo davlatlari bilan munosabatlarni mustahkamlamoqda. Vengriya 2018 yilda Turkiy davlatlar tashkilotida kuzatuvchi maqomini olgan ilk Yevropa davlati bo‘ldi. 2019 yilda Budapeshtda tashkilotning Yevropa vakolatxonasi ochildi.
O‘zbekiston esa turkiy davlatlar o‘rtasida integratsiya jarayonlarining asosiy harakatlantiruvchi kuchlaridan biri sifatida Vengriya bilan yaqin hamkorlik qilmoqda.
Ta’lim, fan va madaniyat
O‘zbekiston va Vengriya o‘rtasidagi aloqalar nafaqat siyosatchilar va diplomatlar doirasida, balki xalqlar o‘rtasida ham rivojlanmoqda. 2018 yildan buyon har yili 170 nafargacha o‘zbekistonlik yoshlarga Vengriya universitetlarida o‘qish uchun davlat stipendiyalari ajratib kelinmoqda. Ilmiy hamkorlik, startap loyihalar, Alisher Navoiy haykali o‘rnatilishi va o‘zbek kinosi kunlari – bular barchasi madaniy muloqotning yorqin misollaridir.
Hamkorlikning yangi bosqichi
Prezident Mirziyoyevning navbatdagi rasmiy tashrifi hamkorlikning yangi bosqichga ko‘tarilganini anglatadi. Endi asosiy masala mavjud imkoniyatlarni amaliy loyihalarga aylantirishga qaratiladi.
Transport va logistika, oziq-ovqat xavfsizligi, qayta tiklanadigan energetika, yuqori texnologiyalar va raqamlashtirish – bu yo‘nalishlar ikki mamlakat hamkorligining asosiy kun tartibiga aylanmoqda.
O‘zbekiston-Vengriya o‘rtasidagi munosabatlar bugun tarixiy ildizlar, geosiyosiy manfaatlar va yangi global muhitdagi pragmatik yondashuv asosida shakllanmoqda. Bu ikki mamlakat o‘z o‘tmishi, madaniyati va maqsadlari bilan farq qilsa-da, ularni umumiy strategik manfaatlar birlashtirmoqda. Sharq va G‘arbni bog‘lovchi ko‘prik singari, Toshkent-Budapesht hamkorligi nafaqat ikki xalq manfaati, balki keng mintaqaviy barqarorlik uchun xizmat qilmoqda.
Lutfullo Tursunov
Siyosat
BlackRock o’zbek kompaniyalari bilan qo’shma investitsiya mexanizmiga sarmoya kiritishni rejalashtirmoqda
Prezident Shavkat Mirziyoyev Shveysariyaning Davos shahrida BlackRock kompaniyasi rahbarlari bilan uchrashib, sarmoyaviy hamkorlikni kengaytirish va O‘zbekistonning sarmoyaviy muhitini yaxshilashga qaratilgan qo‘shma tashabbuslarni ilgari surish masalalarini muhokama qildi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Uchrashuv Prezidentning Davosga amaliy tashrifi bilan bir vaqtga to‘g‘ri keldi va u yerda BlackRock boshqaruv kengashi a’zosi va boshqaruvchi direktori Adebayo Ogunlesi bilan uchrashdi. Muzokaralarda sarmoyaviy hamkorlikning ustuvor yo‘nalishlari va ikki tomon o‘rtasida avval erishilgan kelishuvlarni amalga oshirish masalalari muhokama qilindi.
Tomonlar BlackRock kompaniyasining O‘zbekistondagi ustuvor loyihalarda ishtirok etishi mumkinligi haqida ham fikr almashdilar. Muzokaralar chogʻida kompaniya Oʻzbekistondagi qator kompaniyalarning ulushlarini sotib olish, qoʻshma investitsiya mexanizmlarini ishlab chiqish va mamlakatning umumiy investitsiya muhitini mustahkamlash uchun xalqaro tajribadan foydalanish kabi bir qancha tashabbuslarni ilgari surdi. Prezident Mirziyoyev bu takliflarni qo‘llab-quvvatlashini bildirdi.
BlackRock dunyodagi eng yirik investitsiya kompaniyalaridan biri bo’lib, moliyaviy xizmatlar, shuningdek, aktivlar va fondlarni boshqarishga ixtisoslashgan. Kompaniya 11 trillion dollardan ortiq aktivlarni boshqaradi.
Davosdagi uchrashuv Oʻzbekiston rahbarining 2025-yil sentabr oyida Nyu-Yorkka tashrifi chogʻida Prezident Mirziyoyev va Adebayo Ogunlesi oʻrtasida boʻlib oʻtgan oliy darajadagi uchrashuvdan soʻng boʻlib oʻtdi. Tadbir davomida ikki davlat BlackRock kompaniyasi bilan strategik sheriklikni kengaytirish, xususan, energetika, transport va suv infratuzilmasini rivojlantirish masalalariga alohida eʼtibor qaratdi.
Qo‘shma jamg‘armani tashkil etish rejalari tasdiqlangani va platforma konsepsiyasi yaqin vaqt ichida kelishib olinishi, qo‘shma loyihalarni yo‘lga qo‘yishga zamin yaratilishi ma’lum qilindi.
Rossiyalik propagandachi Vladimir Solovyov boshlab bergan tajovuzkor «ritorika»ni Aleksandr Dugin davom ettirgandi.
Endi ularning ortidan sobiq sportchi, hozirda Rossiya Federatsiyasi Davlat Dumasi deputati,Turizm qo‘mitasi raisining birinchi o‘rinbosari Nikolay Valuyev boshqa davlatlarda ham (sobiq Ittifoq mamlakatlari nazarda tutilmoqda – tah.) maxsus harbiy amaliyot o‘tkazishi haqidagi dag‘dag‘a bilan chiqdi.
«Bizni hali ko‘plab maxsus operatsiyalar kutmoqda. Ulug‘ faylasuf Duginning so‘zi to‘g‘ri. Biz 30 yil davomida postsovet respublikalariga «pryanik» berib keldik. Yordam bermadi. Qamchi kerak. Shuning uchun yoshlarni tayyorlayapmiz. Zumerlarga zalga borib, sport bilan shug‘ullanishni maslahat beraman. Ular uchun qahramonlik ko‘rsatish davri keladi. Va tez orada. Umuman olganda, g‘alabaga hissa qo‘shgan va hissa qo‘shishga tayyor bo‘lgan odamgina barcha huquqlarga ega fuqaro bo‘lishi mumkin, deb hisoblayman. Qolganlar bunday huquqlarga ega bo‘lmasligi kerak. Va biz bunga yetib boramiz», degan rossiyalik amaldor.
Avvalroq Rossiya Tashqi ishlar vazirligi vakili Mariya Zaxarova teleboshlovchi Vladimir Solovyovning Rossiya tashqi siyosati haqidagi bayonotlari «uning shaxsiy fikri» ekani va amalda Rossiya Federatsiyasining rasmiy pozitsiyasi sanalmasligini aytgandi.
«Bu jurnalistning fikri. Fikr xususiy kanalda bildirildi. Men iqtiboslarni o‘qidim va kontekstdan olingan iboralarga tayanmadim. Bunga javob berish mening ishim emas», degandi Zaxarova.
Mana endi, bu tajovuzkor fikrlar jurnalistning gapidan siyosatchinikiga, ayni paytda Rossiya hukumatida amalda o‘tirgan shaxs og‘zidan yangrashga o‘tdi. Endi Rossiya TIV vakili vaziyatni nima deb xaspo‘shlarkin?!
Davosdagi tadbirlar doirasida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki prezidenti Odil Reno-Basso bilan uchrashuv o‘tkazdi.
Ushbu yetakchi moliya instituti bilan strategik sheriklikni yanada chuqurlashtirish va hamkorlikni kengaytirishning amaliy jihatlari muhokama qilindi.
Bankning mamlakatimiz bilan hamkorligi barqaror strategik tusga ega. O‘zbekiston YeTTBning mintaqadagi eng yirik hamkori bo‘lib qolmoqda. Bankning investitsiyalari hajmi qariyb 7 milliard dollarga yetdi.
2025 yilda amaliyotlar, shu jumladan, xususiy sektorga yo‘naltirilgan mablag‘larning hajmi 1 milliard dollardan oshdi.
YeTTBning “yashil” energiyani rivojlantirish, transport infratuzilmasini modernizatsiya qilish, ekologik dasturlarni amalga oshirish, moliya bozorini isloh qilish va tadbirkorlikni rivojlantirishga qo‘shayotgan hissasi yuqori baholandi.
Joriy yil uchun hamkorlikning ustuvor yo‘nalishlari, jumladan, xususiy sektor va infratuzilmani rivojlantirish, temir yo‘l transportini raqamli transformatsiya qilish hamda boshqa masalalar belgilab olindi.
Ayollar va yoshlarni zamonaviy kasblar va biznesga o‘qitish bo‘yicha dasturlarni davom ettirishga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Shveysariyaning Davos shahrida bo‘lib o‘tgan tadbirlardagi ishtirokini yakunladi.
Bugun davlatimiz rahbari Tinchlik kengashi Nizomini imzolash marosimida ishtirok etib, tadbir doirasida qator uchrashuv va suhbatlar o‘tkazdi.
Amaliy tashrif tugagach, O‘zbekiston Prezidenti Syurix xalqaro aeroportidan Toshkentga jo‘nab ketdi.
Shavkat Mirziyoyev Davosda qator siyosatchilar bilan suhbatlar o‘tkazdi.
Davosdagi tadbirlar doirasida Prezident Shavkat Mirziyoyev Qozog‘iston Prezidenti Qasim-Jo‘mart To‘qayev, Serbiya Prezidenti Aleksandr Vuchich ko‘rishdi.
Bundan tashqari prezident AQSh savdo vaziri Govard Latnik, Buyuk Britaniyaning sobiq Bosh vaziri, Global o‘zgarishlar instituti raisi Toni Bler bilan suhbatlar o‘tkazdi.
Prezident Shveysariyada Ilhom Aliyev va Viktor Orban bilan uchrashgandi.
Prezident Davosda Ozarbayjon va Vengriya yetakchilari bilan uchrashdi.
Tinchlik kengashi Nizomini imzolash marosimi doirasida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev, Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Aliyev va Vengriya Bosh vaziri Viktor Orban o‘rtasida muloqot bo‘lib o‘tdi.
Yetakchilar do‘stona ruhda o‘zaro manfaatli hamkorlikni kengaytirish masalalarini muhokama qildilar.
Ko‘p tomonlama, shu jumladan Turkiy davlatlar tashkiloti doirasidagi hamkorlik istiqbollariga alohida e’tibor qaratildi.
Xitoy, Rossiya va Qozog‘iston yetakchi sheriklar
O‘zbekistonlik haydovchilar uchun Yaponiyada oyiga kamida 2 ming dollar maosh taklif etilmoqda
Rossiya, AQSh va Ukraina vakillari Abu-Dabidagi muzokaralar stoliga kelishdi
-
Dunyodan2 days agoPrezident Tramp Grenlandiya vaziriga: “Biz amerikalik boʻlishni xohlamaymiz” dedi va dunyo yetakchilari bilan uchrashishni rejalashtirmoqda
-
Turk dunyosi5 days agoTurkiya Suriyada oʻt ochishni toʻxtatishni olqishlaydi, birlik va hududiy yaxlitlikni qoʻllab-quvvatlaydi
-
Siyosat4 days agoPrezident Mirziyoyev “Davlat tili” haqidagi qonunni oʻzgartirish uchun parlamentga qaytarib yubordi
-
Iqtisodiyot3 days agoAyrim xomashyo import boji “nol” stavkada 2027 yilgacha uzaytirildi
-
Dunyodan4 days agoPrezident Tramp Tinchlik kengashiga aʼzolik uchun pul toʻlamoqchi.
-
Iqtisodiyot5 days agoMasdar kompaniyasi Qashqadaryoda quyosh stansiyasi va energiya saqlash tizimi quradi
-
Jamiyat3 days agoToshkent shahri hokimiga yangi o‘rinbosar tayinlandi
-
Mahalliy5 days agoSanoat korxonalarini poytaxtdan tashqariga ko‘chirish boshlandi