Jamiyat
“Kelajakni kvant kompyuterlarsiz tasavvur qilish qiyin” – MIT’ni maqsad qilgan farg‘onalik o‘quvchi
Ozodbek Tohirov Farg‘ona viloyati Buvayda tumanidagi 3-maktabning 10-sinfida o‘qiydi. Kvant kompyuteridan foydalanib tasodifiy raqamlardan iborat dastur ishlab chiqqan Ozodbek kelajakda Massachusets texnologiyalari institutida o‘qimoqchi.
“Yaqinda aholining shaxsiy ma’lumotlari tarqab ketdi va albatta bu xavfsizligimiz yetarlicha himoyalanmaganidan dalolat. Kvant kompyuterlari orqali xavfsizlikni kuchaytirishimiz mumkin edi va bunga imkoniyat bor”, – deydi Ozodbek.
Ozodbek Tohirov dasturlar yaratish barobarida ingliz tilini ham o‘rganib bormoqda. Uning aytishicha, kelajakni kvant kompyuterlarsiz tasavvur qilish qiyin:
“Yaqinda kvant kompyuterlari orqali tasodifiy raqamlar yaratuvchi dastur ishlab chiqdim. Eng avvalo kriptografiya nimaligini anglashimiz kerak.
Misol tariqasida aytadigan bo‘lsam, alifboda uchta raqamni oldinga yoki orqaga qilib o‘zgartirishimiz mumkin, shunda “salom”dagi “a” harfi “d”ga o‘zgaradi va shunda hech kim bilmaydi. Bunda kalitimiz uch bo‘ladi. Hozirda oddiy kompyuterlar yoki superkompyuterlar ham tasodifiy raqamlar yarata oladi, lekin ular aslida haqiqiy tasodifiy raqam emas. Ular matematik formulalarga asoslangan. Hozirda kvant kompyuterlari orqali haqiqiy tasodifiy raqam yaratishimiz mumkin, chunki bu fizika qonunlariga asoslangan.
Endi kvant texnologiyalari haqida aytib o‘tsam. Kvant texnologiyalari bizga yangi bir inqilob va imkoniyat bo‘lishi mumkin. Tarixga yuzlansak, 1760 yillarda sanoat inqilobi bo‘ldi. O‘rta asrlarda Samarqand, Buxoro ilm-fan, madaniyat va savdo markazi hisoblangan va bu paytda esa Yevropada qorong‘u davr edi. Lekin sanoat inqilobi tufayli kuchlar balansi o‘zgardi. Sanoat inqilobidan so‘ng biz 100-150 yil orqada qolib ketdik. Undan keyin elektr, so‘ngra internet paydo bo‘ldi.
Hozirda sun’iy intellekt poygasi davom etmoqda. Bundan keyin kvant texnologiyalari inqilobi paydo bo‘ladi. Biz bunga oldindan tayyor bo‘lishimiz kerak va mutaxassislarni chiqarishni boshlashimiz kerak, shunda biz dunyoda top-20 talikka kira olishimiz mumkin. Kvant texnologiyalariga sanoqli davlatlar e’tibor qaratmoqda. Biz bu imkoniyatdan foydalanib qolishimiz kerak.
Misol uchun AQSh kvant texnologiyalari uchun 2018 yildan doimiy sarmoya kiritishni boshladi. Xitoy esa milliy dasturlar yaratishni 2016 yilda boshlagan. Biz ham shu kabi dasturlar yaratishimiz kerak. 2030 yilgacha 1 million sun’iy intellekt yetakchisi dasturlari bor, bizga hozirda kvant texnologiyalariga ham shunday dasturlar kerak.
Kvant kompyuteri bilan oddiy kompyuter yoki superkompyuterlarni taqqoslaydigan bo‘lsak, qisqacha qilib aytganda oddiy yoki superkompyuterlar 0 va 1lardan foydalanadi. Kvant kompyuterlarida esa shunday xususiyat borki, superpozitsiya deb ataladi, unda ham 1, ham 0 ishlashi mumkin. Bu ularga bir vaqtning o‘zida vazifalarni barchasini ishlashiga yordam beradi.
Misol uchun, kutubxonada kitob izlamoqchisiz, birorta kitobni, oddiy kompyuterlarda birma-bir qidiradigan bo‘lsak, kvant kompyuterlarida ular barcha kitobni birdaniga tekshirib chiqadi va bir soniyada topadi. 2019 yilda Google kvant kompyuterida tadqiqot o‘tkazdi va uni uni 200 sekunddayoq bajardi, uni oddiy kompyuterlar 10 ming yillarda bajarishi mumkin edi. Keyin esa 2023 yilda IBM kompaniyasi 1100 kubitli kvant kompyuterini ham ishlab chiqdi.
Kvant kompyuterini ko‘pchilik bilmasligi mumkin. Chunki kvant kompyuterlari kvant fizikasiga asoslangan. Kvant fizikasi esa hali to‘liq rivojlanmagan. Shuning uchun buni tushuntirish qiyin, ko‘pchilik tushunmaydi ham. Lekin bu kvant texnologiyalari hayotimizga 2035–2040 yillarda kirib keladi va shunda tushunishimiz mumkin.
Dasturlashga 2020 yillardan beri qiziqishim uyg‘ongan. 2020 yillarda o‘zbek tilida dasturlashga darslar yo‘q edi, videolar kamligi uchun qiyin bo‘lgan. Shuning uchun akamdan ingliz tilini o‘rgandim. Kvant kompyuterlarini ahamiyati shundaki, ular faqat bitta sohada emas, ko‘plab sohalarga kirib kelishi mumkin. Misol uchun biotexnologiyada, elektr energiyada yoki sun’iy intellektni o‘zini yanada kuchaytirishda ishlatilishi mumkin.
Masalan, biotexnologiyada CRISPR degan dastur bor, u genlarni o‘zgartiradi. Yangi texnologiya bu ham. Buni farmatsevtikada ishlatishimiz mumkin. Misol uchun 10 yilda yaratish mumkin bo‘lgan dorini bir yil muddat ichida yaratsa bo‘ladi.
Kvant kompyuterlaridunyo bo‘yicha sanoqli hisoblanadi. Ijara narxi soatiga 7 ming dollardan boshlanadi, o‘zining asl narxi esa 10 million dollardan ham oshiq hisoblanadi. Buni BlueQubit platformasi orqali men bepulga 10 daqiqa ishlatdim.
Masalan, O‘zbekistonda yaqinda aholining ma’lumotlari tashqariga sizib chiqib ketib qoldi. Bu xavfsizligimiz yetarlicha kuchli bo‘lmagani tufayli bo‘ldi. Kvant kompyuterlari orqali esa biz buni kuchaytirgan bo‘lishimiz mumkin edi va hech kim buza olmasdi mana shuni.
Ayni kunlarda sun’iy intellekt rivojlanyapti va kelajakda yanada rivojlanishi mumkin, shuning uchun men Data Science yo‘nalishi bo‘yicha o‘qimoqchiman”, deydi Ozodbek Tohirov.
Buxoro viloyati hokimiga birinchi o‘rinbosar tayinlandi.
Jamshid Sharopov Buxoro viloyati hokimining moliya-iqtisodiyot va kambag‘allikni qisqartirish masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari – viloyat iqtisodiyot va moliya boshqarmasi boshlig‘i lavozimiga tayinlandi.
Jamshid Sharopov 1984-yil 27-yanvarda G‘ijduvon tumanida tug‘ilgan. 2005-yilda Buxoro davlat universiteti, 2009 yilda Toshkent davlat iqtisodiyot universitetini tamomlagan. Ma’lumoti bo‘yicha mutaxassisligi-iqtisodchi.
Mehnat faoliyatini 2002-yilda AT “Paxta Bank”ning Buxoro viloyati boshqarmasi bank jarayonlari bo‘limi iqtisodiy bo‘linmasi mutaxassisi sifatida boshlab, ATB “Agrobank” Buxoro viloyati boshqarmasi boshlig‘i (2014-2020), O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Buxoro viloyati bosh boshqarmasi boshlig‘i (2020-2021), Shofirkon tumani hokimi (2021-2023), ATB “Agrobank” agrosanoat majmuasi korxonalarini moliyalashtirish departamenti direktori o‘rinbosari (2023-2026) lavozimlarida faoliyat yuritgan.
Ayni paytga qadar u ATB “Agrobank” muammoli kreditlar bilan ishlash departamenti direktori vazifasida ishlab kelayotgan edi.
«O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz besh yilligi munosabati bilan chet el fuqarolari va xorijda istiqomat qilayotgan vatandoshlarimizni mukofotlash to‘g‘risida»gi Prezident farmoni e’lon qilindi.
Mukofotlanganlar ro‘yxati:
“Do‘stlik” ordeni bilan
Ivan Sao – “BYD Auto” kompaniyasining Yevropa sotuv bo‘limi bosh direktori o‘rinbosari
Klod Imoven – Fransiyaning “MEDEF International” harakatining O‘zbekiston-Fransiya ishbilarmonlar kengashi raisi
Masayoshi Fujimoto – “Sojitz” kompaniyasi direktori
Sabine Maxl – BMTning O‘zbekistondagi doimiy koordinatori
Turaman Sinan – Shayxontohur tumanidagi “Outdoor Factory Toshkent” mas’uliyati cheklangan jamiyati kuzatuv kengashi raisi, Toshkent shahri
II darajali “Salomatlik” ordeni bilan
Qahorova Nilufar Hamroyevna – AQShning Garvard universiteti huzuridagi Boston bolalar shifoxonasi loyiha menejeri
Yuldasheva Nodira Muxamedovna – Kanadaning Toronto shahridagi Kanadadagi o‘zbekistonliklar uyushmasi asoschisi, “Sog‘lom yo‘l” tibbiy va diagnostik markazi rahbari
“Shuhrat” medali bilan
Abdullayeva Shahlo Abdirashidovna – Koreya Respublikasining Kvangju shahridagi Migrant ayollar huquqlarini himoya qilish va ta’lim berish markazi rahbari.
Podpolkovnik Baxtiyor Inoqov Surxondaryo viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshlig‘i etib tayinlandi. U bunga qadar Ichki ishlar vazirligi Akademiyasi magistratura bosqichida tahsil olgan.
Tayinlov Xalq deputatlari Surxondaryo viloyati Kengashining jamoat xavfsizligi va kriminogen vaziyatga bag‘ishlangan navbatdan tashqari sessiyasida ma’lum qilindi.
Sessiyada viloyatdagi jinoyatchilik holati ham tahlil qilindi. Joriy yilning hisobot davrida hududdagi 723 ta mahallaning 528 tasida (73 foiz) bironta ham jinoyat sodir etilmagan. Ichki ishlar xodimlarining tashabbusi bilan aniqlanadigan jinoyatlar soni 40 foizga yaxshilangan.
Shu bilan birga, 28 ta mahalla «qizil» toifada qolayotgani qayd etildi.
Yangi IIB boshlig‘iga jinoyatchilikka qarshi kurashish samaradorligini oshirish, har bir mahallada xavfsizlikni ta’minlash, aholi bilan yaqin muloqotni yo‘lga qo‘yish va fuqarolarning ichki ishlar organlariga ishonchini mustahkamlash vazifalari yuklatildi.
Yangi o‘quv yili arafasida O‘zbekiston hududidagi umumta’lim maktablari, dehqon bozorlari va savdo majmualarida mavsumiy «Maktab bozorlari» tashkil etilmoqda.
Raqobat qo‘mitasi mavsumiy savdo jarayonlarida iste’molchilarning huquq va manfaatlarini himoya qilish, raqobat muhitini ta’minlash hamda aholini sifatli va hamyonbop mahsulotlar bilan ta’minlash muhimligini ta’kidladi.
Qo‘mita ota-onalar va o‘quvchilarga xarid vaqtida mahsulotning sifati, ishlab chiqaruvchisi, narxi va boshqa muhim ma’lumotlarga e’tibor qaratishni tavsiya qildi.
Tadbirkorlarga esa «Maktab bozorlari»da sotilayotgan mahsulotlar sifati va narxlarining asosliligini ta’minlash, iste’molchilarga zarur axborotlarni taqdim etish hamda ularning huquqlariga rioya qilish majburiyati eslatildi.
Raqobat qo‘mitasi maktab bozorlarida faoliyat yuritayotgan tadbirkorlarni darsliklar, maktab formalari, o‘quv-yozuv qurollari va boshqa anjomlar narxlarini asossiz oshirmaslikka hamda qonunchilik talablariga qat’iy amal qilishga chaqirdi.
Fuqarolar «Maktab bozorlari»da narxlarni asossiz oshirish holatlariga duch kelsa, Raqobat qo‘mitasining 1159 ishonch telefoni orqali murojaat qilishi mumkin.
Qo‘mita tomonidan maktab bozorlarida narxlar barqarorligini ta’minlash maqsadida monitoring ishlari olib borilishi ma’lum qilindi.
Prezidentning 2026-yil 14-avgustdagi PQ–294-son qarori bilan 2027-yil 1-yanvardan muddatli to‘lov xizmati operatorlari faoliyati tartibga solinadi.
Ma’lum qilinishicha, muddatli to‘lov xizmatini ko‘rsatuvchi yuridik shaxslar operator hisoblanadi. Ular iste’molchiga tovar yoki xizmatni muddatli to‘lov asosida olish imkoniyatini vositachi sifatida taqdim etadi.
Qarorning 3-bandi «d» kichik bandiga ko‘ra, ko‘chmas mulk operator ko‘rsatadigan muddatli to‘lov xizmatining obyekti bo‘la olmaydi. Shu sababli vositachi operator orqali uy-joyni «rassrochka»ga olish imkoniyati nazarda tutilmagan.
Biroq bu qoida uy-joyni bo‘lib-bo‘lib to‘lash asosida sotishni umumiy tarzda taqiqlamaydi.
Qarorning 3-bandi «a» kichik bandida sotuvchi tomonidan iste’molchiga tovarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri sotish holatlari muddatli to‘lov xizmati tushunchasidan mustasno qilingan.
Shunga ko‘ra, quruvchi o‘zining qurgan uy-joyini xaridorga bevosita bo‘lib-bo‘lib to‘lash sharti bilan sotishi mumkin. Ya’ni yangi tartib quruvchi va xaridor o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdoni taqiqlamayapti.
Demak, ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan «endi uyni rassrochkaga olib bo‘lmaydi» degan talqin to‘liq to‘g‘ri emas. Cheklov aynan muddatli to‘lov operatorlari orqali ko‘chmas mulkni moliyalashtirishga taalluqli.
Yangi tartibga ko‘ra, muddatli to‘lov operatorlari maxsus reyestrga kiritiladi va ularning faoliyati Markaziy bank nazorati ostida bo‘ladi. Shuningdek, operatorlar bilan tuziladigan shartnomalar, ustama va komissiyalarga nisbatan aniq talablar belgilanadi.
Shunday qilib, 2027-yildan operator orqali uy-joyni «rassrochka»ga olish cheklanadi, ammo quruvchining xaridorga uyni bevosita bo‘lib-bo‘lib to‘lash sharti bilan sotishi saqlanib qoladi.
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
Prezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat4 days ago
Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Бухоронинг машҳур обидаларини зиёрат қилдилар (фото)
-
Siyosat3 days ago
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyev AQSh kongressmenlari delegatsiyasini qabul qildi
-
Iqtisodiyot3 days ago
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
-
Sport4 days ago
Rossiyalik shaxmatchilar O‘zbekistonda o‘tkaziladigan Olimpiadada qatnashmaydi
-
Jamiyat5 days ago
Buxoro viloyati hokimiga birinchi o‘rinbosar tayinlandi
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?
-
Iqtisodiyot3 days agoPrezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi