Toshkent shahrida piyodalar xavfsizligini oshirish maqsadida yangi avlod RRFB (Rectangular Rapid Flashing Beacon) texnologiyasi sinov tariqasida joriy etildi. Yangi tizim haydovchilarni piyodalar o‘tish joyi haqida oldindan ogohlantirish orqali yo‘l-transport hodisalarining oldini olishga qaratilgan.

Yo‘l harakati xavfsizligi xizmati Mirzo Ulug‘bek tumanidagi Osiyo ko‘chasida RRFB — yuqori intensivlikdagi ogohlantiruvchi mayoqlar tizimini yangi turdagi faol yo‘l belgilari bilan uyg‘unlashtirgan holda sinov tariqasida ishga tushirdi.

Mazkur texnologiya haydovchilar piyodalar o‘tish joyini qaysi qator yoki qaysi yo‘nalishda harakatlanayotganidan qat’i nazar, uzoq masofadan aniq ko‘rishi uchun ishlab chiqilgan. Tizim asosan transport oqimi past va o‘rtacha bo‘lgan ko‘chalarda qo‘llashga mo‘ljallangan.

Loyiha doirasida ogohlantiruvchi signal chiroqlari yo‘lning ikki chetida, ajratuvchi qismida hamda qatnov qismi ustidagi baland konstruksiyaga o‘rnatilgan. Bu esa piyodalar o‘tish joyining haydovchilarga har qanday nuqtadan yaxshi ko‘rinishini ta’minlaydi.

Shuningdek, yo‘lning ikki tomonida chaqiruv tugmalari bilan jihozlangan ustunlar o‘rnatilgan. Piyoda tugmani bosgan zahoti ustunlardagi yorqin sariq signal chiroqlari ishga tushib, haydovchilarni piyodalarning yo‘lni kesib o‘tish niyati haqida ogohlantiradi.

«Piyodalar o‘tish joyi» yo‘l belgisi ham yorug‘lik tarqatuvchi maxsus quti shaklida tayyorlangan bo‘lib, ayniqsa kechki va tungi vaqtda uning uzoqdan yaxshi ko‘rinishini ta’minlaydi.

AQSh Federal avtomobil yo‘llari boshqarmasi (FHWA) tadqiqotlariga ko‘ra, RRFB tizimi o‘rnatilgan piyodalar o‘tish joylarida haydovchilarning piyodalarga yo‘l berish darajasi o‘rtacha 18–30 foizdan 98 foizgacha oshishi mumkin. Shuningdek, yorqin chaqnama signallar haydovchilarga tezlikni oldindan pasaytirish imkonini berib, keskin tormoz berish holatlarini kamaytiradi.

Bu O‘zbekiston yo‘l infratuzilmasida RRFB texnologiyasini pilot tartibda joriy etish bo‘yicha ilk loyihalardan biri hisoblanadi. Sinov natijalari asosida tizimning piyodalar xavfsizligini ta’minlashdagi amaliy samaradorligi baholanadi.

Source link

Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi ijtimoiy tarmoqlarda talabalar turar joylari ommaviy savdoga qo‘yilayotgani haqida tarqalgan xabarlarga munosabat bildirdi. Vazirlikka ko‘ra, savdoga talabalar yashaydigan xonalar emas, balki yotoqxonalar tarkibidagi bo‘sh turgan yordamchi maydonlar chiqarilgan.

Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi talabalar turar joylari sotuvga qo‘yilgani haqida ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan ma’lumotlar haqiqatga to‘g‘ri kelmasligini ma’lum qildi.

Vazirlikning ta’kidlashicha, ommaviy savdoga talabalar yashaydigan xonalar emas, balki talabalar turar joylari tarkibidagi bo‘sh turgan yerto‘la, hovli qismi, oshxona, bufet hamda yotoq joy sifatida foydalanilmaydigan boshqa yordamchi maydonlarni ijaraga berish uchun obektlar qo‘yilgan.

Xususan, Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Farg‘ona davlat universiteti, Guliston davlat universiteti, Urganch davlat universiteti, Farg‘ona davlat texnika universiteti va Termiz davlat universitetidagi ayrim bo‘sh maydonlar ommaviy savdolar orqali ijaraga berish uchun joylashtirilgan. Mazkur obektlar talabalar yashaydigan xonalar hisoblanmaydi va yotoqxonalardagi o‘rinlar soni qisqarishiga sabab bo‘lmaydi.

Shuningdek, O‘zbekiston milliy pedagogika universitetining talabalar turar joyi sotuvga qo‘yilgani haqidagi xabarlarga ham izoh berildi. Qayd etilishicha, mazkur obekt 2025 yilgi xususiylashtirish dasturi doirasida ommaviy savdoga chiqarilgan bo‘lib, universitetning mavjud binolari faqat Yangi Toshkentda barpo etilayotgan zamonaviy kampus to‘liq qurilib, foydalanishga topshirilganidan keyin bo‘shatilishi sharti bilan xususiylashtiriladi.

Vazirlik ma’lumotiga ko‘ra, yangi kampusda zamonaviy o‘quv binolari va 5 ming o‘rinli talabalar turar joylari qurilmoqda. Loyiha universitetning budjetdan tashqari mablag‘lari hamda xususiylashtirishdan tushadigan mablag‘lar hisobidan amalga oshirilmoqda.

Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, 2025 yilda davlat-xususiy sheriklik asosida rejalashtirilgan 8 ming o‘rin o‘rniga jami 11 084 o‘rinli talabalar turar joylari tashkil etilgan. 2022–2025 yillar davomida esa respublika bo‘yicha 74,1 ming o‘rinli yangi yotoqxonalar yaratilgan.

Ayni paytda respublikada qo‘shimcha 38,5 ming o‘rinli talabalar turar joylarini barpo etish loyihalari amalga oshirilmoqda. Shundan 30,7 ming o‘rinli obektlarda qurilish ishlari davom etmoqda. Shuningdek, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki ko‘magida davlat-xususiy sheriklik asosida yana 10 ming o‘rinli talabalar turar joylarini qurish rejalashtirilgan.

Vazirlik 2026 yil davomida respublika bo‘yicha yana 12 110 o‘rinli yangi talabalar turar joylarini foydalanishga topshirish rejalashtirilganini ham ma’lum qildi.

Source link

O‘zgidrometning dastlabki prognoziga ko‘ra, iyul oyida O‘zbekistonda havo harorati iqlim me’yoridan yuqori bo‘ladi. Ayrim kunlari respublika shimoli, janubi va cho‘l hududlarida harorat 45 darajagacha ko‘tarilishi, oy davomida esa asosan quruq va yog‘ingarchiliksiz ob-havo saqlanishi kutilmoqda.

O‘zgidromet ma’lum qilishicha, iyul oyi O‘zbekistonda yilning eng issiq oyi hisoblanadi. Odatda ushbu oyda respublika hududining katta qismida kunduzgi o‘rtacha maksimal havo harorati 35–37 darajani, janubiy va cho‘l hududlarida esa 38–40 darajani tashkil etadi.

Sinoptiklar ma’lumotiga ko‘ra, deyarli har yili iyul oyida havo harorati 40–42 darajagacha, ayrim shimoliy, janubiy va cho‘l hududlarida esa 43–45 darajagacha ko‘tariladi. Eng issiq yillarda esa harorat 47–50 darajagacha yetgan holatlar ham kuzatilgan.

Bu yil iyul oyining dastlabki besh kunida havo nisbatan qulay bo‘lishi kutilmoqda. Kunduzi harorat 30–35 daraja, janubda 36–39 daraja atrofida bo‘ladi. Birinchi o‘n kunlikning oxiriga kelib esa issiq kuchayib, kunduzgi harorat 37–40 darajaga, janubda 41–43 darajagacha ko‘tarilishi mumkin. Keyingi davrda oy oxirigacha harorat asosan 33–43 daraja oralig‘ida bo‘lib, respublika shimoli, janubi va cho‘l hududlarining ayrim joylarida 45 darajagacha yetishi ehtimol qilinmoqda.

Prognozga ko‘ra, iyul oyida o‘rtacha havo harorati iqlim me’yoridan 1,5–3 darajaga yuqori bo‘ladi. Eng katta musbat og‘ish shimoliy va cho‘l hududlarida kuzatilishi kutilmoqda.

O‘zgidromet so‘nggi yillarda 40 daraja va undan yuqori haroratli kunlar soni ortib borayotganini qayd etdi. Masalan, Toshkentda 2019 yil iyul oyida ketma-ket 14 kun davomida havo harorati 40 darajadan yuqori bo‘lgan. 2025 yil iyul oyi ham shunga yaqin darajada issiq kechgan.

Iyul oyida respublika bo‘yicha asosan quruq ob-havo hukm suradi. Faqat ayrim kunlarda tog‘oldi va tog‘li hududlarda qisqa muddatli yomg‘ir yog‘ishi, momaqaldiroq kuzatilishi mumkin. Oylik yog‘ingarchilik miqdori esa ko‘p yillik me’yordan kam bo‘lishi prognoz qilinmoqda.

Source link

So‘nggi kunlarda havo harorati keskin ko‘tarilib, ayrim hududlarda rekord darajalar qayd etilmoqda. Mutaxassislar issiq havo ta’sirida organizmning qizib ketishi (issiq urishi) tez va sezilmasdan rivojlanishi mumkinligini ta’kidlab, ehtiyot choralariga amal qilishga chaqirmoqda.

Shifokorlarning tavsiyasiga ko‘ra, issiq kunlarda chanqoq hissi paydo bo‘lishini kutmasdan, kun davomida muntazam suv ichish lozim. Organizm suvsizlanishi bosh og‘rig‘i, holsizlik, bosh aylanishi va hushdan ketishgacha olib kelishi mumkin.

Tushlik paytida, ayniqsa soat 11:00 dan 17:00 gacha imkoni boricha to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh nurlari ostida yurmaslik, soyada yoki salqin xonalarda bo‘lish tavsiya etiladi. Yengil, och rangli va tabiiy matodan tikilgan kiyimlar kiyish ham organizmni qizib ketishdan himoya qiladi.

Mutaxassislar bolalar va uy hayvonlarini hatto bir necha daqiqaga ham yopiq avtomashinada qoldirmaslik kerakligini alohida ta’kidlamoqda. Chunki havo harorati 30–35 daraja atrofida bo‘lganida ham avtomashina ichidagi harorat 10–20 daqiqa ichida 50–60 darajagacha ko‘tarilishi mumkin.

Issiq urishining dastlabki belgilariga bosh aylanishi, ko‘ngil aynishi, kuchli chanqoq, tezlashgan yurak urishi, teri qizarishi va umumiy holsizlik kiradi. Bunday holat kuzatilsa, insonni darhol salqin joyga olib o‘tish, ortiqcha kiyimlarini bo‘shatish, bo‘yin, qo‘ltiq va son sohasiga sovuq kompress qo‘yish hamda suv berish tavsiya etiladi.

Agar odamning ahvoli yaxshilanmasa, hushini yo‘qotsa yoki nafas olishi qiyinlashsa, zudlik bilan tez tibbiy yordam chaqirish zarur.

Shifokorlar issiq havoda keksa yoshdagilar, bolalar, homilador ayollar hamda yurak-qon tomir va qandli diabet kabi surunkali kasalligi bor insonlar alohida xavf guruhiga kirishini ta’kidlamoqda. Ularga kunning eng issiq paytlarida uydan chiqmaslik, ko‘proq suyuqlik iste’mol qilish va salqin joylarda bo‘lish tavsiya etiladi.

Source link

Futbol, siyosat yoki shou-biznes — qaysi mavzu bo‘lmasin, izohlarda haqorat ko‘payadi. Bu shunchaki odobsizlikmi yoki inson psixologiyasi haqida biror narsani ochib beradimi? Kun.uz ushbu mavzuni mutaxassis va ilmiy tadqiqotlar asosida o‘rgandi.

Tanqid emas, shaxsga hujum

18 iyun kuni O‘zbekiston milliy terma jamoasi tarixda ilk bor futbol bo‘yicha jahon chempionatidagi ishtirokini boshladi. Uchrashuvlar mag‘lubiyat bilan tugagan bo‘lsa-da, ijtimoiy tarmoqlarda futbolchilarga nisbatan haqoratomuz izohlar yog‘ildi.

Qizig‘i, kechagina terma jamoa mundialga chiqa olmayotgani uchun tanqid qilganlar bugun mundialga chiqqan futbolchilarni ham keskin tanqid qilmoqda. Bu esa muammo natijada emas, ayrim insonlarning voqelikni qanday qabul qilishida ekanligini ko‘rsatadi.

Psixologlar buni oddiy tanqid emas, balki onlayn agressiya, nafrat tili va toksik muloqotning bir ko‘rinishi sifatida baholaydi.

Olimlar: xeyterlar dalil emas, insonning o‘ziga hujum qiladi

2018 yilda Kaliforniya universiteti olimlari May Elsherif, Vivek Kulkarni, Dana Nguyen, Uilyam Yang Vang va Elizabet Belding yuz minglab ijtimoiy tarmoq izohlarini tahlil qildi. “Hate Lingo” deb nomlangan tadqiqot xulosasiga ko‘ra, nafratomuz izoh yozuvchilar aksariyat hollarda asosli fikr bilan bahslashmaydi. Ular dalil keltirish o‘rniga insonning tashqi ko‘rinishi, kelib chiqishi yoki shaxsiyatini nishonga oladi. Bu nafrat tili deyiladi. Tadqiqotchilarning fikricha, nafrat tilining asosiy quroli bahs emas, qadrsizlantirishdir.

Psixolog: agressiya ko‘pincha ichki muammolarning aksidir

Psixoterapevt Guli To‘rayevaga ko‘ra, ular o‘z emotsiyalarini nazorat qila olmaydi:

“O‘z fikrini agressiya bilan bildiradiganlar o‘zining emotsiyasini nazorat qila olmayapti degani. Psixoterapevt sifatida ko‘rib chiqadigan bo‘lsak, sog‘lom fikrlaydigan insonda, adekvat fikrlaydigan, shaxsiy yetuk insonda aql o‘sha hissiyotlarni nazorat qila oladi va u sog‘lom fikr bildira oladi. Inson emotsiyasini nazorat qila olmayaptimi, haddan ziyod agressiya qilyaptimi, demak, bu odamda nevroz holatlari bo‘lishi mumkin, yoki u odam juda ham qattiq charchagan, emotsional stress holatida. Hozir mana shu emotsional yonish sindromidagi insonlar juda ham ko‘p, yoki ularda shaxsiyat buzilishlari bo‘lishi mumkin. Deylik, bir insonning hayotda omadi yurishmay turibdi. U o‘zining mana shu muammosini yecha olmayapti. Bitta muvaffaqiyatli inson chiqdi. Uni shunchalik yerga urib haqoratlab tashlaydiki, chunki u o‘ziga muvaffaqiyatli bo‘lishga ruxsat bera olmagan. Ya’ni o‘zini bostirib qo‘ygan, o‘zini chiqara olmagan xususiyatlarini kimdadir ko‘rganda, bunda proyeksiyalar ishlab ketadi. Aynan o‘sha jurnalistga yoki blogerga qaratilgan emas, bu o‘zini aslida o‘zini ichida yotgan bostirilgan hissiyotlariga qaratilgan bo‘ladi. Deylik, bir inson qattiqqo‘l onaning qo‘lida tarbiya topgan, yoki bir ustoz unga o‘ta qattiqqo‘llik qilgan. Endi o‘ziga ishongan ayol chiqib gapirganini ko‘rganda, o‘sha ayolni haqoratlovchi izohlar yozadi. Bu aynan o‘sha ayolning shaxsiga qaratilmagan. O‘sha bolaligidagi qattiqqo‘l ayolga ayta olmagan, o‘sha bostirilgan hissiyotlari bu o‘sha jurnalist yoki blogerga qaratib chiqib ketishi mumkin”.

Izohlarda eng ko‘p uchraydigan toifalar

Ijtimoiy tarmoqlarni kuzatganda bir nechta tipik auditoriyani ajratish mumkin:

Doim norozi insonlar – ular uchun ijobiy yangilikning o‘zi mavjud emas.

Sarlavha bilan cheklanuvchilar – materialni o‘qimasdan izoh qoldiradi va feyk xabarlarning asosiy qurboniga aylanadi.

“Divan ekspertlari” – har bir sohada o‘zini mutaxassis deb hisoblaydi, ammo fikrlari ko‘pincha bilimga emas, shaxsiy ishonchga asoslanadi.

Agressorlar – tadqiqotlarga ko‘ra, ularning haqorati voqeaning o‘ziga emas, balki o‘z hayotidagi stress, charchoq yoki qoniqmaslik holatiga bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Trollar – ularning maqsadi haqiqatni topish emas, balki janjal chiqarish va muhokamani izdan chiqarishdir.

Mutaxassislar esa eng kam uchraydigan, ammo eng qimmat auditoriya hisoblanadi. Ular emotsiya emas, fakt va tahlil bilan bahslashadi.

Internet “xeyterlar armiyasi” haqidagi tasavvur hamisha ham to‘g‘ri emas

2021 yilda o‘tkazilgan yana bir yirik xalqaro tadqiqot millionlab onlayn izohlarni tahlil qildi. Olimlar kutilganidek internet doimiy nafrat bilan yashaydigan ulkan “xeyterlar armiyasi”dan ko‘ra, ma’lum vaziyatlarda toksiklashib qoladigan oddiy insonlar ko‘proq ekanini aniqladi.

Bu esa inson tug‘ma xeyter emasligi, muhit, emotsional holat va muhokama uslubi uni agressiv harakat qilishga undashi mumkinligini ko‘rsatadi.

Nafrat yuqumli bo‘lishi mumkin

Mutaxassislar yana bir muhim jihatga e’tibor qaratadi: agressiya agressiyani chaqirishi mumkin. Bitta haqorat ortidan ikkinchisi, keyin uchinchisi paydo bo‘ladi. Natijada muhokama maydoni faktlarga emas, hissiyotlarga qurila boshlaydi. Bu esa jamiyat uchun xavfli jarayon. Chunki taraqqiyot haqorat orqali emas, madaniyatli bahs va dalil orqali yuzaga keladi.

Izohlar voqeadan ko‘ra insonning o‘zi haqida ko‘proq gapiradi

Psixologlar fikricha, ijtimoiy tarmoqlardagi izohlar har doim ham voqeaga berilgan xolis baho emas. Ko‘p hollarda ularni yozgan insonning emotsional holati, hayotiy tajribasi va ichki kechinmalari izohlarda aks etadi.

Shuning uchun sog‘lom jamiyat uchun tanqid bilan haqorat o‘rtasidagi farqni anglash muhim. Chunki maydondagi futbolchilar mamlakatni qanday namoyon etsa, ijtimoiy tarmoqlardagi muloqot madaniyati ham jamiyat qiyofasini shunday aks ettiradi.

Source link