Mahalliy
«Navoiydan San-Fransiskoga…» – sun’iy intellekt bilan shug‘ullanayotgan o‘zbekistonlik hikoyasi
Bugungi kunda O‘zbekiston tashqarisida yashayotgan o‘zbeklar soni turli manbalarga ko‘ra, 5-7 millionni tashkil qiladi. Ular Rossiya, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Turkmaniston, Eron, Turkiya, Janubiy Koreya va shu kabi boshqa ko‘plab davlatlarda yashaydi. Amerika Qo‘shma Shtatlarida ham so‘nggi yillarda o‘zbeklar soni sezilarli darajada ortib, hozirda taxminan 100 mingga yaqin vatandoshlarimiz bu davlatda istiqomat qilib kelishmoqda. O‘zbek diasporasi AQShda nafaqat iqtisodiy, balki ilmiy va madaniy jihatdan ham o‘z o‘rnini topib bormoqda. Ular orasida talabalar, olimlar, shifokorlar, huquqshunoslar, IT mutaxassislari, tadbirkorlar va boshqa turli soha vakillari bor.
Shunday yurtdoshlarimizdan biri – Nasim Nosirovdir. U Navoiy shahrida tug‘ilib, hozirda AQShning San-Fransisko shahrida o‘z ish faoliyatini olib bormoqda. «Xabar.uz» muxbiri bilan suhbatda u AQShdagi hayoti, ta’lim yo‘li va Silikon vodiysidagi ish tajribasi haqida so‘zlab berdi.
Ta’lim va ilk qadamlar
Nasim maktab ta’limini bir nechta mahalliy o‘quv muassasalarida olgan. 2014–2017 yillarda Navoiy davlat pedagogika instituti qoshidagi akademik litseyda o‘qigan. 2017-yili u Respublika fan olimpidasida faxrli birinchi o‘rinni egallab, bakalavr ta’limini Toshkent davlat yuridik universitetida davom ettirgan. Huquqshunoslik yo‘nalishida o‘qishiga qaramay, kompyuter va axborot texnologiyalariga yoshligidan qiziqqani bois texnologiya va huquq sohasi tutashgan – LegalTech, Lawtech yo‘nalishiga e’tibor qaratgan. Bu sohasidagi so‘nggi o‘zgarishlar va yangiliklarni doimiy kuzatib borgan. U o‘qish davrida do‘stlari bilan birgalikda bir nechta LegalTech loyihalarini amalga oshiradi va raqamlashtirish, sun’iy intellektni huquqshunoslik sohasiga tatbiq etish imkoniyatlari haqida bir qator maqolalar yozadi. O‘zbekistonda ilk bor tashkil etilgan «LegalTech Lab»ga birinchilardan bo‘lib a’zo bo‘ladi va uning faoliyatida yaqindan ishtirok etib keladi. Shuningdek, Nasim bir qancha davlat tashkilotlarida ham tajriba orttirishga ulgurgan. Ushbu tajribalar unga texnologiyalar bilan ishlash, yuridik amaliyotlarni avtomatlashtirish va innovatsion yechimlarni joriy etish borasida keyingi ishlariga turtki bo‘ldi. 2022-yilda «El-yurt umidi» jamg‘armasining stipendianti deb topildi. Garchi u tanlov g‘oliblaridan biri sifatida e’tirof etilgan bo‘lsada, mukofotni qabul qilmaslikka va chet elda o‘qib, o‘z malakasini oshirishga qaror qiladi.
AQSh sahifasi
2022-yil kuzida Nasim magistratura darajasini olish maqsadida AQShga yo‘l oldi. U o‘ndan ortiq universitetlarga qabul qilingan bo‘lsada, Illinoys universitetida o‘qishni tanlaydi. Uning bu universitetni tanlashida ham ramziy ma’no bor edi.
– Avvalo, mazkur ta’lim muassasasi texnologik paradigmalarni tubdan o‘zgartiradigan innovatorlarni yetishtirib chiqargan markaz ekanligi meni ajablantirgan, – deydi u. – O‘zining Mozaik va Netscape loyihalari orqali biz bilgan internetni shakllantirgan shaxslardan biri – Mark Andresson shu universitet bitiruvchisi bo‘lgan. YouTube, PayPal, Yelp, Mozilla, AMD, Tesla va Orakl kabi ilg‘or texnologik kompaniyalar asoschilari ham Illinoys universitetida o‘qigan. Shu va boshqa omillar mazkur qarorga kelishimga turtki bo‘ldi. Shuningdek, universitetdan deyarli barcha ta’lim xarajatlarimni qoplaydigan grantni qo‘lga kiritishim Illinoysni tanlashimga sabab bo‘ldi.
Chet eldagi hayot va ta’lim qanday kechdi?
– Birinchi bo‘lib Nyu-York shahriga kelib tushganman. U yerda do‘stlarim yashar edi. Oz muddat Nyu-Yorkda turib, turli diqqatga sazovor joylarni ko‘rish, AQShdagi yurtdoshlarimiz bilan tanishish imkoni bo‘ldi. Nyu-Yorkda bo‘lganimda moslashuv jarayoni juda oson kechgan. To‘g‘rirog‘i, boshqa davlatda, boshqa madaniyat ta’sirida yurganimni deyarli his qilmaganman. Universitetim Illinoys shtatidagi Urbana-Shampayn nomli kichik shaharchada joylashganligi bois u yerga ketishimga to‘g‘ri keldi. Haqiqiy «cultural shock» o‘sha yerda bo‘lgan. Avvalo, shaharcha tub aholisi asosan amerikaliklardan iborat bo‘lib, bizning mintaqadan kelgan insonlarni topish amri mahol edi. Bu yerning iqlimi va havosi ham O‘zbekistonga nisbatan ozgina sovuqroq bo‘lib, qish mavsumida harorat -25, -30 darajagacha tushib ketardi. Bir oz vaqt o‘tib, u yerda Ikromjon To‘xtasinov ismli inson bilan tanishdim – u Illinoys universitetida siyosatshunoslik yo‘nalishi bo‘yicha doktoranturada o‘qirdi. Ikromjon aka universitetdagi ta’lim jarayonimda va talabalik hayotimda ko‘p yordam bergan va o‘z tajribasidan maslahatlarni ayamagan. Shu bilan o‘qish davrida ko‘plab do‘stlar orttirdim. Iqlimga ham moslashib ketdim.
Illinoysda nafaqat biznes menejmenti va huquqiy masalalar bo‘yicha tajribamni kuchaytirdim, balki texnik bilimlarni ham chuqur o‘rganishga harakat qildim. U yerda texnologiya huquqi bo‘yicha huquq magistri (LL.M.) bilan bir qatorda Gies biznes maktabida biznes analitikasi va menejment bo‘yicha ikkinchi magistrlik darajasida o‘qidim. Aynan shu davrda sun’iy intellekt sohasiga qiziqishim yanada ortdi va bir nechta startaplarga qo‘shilib tajriba orttirdim. Biznes maktabdaligimda Luminous AI startapida ishlash imkoniga ega bo‘ldim. Bu loyiha sun’iy intellektga asoslanib, ko‘z kasalliklari (masalan, diabetik retinopatiya, glaukoma)ni erta aniqlash ustida ishlayotgan edi. Jamoa kichik bo‘lsada, sohada yuqori natijalarga erishib kelayotgandi va tajriba orttirish uchun juda yaxshi loyiha edi. Luminous’da mavjud sun’iy intellekt dasturi bilan bir qatorda ixcham tibbiy diagnostika qurilmasi prototipini ham ishlab chiqdik. Uni bir nechta klinkada sinovdan o‘tkazishga ham muvaffaq bo‘ldik. Shuningdek, har yili o‘tkaziladigan «Cozad New Venture Challenge» tanlovida ishtirok etib, AWARE mukofoti hamda «Commitment to Entrepreneurship» mukofotiga ham sazovor bo‘ldik.
Startaplardagi faoliyat
Magistraturadan keyin Kaliforniyaning San-Fransisko shahriga ko‘chib o‘tib, bir nechta startaplarda tajriba orttirdim. Ulardan biri hamyurtimiz, muvaffaqiyatli tadbirkor Akmal Payziyev asos solgan Numeo AI startapi edi. Do‘stim bilan bo‘lgan suhbatlarning birida u Akmal Payziyev Numeo AI loyihasini boshlagani, kuchli jamoa shakllantiryotgani haqida aytib qoldi. Bu startap kompaniya sun’iy intellekt orqali AQShdagi eng yirik sohalardan biri – logistika sohasida samaradorlikni oshirish ustida ishlayotgandi. Sun’iy intellektga kuchli qiziqishim tufayli ushbu jamoaga qo‘shilishga qaror qildim. Dastlab, Numeo AI kompaniyasida mijozlar bilan aloqalar, hamkorlik aloqalariga mas’ul bo‘lgan bo‘lsam, keyinchalik umumiy o‘sish, marketing strategiyasini yaratish va savdo ko‘rsatkichlarini oshirish bo‘yicha mas’uliyat zimmamga tushdi. Shuningdek, ish faoliyatim davomida qanday qilib mijozlar muammolarini aniqlash va unga yechim taklif qilish, biznesda prioritetlarni to‘g‘ri qo‘yish, investorlar va venchur kapital firmalari bilan qanday qilib aloqalar olib borish kabi ko‘plab bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘ldim. Bu borada Numeo AI kompaniyasi yaxshi maktab bo‘lib xizmat qildi.
O‘rganilgan xulosalar
Stiv Jobsning mashhur gapi bor: «Odamlar yechimni ko‘rmagunicha o‘zi nima xohlashini bilishmaydi». Biroq ko‘plar bu jumlani mijoz bilan gaplashish shart emas, ular muammo haqida hech narsani tushunishmaydi deya noto‘g‘ri talqin qiladi. Aslida Stiv Jobs bu gapida muammoni emas, balki yechimni nazarda tutgan. Ya’ni mijozlar bilan muammo haqida gaplashish lozim, yechim to‘g‘risida emas. Turli startaplarda ishlash davomida shuni tushundimki, mijoz yoki potensial mijozlar bilan doimo muloqotda bo‘lish, ko‘proq ularni eshitish mahsulot yaratishdagi eng muhim bosqichdir. Bu kabi muloqotlar jarayoni (customer discovery) mijozning og‘riqli nuqtalarini aniqlash va unga mos yechimlar berish uchun juda zarur hisoblanadi. Ask holda, siz hech kimga kerak bo‘lmagan mahsulot yaratib qo‘yishingiz mumkin.
Startaplarda o‘rgangan yana bir muhim xulosam bu – tezlik. Muvafaqqiyatga erishishni maqsad qilgan har qanday startap dastlabki minimum mahsulotni (MVP – minimum viable product) tez qura olishi, ishga olish tezligi, qarorlar qabul qilish tezligi va uni tez ijro eta olishi juda zarur. Ayni paytda yirik korporatsiyalar va startap kompaniyalarning asosiy farqi ham shunda. Korporatsiyalardagi mavjud qaror qabul qilish tizimi va byurokratiya – innovatiyalar yaratilishini sekinlashtiradi. Shuningdek, jamoaning o‘zaro aloqalaridagi tezlik ham muvaffaqiyatning hal qiluvchi omillaridan biri.
Yana bir xulosam – startapning dastlabki kunlaridan uni sotib boshlashdir. Bu ko‘proq axborot texnologiyalari va dasturiy ta’minot bilan bog‘liq startaplarga tegishli bo‘lib, hatto mahsulot yaratilmasdan turib, uni sotishni boshlash kerak. Agar sotish ortga surilib, avval mukammal mahsulot yaratishga qaror qilinsa, ko‘p hollarda startap muvaffaqiyatsizlikka uchraydi. Shu sabab, mijozlar uchun kichik bo‘lsada og‘riqli nuqtani (pain point) topish va unga yechimni sotish – startapdagi eng birinchi vazifalardan biridir. Kimdir sizning mahsulotingiz uchun pul to‘lashga tayyormi, demak bu loyiha vaqt sarflashingizga arziydi.
Keyingi rejalar
Startaplarda ishlash davomida to‘plagan bilim va tajribalarim bilan yangi loyihalar boshlaganman. Keyingi rejalarda ushbu loyihalarni yanada rivojlantirish maqsadidaman. O‘zim ko‘proq elektron va mexanik qurilmalar bilan ishlashga qiziqishim tufayli loyihalarimiz ham shu yo‘nalishda. Hozirda sun’iy intellekt asosida ishlovchi qurilmalar (wearables) ishlab chiqishga ixtisoslashgan «be.ai» loyihamiz mavjud. Sun’iy intellekt sohadasida innovatsiyalar asosan dasturiy ta’minot (software) yo‘nalishida amalga oshirilib, ushbu tizim ustiga quriladigan robototexnika, SIdan unumli foydalanish qurilmalari va boshqa interfeysilarga (hardware) yetarlicha e’tibor qaratilmayapti. Shuni hisobga olib, bu kabi jihozlarni ishlab chiqish bo‘yicha yangicha qurilmalar ustida ish olib boryapmiz. Ayni paytda bu loyiha R&D bosqichida bo‘lib, AQSh Patent va Savdo belgisi agentligi (USPTO)ga 3 ta patentimiz uchun arizalar kiritilgan va yaqin orada to‘liq tasdiqlanishini kutyapmiz.
Ikkinchi loyihamiz «Fraganus» – tijoriy maqsadda uchiriladigan dronlar uchun batareyalar, energiya ta’minot tizimlarini (BMS) yaratishga asoslangan. Asosan AQShdagi dronlar va uchuvchisiz havo vositalari (UAV – Unmanned Aerial Vehicle) ishlab chiqaruvchilari bilan ishlaymiz. Ofisimiz San Mateo shahrida joylashgan. Ushbu loyihamiz ham erta bosqichdagi startap bo‘lib, yaqin kelajakda faoliyatimizni yanada kengaytirish, to‘g‘ridan-to‘g‘ri dron va uchuvchisiz havo vositalarini ham ishlab chiqarish niyatidamiz.
Elbek Boymuradov suhbatlashdi
Hammasini o‘zingizdan boshlang. Bolangizga ming o‘git bermang, agar siz ishonmasangiz, o‘zingizni sevmasangiz, o‘rnak bo‘la olmasangiz, u gaplaringizga quloq solmaydi. Siz bolaga ichki holatingizni hadya etasiz.
Moddiy boylikdan ko‘ra ma’naviy boylikni meros qilib qoldiring. Inson dunyodan o‘tib ketganida, ota-onasidan qolgan pullarni tezda yo‘qotadi, ma’naviy boylikni esa butun umr ishlatadi, shu bilan birga moddiy boyligini ko‘paytiradi. Farzand uchun o‘qituvchilar, murabbiylar, ustozlarning ahamiyati katta, ammo uning tarbiyasidagi poydevorni siz qo‘yasiz. Shu sababli ota-onalar hayotining oxirigacha o‘z ustida ishlashlari lozim.
Afsuski, oxirgi paytlarda aksariyat ota-onalar ma’nan o‘smay qolishyapti, farzandlari ulardan o‘zib ketib, o‘rtada nizolar yuzaga kelmoqda.
Kezi kelganda, farzandingizdan uzr so‘rashdan uyalmang. Agar sizga noto‘g‘ri muomala qilsa, xafa bo‘lasiz-ku, nima uchun bola sizdan ranjimasligi kerak?! Uning tarbiyasi yo‘lida «Bolajonim, mana bu joyda xatoga yo‘l qo‘yibman, mendan o‘tibdi, xafa bo‘lmagin», deb qo‘ying. Shunda farzandingiz sizga, jamiyatga kerak ekanligini ko‘proq his etadi.
(«Go‘zal hayot tilsimi» kitobidan).
Sharq gavhari Buxoroda haqiqiy media-inqilob yuz berdi! Uchinchi kunning o‘zidayoq ishtirokchilar shunchaki bilim olishmadi, balki zamonaviy medianing haqiqiy drayverlariga aylanishdi.
Oddiy voqeadan ham trend darajasidagi kontent yaratish, kutilmagan rakurslar va yangi qahramonlar kashf etildi!
Jurnalistika, SMM, mobilografiya, mediaxavfsizlik va eng asosiysi, sun’iy intellekt (AI) bo‘yicha eng sara mahorat darslari yakunlandi.
Qatnashchilar media maydonida o‘z ovozi va shaxsiy brendiga ega bo‘lgan chinakam ijodkor sifatida shakllanishdi!
Buxoro marafonni yuqori notada yakunladi, lekin to‘xtash yo‘q! Energiya va shiddat endi vodiyga ko‘chmoqda!
18–22-may kunlari Farg‘ona viloyati raqamli kontent va media olamining markaziga aylanadi! Agar siz trendda bo‘lishni va sohani ichidan portlatishni xohlasangiz, bu imkoniyatni o‘tkazib yubormasligingiz kerak.
Matbuot kotiblari, jurnalistlar, blogerlar, SMM mutaxassislari, mobilograflar va kontent yaratishga qiziquvchi barcha farg‘onalik kreativ yoshlarni navbatdagi «Media haftalik»ka chorlaymiz.
«Farg‘ona ekspo» markazida bo‘lib o‘tuvchi «Media haftalik»da ishtirok etish uchun viloyat hokimligi axborot xizmati, viloyat Yoshlar ishlari boshqarmasi yoki 91-730-45-69 telefoniga zudlik bilan bog‘laning!
Mahalliy
O‘zbekistonda o‘qituvchilarga farzandlarining kontrakt to‘lovlari uchun chegirma berilishi mumkin
O‘zbekistonda pedagoglar farzandlarining kontrakt to‘lovlariga chegirma berish tartibini joriy etish taklif qilinmoqda.
Bu haqda muhokamaga qo‘yilgan «Davlat oliy ta’lim tashkilotlariga o‘qishga kirgan pedagoglar farzandlarining to‘lov-kontrakt summasiga chegirma berish tartibini joriy etish to‘g‘risida»gi hujjat loyihasida so‘z boradi.
Unga ko‘ra, 2026/2027 o‘quv yilidan boshlab har yili davlat oliy ta’lim tashkilotlariga o‘qishga kirgan hamda tahsil olayotgan pedagoglarning farzandlari to‘lov-kontrakt summasi uchun 30 foiz miqdorida chegirma joriy etish taklif etilmoqda.
Chegirma bilan bog‘liq xarajatlar 2026 yilda davlat budjeti hisobidan Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligiga ajratilgan mablag‘lar doirasida moliyalashtiriladi. 2027 yildan boshlab esa ushbu xarajatlar O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilishi rejalashtirilgan.
Uy ichi jim-jit. Mehmonxonada ota o‘tiribdi, qo‘lida telefon, barmoqlari tinimsiz ekran yuzida sirg‘aladi, “Shorts” va “Reels”ning cheksiz olami uni rom qilgan. U yerda kimlardir raqsga tushadi, kimdir hazil qiladi, yana kimdir baqiradi. Ota shu yerda, oilada, lekin aslida u yo‘qdek.
Ro‘paradagi divanda onaning nigohi televizorga qadalgan, u ekrandagi ayolning taqdiri uchun kuymoqda. U serialdagi begona ayolning ichidagi g‘am-g‘ussasini o‘z jigarining dardidan ko‘ra yaxshiroq biladi.
Farzandlardan biri o‘z burchagida – virtual o‘yinlar ichiga sho‘ng‘igan, eng kichkina mittivoy esa planshetni bemalol “boshqarib”, multfilmdan multfilmga “sakramoqda”…
Tashqaridan qaraganda ideal oila, lekin mazmunan to‘rtta alohida orolcha. Bu zamonamiz oilalar haqidagi eng mahzun tashxis: birgalikdagi yolg‘izlik.
Gapi tugab qolgan er-xotinlar…
Ayollar guruhlaridagi ba’zan anonim ayollar yozib qoladi: “Turmush o‘rtog‘im bilan faqat ro‘zg‘or va bolalar haqida suhbatlashamiz, xolos, boshqa gapimiz yo‘q”. Ko‘pchilik ayollar izohlarda “bizda ham shu ahvol” deydi, lekin ba’zida “men turmush o‘rtog‘im bilan soatlab gaplashsam ham gapimiz tugamaydi, hamma narsa biz uchun mavzu”, deganlar ham uchrab turadi. Gap bir biri bilan soatlab gaplashsa ham zerikmaydiganlar haqida emas, gap oilada birga yashayotgan yolg‘izlar haqida. Bir yostiqqa bosh qo‘ygan, bir dasturxonda ovqatlanadigan, lekin qalban, ruhan bir-biriga begonalar haqida. Tadqiqotchilar bu holatni shunchaki zamona zayli deb emas, balki ruhiyat uchun xavfli jarayon deb baholashmoqda.
Buyuk Britaniyaning Kent universiteti mutaxassislari “Fabbing” (“Phubbing” — (suhbatdoshni telefonga qarab mensimaslik) va oilaviy baxt o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganishdi. Tadqiqotlarga ko‘ra, qaysi oilada fabbing, ya’ni suhbatdoshi qolib telefonga tikilish odati kuchli bo‘lsa, o‘sha yerda depressiya va ichki nizolar darajasi yuqori bo‘ladi. Fabbing bu sherigingizga “sen men uchun ekrandagi mazmunsiz rasmlardan ko‘ra ahamiyatsizsan”, degan og‘riqli signalni yuborishdir. Bu signal yillar davomida to‘planib, oxiri oilaviy yolg‘izlikni keltirib chiqaradi.
Hatto stol ustida shunchaki yotgan smartfon ham odamlar o‘rtasidagi ishonch va mehr darajasini 30 foizgacha pasaytirar ekan. Bu ilm-fanda “raqamli sovuqlik” deb ataladi. Telefonning borligi inson miyasida “hozir meni chalg‘itishadi” degan signalni uyg‘otadi. Natijada, er yoki xotin yonidagi yaqiniga emas, ekrandan keladigan navbatdagi xabarga emotsional shay bo‘lib o‘tiradi.
Insoniyat tarixidagi eng davomli oilalar haqidagi (85 yildan ortiq vaqt mobaynida o‘tkazilgan) Garvard tadqiqoti shuni isbotladiki, insonni baxtli va sog‘lom qiladigan narsa pul, shon-shuhrat yoki ijtimoiy mavqe emas, balki yaqin munosabatlarning sifatidir. Ya’ni oilali bo‘la turib o‘zini yolg‘iz his qilish, chin yolg‘izlikdan ko‘ra ijtimoiy va ruhiy jihatdan xavfliroq ekan. Oiladagi “birgalikdagi yolg‘izlik” yurak-qon tomir kasalliklari va ruhiy toliqishning asosiy sababchilaridan biriga aylanmoqda ekan.
Tadqiqot rahbari Robert Uoldinger shunday deydi: “Yolg‘izlik o‘ldiradi. Ijtimoiy aloqalar biz uchun foydali, yolg‘izlik esa zaharlidir. Bir uyda yashab, doimiy nizoda yoki sovuq munosabatda bo‘lish, ajrashib ketishdan ko‘ra salomatlik uchun zararliroqdir. Yolg‘izlikning eng og‘ir shakli, bu odamlar yo‘qligi emas, balki “sizni eshitishni xohlamaydigan odamlar davrasida qolishdir”.
Yana bir guruh oilaviy psixologlarning ta’kidlashicha, ko‘p oilalarda muloqot faqat funksional darajaga tushib qolgan: “Non oldingizmi?”, “Bugun bolani bog‘chadan kim oladi?”, “Svetga yoki gazga pul to‘lash kerak”, bo‘ldi, er-xotinning gaplashadigan boshqa biror bir mavzusi yo‘q. Ya’ni ko‘pgina oilalarda er-xotin bir-biriga juftlik, inson sifatida emas, funksiya sifatida qarashga o‘tib qolishgan. Masalan, xotin oshpaz, uy tozalovchi, er pul topuvchi, bola baho olib keluvchi, aytilgan topshiriqlarni bajaruvchi. Ularning ichida nima bo‘layotgani, nima qiynayotgani, nimadan qo‘rqayotgani, nimani orzu qilayotgani bilan hech kimning ishi yo‘q.
“Mukammal notanishlar” filmidan kadr
Italiyalik rejissyor Paolo Jenovezening “Mukammal notanishlar” filmida aytilganidek: “Bizning hayotimiz smartfonlarga shunchalik bog‘langanki, ular bizning eng yaqin sirdoshimizga aylanib bo‘lgan, yonimizdagi inson esa shunchaki qo‘shni.
Bu telefonlar hayotimizning qora qutisi bo‘lib qoldi. Agar bir-birimizning telefonlarimizga qaraganimizda edi, qancha juftliklar ajrashib ketgan bo‘lardi?”
Bu oilada bolalar o‘zini qanday his qiladi?
Massachusets Texnologiya instituti professori Sherri Tyorkl o‘zining “Birgalikdagi yolg‘izlik” (Alone Together) kitobida zamonaviy bolalarni “raqamli yetimlar” deb ataydi.
U bunday oilalarni bir joyda to‘plangan, lekin har biri o‘z dunyosiga qamalgan atomlarga o‘xshatadi: “Bu bolalarning ota-onasi bor, lekin ularning nigohi doimo ekranda. Ota-onasi ekranga bog‘lanib qolgan oilalarda o‘sayotgan bolalar “suhbat san’ati”ni yo‘qotishmoqda. Bola uyda gapirishni emas, jim o‘tirishni o‘rganyapti. Chunki u gapirsa, otasi yoki onasi telefonidan bosh ko‘tarmay ha, ha, deb qo‘ya qoladi. Biz oilaviy yolg‘izlikni shunchaki zamon shunaqa, deb oqlaymiz. Lekin bolalikda ota-onasining mehrini emas, balki ularning telefonga tikilgan nigohini ko‘rib o‘sgan bolalarda kelajakda muloqot qilish va his-tuyg‘ularini ifodalashda jiddiy to‘siqlar paydo bo‘ladi. Natijada, bola ham o‘z olamining ichiga kirib ketadi.”
Uning tadqiqotlari shuni ko‘rsatadi: ota-onasi smartfonga bog‘lanib qolgan bolalar o‘zlarini ikkinchi darajali mehmondek his qila boshlaydilar. Bolalar ota-onasining ko‘ziga qarab gapirish uchun ularning telefondan boshini ko‘tarishini soatlab kutishga, ularning diqqatini tortish uchun smartfon bilan raqobatlashishga majbur. Bu raqobatda bola yutqazgan sayin, uning ichida “men qiziq emasman, men kerak emasman”, degan ulkan yolg‘izlik hissi ildiz otadi.
Statistika shuni ko‘rsatadi: zamonaviy oila a’zolari sutka davomida bir-birlari bilan yuzma-yuz, ko‘zga qarab atigi 15-20 daqiqa suhbatlashar ekan. Qolgan vaqt ekranlarga, maishiy yumushlarga yoki sukunatga sarflanadi.
Aytilishicha, inson miyasi ekrandan kelayotgan tezkor dofaminga o‘rganib qolganidan yonidagi yaqinining oddiy, ba’zan esa muammoli gaplari unga zerikarli tuyula boshlaydi.
Ha, oilaviy yolg‘izlik sekin ta’sir qiluvchi zahar. U bir kunda oilani buzmaydi, lekin yillar davomida mehr rishtalarini zaiflashtiradi va oxir-oqibat odamlarni faqat umumiy kredit, ipoteka yoki farzandlar oldidagi majburiyatgina birlashtirib turadi. Qalblar esa allaqachon alohida manzillarda yashaydi. Ikki inson bitta qayiqda bo‘lishi mumkin, lekin har biri boshqa-boshqa yo‘nalishga eshkak eshayotgan bo‘lsa, bu qayiq manzilga yetib bormaydi.
Hammasi shundan boshlanadi: avval gaplar kamayadi, keyin nigohlar to‘qnashishdan qochadi. Va nihoyat, uy ichi jimjit. Lekin bu tinchlik, xotirjamlik, rohat-farog‘at belgisi emas.
Barno Sultonova
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida tarix yana bir bor «tilga kirdi». Markazda tashkil etilgan ilmiy kengash yig‘ilishida nafaqat noyob artefaktlar, balki asrlar qa’rida yo‘qolib ketgan madaniy xotiraning o‘zi jamoatchilikka taqdim etildi.
Ilk bor keng ilmiy doiralarga namoyish etilgan ushbu osori atiqalar xalqaro darajadagi murakkab qidiruv va hamkorliklar natijasida O‘zbekistonga qaytarildi. Ularning ortida Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti qoshidagi Heritage Crime Task Force, London politsiyasining san’at va antikvar jinoyatlarga qarshi bo‘limi, Art Loss Register hamda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi va WOSCU ishtirok etgan yirik xalqaro amaliyot — Operation Inherent Vice turadi.
Taqdim etilgan artefaktlar Markaziy Osiyoning ming yillik sivilizatsion qatlamlarini o‘zida mujassam etgan. Kushonlar davriga oid haykal boshlari, buddaviy devoriy suratlar, sug‘diy madaniyati izlari, Fayaztepa va Qoratepadan topilgan noyob osori atiqalar — bularning har biri tarixning tirik guvohidek taassurot qoldirdi.
Ayniqsa, II–VIII asrlarga mansub devoriy suratlar va Gandhara uslubidagi terrakota hamda shtuko haykallar yig‘ilish ishtirokchilarida katta qiziqish uyg‘otdi. Mutaxassislar fikricha, bu topilmalar nafaqat diniy yoki madaniy meros, balki qadim sivilizatsiyalar o‘rtasidagi badiiy va ma’naviy uyg‘unlikning noyob dalili hisoblanadi.
Tadbirda XV asrga oid temuriylar davri kenotafi ham alohida e’tibor markazida bo‘ldi. Murakkab naqshlar, nozik bitiklar va she’riy yozuvlar bilan bezatilgan ushbu yodgorlik Markaziy Osiyo memorial san’atining eng noyob namunalaridan biri sifatida baholandi.
Yig‘ilish davomida ushbu artefaktlarni restavratsiya qilish, ilmiy tadqiq etish, xalqaro kataloglarga kiritish va muzey ekspozitsiyalariga tayyorlash masalalari ham muhokama qilindi.
Tadbirda so‘z olgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU raisi Firdavs Abduxoliqov bu jarayonni mamlakat madaniy siyosatidagi muhim burilish sifatida baholadi:
«Bu noyob artefaktlarning yurtimizga qaytarilishi Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida madaniy merosni asrash va uni dunyo miqyosida himoya qilish borasida olib borilayotgan izchil siyosatning amaliy natijasidir».
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida bo‘lib o‘tgan ushbu taqdimot nafaqat tarixiy voqea, balki millat xotirasi, madaniy o‘zlik va sivilizatsion merosni qayta tiklash yo‘lidagi muhim qadam sifatida e’tirof etildi.
Bolangizga qanday meros qoladi?
1 iyundan elektr energiyasi va tabiiy gaz tariflari o‘zgaradi
“2 kishiga 165 mln so‘m” – Koreyaga ishga yuborish bilan bog‘liq firibgarlik holatlari fosh qilindi
-
Siyosat4 days ago
Trampga 80 kunlik muddat nima berdi? (video)
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekiston ko‘proq nimalarni import qilmoqda?
-
Siyosat4 days ago
Putin Yevropa bilan muzokaraga kirishish shartini aytdi
-
Siyosat2 days agoPrezident Mirziyoyev Toshkent metropolitenini 2035 yilgacha kengaytirishni maʼqulladi
-
Siyosat5 days agoO‘zbekistonda 800 ga yaqin davlat xizmatlarini tartibga solish ko‘zda tutilgan
-
Siyosat5 days agoQuvaytning yangi elchisi O‘zbekistondagi diplomatik missiyasini boshladi
-
Iqtisodiyot4 days ago
13-maydan dollar yana ko‘tariladi
-
Iqtisodiyot3 days ago«Bunyodkor» – Rivaldo mojarosi. Vaziyat jiddiylashdi