Mahalliy
Nima uchun haqiqatga ko‘z yumamiz yoxud o‘zimizni o‘zimiz aldamaslik haqida
Yaqin vaqtlardan buyon ijtimoiy tarmoqlardagi bir holat e’tiborimni torta boshladi. Negadir, hamma bir-biriga manipulyatorlarni qanday ajratishni, ulardan qanday himoyalanishni, aldanmaslikni o‘rgatar ekan-u, o‘zini o‘zi aldamasligini deyarli hech kim bir-biriga aytmas ekan. Boshqalarning aldoviga uchmaslikni maslahat berish to‘g‘ri, lekin negadir, manipulyatorning o‘ziga, yolg‘onchining o‘ziga «o‘zingni aldama!» deb ochiqchasiga murojaat qilish holatlarini deyarli kuzatmayman. Go‘yoki, hamma bilib, ko‘rib tursa ham, bu mavzuda noma’lum bir jimlik hukm suradi.
Nima uchun bunday holat meni o‘ylantirdi?!
Agar bir-birini aldashiga jamoatchilikning qarshi fikri yetarlicha faol bo‘lmasa, bu qandaydir me’yorga aylanib qolmaydimi? Bunaqa holatlar uchun bir asosiy tushuncha bor, shu haqda bilishingizni istayman. Bu tushuncha – axloqiy indifrentlik.
Axloqiy indifrentlik – bu yaxshilik va yomonlik, to‘g‘ri va noto‘g‘ri o‘rtasidagi farqqa nisbatan beparvolik, his-tuyg‘usizlik holati. Bu shunchaki qoidabuzarlikka ko‘z yumish emas, balki axloqiy me’yorlarning ahamiyatini pasaytirishdir. Jamiyatimizda buning ko‘rinishlariga har qadamda duch kelishimiz mumkin. Shunchaki e’tibor qilsangiz bo‘ldi, har qadamda uchratasiz.
Masalan, ko‘zimiz oldida adolatsizlik yoki ochiq yolg‘on yuz berganda, ko‘pchiligimiz «menga tegmasa bo‘ldi», «hayot o‘zi shunaqa, hamma shunaqa qiladi», degan fikr bilan jim turaveramiz. Bir insonning yolg‘on va’dalar berib, ularni bajarmasligiga, boshqalarning esa bunga oddiy holdek qarashiga guvoh bo‘laveramiz. Yoki ba’zilarning «uddaburonligi»ni, ya’ni boshqalarni aldash orqali erishgan yutuqlarini maqtab, «molodets» «barakalla» deyishimiz, aslida, axloqiy indifrentlikning ochiq ko‘rinishidir. Hatto, ba’zan «bu siyosat», «bu biznes», «tirikchilik» degan bahonalar ortiga yashirinib, yolg‘onni oqlashga, xaspo‘shlashga ham urinaveramiz. Bunday misollarni har kuni hayotimizda, ishxonamizdan tortib, oddiy do‘stona suhbatlargacha uchratishimiz mumkin. Achinarlisi, oiladagi kattalardan bu borada kelajak avlod namuna olishi. Takror-takror xatolar qilaveramiz, o‘zimizni aldab!
Bunday holatlarga jamoatchilikning jim turishi, befarqligi yolg‘onning ijtimoiy oqibatlaridan doimiy ko‘z yumishga olib keladi. Tashqi cheklovlarning zaifligi, birinchi navbatda, manipulyatorning o‘zida o‘z-o‘zini aldash mexanizmlarini kuchaytiradi. U o‘zining yolg‘onini, manipulyasiyasini go‘yoki haqiqat, tabiiy yoki hatto «mahorat» deb qabul qila boshlaydi. Bu esa yolg‘onning jamiyatda keng tarqalishiga va umum qabul qilingan «norma» sifatida qabul qilinishiga olib keladi. Mana shu hammaning muammosi aslida, kim axloqli, ma’naviyatli yoki madaniyatli odamlar jamiyatida yashashni xohlamaydi?! Kim? Javob: hamma ma’naviyatli va madaniyatli jamiyatda yashashni istaydi. Lekin, bunaqa jamiyatni, bunaqa odamlarni o‘z-o‘zidan laylak tashlab ketadimi?!
Psixologiyada shunday bir qoida bor: bizning atrofimizdagi muhit bizning xatti-harakatlarimizga va qadriyatlarimizga bevosita ta’sir qiladi. Agar jamiyat axloqiy jihatdan befarq bo‘lsa, bu bizning shaxsiy axloqiy kompasimizni ham zaiflashtirishi mumkin. O‘zimizning axloqiy qadriyatlarimizni rivojlantirish va axloqiy haqiqatimizga sodiq bo‘lish, o‘zimizga o‘zimiz halol bo‘lish, bilib turib boshqalarning yolg‘oniga ko‘z yummaslik – bu, avvalo, o‘zimizni aldamaslikdir!
Madina Miytan, psixolog
Zamonaviy ilmiy tadqiqotlarda faqat nima yeyish emas, balki qachon yeyish ham salomatlik uchun juda muhim ekani ta’kidlanmoqda. Oxirgi yillarda AQSh va Yevropa olimlari tushlikni vaqtida qilish inson organizmi uchun katta ahamiyatga ega ekanini aniqlashdi.
1. Energiyani tiklaydi va ish qobiliyatini oshiradi
Tushlik kunning o‘rtasida organizmga yangi energiya beradi. Uzoq vaqt och yurish esa charchoq, asabiylik va diqqat pasayishiga olib keladi. Olimlar kun davomida muntazam ovqatlanish ish unumdorligini yaxshilashini qayd etmoqda.
2. Miya faoliyati va diqqatni kuchaytiradi
Tushlik qilmagan odamlarda tushdan keyin diqqat tarqoqligi, qaror qabul qilishda qiyinchilik va xotira pasayishi ko‘proq kuzatiladi. Miya glyukozaga muhtoj bo‘lgani uchun tushlik uni qo‘llab-quvvatlaydi.
3. Vazn tashlashga yordam beradi
2024 yilda olib borilgan tadqiqotlarga ko‘ra, kaloriyali taomlarni aynan tushlik vaqtida qabul qilish va ovqatlanish vaqtiga e’tibor berish vazn kamayishiga yordam berishi mumkin. Bu degani tushlikni o‘tkazib yuborish emas, balki uni to‘g‘ri vaqtda qilish muhim.
4. Qondagi shakar miqdorini barqaror ushlaydi
Tushlikni o‘tkazib yuborish ba’zi odamlarda kechqurun haddan tashqari ko‘p ovqat yeb qo‘yishga sabab bo‘ladi. Bu esa qonda shakar keskin ko‘tarilishiga olib kelishi mumkin. Muntazam tushlik metabolizmni barqarorlashtirishga yordam beradi.
5. Kechki ovqatni me’yordan ortiq yeyishni kamaytiradi
Tushlik qilmagan inson kechqurun qattiq och qoladi va ko‘proq kaloriya iste’mol qiladi. Ilmiy kuzatuvlarda bu holat vazn ortishiga olib kelishi aniqlangan.
6. Asab tizimiga ijobiy ta’sir qiladi
Ochlik gormonlari stressni kuchaytirishi mumkin. Vaqtida tushlik qilish esa kayfiyatni barqaror ushlab turishga yordam beradi.
Mutaxassislar tushlikda oqsilga boy mahsulotlar, jumladan, tovuq, baliq, tuxum, loviya, murakkab uglevodlardan grechka, guruch, qora non, sabzavotlar, foydali yog‘lardan zaytun yog‘i, yong‘oq iste’mol qilishni tavsiya qilishmoqda.
Shuni yodingizda tutingki, tushlik qilish — shunchaki qorin to‘ydirish emas. Bu energiya, miya faoliyati, vazn nazorati va metabolizm uchun nihoyatda muhim odat. Zamonaviy xorijiy tadqiqotlar tushlikni o‘tkazib yuborish o‘rniga, uni to‘g‘ri vaqtda va muvozanatli qilishni tavsiya qilishmoqda.
O‘zbekistonda ijtimoiy taraqqiyot, axborot siyosati va jamoatchilik bilan muloqot sohalarida yangi imkoniyatlar eshigi ochildi. Ommaviy axborot vositalari sohasidagi muhim tuzilma hamda yirik nodavlat tashkilot o‘rtasida imzolangan yangi memorandum kelgusi yirik loyihalarga asos bo‘lishi kutilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi OAV uchun kontent tayyorlash markazi hamda nodavlat notijorat tashkiloti — “Renessans” tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash va rivojlantirish milliy markazi o‘rtasida hamkorlik memorandumi imzolandi.
Mazkur kelishuv mamlakatda ijtimoiy, ta’lim va axborot sohalarida yangi bosqichni boshlab berishi mumkin. Tomonlar aholi hayot sifati va umr davomiyligini oshirishga qaratilgan loyihalarni amalga oshirish, sog‘lom turmush tarzini keng targ‘ib qilish, ekologik muammolarga yechim topish hamda ijtimoiy ahamiyatga ega tashabbuslarni rivojlantirish bo‘yicha hamkorlik qiladi.
Shuningdek, memorandum doirasida zamonaviy media va axborot loyihalarini ishga tushirish, davlat organlari bilan samarali kommunikatsiyani yo‘lga qo‘yish, muhim tashabbuslarni keng jamoatchilikka tezkor va ta’sirchan tarzda yetkazish rejalashtirilgan.
Mutaxassislarning fikricha, bu hamkorlik nafaqat yangi medialoyihalar, balki jamiyat hayotiga real ta’sir ko‘rsatadigan amaliy dasturlarga ham turtki berishi mumkin. Ushbu strategik hamkorlik yaqin vaqt ichida mamlakatda katta o‘zgarishlar va muhim yangiliklarga sabab bo‘lishi kutilmoqda.
Qashqadaryoliklar — “Media haftalik“ka marhabo!
Source link
So‘nggi ilmiy tadqiqotlar chekish nafaqat o‘pka yoki yurakka, balki insonning eng muhim a’zosi — miyaga ham jiddiy zarar yetkazishini yana bir bor tasdiqladi.
Eng xavflisi shundaki, bu jarayon ko‘pincha sezilmasdan, yillar davomida asta-sekin kechadi. Natijada inson o‘z fikrlash tezligi, xotirasi va ruhiy barqarorligini yo‘qota boshlaydi.
Tamaki tutuni tarkibida minglab zaharli moddalar mavjud bo‘lib, ular qon orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri miyaga yetib boradi. Bu moddalar miya hujayralariga zarar yetkazib, neyronlar o‘rtasidagi aloqalarni izdan chiqaradi. Ayniqsa, miyaning muhim qismlari jiddiy zararlanadi.
Masalan, xotira va o‘rganish uchun javob beradigan — «gippokamp» kichrayib boradi, bu esa yangi ma’lumotni qabul qilish va eslab qolishni qiyinlashtiradi.
Hissiyotlar va stressni boshqaruvchi — “amigdala” faoliyati buzilib, insonda doimiy xavotir, asabiylik va tushkunlik holatlari kuchayadi. Harakat va motivatsiya uchun mas’ul «globus pallidus» esa zaiflashib, insonda loqaydlik, tez charchash va harakat sustligi kuzatiladi. Bunday o‘zgarishlar oddiy holat emas. Bu miyaning funksional imkoniyatlari pasayib borayotganining belgisidir.
Chekuvchi insonlarda fikrlash tezligi sekinlashadi, qaror qabul qilish qiyinlashadi, diqqat va reaksiya susayadi. Ko‘pincha bu holatlar stress yoki charchoq bilan izohlanadi, ammo aslida bu miyada kechayotgan jiddiy o‘zgarishlarning natijasidir.
Ilmiy kuzatuvlar shuni ko‘rsatadiki, chekuvchi odamlarda miya hajmi chekmaydiganlarga nisbatan kichikroq bo‘ladi. Bu esa neyronlar soni va ularning faolligi kamayganini anglatadi. Shu bilan birga, nikotin qisqa muddatli «yengillik» hissini bergani bilan, stress darajasini yanada oshiradi.
Yana bir muhim jihat — chekish miyada qon aylanishini yomonlashtiradi. Natijada miya kislorod yetishmovchiligiga uchraydi va bu holat uning ishlash samaradorligini yanada pasaytiradi.
Biroq, ijobiy tomoni ham bor. Inson miyasi ma’lum darajada tiklanish qobiliyatiga ega. Agar chekuvchi inson bu odatni tashlasa, bir necha hafta ichida qon aylanishi yaxshilanadi. Bir necha oydan so‘ng esa xotira, diqqat va fikrlash qobiliyati asta-sekin tiklana boshlaydi. Uzoq muddatda esa miya faoliyati sezilarli darajada yaxshilanishi mumkin.
Xulosa shuki, har bir sigaret — bu shunchaki tutun emas. U insonning xotirasi, fikrlash qobiliyati va ruhiy barqarorligi hisobidan “to‘lanadigan” badaldir. Shuning uchun bu odat haqida jiddiy o‘ylab ko‘rish va to‘g‘ri qaror qabul qilish har bir inson uchun juda muhimdir.
Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida tarifikatsiya ro‘yxatlarini shakllantirish tartibi belgilandi.
Adliya vazirligi Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida sinflarni komplektlash hamda tarifikatsiya ro‘yxatlarini shakllantirish tartibi to‘g‘risidagi idoraviy hujjatni davlat ro‘yxatidan o‘tkazdi (ro‘yxat raqami 3819, 16.04.2026-y.).
Nizomga ko‘ra, maxsus pedagoglar uchun aniq malaka talablari joriy etildi.
Xususan, ular korreksion pedagogika va defektologiya yo‘nalishida oliy ma’lumotga ega bo‘lishi hamda o‘quvchilarning ehtiyojiga mos maxsus metodikalarni (imo-ishora tili, Brayl alifbosi, nutq nuqsonlarini bartaraf etish usullari) bilishi shart.
Hujjatda dars soatlarini taqsimlashning ustuvor tartibi ham belgilandi.
Unga ko‘ra, dars yuklamalari avvalo malaka toifasi yuqori bo‘lgan, milliy yoki xalqaro sertifikatlarga ega pedagoglarga beriladi.
Shuningdek, 1 pedagog uchun yuklama odatda 0,5 stavkadan kam va 1 stavkadan ortiq bo‘lmasligi, ayrim holatlarda esa 1,5 stavkagacha ruxsat etilishi nazarda tutilgan.
Nizom bilan tarifikatsiya ro‘yxatini shakllantirish, ko‘rib chiqish va tasdiqlashning aniq muddatlari belgilandi.
Jumladan, dars soatlari 17-sentabrga qadar elektron tizimga kiritiladi, 25-sentabrga qadar esa vakolatli organ tomonidan tasdiqlanadi.
Isroilga yuborish evaziga 20 ming dollar so‘ragan shaxs ushlandi
Afg‘oniston giyohvand moddalar savdosini butunlay yo‘q qilish uchun global hamkorlikka intiladi
“Javobgarlar qochib qolishdi” – Farg‘ona sitida tok urgan bolaning ahvoli o‘nglanmayapti
-
Dunyodan4 days ago
Ukraina Turkiyaga Zelenskiy-Putin uchrashuvi boʻyicha soʻrov yubordi
-
Jamiyat3 days ago
Самарқандда МЧЖ раҳбарларининг кирдикорлари ошкор бўлди: тафсилотлар
-
Dunyodan5 days ago
Eron nega Hurmuzni yana qamal qildi?
-
Dunyodan3 days agoEron Hurmuz boʻgʻozini bloklagani sababli muzokaralarni rad etmoqda
-
Jamiyat5 days ago16:13 “Qo‘rquv bo‘lishi tabiiy, ammo bu sizni to‘xtatmasin”, – 17 yoshida NASA va SpaceX bilan kosmik loyihani amalga oshirgan Akbar hikoyasi
-
Siyosat5 days agoO‘zbekistonda bolalar va nogironligi bo‘lgan shaxslarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va himoya qilishni kuchaytirmoqda
-
Siyosat5 days agoTurk kompaniyalari Farg‘ona xalqaro aeroportini modernizatsiya qilish bo‘yicha hamkorlik qilmoqda
-
Siyosat2 days agoSaida Mirziyoyeva xalqaro forumda Prezident murojaatini o‘qib eshittirdi