Mahalliy
Farg‘onadan AQSh logistika sanoatigacha bo‘lgan Sardorjon Urinov hikoyasi
Ba’zi odamlarning hikoyasi bir qarashda oddiy ko‘rinadi: viloyatda tug‘iladi, yaxshi o‘qiydi, izlanadi, keyin chet elga chiqadi. Ammo ayrim hayot yo‘llari bor — ularni diqqat bilan o‘qisangiz, bitta yo‘nalish emas, balki bir-biriga ulanib ketgan ko‘plab tajribalar, sinovlar va qarorlar zanjirini ko‘rasiz. Sardorjon Urinovning hikoyasi ham shunday.
Unda bolalikdan shakllangan tadbirkorlik ruhi bor, auditoriyada o‘qituvchilik qilgan yillar bor, davlat tizimida iqtisodchi bo‘lib ishlagan davr bor, qishloq xo‘jaligi logistikasi ichida toblangan amaliy tajriba bor, Amerikadagi o‘qish va izlanish bor, nihoyat, bugun transport texnologiyalari bilan bog‘liq katta maqsad ham bor.
U Farg‘ona viloyatining O‘zbekiston tumanida tug‘ilib o‘sgan. Uning bolaligi kitoblardagi romantik tasvirlardan ko‘ra hayotga yaqinroq muhitda o‘tgan: oilada tadbirkorlik bor edi, qarindosh-urug‘lar biznes bilan shug‘ullanishardi, oila esa kichik restoran yuritardi. Sardorjonning o‘smirlik yillari aynan shu joy bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan. U otasiga yordam berardi, mijozlar bilan gaplashardi, xizmatning sifati nimani anglatishini erta tushunib ulg‘ayardi. Tengqurlari maktabdan keyin o‘yin yoki bekorchilik ortidan yursa, u ko‘pincha tezroq uyga qaytib, oshxonadagi ishga qo‘l urishni xohlardi. Shu jihat uning xarakterini juda erta pishitgan: u vaqtni bekorga sarflashni yoqtirmaydigan, katta yoshdagilar bilan bemalol gaplasha oladigan, mas’uliyatni yoshiga qarab emas, vaziyatga qarab oladigan bolaga aylangan.
Keyinchalik uning o‘ziga xosligi maktabda ham bilinadi. Sardorjon faqat yaxshi o‘quvchi bo‘lib qolmagan, u maktab muhitida faol bo‘lishni yoqtirgan. Sinf sardori bo‘lgan, tadbirlarda boshlovchilik qilgan, sinfdoshlarini harakatga undagan, hatto Qizil Yarim oy jamiyati tadbirlariga ham sinfini jalb etgan. Bu oddiy “faol bola” hikoyasi emas edi. U o‘sha paytdanoq boshqaruvni, mas’uliyatni va odamlarni ortidan ergashtira olishni yoqtirgan. Ayniqsa iqtisodiyotga qiziqishi erta uyg‘ongan: bozor qanday ishlaydi, narxlar nimaga o‘zgaradi, savdo-sotiqning ichki mexanizmi nima — bular uni maktab yoshidan qiziqtirgan savollar edi.
Shuning uchun ham u o‘z yo‘lini tasodifan tanlamagan. 9-sinfdan keyin iqtisodiyot va moliya yo‘nalishidagi kollejga kiradi. U yerda bu qiziqish yanada mustahkamlanadi. So‘ng Toshkentdagi Singapur menejmentni rivojlantirish institutida biznes va iqtisodiyot yo‘nalishida o‘qiydi, keyin Bangor universiteti dasturi orqali xalqaro diplom oladi. Uning ta’lim yo‘li qog‘ozdagi diplomlar yig‘indisi emas, balki bir maqsadga qarab qurilgan zanjirga o‘xshaydi: biznesni tushunish, raqamlar bilan ishlashni o‘rganish, boshqaruvni his qilish va kelajakda o‘z loyihasini qura olish uchun poydevor tayyorlash. Keyinchalik u AQShda Wright State University’da ijtimoiy va amaliy iqtisodiyot yo‘nalishida magistratura ham tamomlagan.
Ammo Sardorjonning hikoyasini qiziqarli qiladigan jihat shundaki, u faqat auditoriyada o‘tirib bilim olgan yigit emas. Talabalik yillaridayoq u ingliz tilidan dars bera boshlaydi, IELTS bo‘yicha o‘qituvchi bo‘lib ishlaydi. Bu ish unga pul topish yoki vaqt o‘tkazish uchun kerak bo‘lmagan. U buni ongli ravishda tanlagan, chunki o‘qituvchilik sabrni, odamlar bilan ishlashni, murakkab narsani sodda tushuntirishni o‘rgatadi. Keyinroq u shu tajribadan tadbirkorlik uchun muhim xulosa chiqarganini aytadi: agar natija chiqmayotgan bo‘lsa, har doim ham muammo odamda yoki bozorda bo‘lmaydi, ba’zan muammo usulda, yondashuvda bo‘ladi. Bu fikr oddiy ko‘rinsa-da, aslida u keyingi professional qarorlariga kuchli ta’sir qilgan.
Uning hayotida 2018-yil alohida eslanadigan davr bo‘lib qolgan. Aynan o‘sha yili u dunyodagi nufuzli talaba platformalaridan biri — Harvard Project for Asian and International Relations dasturida delegat sifatida qatnashish imkoniyatini qo‘lga kiritadi. Profilida bu yutuq “to‘liq grant asosidagi delegat” sifatida qayd etilgan. Sardorjonning o‘zi ta’kidlashicha, bu oddiy qatnashuv emas, balki juda kuchli tanlovdan o‘tib qo‘lga kiritilgan imkoniyat bo‘lgan. U Garvarddagi bunday muhitga kirish, dunyoning turli nuqtalaridan kelgan faol yoshlar bilan bir sahnada bo‘lish orqali o‘zini yanada katta maydonga tayyorlayotganini his qilgan. Afsuski, konferensiya oldidan sog‘lig‘i bilan bog‘liq jiddiy muammo chiqib, operatsiya tufayli bu safarda qatnasha olmay qoladi. Lekin aynan shu voqea uning fe’lini yana bir bor ko‘rsatadi: yutqazilgan imkoniyatni fojiaga aylantirmasdan, uni o‘zini baholash mezoniga aylantirgan. Ya’ni, men bunday maydonga chiqishga loyiq ekanman, demak oldinda bundan kattaroq eshiklar ham ochilishi mumkin, degan ichki ishonch paydo bo‘lgan.
Amerika bilan uning aloqasi faqat shu bilan cheklanmagan. U 2018 va 2019-yillarda Work and Travel dasturi orqali AQShga borgan, Meyn shtatidagi Linekin Bay Resort’da ishlagan, ikkinchi yilida esa hatto yuqoriroq mas’uliyatli vazifaga ko‘tarilgan. Tashqaridan qaraganda bu logistika yoki iqtisodiyotga aloqasizdek tuyulishi mumkin. Aslida esa bu ham uning shakllanishidagi muhim bosqich edi: intizom, xizmat sifati, jamoaviy ish, tezkor qaror, bosim ostida ishlash — bularning barchasi keyinchalik katta tizimlar bilan ishlash uchun kerak bo‘lgan ko‘nikmalardir. Eng muhimi, AQSh unga kitobdagi tasavvur emas, yashab ko‘rilgan tajriba bo‘lib ko‘rinadi. U bu mamlakatdagi ish madaniyati, huquqiy muhit, yangilikka ochiqlik va tizimlilikni ichidan ko‘rgan. Bu esa unda Amerikaga faqat vaqtincha borib kelinadigan joy sifatida emas, balki jiddiy bilim va katta loyihalar makoni sifatida qarashni kuchaytirgan.
O‘zbekistonga qaytgach esa u nazariy bilimlarni real sektor bilan bog‘laydi. Avval Iqtisodiyot va moliya vazirligining Xorijiy investitsiyalar bo‘limida iqtisodchi bo‘lib ishlaydi. Bu ish unga investor qanday o‘ylashini, bozor qanday tahlil qilinishini, raqamlar ortidagi haqiqiy manzarani qanday ko‘rish kerakligini o‘rgatgan. U xorijiy investitsiyalar, bozor tahlili va risklarni tushunish bo‘yicha amaliy tajriba olganini ta’kidlaydi. Keyin esa Nurafshon Vodiy kompaniyasida logistika, ombor, savdo va yetkazib berish jarayonlarini boshqarish bilan shug‘ullanadi. U yerda kundalik operatsiyalarni muvofiqlashtirgan, yetkazib berish jadvalini tuzgan, ombor ishlarini nazorat qilgan, hamkorlar bilan shartnomalar bo‘yicha ishlagan va mavsumiy talabga mos ta’minotni tashkil etgan. Ana shu bosqich uning logistika haqidagi tasavvurini butunlay o‘zgartiradi. Logistika faqat yukni A nuqtadan B nuqtaga olib borish emasligini, u rejalashtirish, vaqt, xarajat, jamoa, xavf va ma’lumotlar bilan chambarchas bog‘liq murakkab mexanizm ekanini shu yerda chuqur his qiladi.
Shundan keyin uning yo‘li tobora aniqroq yo‘nalishga kiradi. AQShga qaytgach, u logistika va tashish sohasida bevosita ishlay boshlaydi. U One Ummah Logistics kompaniyasida biznes va operatsion tahlilchi sifatida faoliyat yuritgan. U yerda xarajatlarni tahlil qilish, kechikishlar va samarasizlik manbalarini topish, xavfsizlik va mijozlar qoniqishi ko‘rsatkichlarini kuzatish bilan shug‘ullangan. Bu tajriba unga bir narsani aniq ko‘rsatadi: AQSh yuk tashish bozorida eng katta firmalar bozordagi yuklarni faqatgina taxminan 10 foiz qismini tashiydi. Kichik firmalar bu tizimning asosiy qismini egallaydi va taxminan bozordagi 90 foiz yuklarni ushbu kichik kompaniyalar tashiydi. Ammo texnologiya, nazorat va xavfsizlik vositalariga kelganda aynan ular eng ko‘p qiynaladi. Kichik firmalardagi tizimning shakllanmaganligi, tartibsizliklar, xarajatlarning ko‘pligi va ularni nazoratga olinmaganligi, sug‘urta narxlarining ular uchun balandligi, havfsizlik va texnika nazorati yo‘qligi yoki sustligi, yuqori texnalogiyalardan raqamli qarorlarda foydalana olmaslik, yuk tashuvchi vositalardagi texnik nosozliklar va bir qancha boshqa sabablar tufayli ushbu turdagi kompaniyalar bozorda qolishga qiynalishadi.
Sardorjonning bugungi asosiy loyihasi — US Road ELD — aynan shu tizimdagi muammolarni kuzatuvlaridan kelib chiqib tug‘ilgan. Profilida u bu platformani AQSh yuk tashish kompaniyalari uchun yo‘l harakati xavfsizligini oshirish, qoidabuzarliklarni kamaytirish va operatsion samaradorlikni yaxshilashga qaratilgan tizim sifatida tasvirlaydi. AQSh transport vazirligi yuk tashish bozoridagi firmalar va yuk tashuvchi haydovchilarni doimiy nazorat qilib boradi. Ushbu vazirlik tomonidan yuk tashish firmalari uchun maxsus xavfsizlik portali yaratilgan va u yerda har bir firma o‘z reytingi va xavfsizlik bahosiga ega agarda qaysidur firma haydovchisi yo‘l harakati qoidalarini buzsa, yo‘l transport hodisasini sodir etsa yoki yo‘lda yurishga layoqatli bo‘lmagan yuk mashinasida harakatlansa tansport vazirligi inspectorlari tomonidan firma va haydovchi jarimaga tortilishlari mumkin. Bu jarimalar va havfli deb topilgan hodisalar firmaning xavflilik darajasini oshirib ularni vazirlikning xavfsizlik portalida bahosini tushirishi mumkin. Bu tabiiyki firmaning sug‘urta xarajatlarini oshiradi chunki sug‘urta firmalari ham vazirlikning xavfsizlik portalini tekshirib firmalarning reytinglarini kuzata oladi va past bahoga ega firmalarni sug‘urtalash ular uchun ham qimmatga tushadi.
Yana bu vazirlikning vakolatlaridan biri yuk tashuvchi haydovchilarning ishlash vaqtlarini yani yo‘lda harakatlanish soatlarini nazorat qilish va ularni dam olmasdan harakatlanishdan cheklash hisoblanadi. Qoidalarga ko‘ra haydovchi 14 soatlik xizmat davri ichida 11 soatgacha transport vositasini boshqarishi mumkin. Ushbu davrdan so‘ng kamida 10 soat uzluksiz dam olish talab etiladi. Bundan tashqari, 8 soatlik uzluksiz haydashdan keyin kamida 30 daqiqalik tanaffus olish majburiy hisoblanadi. Bu qonunlarni nazoratini taminlash maqsadida elektron haydovchi ish vaqti hisoblash qurilmasidan foydalaniladi va bu qurilmani har bir yuk tashuvchi vositaga ulanadi. Vazirlik tomonidan bunday qurilmalar va ularni tashkillab, nazorat qilib, xatosiz ishlashini taminlashda xususiy firmalarga ruhsat berilgan va ulardan talab qilingan narsa ushbu qurilmalardagi malumotlarni saqlab vazirlikka har doim yetkazib berish.
Sardorjon va uning jamoasi yaratgan platforma nafaqat yuqorida takidlangan vazifalarni bajaradi, balki unga qo‘shimcha tarzda juda ko‘plab innovatsion qurilmalarni o‘z ichiga oladi. Mazkur platforma haydovchining ish va dam olish vaqtini nazorat qilish bilan cheklanib qolmay, transport vositasining texnik holatini kompleks monitoring qilish, harakat yo‘nalishini real vaqt rejimida kuzatish hamda videokuzatuv tizimlari orqali yo‘ldagi xavfli xatti-harakatlarni aniqlash imkoniyatlarini yagona integratsiyalashgan tizim doirasida ta’minlaydi. Sardorjonning ta’kidlashicha, yuk tashish bozoridagi kamchilik shundaki, tizimdagi ko‘plab muammolarga yirik texnologik yechimlar kichik kompaniyalar uchun juda qimmat hisoblanadi yoki juda qattiq shartlarga bog‘langan. Uning maqsadi esa aynan shu toifadagi kompaniyalarga hamyonbop, tushunarli va foydali texnologik vosita berish va ularni ish faoliyatini tizimlashtirib tartibga solishga yordamlashishdir.
Bu yerda yana bir muhim nuqta bor. Sardorjon faqat “men ham startap qildim” deydigan tadbirkorlardan emas. U ilmiy va tizimli tayyorgarlikdan ham o‘tgan. U University of Connecticut qoshidagi tadbirkorlik va innovatsiya markazida tadqiqotchi yordamchi sifatida ishlagan, shuningdek, AQSh Milliy fan fondi qo‘llab-quvvatlagan tadbirkorlik dasturida jamoasi bilan grant yutgan. Bu dastur doirasida mahsulot bozorini ilmiy usul bilan tekshirish, gipotezalarni test qilish va mijoz ehtiyojini amaliy suhbatlar orqali aniqlash ustida ishlagan. Bu esa uning bugungi qarashlarida yaqqol seziladi: u texnologiyani shunchaki moda deb emas, real muammoni aniq o‘lchab, keyin yechim qurish vositasi deb ko‘radi.
Sardorjon Urinovning hikoyasi bir jihatdan zamonaviy o‘zbekistonlik mutaxassisning yangi qiyofasini eslatadi. U viloyatdan chiqqan, lekin tor hududiy tafakkurda qolib ketmagan. Iqtisodiyot o‘qigan, lekin faqat nazariya bilan cheklanmagan. O‘qituvchilik qilgan, davlat idorasida ishlagan, qishloq xo‘jaligi logistikasi ichida yurgan, Amerikada oddiy ishlarni ham qilgan, keyin yana o‘qigan, yana tahlil qilgan, yana bozorga qaytgan. Bu yo‘lning har bir bosqichi alohida qaralganda turlicha ko‘rinishi mumkin. Ammo birlashtirib qaralsa, ularning bari bitta nuqtaga kelib ulanadi: katta tizimlarni tushunish va u yerda foydali yechim yaratish istagi.
Bugun u logistika, ma’lumotlar tahlili va zamonaviy transport texnologiyalari kesishgan nuqtada ishlamoqda. Ertaga uning loyihasi qanchalik katta bo‘lishini vaqt ko‘rsatadi. Ammo hozirdanoq ayon bo‘lib turgan narsa shuki, Sardorjon Urinov o‘z yo‘lini tasodiflar bilan emas, bosqichma-bosqich yig‘ilgan tajriba bilan qurayotgan insonlardan. Farg‘onadagi oilaviy oshxonada boshlangan bu yo‘l endi AQShning murakkab logistika bozoriga chiqib borgan bo‘lsa, buning sababi omad emas. Buning ortida yillar davomida to‘plangan kuzatuv, mehnat, o‘qish, sinov va har safar biroz kattaroq maqsadni tanlash odati turibdi.
Adhamjon Qodirov suhbatlashdi
Bugungi kunda ta’lim tizimida o‘zbek tilini davlat tili sifatida o‘qitish sifatini oshirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish hamda ta’lim jarayoniga zamonaviy yondashuvlarni keng joriy etishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Bu borada belgilangan vazifalar ijrosi doirasida joriy yilning 24-28-avgust kunlari Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi va Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tomonidan “Maktabgacha va maktab ta’limida o‘zbek tilini sifatli o‘qitish: zamonaviy metodika va innovatsion yondashuvlar” mavzusida respublika o‘quv-seminari tashkil etildi.
Seminarga respublikamizning barcha hududlaridan jami 180 nafar pedagog, xususan, 120 nafar maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachisi hamda umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 60 nafar boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi jalb etildi.
Joriy yilning 24-avgust kuni Maktabgacha ta’lim tashkilotlari direktor va mutaxassislarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish institutida respublika o‘quv-seminarining tantanali ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Unda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari Sherzod Karimov, Prezident Administratsiyasi rahbarining ta’limni isloh qilish bo‘yicha o‘rinbosari bo‘linmasining loyiha koordinatori Yuliya Risyukova hamda Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti rektori Shuhrat Sirojiddinov va Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi direktor o‘rinbosari Habibullo Nosirov ishtirok etdi.
Ochilish marosimida ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan maktablar hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlarida o‘zbek tilini o‘qitish sifatini oshirish, davlat tiliga bo‘lgan e’tiborni kuchaytirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Tadbirda so‘zga chiqqan Prezident Administratsiyasi rahbarining ta’limni isloh qilish bo‘yicha o‘rinbosari bo‘linmasining loyiha koordinatori Yuliya Risyukova bugungi seminar sohadagi ilg‘or tajribalarni ommalashtirish, zamonaviy metodikalarni amaliyotga keng joriy etish va o‘zbek tilini o‘qitish sifatini yanada oshirishga xizmat qilishini ta’kidladi.
”Mustaqillik bizga nafaqat erkin va farovon hayot qurish, balki milliy tilimiz, madaniyatimiz va qadriyatlarimizni asrab-avaylash, ularni kelgusi avlodlarga yetkazish imkonini berdi. Shu ma’noda, bugungi “Maktabgacha va maktab ta’limida o‘zbek tilini sifatli o‘qitish: zamonaviy metodika va innovatsion yondashuvlar” mavzusidagi seminar alohida ahamiyatga ega. Chunki til – bu shunchaki muloqot vositasi emas. Til – xalqning tarixi, ma’naviyati va tafakkurini o‘zida mujassam etgan bebaho qadriyatdir. Farzandlarimizga o‘zbek tilini sifatli o‘rgatish orqali biz ularning nafaqat savodxonligini, balki Vatanga daxldorlik hissini, milliy qadriyatlarga hurmatini va jamiyat bilan erkin muloqot qilish qobiliyatini ham rivojlantiramiz. Bu jarayonda, ayniqsa, pedagogning o‘rni beqiyos. Bolada tilga muhabbat uyg‘otish uchun, avvalo, unga erkin gapirish, fikr bildirish va xato qilishdan qo‘rqmaslik imkonini berish zarur. Bugungi seminarda 180 nafar pedagog ishtirok etayotgani ham ushbu yo‘nalishdagi ishlar ko‘lami tobora kengayib borayotganini ko‘rsatadi. Ishonamanki, bugungi seminar sohadagi ilg‘or tajribalarni ommalashtirish, zamonaviy metodikalarni amaliyotga keng joriy etish va o‘zbek tilini o‘qitish sifatini yanada oshirishga xizmat qiladi.” – dedi Yuliya Risyukova.
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari Sherzod Karimov bu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan ishlar, tashkil etilayotgan seminarlar, yaratilayotgan dastur va metodikalar pedagoglarning bilim va ko‘nikmalarini oshirishga xizmat qilishini ta’kidladi.
”Millatning taraqqiyoti, eng avvalo, uning tiliga bo‘lgan munosabati bilan belgilanadi. O‘z tilini qadrlagan, unda erkin fikrlay oladigan va o‘z fikrini ravon ifoda eta oladigan avlod milliy qadriyatlarni ham chuqurroq anglaydi. Shuning uchun bolalarimizga o‘zbek tilini o‘rgatish masalasi faqat ta’lim muassasalarining vazifasi bo‘lib qolmasligi kerak. Bolaning tilga bo‘lgan munosabati, avvalo, oilada shakllanadi. Ota-onalar, ayniqsa, onalar bolaning dastlabki nutqi, so‘z boyligi va fikrlash tarzining rivojlanishida katta o‘rin tutadi. Bola bilan o‘zbek tilida ko‘proq suhbatlashish, uning savollariga to‘liq va tushunarli javob berish, ertak, she’r va hikoyalar o‘qib berish juda muhim,” – dedi Sherzod Karimov.
Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti rektori Shuhrat Sirojiddinov mashg‘ulotlarda egallangan bilimlar amaliyotga tatbiq etilsa, ular o‘z samarasini beradi. Olingan tajribalar ta’lim muassasalariga, pedagoglarga va eng asosiysi, bolalarimizga yetib borishi lozimligini ta’kidladi.
”Bugungi kunda mamlakatimiz ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan o‘zgarishlar nihoyatda katta. Prezidentimiz tashabbusi bilan yosh avlodga sifatli ta’lim va munosib tarbiya berish, ularning bilim doirasini kengaytirish hamda kelajakda yetuk inson bo‘lib shakllanishi uchun keng imkoniyatlar yaratilmoqda. Bugun pedagoglar uchun ham katta imkoniyatlar mavjud. Ilgari biz o‘rganmagan yoki yetarlicha foydalanmagan metodikalar, tajribalar va bilimlarni egallash imkoniga ega bo‘lyapmiz. Bunday seminar va uchrashuvlar orqali o‘qituvchilar bir-biridan o‘rganadi, o‘z qarashlarini boyitadi va mavjud muammolarga birgalikda yechim izlaydi. Oldimizda hali ko‘plab vazifalar va yechimini kutayotgan savollar mavjud. Ularni hal etish uchun bilim, tajriba, hamkorlik va mas’uliyat talab qilinadi. Eng muhimi, amalga oshirayotgan har bir ishimiz bolalarning kelajagiga xizmat qilishi kerak. Bugungi uchrashuv va mashg‘ulotlarda egallangan bilimlar amaliyotga tatbiq etilsa, ular o‘z samarasini beradi. Olingan tajribalar ta’lim muassasalariga, pedagoglarga va eng asosiysi, bolalarimizga yetib borishi lozim. Shundagina biz bilimli, ma’naviy yetuk, o‘z ona tilini, milliy madaniyati va Vatanini sevadigan yosh avlodni tarbiyalay olamiz.” – dedi Shuhrat Sirojiddinov.
Mazkur o‘quv-seminardan ko‘zlangan asosiy maqsad ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari o‘zbek tili fani o‘qituvchilari hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish, ularni zamonaviy metod va vositalardan samarali foydalanishga yo‘naltirishdan iborat.
Seminar davomida umumiy o‘rta ta’lim maktablari pedagoglari uchun o‘zbek tilini o‘qitishning zamonaviy usullari, muloqotga yo‘naltirilgan ta’lim, amaliy topshiriqlar asosida o‘qitish, darslarni rejalashtirish va baholash usullari bo‘yicha mashg‘ulotlar tashkil etildi.
Mashg‘ulotlarda pedagoglar o‘quv materiallarini tahlil qilish, o‘quvchilarning nutqiy ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan topshiriqlar ishlab chiqish, amaliy mashqlar va muloqotga asoslangan yondashuvlardan foydalanish bo‘yicha tajriba almashdi.
Maktabgacha ta’lim yo‘nalishida tashkil etilgan mashg‘ulotlarda esa bolalarga o‘zbek tilini o‘rgatishda o‘yin texnologiyalaridan foydalanish, tabiiy til muhitini yaratish, talaffuz va lug‘at boyligini rivojlantirish usullariga e’tibor qaratildi.
Seminar doirasida “O‘zbek tili” interfaol ta’lim platformasi ham taqdim etildi. Mazkur platforma maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilari va pedagoglar uchun o‘zbek tilini o‘rgatish jarayonini raqamli vositalar asosida tashkil etishga xizmat qiladi.
Platformada bolalarning yosh xususiyatlari hisobga olingan holda kichik va o‘rta guruh hamda katta va tayyorlov guruhi uchun alohida o‘quv resurslari shakllantirilgan. Unda mavzuli materiallar, interfaol o‘yinlar, video mashg‘ulotlar va foydalanuvchi uchun yo‘riqnomalar joylashtirilgan.
Mazkur resurslar orqali bolalarning lug‘at boyligini oshirish, og‘zaki nutqini rivojlantirish va o‘zbek tilida muloqot qilish ko‘nikmalarini shakllantirish imkoniyati yaratilgan. Platformada kundalik hayot, oila, tabiat, fasllar, hayvonot olami, kasblar, transport, milliy qadriyatlar, o‘quv qurollari hamda alifbo kabi mavzular bo‘yicha interfaol materiallar mavjud.
Shuningdek, mashg‘ulotlarda raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt vositalari va zamonaviy o‘quv resurslaridan foydalanish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berildi. Ishtirokchilar guruhli ishlar, amaliy topshiriqlar va muhokamalar orqali o‘z metodik yondashuvlarini boyitdi.
Mazkur seminar ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan maktablar hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlarida o‘zbek tilini o‘qitish sifatini oshirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish va davlat tilini o‘qitish samaradorligini yanada yuksaltirishga xizmat qiladi.
Seminarni muvaffaqiyatli tamomlagan pedagoglarga tegishli sertifikatlar topshiriladi. Ular “Milliy mentor” sifatida o‘z hududlariga qaytgach, seminar davomida egallagan bilim va ko‘nikmalari hamda o‘zlashtirgan zamonaviy metodikalarni kaskad-kombinatsiyalashgan yondashuv asosida hududdagi boshqa pedagoglarga yetkazish va amaliyotga joriy etish ishlarini davom ettiradi.
Hukumat qarori bilan «Texnikumlar bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda bitiruvchilar bandligini ta’minlagan tashkilotlarga kredit ajratish tartibi to‘g‘risida»gi nizom tasdiqlandi.
Ushbu Nizom davlat texnikumlari bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda bitiruvchilar bandligini ta’minlagan tashkilotlarga kredit ajratish tartibini belgilaydi.
Quyidagi talablarga javob bergan tashkilotlar kredit olish huquqiga ega:
– texnikum bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda dual ta’lim bo‘yicha texnikum bilan amal qiluvchi shartnoma mavjud bo‘lishi;
– dual ta’lim doirasida o‘quvchilar uchun ish joylari va ishlab chiqarish amaliyoti tashkil etilgan bo‘lishi;
– dual ta’lim doirasida o‘quvchilarga tashkilotning malakali mutaxassislarini “ustoz” sifatida biriktirgan bo‘lishi;
– dual ta’lim shaklida tahsil olayotgan o‘quvchilar bilan muddatli mehnat shartnomalari tuzilgan bo‘lishi hamda ish haqi to‘lashi;
– joriy yilda texnikum bitiruvchisini tashkilotdagi vakant ish o‘rniga mehnat shartnomasi asosida ishga qabul qilgan bo‘lishi.
Tashkilotlar dual ta’lim dasturi doirasida kredit olish uchun tijorat banklariga quyidagi hujjatlarni qog‘oz shaklida taqdim etadi:
kreditni olish to‘g‘risidagi ariza;
ariza beruvchi (tashkilot)larning amalda bo‘lgan tasdiqlovchi hujjatlari;
texnikum va tashkilot o‘rtasidagi hamda tashkilot va o‘quvchi o‘rtasidagi dual ta’lim bo‘yicha shartnoma nusxalari;
dual ta’lim dasturi va dual ta’limda tahsil olayotgan o‘quvchilar ro‘yxati;
tashkilot tomonidan kreditdan foydalanish rejasi;
tashkilotning soliq qarzdorligi mavjud emasligi to‘g‘risida ma’lumot.
Tashkilotning kredit ajratish bo‘yicha taqdim etgan barcha hujjatlari kreditga layoqatlilik ko‘rsatkichiga muvofiq kelgan taqdirda, tijorat banki 3 ish kunida bu haqda tashkilotga xabar beradi, shartnoma tuzadi hamda uning hisobvarag‘iga kreditni o‘tkazadi.
O‘zbekistonda 10-sinf o‘quvchilariga o‘qishini texnikumlarga ko‘chirish imkoniyatini beruvchi yangi tartib belgilandi. Bu Vazirlar Mahkamasining tegishli qarori bilan tasdiqlangan.
Qarorga ko‘ra, kasbiy ta’lim tashkilotlari o‘quvchilarining o‘qishini ko‘chirish yoki qayta tiklash, shuningdek, umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 10-sinf o‘quvchilarini texnikumlarga ko‘chirish bo‘yicha davlat xizmatlarini ko‘rsatishning yagona tartibi joriy etiladi.
Mazkur xizmatlardan foydalanish uchun arizalar Davlat xizmatlari markazlari yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (YaIDXP) orqali elektron shaklda topshiriladi.
10-sinf o‘quvchilarining o‘qishini texnikumlarga ko‘chirish tartibi alohida belgilanadi. Bu o‘quvchilarga kasbiy ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Shuningdek, kasbiy ta’lim tashkilotlariga o‘qishni ko‘chirish va qayta tiklash bo‘yicha xulosa berishning yagona tartibi joriy etiladi.
Raqamli texnologiyalar vazirligi bilan hamkorlikda ikki oy muddatda mazkur davlat xizmatlarini YaIDXP orqali ko‘rsatish imkoniyatini yo‘lga qo‘yish belgilangan.
Bundan tashqari, davlat xizmatlarini ko‘rsatish uchun zarur ma’lumotlarni tegishli davlat organlaridan elektron shaklda olish imkoniyati yaratiladi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025/2026-o‘quv yili boshida O‘zbekistonda 30 ta xorijiy oliy ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
Bu 2015/2016-o‘quv yilidagi 7 taga nisbatan 4,3 barobar ko‘p. Shu tariqa, o‘n yil ichida mamlakatda faoliyat yuritayotgan xorijiy OTMlar soni 23 taga oshgan.
Xorijiy oliy ta’lim tashkilotlari soni 2005/2006-o‘quv yilida 2 ta bo‘lgan. 2010/2011-o‘quv yiliga kelib bu ko‘rsatkich 6 taga yetgan.
2015/2016-o‘quv yilida mamlakatda 7 ta xorijiy oliy ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan bo‘lsa, keyingi besh yilda ular soni yana sezilarli ko‘paygan.
2020/2021-o‘quv yili boshida xorijiy OTMlar soni 18 taga yetgan. Bu 2015/2016-o‘quv yiliga nisbatan 11 taga ko‘pdir.
Shuningdek, 2020/2021-yildan 2025/2026-o‘quv yiligacha xorijiy oliy ta’lim tashkilotlari soni yana 12 taga oshgan. Natijada besh yillik davrda ular soni 18 tadan 30 taga yetdi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025/2026-o‘quv yili boshida O‘zbekistonda 11 118 ta umumiy o‘rta ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
Bu ko‘rsatkich 1991/1992-o‘quv yilidagi 8 557 ta maktabga nisbatan 1,3 barobar ko‘p. Shu tariqa, mustaqillikdan keyingi davrda mamlakatdagi umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari soni 2 561 taga oshgan.
Dinamikaga ko‘ra, maktablar soni ayrim davrlarda sekin o‘sgan yoki qisqargan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda barqaror ko‘payish kuzatilgan. 2020/2021-o‘quv yilida ular soni 10 181 tani tashkil etgan.
1995/1996-o‘quv yilida mamlakatda 9 289 ta, 2000/2001 o‘quv yilida 9 726 ta umumiy o‘rta ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
2005/2006-o‘quv yiliga kelib bu ko‘rsatkich 9 803 taga yetgan. 2010/2011-o‘quv yilida esa 9 806 ta maktab qayd etilgan. Keyingi besh yilda ko‘rsatkich biroz pasayib, 2015/2016-o‘quv yilida 9 720 tani tashkil qilgan.
2020/2021-o‘quv yilidan boshlab o‘sish yana tezlashgan. 2021/2022-yilda 10 289 ta, 2022/2023-yilda 10 522 ta, 2023/2024-yilda 10 750 ta maktab faoliyat yuritgan.
2024/2025-o‘quv yili boshida umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari soni 10 943 tani tashkil etgan. Bir yil o‘tib, bu ko‘rsatkich yana 175 taga oshib, 11 118 taga yetgan.
Shunday qilib, 2020/2021-o‘quv yilidan 2025/2026-o‘quv yiligacha mamlakatdagi maktablar soni 937 taga ko‘paygan.
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi
EChL 2026/2027. Umumiy guruh bosqichi taqvimi e’lon qilindi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
-
Iqtisodiyot5 days agoPrezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
-
Siyosat1 day ago
Prezidentning Mustaqillik bayrami tabrigidan o‘rin olgan asosiy fikrlari
-
Sport18 hours ago
EChL 2026/2027. Umumiy guruh bosqichi taqvimi e’lon qilindi
-
Jamiyat7 hours ago
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi
-
Sport8 hours ago
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi