Zamonaviy ilmiy tadqiqotlarda faqat nima yeyish emas, balki qachon yeyish ham salomatlik uchun juda muhim ekani ta’kidlanmoqda. Oxirgi yillarda AQSh va Yevropa olimlari tushlikni vaqtida qilish inson organizmi uchun katta ahamiyatga ega ekanini aniqlashdi.

1. Energiyani tiklaydi va ish qobiliyatini oshiradi

Tushlik kunning o‘rtasida organizmga yangi energiya beradi. Uzoq vaqt och yurish esa charchoq, asabiylik va diqqat pasayishiga olib keladi. Olimlar kun davomida muntazam ovqatlanish ish unumdorligini yaxshilashini qayd etmoqda. 

2. Miya faoliyati va diqqatni kuchaytiradi

Tushlik qilmagan odamlarda tushdan keyin diqqat tarqoqligi, qaror qabul qilishda qiyinchilik va xotira pasayishi ko‘proq kuzatiladi. Miya glyukozaga muhtoj bo‘lgani uchun tushlik uni qo‘llab-quvvatlaydi.

3. Vazn tashlashga yordam beradi

2024 yilda olib borilgan tadqiqotlarga ko‘ra, kaloriyali taomlarni aynan tushlik vaqtida qabul qilish va ovqatlanish vaqtiga e’tibor berish vazn kamayishiga yordam berishi mumkin. Bu degani tushlikni o‘tkazib yuborish emas, balki uni to‘g‘ri vaqtda qilish muhim. 

4. Qondagi shakar miqdorini barqaror ushlaydi

Tushlikni o‘tkazib yuborish ba’zi odamlarda kechqurun haddan tashqari ko‘p ovqat yeb qo‘yishga sabab bo‘ladi. Bu esa qonda shakar keskin ko‘tarilishiga olib kelishi mumkin. Muntazam tushlik metabolizmni barqarorlashtirishga yordam beradi. 

5. Kechki ovqatni me’yordan ortiq yeyishni kamaytiradi

Tushlik qilmagan inson kechqurun qattiq och qoladi va ko‘proq kaloriya iste’mol qiladi. Ilmiy kuzatuvlarda bu holat vazn ortishiga olib kelishi aniqlangan.

6. Asab tizimiga ijobiy ta’sir qiladi

Ochlik gormonlari stressni kuchaytirishi mumkin. Vaqtida tushlik qilish esa kayfiyatni barqaror ushlab turishga yordam beradi.

Mutaxassislar tushlikda oqsilga boy mahsulotlar, jumladan, tovuq, baliq, tuxum, loviya, murakkab uglevodlardan grechka, guruch, qora non, sabzavotlar, foydali yog‘lardan zaytun yog‘i, yong‘oq iste’mol qilishni tavsiya qilishmoqda.

Shuni yodingizda tutingki, tushlik qilish — shunchaki qorin to‘ydirish emas. Bu energiya, miya faoliyati, vazn nazorati va metabolizm uchun nihoyatda muhim odat. Zamonaviy xorijiy tadqiqotlar tushlikni o‘tkazib yuborish o‘rniga, uni to‘g‘ri vaqtda va muvozanatli qilishni tavsiya qilishmoqda.

Source link

O‘zbekistonda ijtimoiy taraqqiyot, axborot siyosati va jamoatchilik bilan muloqot sohalarida yangi imkoniyatlar eshigi ochildi. Ommaviy axborot vositalari sohasidagi muhim tuzilma hamda yirik nodavlat tashkilot o‘rtasida imzolangan yangi memorandum kelgusi yirik loyihalarga asos bo‘lishi kutilmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi OAV uchun kontent tayyorlash markazi hamda nodavlat notijorat tashkiloti — “Renessans” tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash va rivojlantirish milliy markazi o‘rtasida hamkorlik memorandumi imzolandi.

Mazkur kelishuv mamlakatda ijtimoiy, ta’lim va axborot sohalarida yangi bosqichni boshlab berishi mumkin. Tomonlar aholi hayot sifati va umr davomiyligini oshirishga qaratilgan loyihalarni amalga oshirish, sog‘lom turmush tarzini keng targ‘ib qilish, ekologik muammolarga yechim topish hamda ijtimoiy ahamiyatga ega tashabbuslarni rivojlantirish bo‘yicha hamkorlik qiladi.

Shuningdek, memorandum doirasida zamonaviy media va axborot loyihalarini ishga tushirish, davlat organlari bilan samarali kommunikatsiyani yo‘lga qo‘yish, muhim tashabbuslarni keng jamoatchilikka tezkor va ta’sirchan tarzda yetkazish rejalashtirilgan.

Mutaxassislarning fikricha, bu hamkorlik nafaqat yangi medialoyihalar, balki jamiyat hayotiga real ta’sir ko‘rsatadigan amaliy dasturlarga ham turtki berishi mumkin. Ushbu strategik hamkorlik yaqin vaqt ichida mamlakatda katta o‘zgarishlar va muhim yangiliklarga sabab bo‘lishi kutilmoqda.

Source link

Qashqadaryoliklar — “Media haftalik“ka marhabo!



Source link

So‘nggi ilmiy tadqiqotlar chekish nafaqat o‘pka yoki yurakka, balki insonning eng muhim a’zosi — miyaga ham jiddiy zarar yetkazishini yana bir bor tasdiqladi.

Eng xavflisi shundaki, bu jarayon ko‘pincha sezilmasdan, yillar davomida asta-sekin kechadi. Natijada inson o‘z fikrlash tezligi, xotirasi va ruhiy barqarorligini yo‘qota boshlaydi.

Tamaki tutuni tarkibida minglab zaharli moddalar mavjud bo‘lib, ular qon orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri miyaga yetib boradi. Bu moddalar miya hujayralariga zarar yetkazib, neyronlar o‘rtasidagi aloqalarni izdan chiqaradi. Ayniqsa, miyaning muhim qismlari jiddiy zararlanadi.

Masalan, xotira va o‘rganish uchun javob beradigan — «gippokamp» kichrayib boradi, bu esa yangi ma’lumotni qabul qilish va eslab qolishni qiyinlashtiradi.

Hissiyotlar va stressni boshqaruvchi — “amigdala” faoliyati buzilib, insonda doimiy xavotir, asabiylik va tushkunlik holatlari kuchayadi. Harakat va motivatsiya uchun mas’ul «globus pallidus» esa zaiflashib, insonda loqaydlik, tez charchash va harakat sustligi kuzatiladi. Bunday o‘zgarishlar oddiy holat emas. Bu miyaning funksional imkoniyatlari pasayib borayotganining belgisidir.

Chekuvchi insonlarda fikrlash tezligi sekinlashadi, qaror qabul qilish qiyinlashadi, diqqat va reaksiya susayadi. Ko‘pincha bu holatlar stress yoki charchoq bilan izohlanadi, ammo aslida bu miyada kechayotgan jiddiy o‘zgarishlarning natijasidir.

Ilmiy kuzatuvlar shuni ko‘rsatadiki, chekuvchi odamlarda miya hajmi chekmaydiganlarga nisbatan kichikroq bo‘ladi. Bu esa neyronlar soni va ularning faolligi kamayganini anglatadi. Shu bilan birga, nikotin qisqa muddatli «yengillik» hissini bergani bilan, stress darajasini yanada oshiradi.

Yana bir muhim jihat — chekish miyada qon aylanishini yomonlashtiradi. Natijada miya kislorod yetishmovchiligiga uchraydi va bu holat uning ishlash samaradorligini yanada pasaytiradi.

Biroq, ijobiy tomoni ham bor. Inson miyasi ma’lum darajada tiklanish qobiliyatiga ega. Agar chekuvchi inson bu odatni tashlasa, bir necha hafta ichida qon aylanishi yaxshilanadi. Bir necha oydan so‘ng esa xotira, diqqat va fikrlash qobiliyati asta-sekin tiklana boshlaydi. Uzoq muddatda esa miya faoliyati sezilarli darajada yaxshilanishi mumkin.

Xulosa shuki, har bir sigaret — bu shunchaki tutun emas. U insonning xotirasi, fikrlash qobiliyati va ruhiy barqarorligi hisobidan “to‘lanadigan” badaldir. Shuning uchun bu odat haqida jiddiy o‘ylab ko‘rish va to‘g‘ri qaror qabul qilish har bir inson uchun juda muhimdir.

Source link

Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida tarifikatsiya ro‘yxatlarini shakllantirish tartibi belgilandi. 

Adliya vazirligi Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida sinflarni komplektlash hamda tarifikatsiya ro‘yxatlarini shakllantirish tartibi to‘g‘risidagi idoraviy hujjatni davlat ro‘yxatidan o‘tkazdi (ro‘yxat raqami 3819, 16.04.2026-y.).

Nizomga ko‘ra, maxsus pedagoglar uchun aniq malaka talablari joriy etildi. 

Xususan, ular korreksion pedagogika va defektologiya yo‘nalishida oliy ma’lumotga ega bo‘lishi hamda o‘quvchilarning ehtiyojiga mos maxsus metodikalarni (imo-ishora tili, Brayl alifbosi, nutq nuqsonlarini bartaraf etish usullari) bilishi shart.

Hujjatda dars soatlarini taqsimlashning ustuvor tartibi ham belgilandi. 

Unga ko‘ra, dars yuklamalari avvalo malaka toifasi yuqori bo‘lgan, milliy yoki xalqaro sertifikatlarga ega pedagoglarga beriladi. 

Shuningdek, 1 pedagog uchun yuklama odatda 0,5 stavkadan kam va 1 stavkadan ortiq bo‘lmasligi, ayrim holatlarda esa 1,5 stavkagacha ruxsat etilishi nazarda tutilgan.

Nizom bilan tarifikatsiya ro‘yxatini shakllantirish, ko‘rib chiqish va tasdiqlashning aniq muddatlari belgilandi. 

Jumladan, dars soatlari 17-sentabrga qadar elektron tizimga kiritiladi, 25-sentabrga qadar esa vakolatli organ tomonidan tasdiqlanadi.

Source link