Jamiyat
Oramizdagi “Epshteynlar” yoxud bolalar pornografiyasi ortidagi qorabozor
O‘zbekistonda yopiq Telegram-kanallar orqali bolalar ishtirokidagi pornografik materiallar tarqatilgani aniqlandi. Qo‘lga olinganlardan biri 3750 ta, yana biri 925 ta, boshqasi 403 ta shunday materiallarni tarqatgan. Xo‘sh, bunday “kontent” xaridorlari kimlar?
Foto: Internet Watch Foundation
Jinoyatchilar ham “hazar qiladigan” jinoyat
O‘zbekistonda yopiq Telegram-kanallar orqali bolalar ishtirokidagi pornografik materiallar tarqatilgani aniqlandi. Gumonlanuvchilardan biri 925 ta, yana biri 403 ta, yana boshqasi 3750 ta shunday materiallarni tarqatgan. Ulardan biri shuning ortidan qariyb 30 mln so‘m noqonuniy daromad qilgan. Bu raqamlar ortida og‘ir savol turibdi: nega bunday materiallarga talab bor va ular kimlar?
Keling, og‘ir bo‘lsa-da bu masala haqida biroz o‘rganamiz. Xalqaro amaliyotda “bolalar pornografiyasi” atamasi o‘rniga ko‘proq “Child Sexual Abuse Material” (CSAM), ya’ni bolalarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik materiallari atamasi ishlatiladi. Chunki bu yerda gap yopiq kanallarda sotilayotgan “kontent” haqida emas, balki bolalarga qarshi sodir etilayotgan jinoyat haqida ketmoqda.
Kimlar asosiy talabgorlar?
Interpol va ECPAT International xalqaro tashkiloti tomonidan 2018 yilda e’lon qilingan hisobotda qayd etilishicha, bolalarning jinsiy ekspluatatsiyasi aks etgan videolarni tarqatish – internetda eng tez o‘sib borayotgan jinoyat turlaridan biri. Asosiy iste’molchilarning katta qismi – katta yoshli erkaklar bo‘lib, ko‘p holatda ular avval sudlanmagan, ijtimoiy hayotdagi “oddiy” odamlar bo‘lgani uchun biz ularni ajrata olmaymiz. Ularning talabi darknet va messenjerlardagi yopiq kanallar orqali shakllanadi.
Tadqiqotda tahlil qilingan materiallarning 84 foizida balog‘atga yetmagan shaxslarning ochiq jinsiy harakatlari aks etgan. Bu jinoyatchilarning qariyb 93 foizi erkaklar ekani qayd etilgan. Bu fotosurat yoki videolar bolalarning ishonch doirasiga kiruvchi shaxslar tomonidan tarqatilgan. Jabrlanuvchilar orasida qizlarning ulushi kattaroq, ammo o‘g‘il bolalar ulushi ham anchagina.
“Bir qancha sabablarga ko‘ra ma’lumotlar bazasida jabrlanuvchilar sonini aniqlash qiyinligicha qolmoqda. Kengroq aytganda, huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan hibsga olingan jinoyatchilar soni yoki onlayn tarzda aniqlangan materiallar umumiy jinoyat hajmining juda kichik qismini tashkil qiladi. Ko‘pgina jinoyatchilar ochilmay qoladi va hozirda biz bilganimizdan ko‘ra ko‘proq aniqlanmagan jabrlanuvchilar borligi e’tirof etiladi. Bu jabrlanuvchilarning aksariyati hech qachon huquqni muhofaza qilish organlari e’tiboriga tushmaydi”, deyiladi hisobotda.
Yevropa politsiyasi (Yevropol) tomonidan 2023 yilda e’lon qilingan “Internetdagi uyushgan jinoyatchilik tahdidlarini baholash” nomli hisobotda ham bolalarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik materiallarini onlayn tarqatish kiberjinoyat muhitidagi eng barqaror va o‘sib borayotgan tahdidlardan biri ekani ta’kidlangan. Unda talabgorlar orasida oddiy foydalanuvchilar, oilali erkaklar, ishbilarmonlar ham bo‘lishi mumkinligi aytilgan.
Internet anonimligi jazosizlik hissini kuchaytiradi va bu jinoyatchi, talabgorlarga erkinlik yaratadi. Ayrim hollarda oddiy pornografiyadan og‘irroq materiallarga asta-sekin o‘tish ham kuzatiladi. Psixologlar bu jarayonni “eskalatsiya” deb ataydi, ya’ni talabgor shaxsda taqiqlangan va xavfliroq materiallarga bosqichma-bosqich o‘tishga rag‘batlar oshib boraveradi.
Terrordan xavfliroq masala
Yodingizda bo‘lsa, 2024 yilda Telegram messenjeri 15,3 millionga yaqin guruh va kanallarni bloklagan edi. O‘shanda bu kanallarning 702 mingtasi bolalarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlikka oid materiallar bo‘lgani uchun bloklangan. Terrorizm bilan bog‘liq materiallar sabab bloklangan kanallar soni 129 ta ekanini hisobga olsak, bu tahdid ko‘lam jihatdan terrorizmdan qolishmasligini sezamiz.
Huquqni himoya qilish organlari o‘z ishini qilishi bilan birga, jamiyat bu jirkanch holatga keskin reaksiya ko‘rsatishi, ijtimoiy va psixologik xabardorlikni kuchaytirish kerak. Ota-onalar va o‘quv muassasalari bolalarni internetdagi xavflardan himoya qilishi, onlayn xavfsizlik va shaxsiy hududni hurmat qilish haqida doimiy ma’lumotlar hamma joyda bo‘lishi lozim.
Chunki talab bor ekan, taklif paydo bo‘ladi. Taklif bor ekan, yangi jabrlanuvchilar paydo bo‘ladi va bolalarga nisbatan davomli jinoyatchilik yuz beraveradi.
O‘zbekistonda ham bu holatning qayd etilishi xavfli signal. Ayniqsa xalqaro jamiyat Epshteyn fayllari dahshatini hali hazm qila olmayotgan bir paytda. Bu – bolalar xavfsizligi, uyushgan kiberjinoyat tarmoqlari, shantaj va tovlamachilik zanjiri, xalqaro jinoiy moliyalashtirish kabi muammolarga nisbatan kompleks choralar zaruratini o‘rtaga chiqaradi.
Jamiyat
Axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt yo‘nalishlari uchun davlat grantlari ko‘paytirildi
Ma’lum qilinishicha, mazkur yo‘nalishlar bo‘yicha davlat granti asosidagi qabul ko‘rsatkichlari 35 foizga oshirilib, jami 2 930 ta davlat granti ajratilgan.
2026/2027-o‘quv yili uchun axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt sohasiga oid ta’lim yo‘nalishlari hamda mutaxassisliklari bo‘yicha davlat granti asosidagi qabul ko‘rsatkichlari 35 foizga oshirildi.
Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining ma’lum qilishicha, mazkur yo‘nalishlar uchun jami 2 930 ta davlat granti ajratildi.
Qayd etilishicha, bunda bakalavriat uchun 2 309 ta, magistratura uchun 621 ta davlat granti ajratilgan.
Ma’lum bo‘lishicha, cho‘milish vaqtida birdan uning sog‘lig‘i yomonlashib, mustaqil ravishda harakat qila olmay qolgan va sheriklari darhol FVBga xabar berishgan.
17 iyul kuni soat 17:53 da Samarqand viloyati Favqulodda vaziyatlar boshqarmasiga Samarqand tumanidagi Qoradaryo daryosida fuqaro cho‘kayotgani haqida xabar kelib tushgan.
Ma’lum bo‘lishicha, cho‘milish vaqtida birdan uning sog‘lig‘i yomonlashib, mustaqil ravishda harakat qila olmay qolgan va sheriklari darhol FVBga xabar berishgan.
Qutqaruvchilar voqea joyiga tezkorlik bilan yetib borib, fuqaroni maxsus narvon yordamida daryo qirg‘og‘idan xavfsiz hududga olib chiqishgan hamda u tibbiyot xodimlariga topshirilgan.
Xabarda aytilishicha, hozirda fuqaroning ahvoli yaxshi.
Raqobat qo‘mitasi tomonidan o‘tkazilgan nazorat xaridlarida bir qator un mahsulotlarining sifati amaldagi sanitariya-gigiyenik hamda xavfsizlik talablariga javob bermasligi aniqlandi.
Xususan, Samarqand viloyatida o‘tkazilgan laboratoriya tekshiruviga ko‘ra, Qozog‘istonda ishlab chiqarilgan “555 MUKA” un mahsuloti sanitariya talablariga javob bermasligi va iste’molga yaroqsiz ekani ma’lum bo‘ldi.
Buxoro viloyatida laboratoriyaga topshirilgan “Sulaymon Nafosat Fayz” MChJ tomonidan ishlab chiqarilgan “Sulaymon Fayz” birinchi navli bug‘doy uni sanitariya-gigiyenik me’yorlarga mos emasligi aniqlandi. Un mahsuloti sotuvidan tushgan 5,7 mln so‘m mablag‘ni iste’molchilarga qaytarish bo‘yicha ko‘rsatma berildi.
Jizzax viloyatida nazorat xaridi uchun “Javhar Flour Trade” MChJ tomonidan ishlab chiqarilgan “Ardus” un mahsuloti namunalari laboratoriyaga topshirilganda unda temir va rux miqdori belgilangan me’yorlarga javob bermasligi ma’lum bo‘ldi.
Farg‘ona viloyatida “Troyka” nomli bug‘doy uni namunasi laboratoriya tekshiruvlarida me’yoriy talablarga nomuvofiq deb topildi.
Sifatsiz mahsulotlarni muomalaga chiqarish orqali qonunbuzilishga yo‘l qo‘ygan shaxslarga, shuningdek saqlash tartiblariga rioya etmagan sotuvchilarga nisbatan tegishli ta’sir choralari belgilanib, mahsulotlarni savdodan olib tashlash bo‘yicha tadbirkorlarga majburiy ko‘rsatmalar berildi.
Xabar qilinishicha, mazkur ishlar tabiiy ofatning oldini olish maqsadida o‘tkazilgan.
18 iyul kuni A-373 “Toshkent-Ohangaron-Angren-Qo‘qon-Shahrixon-Andijon” avtomobil yo‘lining 142,8 km. qismida tegishli tashkilotlar tomonidan tog‘ning yuqori nuqtalaridagi nomustahkam toshlarni sun’iy tushirish ishlari olib borildi.
Xabar qilinishicha, mazkur ishlar tabiiy ofatning oldini olish maqsadida o‘tkazilgan.
Favqulodda vaziyatlar vazirligi ayrim elektron nashrlar va blogerlardan ma’lumotlarni noto‘g‘ri talqin qilmaslikni so‘radi.
Farg‘ona tumani Chimyon qishlog‘i Quyi archa mahallasidagi adirlikda bog‘ barpo qilgan ayrim tadbirkorlar suv muammosiga duch kelishyapti. Suv yo‘q emas, bor: maxsus texnikalar yordamida tepalikka suv chiqarilgan, lekin ming mashaqqat bilan daraxt ko‘kartirgan odamlarga shartnomasi bor bo‘lsa-da, suv berilmayapti.
“Mirob Sh.I. o‘ziga qarashli odamlargagina suv beradi xolos. Bizdan esa pul talab qiladi. Suv uchun davlatga pul to‘layapmiz-ku. Mirob o‘z cho‘ntagini qappaytirish uchun bizdan yana pul olishga harakat qilyapti. Daraxtlarimiz qurib boryapti, dodimizni eshitadigan kimsa yo‘q”, deydi murojaatchilar.
Abdujalil Mamadiyev adirlikda 1,5 gektar yerni o‘zlashtirib, 500 tup o‘rik daraxti ko‘kartirgan, endi esa suvsizlikdan daraxtlari quriyotgan ekan:
“Farg‘ona tumani, Chimyon qishlog‘i Quyi archa mahallasidagi adirlikni o‘zlashtirib, 1,5 gektar yerda ming mashaqqat bilan o‘rik bog‘i yaratdim. 500 tup o‘rik daraxtini amallab ko‘kartirganman.
Endi esa suv muammo bo‘lyapti. Daraxtlarimiz qurib ketyapti. Eng qizig‘i, suv yo‘q emas, bor, adirga mirob etib tayinlangan Sh.I. xohlagan odamiga suv beradi, xohlamagan odamiga bermaydi. Shartnomamiz bor. Suv solig‘iniyam o‘z vaqtida to‘layapmiz. Mirob o‘z cho‘ntagi uchun biz bog‘bonlardan pul so‘raydi. Pul berganlargagina suv beryapti. Axir biz suv uchun davlatga o‘z vaqtida to‘lovni amalga oshiryapmiz-ku.
Masala yuzasidan suv xo‘jaligiga, nasos stansiyalari markazlariga, ichki ishlarga murojaat bilan chiqdik, hokimiyatlarga bordik. Lekin muammo hal bo‘lmadi.
Masalan, men suv uchun 4 yilda 8 million 200 ming so‘m to‘lov qilganman. Davlatga pul to‘lasam bo‘ldi-ku, nima uchun yana mirobning cho‘ntagi uchun ham yana pul berishim kerak? Menga o‘xshab bog‘ yaratib daraxtlarini sug‘ora olmayotganlar talaygina. Mirobga chora ko‘rib bering, deb kirmagan tashkilot qolmadi. Bahordan to shu kungacha bog‘imni ikki marta sug‘ordim xolos. Daraxtlar qurib boryapti. Mehnatimga achinyapman.
Daraxtlar qurib qolmasligi uchun o‘zimiz 10 litr, 20 litr qilib chelaklab suv tashib quyib ham ko‘rdik. Shu holatni ko‘rib ham mirob pinagini buzgani yo‘q. Suv ber desak, u biz bilan janjal qiladi. Davlatga pul to‘laganingizdan keyin u navbati bilan suv berishi kerak-ku.
Mirob suv bersa, ko‘chat oralariga qora ekin qilish mumkin, lekin mana, hozir bekor yotibdi. Pomidor, loviya ekish mumkin, davlatga foydasi tegadigan tirikchilik qilib, ish qiladigan sharoit qilsa bo‘ladi. Faqat mirob suv bersa. Suv bermagani uchun oddiy daraxtimizni ham sug‘ora olmayapmiz.
Farg‘ona tumanida Chimyon qishlog‘i aholisining tirikchiligi o‘rikdan. Qiynalib bir yilda bir marta hosil olamiz-da. Suv beriladigan bo‘lsa, o‘rikdan ko‘proq hosil olish mumkin. Boshimizda shunday tashvish bo‘lganidan nima qilishni, yana kimlarga murojaat qilishimizni bilmayapmiz”, deydi Abdujalil Mamadiyev.
Abdujalil Mamadiyev
Tasvirga olish jarayonida adirda mirob Sh.I. ni uchratdik. U holat yuzasidan izoh berishni istamadi.
Sh.I , mirob
Mavjud muammo yuzasidan izoh olish uchun Sirdaryo-So‘x irrigatsiya tizimlari havza boshqarmasi suv yetkazib berish davlat muassasasi direktori Dilyor Yo‘ldoshev bilan telefon orqali suhbatlashdik.
U muammoni nazoratga olishini, daraxtlarni sug‘orish uchun davlat bilan shartnoma qilgan bog‘bonlarga suv, albatta, berilishini ta’kidladi.
Saka het-trik qildi, Mbappe Messini quvib o‘tdi
Axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt yo‘nalishlari uchun davlat grantlari ko‘paytirildi
Samarqandda daryoda cho‘kayotgan fuqaro qutqarib qolindi
-
Iqtisodiyot5 days agotadbirkor va davlat organlari o‘rtasida huquqiy bahs yuzaga keldi
-
Siyosat5 days agoPrezident Mirziyoyev Toskana delegatsiyasi bilan uchrashib, savdo, sarmoyaviy va madaniy aloqalarni muhokama qildi
-
Dunyodan4 days agoMahmud Ahmadinejod atrofidagi sirli o’yin: “Mossad bilan hamkorlik”
-
Jamiyat5 days ago
O‘zbekistonga juda kuchli issiq havo oqimlari kirib keladi
-
Iqtisodiyot4 days agoMarkaziy bank huzurida Islomiy moliya kengashi tashkil etildi
-
Dunyodan3 days ago
Prezident Tramp uning o‘ldirilishi masalasiga oydinlik kiritmoqda
-
Sport4 days agoAngliya va Argentina nega bir-birini yomon ko‘radi? Ashaddiy dushmanlik tarixi
-
Sport5 days agoJCh anonsi. Ispaniya himoyasi Fransiya hujumini to‘xtata oladimi?