Jamiyat
Jeffri Epshteyn fayllarini ko‘rish ruhiy salomatlikka jiddiy xavf
So‘nggi kunlarda ijtimoiy tarmoqlarda Jeffri Epshteyn ishi bilan bog‘liq juda og‘ir kontentlar tarqalayapti va bu asab tizimingiz uchun juda xavfli.
Vikar jarohati nima?
Psixologiyada “vikar jarohati” tushunchasi mavjud, soddaroq aytganda bu boshqalarning azob-uqubatlari haqidagi ma’lumotlarni ko‘rish yoki eshitish orqali siz olayotgan ruhiy jarohat. Siz bevosita qurbon bo‘lmasangiz ham, miyangiz xuddi o‘zingiz boshdan kechirayotgandek reaksiya beradi. Bu fantaziya yoki haddan ortiq ehtiyotkorlik emas, ko‘plab ilmiy tadqiqotlar bilan tasdiqlangan nevrologik jarayon.
Bunday kontentni tomosha qilganda miyada stress gormonlari oshib ketadi, ya’ni kortizol va adrenalin. Buning natijasida esa uyqu buziladi va vahimali, xavotirli tushlar ko‘rish boshlanadi, doimiy qo‘rquv va bezovtalik hissi paydo bo‘ladi. Yaqinlarga, ayniqsa bolalarga ortiqcha xavotir bilan qarash, odamlarga ishonchning yo‘qolishi, depressiya belgilarining paydo bo‘lishi, hamda “empatiya charchog‘i” yuzaga keladi.
“Bilishim kerak” tuyg‘usi — bu psixologik tuzoq.
Ko‘pchilik “hamma ko‘rayaptiku, men ham haqiqatni bilishim kerak”, deb o‘ylaydi. Bu psixologiyada FOMO deb ataluvchi hodisa. Lekin, bu fayllarni ko‘rish sizning hayotingizga hech qanday foyda keltirmaydi. Siz uni ko‘rganingiz bilan adolat tezroq qaror topib ham qolmaydi, eng achinarlisi esa qurbonlarga yordam ham bermaydi. Afsuslar bo‘lsinki, faqatgina psixologik salomatligingiz jiddiy zarar ko‘rgani qoladi.
Oqibatlari qanday?
Bunday og‘ir kontentlarni ko‘rish va qiziqish ta’siri bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar orqali mijozlarda nafaqat uyqu va tushlarning buzilishi yoki bezovtalik, xavotir, depressiv belgilar kuzatilgan, balki tasvirlarni miya uzoq muddat saqlashi aniqlangan. Siz xohlasangiz ham uni unutolmaysiz, eng yomoni esa ular eng kutilmagan paytlarda, turmush o‘rtog‘ingiz bilan tinch suhbatlashib o‘tirganingizda, bolangizni quchoqlaganingizda, tinch dam olayotganingizda xayolga kelaveradi.
Birinchi va eng muhim qoida: bu fayllarni hech qachon ochmang. Bu zaiflik emas, aksincha donolik va o‘z psixologik salomatligingizni qadrlash intizomi. Siz o‘z oilangiz, ishingiz, jamiyat uchun ruhiy jihatdan sog‘lom bo‘lishingiz kerak.
Agar allaqachon ko‘rgan bo‘lsangiz o‘zingizni ayblamang.
Yaqinlaringiz bilan gaplashing (lekin tafsilotlarsiz, faqat hissiyotlaringiz haqida gaplashing). Jismoniy faollik bilan shug‘ullaning, yugurish, sport zaliga borish, tabiatda yurish orqali, bu stress gormonlarini kamaytiradi. Uxlashdan oldin telefonga qaramang, tinchlantiruvchi musiqa tinglang. Agar yuqoridagi belgilar davom etaversa mutaxassisga murojaat qiling, bu uyatli narsa emas.
Ijtimoiy tarmoqlaringizni tozalash vaqti kelganini yana bir bor o‘ylab ko‘ring. Shov-shuvli, shokli kontent tarqatuvchi sahifalarni, blogerlarni o‘chiring. Ekran vaqtini kamaytiring (kuniga 2 soatdan oshmasin). Ishonchli, ijobiy kontentga obuna bo‘ling. Bolalaringizni ham bunday kontentlarni ko‘rishdan himoya qiling — bu juda muhim.
Ularning telefonlarida ota-ona nazorati funksiyasini faollashtiring. Yosh me’yoriga mos ilovalar va brauzerlarni o‘rnating. Internetda xavfsizlik qoidalari haqida ochiq gaplashing. Bu masalada o‘zingiz namuna bo‘ling, bolalar oldida telefonga kamroq qarang.
Qachon tezda psixologik yordam kerak?
Ruhiy buzilishlarni tashxislash uchun xalqaro standartga ko‘ra, agar siz yoki yaqinlaringiz quyidagi belgilarni ikki haftadan ortiq sezsangiz, kechiktirmang: uyqu buzilishida, doimiy qo‘rquv, vahima xurujida, bolalaringizdan ajralib qolishdan qattiq qo‘rqishda, hamma odamlarga birday ishonsizlikda, depressiya belgilari kuzatilsa, ya’ni hech narsaga qiziqmaslik, kulgu va zavqning kelmasligida, o‘z-o‘ziga zarar yetkazish fikrlarida, ya’ni bu holatlar kuzatilganida mutaxassis yordami shart!
Xullas, dunyoda yaxshilik ham, yomonlik ham bor. Biz bundan to‘la xalos bo‘lolmaymiz. Chunki, bu bizning nazoratimizda emas, ya’ni aynan faqat sizning nazoratingizda emas. Biz dunyodagi barcha yomonliklar haqida bilishimiz bizning xavfsizligimizni ta’minlamaydi va barcha yomonlikni ko‘rish yoki bilish shart emas.
Adolatni, insoniylik va ezguliklarni qo‘llab-quvvatlash uchun o‘zingizni azoblashingiz, jarohatlashingiz kerak emas. Haqiqiy kuchingiz ruhiy salomatligingizni saqlash, hayotning nurli tomonlarga e’tibor berish, yaqinlaringizga g‘amxo‘rlik qilishda…
Madina Miytan, psixolog
Hech kim vijdonini bir kunda yo‘qotmaydi. Bu jarayon sekin-asta sodir bo‘ladi. Avval haqiqatni aytmaysiz, keyin nohaqlikni ko‘rib ham jim turasiz. Keyin esa sukunatingizni “sharoit”, “majburiyat”, “oila” yoki “mansab” degan so‘zlar bilan oqlay boshlaysiz. Eng xavflisi ham shu. Chunki insonni mana shunday kichik murosalar o‘zgartiradi.
5 daqiqa’ning navbatdagi sonida Murod Muhammad Do‘stning “Lolazor” romani haqida gaplashamiz.
Shubhasiz, asar markazida Nazar Yaxshiboyev turadi. Bir qarashda u odatdagi amaldordan biri. Hayoti davomida mansab ko‘rgan, davrning yuqori qatlamlarida yurgan inson. Ammo muallifni uning lavozimi emas, ko‘proq “ichkarisi” qiziqtiradi. Inson qachon o‘zini yo‘qota boshlaydi? Qachon mansab shaxsiyatdan ustun keladi? Qachon odam haqiqatni emas, o‘zi ishonishni xohlagan yolg‘onni himoya qila boshlaydi? Roman shu kabi savollarga javob beradi.
Bu asarni ko‘pchilik “sovet tuzumi haqidagi roman” deydi. Bu fikrda jon bor, albatta. Sababi, asarda o‘sha davr muhiti, amaldorlar psixologiyasi, hokimiyatning insonni qanday o‘zgartirishi juda kuchli tasvirlangan. Lekin “Lolazor”ning haqiqiy qiymati yana ham chuqurroqda.
Chunki tuzumlar almashadi, davrlar o‘zgaradi. Lavozimlar boshqacha nomlanadi, ammo insonning tabiati deyarli o‘zgarmaydi.
Muallif asarda vaqtni odatdagidek tasvirlamaydi. Kecha, bugun va ertaga degan tushuncha bir-biriga qorishib ketgan. Bu uslub ham tasodifiy emas. Chunki inson o‘z hayotini ana shunday eslaydi. O‘zingiz va o‘zgalarda qolgan uzuq-yuluq xotiralar bilan butun hayotingizni tiklaysiz.
Bu asarning nomlanishi hamisha muhokamalarga sabab bo‘lib kelgan. Hamma o‘zicha talqin qiladi, anglagan haqiqatini gapiradi.
“Lolazor” oddiy bir joy nomi emas. U inson ongida saqlanib qolgan bir dunyo, qaytib bo‘lmaydigan poklik, orzu va yoshlikning ramziga aylanadi. Yaxshiboyev qancha baland ko‘tarilmasin, botinida o‘sha yo‘qotilgan ma’naviy makonni qidirishdan to‘xtamaydi. Fojia shundaki, ba’zi manzillarga qaytishning iloji bo‘lmaydi, hayot bu imkoniyatni insonga qaytadan bermaydi.
Yozuvchi romanda juda nozik kinoyadan foydalanadi. U qahramonlarini masxara qilmaydi. Biroq ularning o‘zlarini muhim deb bilgan ishlari vaqt oldida naqadar arzimas ekanini ko‘rsatadi. Bir paytlar hal qiluvchi bo‘lib tuyulgan yig‘ilishlar, balandparvoz ma’ruzalar, mukofotlar, mansablar… yillar o‘tib, bularning barchasi xotiraning chang bosgan burchagida qolib ketadi. Qoladigan yagona narsa insonning vijdoni bilan munosabati, o‘zini qay darajada toza saqlab qolgani, demoqchi bo‘ladi.
“Lolazor” nafaqat hokimiyat qanday ishlashini, balki hokimiyat inson ustida qanday tajribalarni amalga oshirishi mumkinligini ko‘rsatadi. Shuning uchun ham bu asarni faqat sovet davri bilan cheklash to‘g‘ri emas. Undagi ogohlantirish har qanday zamon uchun ahamiyatli.
Murod Muhammad Do‘st bu haqiqatni faqat Yaxshiboyev orqali ko‘rsatmaydi.
Romanning haqiqiy ko‘lami uning atrofidagi obrazlarda ham namoyon bo‘ladi. Oshno, ya’ni Xorun Kalonov, Saidqul, Aleksandr Shoymardonov, Hotam Sho‘ro, Chorshanbiyev, Muhsina xonim, Qurbonoy, To‘pori… Ular bir-biridan fe’li, taqdiri va tanlovlari bilan farq qilsa-da, barchasini bir haqiqat birlashtiradi. Ular o‘z davrining shafqatsiz spektaklida ma’lum bir rolni ijro etadi. Kimdir mansab evaziga vijdonidan kechadi, kimdir qo‘rquvni sukut bilan yashiradi, kimdir muhabbati yoki insoniyligini qurbon qiladi. Muallif ana shu turfa taqdirlarni birlashtirib, butun boshli jamiyatning ma’naviy qiyofasini chizadi.
Balki shuning uchun ham bu roman mazmunan eskirmagan. Chunki bugun ham odamlar lavozim uchun prinsipidan voz kechadi. Bugun ham haqiqatni bilsa-da, sukutni tanlaydiganlar ko‘p. Tashqi muvaffaqiyat evaziga ichkaridagi bo‘shliqni yashirayotgan insonlar hozir ham istagancha topiladi. Davr o‘zgargan, ammo insonning ichki kurashi o‘zgarmagan.
“Lolazor”ni o‘qirkansiz, shafqatsiz xulosaga kelasiz. Ya’ni insonni bir kunda yomon qilib qo‘yadigan kuch yo‘q. Uni mayda murosalar, davomli sukunatlar, arzimas manfaatlar o‘zgartiradi. Bir kuni orqaga qaraydi va o‘z hayotini emas, begona bir odamning hayotini yashab qo‘yganini anglaydi.
Isomiddin Po‘latov
Bugun O‘zbekistonning qay bir go‘shasiga qadam qo‘ymang, bayram shukuhi va ko‘tarinki kayfiyatga guvoh bo‘lasiz. Mamlakat bo‘ylab «Mustaqillik to‘yi» madaniy-ma’rifiy festivali shunchaki rasmiy tadbirlar emas, balki xalqni birlashtiruvchi chinakam ezgulik maydoniga aylanib ulgurdi.
Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazi, O‘zbekiston Mahallalari uyushmasi hamda «Ma’rifat» targ‘ibotchilar jamiyati hamkorligida tashkil etilgan ushbu yirik loyiha ayni kunlarda yurtimizning barcha hududlarini qamrab olmoqda.
Festivalning eng muhim va e’tiborga loyiq jihati uning qamrovida. Tadbirlar faqatgina viloyat markazlarida emas, balki eng olis, chegara oldi qishloqlaridan tortib, yangi bunyod etilayotgan «Yangi O‘zbekiston» massivlarigacha kirib bormoqda.
Navoiyning sahro bag‘ridagi ovullarida, Farg‘onaning so‘lim go‘shalariyu Sirdaryoning mehnatkash mahallalarida o‘tkazilgan uchrashuvlar bu fikrni yaqqol isbotladi. U yerda yangragan milliy kuy-qo‘shiqlar, ma’rifatparvar olimlar va ijodkorlar bilan kechgan samimiy suhbatlar aholiga o‘zgacha kayfiyat bag‘ishladi.
Tadbirlar davomida olimlar, ziyolilar va targ‘ibotchilar yurtimizda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli yangilanishlar, ijtimoiy dasturlarning mazmun-mohiyatini quruq raqamlar bilan emas, balki oddiy, xalqchil tilda odamlarga yetkazishmoqda.
Eng muhimi bu maydon milliy qadriyatlarimiz, boy ma’naviy merosimiz qayta bo‘y ko‘rsatadigan, asrlar osha yashab kelayotgan an’analarimiz ulug‘lanadigan jarayondir.
Bugungi tahlikali dunyoda tinchlik va totuvlikning qadri har qachongidan ham yuqori. Navoiy, Farg‘ona va Sirdaryo tajribasi ko‘rsatdiki, bu kabi festivallar insonlar o‘rtasidagi mehr-oqibat rishtalarini mustahkamlaydi.
Ushbu loyiha «Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz» g‘oyasi atrofida millionlab yuraklarni birlashtira olgan chinakam xalq bayrami sifatida tarixga kirmoqda.
2026 yil 1 iyuldan boshlab davlat OTTlari buyurtmasi asosida tadbirkorlar tomonidan 50 o‘rinli yangi yotoqxonalar qurish amaliyoti bekor qilinadi. Yangi tartibga ko‘ra, DXSh asosidagi loyiha kamida 200 o‘rinli talabalar turar joyi uchun amalga oshiriladi.
Hukumat qarori bilan talabalar turar joylarini davlat-xususiy sheriklik asosida qurish va moliyalashtirish tartibi yangilandi.
Endilikda tadbirkorlar davlat bilan hamkorlikda zamonaviy talabalar turar joylarini quradi, davlat esa ularni moliyaviy jihatdan qo‘llab-quvvatlaydi.
Yangi tartibga ko‘ra, DXSh asosidagi loyiha kamida 200 o‘rinli talabalar turar joyi uchun amalga oshiriladi.
Shuningdek, DXSh belgilangan limit doirasida har bir yotoq o‘rni uchun qurilish xarajatlarining 50 foizigacha subsidiya ajratadi.
Talabalar turar joyi uchun to‘lov miqdori davlat va xususiy sherik o‘rtasidagi kelishuv asosida belgilanadi.
Davlat qabul komissiyasi orqali joylashtirilgan talabalar uchun yotoqxonani saqlash va foydalanish xarajatlarining 50 foizigacha davlat budjeti hisobidan qoplab beriladi.
Agar yotoqxonada bo‘sh o‘rinlar qolsa, ularga boshqa oliy ta’lim tashkilotlari talabalari ham joylashtirilishi mumkin.
Shuningdek, yotoqxona uchun ajratilgan yer maydonida bitimda belgilangan yotoq o‘rinlardan tashqari bo‘sh maydonlardan tadbirkorlik faoliyati uchun foydalanishga ruxsat beriladi.
Davlat subsidiyalari maxsus elektron platforma orqali talabalarning biometrik identifikatsiyasi asosida hisoblanadi.
2026 yil 1 iyuldan boshlab davlat OTTlari buyurtmasi asosida tadbirkorlar tomonidan 50 o‘rinli yangi yotoqxonalar qurish amaliyoti bekor qilinadi. Avval boshlangan loyihalar esa amaldagi bitimlar muddati tugaguniga qadar davom ettiriladi.
Daraxt va butalarni sanitar maqsadida kesish, shakl berish hamda ularning ruxsat etilgan o‘lchamdagilarini ko‘chirib o‘tqazish ishlari yaproq va igna bargli turlar uchun kuz mavsumida – o‘simliklarning vegetatsiya davri yakunlangandan boshlab bahor mavsumining 1 apreliga qadar amalga oshiriladi.
Vazirlar Mahkamasining “Davlat o‘rmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalardan foydalanishni tartibga solish va ulardan foydalanish sohasida ruxsat berish tartibini yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi.
Qarorga ko‘ra, davlat o‘rmon fondiga kirmaydigan, yerdan 1,3 metr balandlikdagi va tana diametri 15 santimetrgacha bo‘lgan daraxtlar hamda tana ildiz bo‘g‘zi diametri 10 santimetrgacha bo‘lgan butalar ruxsatnoma asosida ko‘chirib o‘tqaziladi.
Shuningdek, daraxt va butalarni sanitar maqsadida kesish, shakl berish hamda ularning ruxsat etilgan o‘lchamdagilarini ko‘chirib o‘tqazish ishlari yaproq va igna bargli turlar uchun kuz mavsumida — o‘simliklarning vegetatsiya davri yakunlangandan boshlab bahor mavsumining 1 apreliga qadar amalga oshiriladi.
Daraxt va butalar ularning ildiz tuprog‘ini saqlagan holda ko‘chirib o‘tqaziladi, buning uchun ruxsatnomalar har bir ko‘chirilgan daraxt va butani uch yil davomida parvarish qilish sharti bilan beriladi.
Jamiyat
Dorixona ochishga litsenziya berish uchun pul talab qilgan mansabdorga jinoyat ishi qo‘zg‘atildi
«Farmatsevtika mahsulotlari xavfsizligi markazi”ning litsenziyalash va nazorat qilish boshqarmasi bosh mutaxassisi tadbirkorga yangi tashkil etilayotgan dorixona uchun litsenziyani mansabdor tanishlari orqali ijobiy hal qilib berishni va’da qilib 6 mln so‘m pul so‘ragan.
Yangi dorixona filialini ochish maqsadida Toshkent viloyatida ro‘yxatdan o‘tgan tadbirkor litsenziya olish uchun Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi «Farmatsevtika mahsulotlari xavfsizligi markazi” davlat muassasasiga murojaat qilgan. Biroq litsenziyalash jarayonida ushbu markaz xodimi undan pul talab qilgan.
Aniqlanishicha, Markazning litsenziyalash va nazorat qilish boshqarmasi bosh mutaxassisi tadbirkorga yangi tashkil etilayotgan dorixona uchun litsenziyani mansabdor tanishlari orqali ijobiy hal qilib berishni va’da qilib 6 mln so‘m pul so‘ragan.
U talab qilingan pulning 4 mln so‘mini olgan, biroq qolgan 2 mln so‘mni ololmagach, tadbirkorning litsenziya olish bo‘yicha yuborilgan so‘rovnomasiga rad javobini bergan.
Mazkur holat yuzasidan Toshkent shahar IIBB huzuridagi Tergov boshqarmasi tomonidan unga nisbatan Jinoyat kodeksining 168-moddasi hamda 25, 211-moddasi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atildi.
O‘zganing hayotini yashagan odamlar: mansabning bahosi qancha?
Zelenskiyning eng yaqin do‘sti raqibga aylanadi
JCh kundaligi. Paragvay Fransiyani qiynadi, Marokash Kanadani jazoladi
-
Siyosat2 days agoO‘zbekiston va Gruziya strategik sheriklik deklaratsiyasini imzoladi
-
Dunyodan3 days ago
NATO davlatlari Rossiyadan xavotirda…
-
Jamiyat4 days agoSog‘liqni saqlash vaziri korrupsiyaga qarshi murojaat bilan chiqdi
-
Jamiyat5 days agoNavoiyda 7 yoshli bolaga yuk mashinasi boshqaruvini bergan shaxsga chora ko‘rildi
-
Jamiyat3 days agoToshkentda Malibu qahvaxonaga borib urildi
-
Sport4 days agoJCh kundaligi. Mbappe Messini ta’qib qilmoqda
-
Jamiyat2 days agoO‘zbekistonda ayollar umr ko‘rish bo‘yicha erkaklardan oldinda
-
Jamiyat4 days agoGaz ta’minoti va kadastr tizimida korrupsion jinoyatlar aniqlandi