Dunyodan
Hormuz bo’g’ozining yopilishidan eng ko’p foyda ko’radigan va eng ko’p zarar ko’radigan davlatlar ma’lum bo’ldi.
AQSh va Isroil tomonidan Eronga qarshi boshlangan urush kuchayib borar ekan, dunyoning eng muhim transport markazi hisoblangan Hormuz bo’g’ozi geosiyosiy kurash maydoniga aylandi.
Eron hozircha Ormuz boʻgʻozini rasman yopmagan, biroq urush tufayli yuk tashish toʻxtatilgan.
Mutaxassislarning fikricha, Hormuz boʻgʻozining yopilishi, umuman olganda, Eronga qarshi urush tufayli neft va gaz taʼminotining toʻxtab qolishi Rossiya manfaatlariga toʻgʻri keladi. Xitoy iqtisodiy jihatdan eng katta zarba bo’ladi.
“Xitoyning neftga boʻlgan ehtiyoji asosiy yetkazib beruvchi sifatida Rossiyaga bogʻliq boʻladi, chunki na Eron, na Venesuela bu talabni qondira olmaydi”, dedi Atlantika Kengashining Global energiya markazining katta ilmiy xodimi Andrey Kobatariu.
Ukrainaga bostirib kirishi ortidan Yevropa davlatlari asta-sekin Rossiya gazidan chekinmoqda. Ammo Eron urushidan keyin Yevropa yana Rossiyadan katta miqdorda gaz sotib olishga majbur bo‘lishi mumkin.
“Ayni damda Yevropa Ittifoqining ayrim davlatlari Rossiya gazini qayta ishlash tartib-qoidalarini vaqtincha toʻxtatib turish yoki istisnolar kiritishni taklif qilmoqda. Axir Yevropa oʻzining strategik zaxiralarini toʻldirish uchun tabiiy xom ashyoga muhtoj”, – deydi Andrey Kobatariu.
Moskva hozirda Pekinga neftni chegirma bilan sotmoqda. Shunisi e’tiborga loyiqki, Rossiya bu vaziyatdan foydalanib, chegirmalarni saqlab turgan holda neft orqali Xitoyga siyosiy ta’sir o’tkazishga harakat qilishi mumkin.
Hormuz boʻgʻozi dunyoni energiya bilan taʼminlashda muhim oʻrin tutadi. Dunyo miqyosida neftning 20% va suyultirilgan gazning 30% boʻgʻoz orqali oʻtadi.
Hormuz bo‘g‘ozi orqali nafaqat “qora oltin” va “ko‘k yoqilg‘i”, balki elektron jihozlar, xalq iste’mol tovarlari ham eksport qilinadi. Bo’g’oz blokadasi sanoatni izdan chiqaradi va butun dunyo bo’ylab inflyatsiyani oshiradi.
Vaziyatning beqarorligini tan olgan Xitoy Eronni Hormuz boʻgʻozi orqali energiya yetkazib berish zanjiriga aralashmaslikka chaqirdi.
“Pekin odatda Yaqin Sharqdagi mojarolarda ehtiyotkor pozitsiyani egalladi va siyosiy muloqot zarurligini ta’kidladi. Biroq, hozirgi vaziyatda asosiy urg’u iqtisodiy xavflarga qaratilmoqda. Dunyoning eng yirik energiya importchisi Xitoy uchun Fors ko’rfazidagi notinchlik (Xitoy Xalq Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi rasmiysi) Lin Xiangning eng ochiq bayonoti edi. global ta’minot zanjirlarining barqarorligini himoya qilish.” Xitoy hukumati uchun energiya xavfsizligi har qanday geosiyosiy ittifoqqa nisbatan ustuvor vazifadir “Xitoy hukumati hozir nafaqat kuzatuvchi, balki bu jarayonni to’xtatishga urinishda faol ishtirokchidir, chunki Hormuz bo’g’ozining yopilishi Xitoy iqtisodiyoti uchun “energiya bo’g’ilishi” degan ma’noni anglatishi mumkin “, deb yozgan G’afarilaxo’ja.
Tahlilchi Muhammadgadir Sobirov: “AQSh Eronga hujum qilib, Xitoyning “Bir kamar, bir yoʻl” tashabbusini ham toʻxtatishga harakat qilmoqda. Bu savdo yoʻli Xitoyni Eron va Turkiya orqali uning asosiy eksportchisi Yevropa bilan bogʻlashi kerak edi. Eronsiz bu loyiha amalga oshishi mumkin emas. Biz hozir AQSh va Xitoy oʻrtasida yangi sovuq urush davrida yashayapmiz”, – deydi tahlilchi.
Biroq, Eron bilan urush Xitoy uchun yangi geosiyosiy imkoniyatlar yaratadi degan qarashlar ham bor.
Hech kimga sir emaski, Yevropa va Osiyo davlatlari bir-birini charchab turgan Ikkinchi jahon urushi davrida AQSh kuchlarini birlashtirib, urushga ancha kech kirdi va pirovardida yangi xalqaro tuzumning mutlaq gʻolibi va bosh meʼmoriga aylandi.
“Bugun Xitoyga nazar tashlar ekanmiz, biz oʻsha tarixiy manzarani eslaymiz: Rossiya Gʻarb bilan qarama-qarshilikda, Yevropa xavfsizlik inqirozida, Yaqin Sharq yana olovda. Buyuk davlatlar mojaroga resurslar, eʼtibor va siyosiy irodani sarflayotgan bir paytda, Pekin sanoat, texnologik va tijorat qudratini toʻplashda davom etmoqda.
Bu Xitoyni butunlay chiqarib tashlash degani emas. Biroq, strategik vaziyat shuni ko’rsatadiki, boshqa davlatlar urush narxini to’layotgan bo’lsa, Xitoy o’zini o’zi hal qilish uchun vaqt kutmoqda. Ba’zi davlatlar oldingi saflarda mag’lub bo’lishadi, boshqalari esa oldingi chiziqqa shoshilmasdan g’alaba qozonishadi.
Bu XXI asrning eng muhim geosiyosiy muammolaridan biridir. Xitoy AQSh kabi tarixiy lahzani kutyaptimi? Ya’ni, boshqalar zaiflashguncha kutmaslik strategiyasini tanlash va ularni yangi tartibdagi eng kuchli pozitsiyalardan almashtirish? Agar shunday boʻlsa, Pekinning eng katta quroli raketalar emas, balki vaqt va sabr boʻladi”, – deya xulosa qildi siyosatshunos Otabek Akromov.
AQShda aviahalokat oqibatida 12 kishi halok bo‘ldi.
14-iyun kuni Skydive Kansas City kompaniyasiga tegishli Pacific Aerospace P750 yengil samolyoti Missuri shtatida halokatga uchradi. ABC News telekanaliga ko‘ra, halokat Butler aeroporti yaqinida yuz bergan va 12 kishi, jumladan, uchuvchi va 11 parashyutchi halok bo‘lgan.
Mahalliy hukumatning ma’lum qilishicha, samolyot havoga ko‘tarilganidan ko‘p o‘tmay halokatga uchragan va aeroport yaqinidagi dalaga qo‘ngan.
Milliy transport xavfsizligi kengashi va Federal aviatsiya ma’muriyati tergov olib bormoqda.
Skydive Kanzas-Siti avtohalokatni parashyutdan sakrash bo‘yicha butun jamiyat uchun “halokatli yo‘qotish” deb atadi va qurbonlarning oila a’zolari, do‘stlari va yaqinlariga hamdardlik bildirdi. Kompaniya tergov bilan hamkorlik qilmoqda.
Buyuk Britaniya hukumati 16 yoshgacha bo‘lgan bolalarning ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishini cheklashga qaror qildi.Yangi tartib 2027-yil bahorida kuchga kirishi kutilmoqda.
Xabar qilinishicha, hukumat bu borada Avstraliya tajribasidan foydalanadi. Ushbu cheklov Instagram, YouTube, TikTok, Snapchat, Facebook va X (Twitter) kabi platformalarni qamrab oladi. Shu bilan birga WhatsApp va Signal kabi messenjerlar ham taqiqlanganlar ro‘yxatiga kiritilmagan.
Yangi qoidalarga ko‘ra, ijtimoiy tarmoqlar voyaga yetmagan foydalanuvchilarning akkaunt ochishi yoki undan foydalanishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun yoshni tekshirish mexanizmlarini joriy qilishi kerak bo‘ladi.
Bolalar uchun onlayn o’yinlar kabi internet xizmatlarining ayrim xususiyatlari ham cheklanadi. Xususan, toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatuvlar va begona shaxslarning bolalar bilan aloqa qilishiga oid qoʻshimcha qoidalar oʻrnatiladi.
Hukumatning taʼkidlashicha, cheklovlar kiritilgandan keyin ham bolalar internetdan taʼlim olish, yangiliklar oʻqish, oʻyin oʻynash va Messenger orqali muloqot qilish uchun foydalanishda davom etadi.
Eslatib o‘tamiz, Avstraliya milliy darajada bunday taqiqni joriy etgan birinchi davlat bo‘ldi. Qonun u yerda 2025 yil dekabr oyida kuchga kirdi.
Bosh vazir Netanyaxu prezident Trampga Isroil mudofaa kuchlari (IDF) Livanni tark etmasligi haqida ma’lum qildi.
Ynet nashri manbalariga ko‘ra, Bosh vazir Netanyaxu, AQSh va Eron o‘rtasida o‘t ochishni to‘xtatish kelishuvi muhokama qilinayotganiga qaramay, Isroil kuchlari Livandagi hozirgi pozitsiyalarini saqlab qolishini aytdi.
Uning aytishicha, Sahar Hizbulloh tomonidan ehtimoliy tahdidlarning oldini olish uchun operatsiyalarni davom ettiradi. Guruh infratuzilmani vayron qilmaydi yoki Isroilga qarshi hujumlar uchun javob qaytarmaydi.
Nashrning qayd etishicha, bosh vazir Netanyaxuning pozitsiyasi mamlakat hukumati tomonidan to‘liq qo‘llab-quvvatlanadi.
Avvalroq Pokiston bosh vaziri Shahboz Sharif AQSh va Eron o‘rtasida dastlabki kelishuvga erishilganini ma’lum qilgandi. Uning so‘zlariga ko‘ra, ikki tomon 19 iyun kuni Shveytsariyada barcha jabhalarda, jumladan Livanda ham harbiy harakatlarni to‘xtatish bo‘yicha o‘zaro anglashuv memorandumini imzolaydi.
Isroil milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben Gvirning fikricha, Isroil davlati AQSh va Eron o‘rtasida imzolangan kelishuv shartlarini bajarish majburiyati yo‘q. Biroq AQSh prezidenti Donald Trampning 80 yilligi munosabati bilan qilgan bayonotiga ko‘ra, Tehron va Vashington o‘rtasida imzolanayotgan kelishuv Isroilga bir qator majburiyatlarni yuklaydi.
“Isroil Qo’shma Shtatlarga bo’ysunmaydi. Biz mustaqil, suveren davlatmiz. Isroil xalqi, SAHAL askarlari, yahudiy xalqi va ming yillik surgun davomida ta’qib qilingan va shafqatsizlarcha o’ldirilgan yahudiy xalqi oldidagi burchimiz Isroil zaminidagi yahudiy xalqining xavfsizligini ta’minlashdir. Biz har safar Isroil va xalqaro xavfsizlik uchun haq to’laganmiz. Bu Oslo kelishuvlarida va Oslo kelishuvlarida yaqqol namoyon bo’ldi. “Biz Qo‘shma Shtatlarni yaxshi ko‘rishimizni va 2006-yildagi Livan kelishuvi va G‘azoda bizga qarshi portlagan uzoq yillik bag‘rikenglik siyosati uchun Prezident Trampdan minnatdormiz, biroq ayni paytda Isroil banan respublikasi emasligini ta’kidlamoqchiman”, dedi vazir.
Tashqi ishlar vaziri Ben Gvir Isroilning Eron-AQSh kelishuvida ishtirok etmasligini ta’kidlab, Livanga qarshi amaliyotlar to’xtamasligini aytdi.
Avval xabar qilinganidek, Donald Tramp AQSh va Eron o‘rtasida vaqtinchalik tinchlik kelishuviga erishilganini ma’lum qilgandi. 19 iyun kuni Shveytsariyada imzolanishi rejalashtirilgan kelishuvga ko‘ra, Isroil Livandagi harbiy amaliyotlarini to‘xtatishi kerak.
Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu va AQSh prezidenti Donald Tramp o‘rtasidagi munosabatlar Eron va Livan masalalari bo‘yicha turlicha pozitsiyalari tufayli so‘nggi paytlarda keskinlashgan. Prezident Tramp jangovar harakatlarni tugatishga intilayotgan bir paytda, Bosh vazir Netanyaxu qonli urushni qayta boshlash niyatida.
Shuningdek qarang: Isroil Milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben Gvir o‘tgan yili Buyuk Britaniya, Kanada, Avstraliya, Yangi Zelandiya va Norvegiya tomonidan AQSh hukumatiga qarshi bayonotlar qilgani uchun sanksiyaga uchragan edi.
Ko‘pgina Yevropa Ittifoqi davlatlari Ben Gvir shu yilning may oyida Sumud floti a’zolariga nisbatan noqonuniy xatti-harakatlari uchun jazolanishini istaydi.
Itamar Ben Gvir Falastin xalqiga qarshi ekstremistik bayonotlari bilan tanilgan. Xususan, 2,3 million G‘azo aholisini boshqa hududlarga majburan deportatsiya qilish tarafdori.
Shuningdek, Isroil Milliy xavfsizlik vaziri Falastin yetakchisi Mahmud Abbosni hibsga olish va Falastinning yuqori martabali amaldorlarini lavozimidan chetlashtirishni talab qilgani ham ma’lum.
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Rossiya prezidenti Vladimir Putinni Fransiyadagi G7 sammiti doirasida uchrashishga taklif qildi. Bu haqda u Kiyev-Pechersk lavrasiga tashrifi chog‘ida jurnalistlarga ma’lum qildi.
“Biz G7 sammiti davomida prezident Putin bilan gaplashishga tayyormiz, chunki bizda Tramp va Makron, Yevropa va Amerika bor. Menimcha, bu barchani birlashtirish uchun ajoyib imkoniyat”, – dedi Zelenskiy. Yevropa va Amerika bunga rozi boʻldi, biroq Rossiya muzokaralarga tayyor emasligini yana bir bor koʻrsatdi”, – deydi u.
“RBK-Ukraina” manbalariga ko‘ra, janob Zelenskiy va janob Putin o‘rtasida uchrashuv o‘tkazish taklifi Ukrainadan bir necha kanallar, jumladan vositachilar, diplomatlar va razvedka xizmatlari orqali yetkazilgan.
Manbalarga ko‘ra, Rossiya bu taklifga aniq javob bermagan.
“Katta yettilik” sammiti 15-17 iyun kunlari Jeneva ko’lining janubiy qirg’og’ida, Frantsiyaning Evian-le-Beins shahrida bo’lib o’tadi.
4-iyun kuni prezident Zelenskiy prezident Putinga ochiq xat yo‘lladi. Unda u urushni tugatish bo‘yicha kelishuvga erishish uchun Rossiya prezidenti bilan yakkama-yakka uchrashishni taklif qilgan.
Ertasi kuni Prezident Putin Sankt-Peterburg iqtisodiy forumidagi nutqida Zelenskiy bilan hozir uchrashishdan ma’no ko’rmayotganini aytdi.
Putin, shuningdek, Zelenskiy ochiq xatini chop etishdan bir necha hafta oldin rossiyalik tadbirkor orqali shaxsiy uchrashuv o‘tkazishni so‘raganini ma’lum qildi. Keyinchalik bu tadbirkor Roman Abramovich bo’lib chiqdi.
AQShda aviahalokatda 12 kishi halok bo’ldi
Erta nikoh haqida xabar berganlar rag‘batlantiriladi – loyiha
Britaniya hukumati voyaga yetmaganlar uchun ijtimoiy tarmoqlarni ham taqiqladi.
-
Siyosat4 days ago
«Ushbu masalani shaxsan nazoratimga oldim» — Saida Mirziyoyeva giyohvandlikka qarshi kurash haqida
-
Jamiyat5 days agoFarg‘onada 1 kilogrammdan ortiq gashish olib ketayotgan shaxs qo‘lga olindi
-
Sport4 days agoEron Amerikaga bordi, Osiyo Yevropaning ta’zirini berayotir – JCh kundaligi
-
Jamiyat5 days agoToshkentda renovatsiyaning birinchi bosqichi boshlandi
-
Dunyodan3 days ago
Dunyo bo’ylab qochqinlar soni 10 yil ichida birinchi marta kamaydi.
-
Iqtisodiyot2 days ago
Toshkentda YIBning mintaqaviy vakolatxonasi ochildi
-
Siyosat2 days ago
O‘zbekistonda AQSh bilan yirik investitsiya loyihalari amaliy bosqichga o‘tadi
-
Sport2 days agoJCh-26. O‘zbekiston mag‘lubiyat bilan boshladi